Dietrich Tiedemann (1748 - 1803) over o.a. Spinoza & Berkeley

N.a.v. een boeiend artikel over Berkeley en Spinoza, waarover ik nog kom te bloggen, ging ik op zoek naar wat er wellicht nog meer over beide filosofen geschreven is [wat ik ontdekte volgt later]. Hier eerst iets over deze Duitse filosoof en historicus van de filosofie.

Hij werd geboren in Bremervörde, studeerde theologie en filosofie aan de Universiteit van Göttingen en werd later, vanaf 1776, professor aan het Collegium Carolinum in Kassel en vanaf 1786 aan de Universiteit van Marburg. Hij hing de metafysica van Leibniz aan en de epistemologie van Locke. Hij was het oneens met Kant.

Tiedemann was een pionier op het terrein van de empirische psychologie en een vroege onderzoeker van de ontwikkeling van kinderen. Zo hield hij gedurende de eerste dertig maanden van het leven van zijn zoontje een dagboek bij waarin hij de zintuigelijke, motorische, taal- en cognitieve ontwikkelingen vastlegde. Hij schreef op grond van die aantekeningen Beobachtungen über die Entwickelung der Seelenfahigkeiten bei Kindern (1787) Op grond van zijn observaties stelde hij dat kinderen een "pre-linguistische kennis” bezaten. Het is "the first known description of the psychological development of a child." Daarvoor werden kinderen nooit als een echt onderzoeksobject gzien [cf]. Mogelijk beïnvloedde hij Charles Darwin die vijftig jaar later over zijn zoon William ook zulke dagboeken ging bijhouden [cf.].

Hij schreef onder meer het zesdelige werk Geist der spekulativen Philosophie von Thales bis Berkeley (1791-1797). In het zesde tevens laatste deel kwamen Descates, Leibniz, Spinoza en Berkeley aan de orde:

         Dieterich Tiedemann, Geist der spekulativen Philosophie: Sechster Band. Von Thomas Hobbes bis auf Georg Berkeley. Marburg, 1797 - Sechstes Hauptstück. Benedikt von Spinoza: p. 203-244 [books.google]

[Hij geeft aan het begin van het boekdeel deze samenvatting van dit hoofdstuk] “Spinoza stellt ein neues System des Pantheismus auf; sein Leben; Betrachtungen über sein System. Er beweißt, daß nur eine Substanz existiert, und daß alles andere nichts als Modifikation derselben ist, und vertheidigt den Fatalismus.”

Nog datzelfde jaar verscheen een uittreksel, deels review, van dit deel in:

[Ralph Griffiths, G. E. Griffiths (Eds.)], The Monthly Review. s.n., 1797

Art. XIII. Geist der Spekulativen Philosophie, &c. i.e. The Spirit of Speculative Philosophy. By Theodore [sic] Tiedemann. Vol VI 8vo pp. 650. Marburg. 1797.

Daarin wordt uit het 6e hoofdstuk iets over de biografie van Spinoza gegeven en daarna volgt deze alinea, waarin kort Spinoza en Berkeley worden vergeleken:

The theories of Berkeley and of Spinoza are precisely antithetic. Both maintain that there is only one substance: Berkeley that this substance is spirit; Spinoza that it is matter. With both, the phaenomena of the external world are the immediate action of Deity on our minds; with Berkeley these phaenomena are ideas which have no material substratum; with Spinoza things are the only ideas of the universal God. [cf. books.google]

Dit is, in ieder geval wat Spinoza aangaat, een enigszins verkeerde voorstelling van zaken, maar blijkbaar werd er toen zo over gedacht.

____________

Leevensbyzonderheden van Dietrich Tiedemann, raad en hoogleraar in de wysbegeerte te Marburg. 1804 [books.google]

en.wikipedia/Tiedemann 

de.wikipedia/Tiedemann 

Hieruit het bovenste portret van Dietrich Tiedemann,

Het rechtse portret is van hier.

Lemma "Tiedemann, Dietrich“ von Otto Liebmann (Philologe) in: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 38 (1894), S. 276–277, Digitale Volltext-Ausgabe in Wikisource