David Bidney (1908 - 1987) en de analysemethode die hij op Spinoza beweerde toe te passen

Riva Berleant, emerita Professor of Anthropology aan de University of Connecticut, presenteerde op de jaarvergadering van de American Anthropological Association, in november 2011 in Montreal, een paper "David Bidney: Professor, Theorist, and Correspondent". Daarin geeft ze veel informatie uit het cv van Bidney van wie ze in het begin van haar studie colleges had gevolgd. Ze schetst de moeite die hij heeft moeten doen om een universitaire aanstelling te krijgen. Ze vraagt zich af, nadat ze constateerde dat zijn naam niet meer voorkwam in syllabi over de geschiedenis van de antropologische theorie, hoewel zijn boek nog steeds in print is: “I wonder too if anyone talks about David Bidney any more.” [Cf.]

Wel datzelfde kun je je ook afvragen op het terrein van de Spinoza studies, maar er zijn zoals ik in het eerste blog al meldde, uitzonderingen. En dit blog vormt nu eveneens een uitzondering door aandacht aan hem en zijn Spinozaboek te besteden.

Hier wil ik noteren dat ik ontzettend blij ben het boek van David Bidney ontdekt te hebben: The Psychology and Ethics of Spinoza. A Study in the History and Logic of Ideas (1940, 21962. Soms zit hij er naast en maakt hij aperte fouten bij het begrijpend lezen van Spinoza (ik zal er t.z.t. een paar noemen), maar i.h.a. delft hij goud op juist wanneer hij teksten van Spinoza leest tegen de achtergrond van de relevante ideeëngeschiedenis. Soms overdrijft hij en wil hij Spinoza téveel begrijpen vanuit de klassieke of scholastieke filosofie, maar vaker verheldert hij er heel sterk Spinoza’s vindingrijke inzichten mee. Uiteindelijk ziet hij in Spinoza de moderne Renaissance filosoof die z’n theorieën baseert op de natuurwetenschappen zowel als op de menselijke rede, maar tegelijk een filosoof die de grote verworvenheden die de traditie te bieden heeft, in zijn systeem wil incorporeren.

Dat Bidney de vaardigheid heeft goed en begrijpelijk uitleggend te kunnen schrijven, wil ik laten zien door het begin van zijn INTRODUCTION, waarin hij zijn aanpak geeft, hier over te nemen:

1. ON THE SCIENTIFIC METHOD OF INTERPRETING SPINOZA'S PHILOSOPHY.

“JUDGING from the tremendous influence of Spinoza's philosophy upon the development of modern thought, it would appear as though his Ethics has become a veritable philosopher's bible. The comparison of the Ethics with the Bible is justifiable in more ways than one. The prophets spoke in the name of the Lord and considered their utterances as supernatural revelations. Spinoza also spoke in the name of God but he appealed to the natural revelation of the divine active intellect to human intuitive reason. But whereas the prophets apparently relied for their inspirations upon chance visions, Spinoza, with all the presumption of a radical rationalist, attempted to deduce logically the content of the mind of God. Instead of proclaiming as did the prophets, "Thus saith the Lord," Spinoza affirms quietly and complacently the equivalent of "this truth I have conceived through God" or "this idea follows necessarily from the nature of the divine attributes." Historically too there is much similarity. As in the case of the prophetic books we find great diversity of opinion, each religious sect claiming the authentic interpretation of the Scriptures, and each group finding support therein for its own special interests, so in the interpretation of Spinoza there have arisen many commentators of the most diverse persuasions, each maintaining that his interpretation is the valid one. In both cases there has been the common presumption of a unity of doctrine and an absoluteness of truth. In the case of the Scriptures faith and tradition have provided a basis for this attitude; in the case of Spinoza the a priori mathematical form of his exposition gave support to this notion. It is noteworthy that Spinoza himself was quite prepared to interpret the Scriptures from a temporal, historical point of view, but considered his own system as valid sub specie aeternitatis.”

                                                   * * *    

In het vervolg van zijn inleiding zet hij dit vergelijkend beeld in zoverre voort dat hij na een schets gegeven te hebben van de hermeneutische principes die Spinoza in z’n TTP geeft voor het analyseren van de Bijbel, Maimonides het verwijt maakt dat hij de Bijbel teveel heeft willen lezen vanuit en in de richting van vooropgezette ideeën over de waarheid, zo wil Bidney zelf Spinoza’s werk uit zijn schriften verklaren en vergelijkt hij geleerden uit zijn eigen tijd, als Wolf, McKeon, Wolfson, Hallett en Santayana, die als moderne Maimonides tegenstrijdigheden en incongruenties bij Spinoza weg verklaren daar ze ervan uitgaan dat hij een in de kern coherent en consistent, harmonieus en logisch filosofisch systeem heeft opgesteld. Dat mondt uit in de stelling: “All philosophers agree that Spinoza has spoken the truth but not agree as to what it is.” (p. 9)

Hijzelf wil, als een Spinoza, Spinoza zelf uit zijn eigen teksten verklaren: “We allowed Spinoza to speak for himself so far as possible and based our conclusions upon the internal evidence of his own arguments as wel as upon those of the writers to whom he referred. Whenever in the course of our analysis of his psychological and moral theory we found propositions which could not be logically reconciled with some of his professed premises, we did not hesitate to say so.” (p. 10). Een mogelijk oprechte bedoeling, maar met meteen al een probleem, daar Spinoza zelden of nooit refereert naar op welke auteurs hij zijn inzichten baseert. Om dat te achterhalen moet je dus al bij interpreteren beginnen.

Dé inconsistentie die hij bij Spinoza opmerkt is die tussen enerzijds zijn structurele mechanistische psychologie en anderzijds de, zoals de auteur het noemt, dynamische teleologische noties die hij in zijn Ethica hanteert. Ik kom daar in een volgend blog op terug.

Maar Bidney is daarover tenslotte zeker niet negatief: “[..] offen, as in the case of Spinoza, we may learn more from the failures of a great mind than from the narrow consistency of a loser one.” (p. 10)

                                                 * * *

In dit blog wil ik al een voorbeeld geven van hoe hij niet altijd aan zijn uitgesproken intentie voldoet. Nadat hij kort in een alinea heeft weergegeven welke Spinoza als de primaire affecten ziet, blijheid, droefheid en begeerte, volgen er vele bladzijden waarin hij schetst welke passies vroegere filosofen als primaire zagen: de stoïci zoals weergegeven door Cicero en door Augustinus, dan Thomas van Aquino, Hobbes en Descartes. Hobbes had een echt mechanische indeling, waarin naast begeerte (apetite) ook aversie werd genoemd, want je ergens vanaf wenden is een heel andere beweging dan ergens naar toegaan. Ook de scholastici kenden die twee als aparte affecten. Bij Descartes zat aversie inbegrepen in begeerte, die hij dan ook meer als een neiging zag, naar iets toe of van iets af. Bidney vindt het maar een vreemde keuze van Spinoza die hem nog zou opbreken bij het bepalen van de menselijke deugd.

Hieruit blijkt duidelijk dat Bidney Spinoza niet alleen vanuit hemzelf, maar vanuit andere filosofen leest. Zo staat het boek vol van dit soort voorbeelden. Maar interessante informatie en afwegingen krijg je zo als lezer wel voorgezet.

Hoe geheel anders dacht Majorie Grene hierover. Zij schreef een vernietigende kritiek op Bidney's boek in Ethics [Vol. 50, No. 4 (Jul., 1940), pp. 464-470], waarin ze het op alle fronten afkraakt en eindigt met: "There is nothing in Dr. Bidnev's work that can honestly be praised. One only wonders that a reputable university press should have sponsored its publication." [Cf.] Veel van haar kritiek herken ik en had ik dikwijls zelf ook. Maar ondanks dat vind ik veel erin te genieten. Ik vraag me dan ook af of er iets anders achter die felle afwijzing zat.   

 

_______________________________

De blogs over David Bidney

15-07-2015: Niet Kant maar Spinoza bracht een werkelijk copernicaanse revolutie

22-07-2015: David Bidney (1908 - 1987) 'a renown Spinoza scholar' die Spinoza als incoherent zag w.b. de conatus

23-07-2015: David Bidney (1908 - 1987) en de analysemethode die hij op Spinoza beweerde toe te passen

23-07-2015: Hoe David Bidney’s Spinoza-boek als een bom insloeg – een intermezzo

25-07-2015: David Bidney (1908 - 1987) over de conatus

27-07-2015: David Bidney (1908 - 1987) slotbeschouwing