Clarice Lispector (1920 - 1977) hád iets met Spinoza

“There is no right to punish. There is only the power to punish. A man is punished for his crime because the State is stronger than he; the great crime of War is not punished because beyond the individual there is mankind, and beyond mankind there is nothing at all.” [Clarice Lispector in het korte essay "Observations on the Right to Punisch" in A Época, een blad van rechtenstudenten, in aug. 1941 cf]

            Clarice Lispector


Van deze Braziliaanse schrijfster en journaliste had ik tot heden niet gehoord. Ik heb dus ook niets van haar gelezen. Maar gisteren las ik het stuk waarin Sarah Gerard “continues her investigation of the work of Clarice Lispector, tracing the Brazilian writer’s thinking about concepts of eternity,” en ontdekte dat zij op een of andere manier blijkbaar veel van Spinoza’s filosofie in haar werk verwerkte. Dan moet daarover hier uiteraard een blog verschijnen.
En verder googlend lees je ook dit: “The most important Jewish writer since Kafka may have also been a part-time beauty columnist with a penchant for Chanel suits. Benjamin Moser describes his fascination with Clarice Lispector ...[hier]” En als je dan de laudaties leest in The New York Times n.a.v. de biografie over haar…”  kortom ik moet me misschien schamen…

De joodse Clarice Lispector werd in Oekraïne in het shtetl van Chechelnik geboren en ontving de naam Chaya (leven). Haar ouders emigreerden toen ze nog maar twee maanden oud was, wegens pogroms die haar grootvader het leven hadden gekost en waarbij haar moeder was verkracht, naar Brazilië. Haar moeder verloor ze toen ze negen jaar oud was. Met haar ouders sprak ze jiddisch; ze was de eerste van haar familie die Portugees leerde. Ze groeide op in Recife maar verhuisde in 1934 met haar familie naar Rio de Janeiro waar ze haar school afmaakte en afstudeerde in rechten. Daarna werkte ze als lerares en als journaliste bij twee tijdschriften.

In 1943 trouwde ze met de katholieke Maury Gurgel Valente, die als diplomaat ging werken. In datzelfde jaar begon ze aan haar eerste boek "Perto do coração selvagem" (1911, Near to the wild heart). Een jaar later ontving ze hiervoor de Graça-Aranha-prijs. Daar haar echtgenoot als diplomaat naar verschillende landen werd gestuurd verhuisde ze meermalen. Ze woonde in Napels (Italië), Bern (Zwitserland) (1945-1949) en Washington (1952-1959). In 1949 werd haar eerste en in 1953 haar tweede zoon geboren. In de Verenigde Staten publiceerde ze in het tijdschrift Senhor. Na haar scheiding in 1959 vertrok ze met haar zoons naar Rio de Janeiro waar ze ging werken als journaliste en vertaalster. Ook kreeg ze een column in Correio da Manhã en Jornal do Brasil.

In 1967 vloog haar huis op de eerste verdieping in brand doordat ze met een sigaret en een slaappil in slaap was gevallen. Sindsdien kon ze alleen nog met pijn in haar rechterhand schrijven. Ze stierf op 9 december 1977 aan kanker een dag voor haar 57e verjaardag. [Van wiki nl zie ook wiki en]  

       Lispector at home in the 1970s, surrounded by books and scattered manuscripts.(Museo-Arquiva de Literatura Brasileira, Fundação Casa de Rui Barbosa, Rio de Janeiro. Courtesy of Paulo Gurgel Valente.)

& Spinoza 

Hiervoor neem ik één alinea uit het essay “Every Thing Has an Instant in Which It Is” van Sarah Gerard over: 

“Early in her career, Lispector took an interest in Spinoza, inserting a passage from his Ethics in her first novel, Near to the Wild Heart. Among the philosopher and lens grinder’s most groundbreaking assertions was that God and Nature were one and the same—eternal, infinite and impersonal. The two terms are interchangeable in his philosophy and, by virtue of their infinitude, all-encompassing. “God is eternal, or all God’s attributes are eternal,” he writes (“or” here actually means a kind of “and”). Everything that follows from “God or Nature” follows necessarily; the universe has always existed because God or Nature has always existed, and everything that follows from God or Nature follows not from “his” will, but is determined by—and is a mode or attribute of—the infinite and all-encompassing continuum of God or Nature. Echoes of Spinoza’s influence reverberate throughout Lispector’s other works, in particular The Passion According to G.H.: “by the abyss of unending time, by the abyss of unending heights, by the deep abyss of God,” and A Breath of Life: “Round without beginning or end, I am the point before the zero, before the period of the sentence.” For Spinoza, as well as for Lispector, the infinity of Nature—and the fact of predetermination that follows from that insight—negates linear time, negates concepts of space. Writing, then, traces our use of these limited concepts as tools to navigate the eternal.” [Hier - lees daar vooral verder]   

Benjamin Moser, Why This World: A Biography of Clarice Lispector [Oxford University Press, 2009 - ISBN 978-0195385564]

zie hoe books.google voor Spinoza 27 hits geeft. Vooral Hoofdstuk 12, "Straight from the zoo", biedt veel over haar interesse in Spinoza.

Moser, despite Lispector’s avoidance of overt references to Jewishness, places her firmly in the tradition of Jewish mystics who were driven by historical cataclysm and personal trauma to create their own theology from God’s absence. His energetically researched, finely argued biography will surely win Lispector the English-­language readership she deserves. [New York Times]

Benjamin Moser verkent in de biografie van Clarice de mogelijke relaties tussen de Braziliaanse schrijver Clarice Lispector en de filosoof Baruch Spinoza. [Hier]

Hier is een radiogesprekje met Benjamin Moser die deze biografie schreef te beluisteren, waarin ook de 'Spinoza-connectie' aan de orde komt.
Ook bij Amazon een video van Moser en méér foto's van haar.

Wel aardig is nog te weten dat de biografie van Clarice Lispector misschien grotendeels geschreven is in het fraaie Utrechtse grachtenpand dat Benjamin Moser samen met zijn partner Arthur Japin bewoont [cf NYT]

En nu ontdek ik ook dat Heine Siebrand in augustus 2010 in de Hoorneboeg te Hilversum, een lezing gaf: “Ruimte voor nieuw licht” – “Het wilde hart van het bestaan: exodus  in de levensgeschiedenis van Clarice Lispector”. [Hier]

_________________________

Alle blogs over Clarice Lispector

02-08-2012: Clarice Lispector (1920 - 1977) hád iets met Spinoza [met biografische gegevens]

13-09-2015: 13-09-2015: Inutilis scientia Spinozana [157] De waarheid openbaart zichzelf of: een keurige correctie [n.a.v. de door Benjamin Moser geredigeerde The Complete Stories]

12-06-2016: Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [1] [Over De ontdekking van de wereld]

13-06-2016: Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [2] [over de biografie]

15-06-2016: Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [3 en slot] [Dat ze méér moet hebben gelezen dan de Spinoza-anthologie van Arnold Zweig]