Charles de Saint-Evremond (1613 - 1703) en Spinoza

Charles de Saint-Évremond, Frans essayist, literair criticus, libertijn en deïst behoorde tot de kring van libertijnse edellieden rond de prins van Condé. Vanwege zijn kritiek op de toenmalige Franse politiek door Lodewijk XIV in 1661 verbannen, bracht hij tien jaar door in Holland (1662-1672). Van 1675 tot zijn dood verbleef hij in Engeland, waar hij met vrienden een centrum vormde van Franse cultuur. Hij is in de Westminster begraven.

Saint-Evremond was een van de meest gezaghebbende critici uit de tweede helft van de 17de eeuw. Met zijn verhandeling Sur les poemes des anciens (1685) speelde hij een rol in de Querelle des anciens et des modernes. Beroemd is vooral zijn Conversation du Maréchal d' Hocquincourt avec le père Canaye (1665). Hij schreef voorts een aantal komedies; waarvan Les opéras een satire op de operamode van zijn tijd is. Hij publiceerde echter nauwelijks, schreef vooral voor z’n vrienden. Pas na z’n dood werd zijn werk uitgegeven.

Informatie van hier (geeft als geboortejaar 1614) en wiki  (geeft geboortejaar 1610).*)  Jonathan Israel noemt hem in zijn Radicale Verlichting vele malen, maar wijdt geen aparte alinea laat staan paragraaf aan Saint-Évremond. Als diens geboortejaar geeft hij 1613.*)

Saint-Évremond heeft Spinoza ontmoet, kort voor diens TTP uitkwam en kreeg blijkbaar een zeer goede indruk van de filosoof. Zestien jaar later, zich wapenend tegen de beschuldiging van atheïsme, schreef hij aan Morelli (‘the cosmopolitical supporter of Spinoza’ aldus Wim Klever) over de verzoekende schoonheid van zijn vriendin, de hertogin van Bouillon, in dit gedicht: 

Dans les Indes gymnosophiste,
A Constantinople Moufti,
Dans Jérusalem rabiniste,
A la Cabale assujetti,

 

Je serais ici spinosiste.
Mais comment prendre ce parti
Quand je vois deux objets d’une beauté divine
Marquer si clairement leur céleste origine?

 

S’il est encore des Spinosas
Ne songeons point leur répondre;
Beau couple, vos rares appas
Nous suffiront pour les confondre.

 

 

In India gymnosofist *,
Te Constantinopel Moufti,
In Jeruzalem rabbijn,
Aan de Kabbala onderworpen,

 

Zou ik hier spinozist zijn.
Maar hoe deze partij nemen
Wanneer ik twee
onderwerpen van een goddelijke schoonheid
hun hemelse oorsprong zo duidelijk zie markeren?  

 

Als hij nog van die van Spinoza  is
Laat ons niet denken hun te antwoorden;
Mooi paar, uw zeldzame fysieke schoonheden
Zullen ons volstaan om ze te verwarren.

 

 

 

*) de naakte filosofen: een sekte in India van wie de leden bijna naakt gingen en zich geheel aan de bespiegeling van de dingen van de natuur wijdden.

 

 

Te vinden in Wim Klevers artikel 'Spinoza in Poetry' [in Studio Spinozana Vol. 5 1989] 

Paul Hazard schrijft in De crisis in het Europese denken: "Tijdens zijn verblijf in Holland, van 1666 tot 1672, heeft hij een jood leren kennen, Spinoza genaamd. Hij vond het een genoegen, zoals des Maizeaux vertelt, 'enkele beroemde geleerden en filosofen, die destijds in 's-Gravenhage waren, en in het bijzonder Heinsius, Vossius en Spinoza' te ontmoeten. We weten niet precies wat zij elkaar toevertrouwden, maar wel dat Saint-Évremond de herinnering aan Spinoza, nog lang na hun ontmoetingen, bleef koesteren. 'De Franse libertinage, die nog niet meer is dan een aarzelend streven naar bevrijding, onbehagen over de regels en verzet tegen het dogma, in één woord een geestelijke oppositie, zoekt in de nederige en meditatieve kluizenaar van Rijnsburg en de Stille Veerkade, en meent in hem ook te hebben gevonden, de theoreticus van zijn goddeloosheid, de metafysicus die de diepste tendens ervan rationeel fundeert en in een leer vertaalt...'" (blz 130)

_______________

Correctie 1 april 2016 (geboortedag Charles de Saint-Evremond).

Heb geboortedatum in de kop van het blog gwijzigd in 1613, daar inmiddels ook wikipedia deze datum geeft.