Arnold Tits (1807-1851) handschrift met verzet tegen o.a. Spinoza teruggevonden

Niet alleen een handschrift van de Ethica werd vorig jaar in de Vaticaanse Bibliotheek ontdekt, ook een handschrift met een verzet tegen de Ethica, werd onlangs teruggevonden: Theologia generalis van Arnold Tits.

Arnold Tits was een van de kopstukken van de eerste generatie professoren aan de theologische faculteit te Leuven in de 19de eeuw. Hij schreef, naast enkele artikelen, een uitvoerig fundamentaal-theologisch handboek, getiteld Theologia generalis (1848-1850), waarin hij een diepgaande confrontatie met de contemporaine filosofie en theologie aanging.

Vóór die tijd in Leuven was Tits tussen 1834 en 1840 docent filosofie aan het seminarie Rolduc, dat in die periode onder het bisdom Luik viel.

Het nieuws was onlangs dat daar, in de bibliotheek van de Abdij Rolduc in Kerkrade een flink deel van het handschrift van Theologia Generalis is teruggevonden. De tekst wordt beschouwd als een van de fundamenten onder de filosofische stroming die later bekend werd als de ‘Leuvense school’. Het werk was alleen handschrift gebleven door verzet van Rome tegen die ‘Leuvense school’.

In dit werk geeft Tits zijn visie op de relatie tussen theologie en filosofie. Kenmerkend voor zijn werk is dat hij zich tegen het rationalisme van filosofen als Descartes en Spinoza keert. De in het Latijn geschreven tekst gaf hij als handgeschreven collegedictaat aan zijn studenten. Verwoesting van de universiteitsbibliotheek in Leuven door oorlogsgeweld én een verbod van de Belgische bisschoppen om het boek in druk uit te geven, hebben er waarschijnlijk toe geleid dat het handschrift verloren werd gewaand.

Het handschrift werd ontdekt door drs. Math Dicker uit Maastricht (1949), universitair docent aan de Open Universiteit in Heerlen, in het kader van zijn onderzoek naar het leven en werk van de filosoof en theoloog Arnold Tits. Zie hier een DOC, waarin Dicker méér achtergrond geeft over zijn vondst.

Daarin lezen we dat Tits aansluiting  zocht bij de Duitse Glaubensphilosophie of Gefühlsphilosophie van o.a. Friedrich Heinrich Jacobi (1743-1819) en diens leerling Johann Peter Friedrich Ancillon (1767–1837). Deze stroming ging ervan uit dat het Newtonianisme en Kantianisme het echte geloof ondermijnden. Jacobi was ervan overtuigd dat de mens een spiritueel, intuïtief vermogen heeft om ook noumenale realiteiten onmiddellijk te percipiëren via een innerlijke illuminatie, bewerkstelligd door een persoonlijke God. Voor Tits dienden de filosofie en de theologie dan ook samen behandeld te worden, daar tussen beide geen tegenspraak behoort te bestaan: “Uno verbo, demonstranda est positiva concordia fidei et rationis, et proinde etiam concordia Philosophiae quae est scientia rationis, cum Theologia quae est scientia fidei”.

Enfin, zo is de situatie wat handschriften betreft, weer in evenwicht. 

Bronnen

Zie hier - en hier - en hier - en hier

Rolduc, Klein-Seminarie van Roermond - 1843-1946 [PDF van de OU]

Nicolas Joseph Laforet: La vie et les travaux d'Arnold Tits, ancien professeur à la Faculté de théologie de l'Université catholique de Louvain. Goemaere, 1853 [books.google]

L.M.M. Dicker studeerde onder meer wiskunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en filosofie aan de Katholieke Universiteit Leuven. Dicker volgde in de jaren zestig van de 20e eeuw zijn middelbare schoolopleiding te Rolduc.

NB het was via zoeken naar informatie over Arnold Tits dat Google informatie over Matthew Arnold aanreikte, naar wie ik vervolgens nieuwsgieriger werd, zodat ik over hem eerder een blog maakte.