Arne Naess (1912 - 2009) Spinoza en deep ecology

De Noorse filosoof Arne Naess is afgelopen maandag, 12 januari, op 96-jarige leeftijd overleden. Hij was promotor van een verstandiger en liefdevoller omgaan van de mens met zijn aarde. Hij was een sterke inspiratiebron voor de milieubeweging en voor ieder die de relatie mens-aarde aan het hart gaat.

[foto van hier]
"Næss taught that ecology should not be concerned with man's place in nature but with every part of nature on an equal basis, because the natural order has intrinsic value that transcends human values. Indeed, humans could only attain "realisation of the Self" as part of an entire ecosphere. He urged the green movement to "not only protect the planet for the sake of humans, but also, for the sake of the planet itself, to keep ecosystems healthy for their own sake," aldus The Guardian van 15 jan 2009

Na zijn dissertatie op z’n 24e jaar, “Knowledge and Scientific Behavior”, heeft hij zich met heel veel filosofische en wetenschappelijke onderwerpen bezig gehouden. Ook schreef hij boeken over twee denkers die centraal stonden in zijn visie op mens en wereld: Spinoza en Gandhi. In 1969 verliet hij de universiteit om zich geheel te wijden aan zijn ecologische ideeën die naar zijn overtuiging om politieke actie vroegen.

Hij is de grondlegger van 'deep ecology.' Het 'deep' in 'deep ecology' verwijst naar het dieper doordenken van achter noodzakelijk ecologisch handelen liggende ideeën. En daarbij maakte hij gebruik van de filosofie van Spinoza. Volgens Bill Deval, een van de redacteuren van Naess’ verzamelde werk, was Spinoza de  favoriete filosoof van Arne Naess. [Hier]

Centraal in zijn Deep Ecology of ook wel 'ecosofie' staat de gedachte dat alle levende wezens hun eigen waarde hebben en daarom beschermd dienen te worden tegen de destructieve krachten van de miljarden mensen. De gedachte dat de mensen deel zijn van de aarde en er niet een apart staand deel van zijn.

Deep ecology staat op praktisch niveau voor bevolkingsinkrimping, zachte technologie en niet ingrijpen in de natuurlijke wereld en op filosofischer niveau voor een filosofie van ecologische harmonie en evenwicht, samengevat als ‘ecosophy'.

De aarde behoort niet aan ons – wij behoren aan de aarde.

Belangrijke van zijn werken zijn:
“Freedom, Emotion and Self-Subsistence” (1975), “Ecology, Community and Lifestyle” (1989) and “Life’s Philosophy: Reason and Feeling in a Deeper World” (2002).

Arne Naes en Spinoza

Arne Naess las Spinoza voor het eerst op z'n 17e jaar, schrijft Alan Drengson in zijn voorwoord bij het zesde deel van de tien-delige serie werken van Naess dat gaat  over Spinoza en als titel kreeg:  Freedom, Emotion and Self-Subsistence: The Structure of a Central Part of Spinoza’s Ethics, (156 pages). Naess kon de manier waarop Spinoza de integriteit van onze hele ervaring op een geometrische manier ordende en de lezer in z'n intuïties erover meesleepte, zeer waarderen. Vooral Spinoza's behandeling van de emoties en de vrijheid in de Ethica, vormen wat Naess betreft, niet alleen de kern van Spinoza's levensfilosofie, maar zijn nog altijd van groot belang voor onze moderne tijd. Met name Spinoza's benadrukken van de actieve, positieve emoties als een weg naar vrijheid zet het volle licht op de negatieve, passieve emoties.
De complexiteit en diepgang van Spinoza's teksten geven Naess de overtuiging dat er geen enkele definitieve interpreatatie van te geven is. Ze zijn zo rijk dat zelfs de schrijver zelf er niet de volle rijkdom van zal hebben herkend. Zulke teksten geven geen handleiding over hoe ze moeten worden verstaan; en zelfs als ze die wel hadden, moest die gids zelf ook weer geïnterpreteerd worden.

"Naess is [..] aligned with Spinoza’s ontology: “The more we understand particular things (i.e., diversity), the more we understand God (i.e., unity).” There is no need for higher experiences of something more real. Each person’s experiences are more or less adequate, and may be said to have roughly the same value." Zo vat Tim Quick Naess samen. [Hier, p. 15]

Uit "A Critical Appreciation, The Selected Works of Arne Naess, By David Orton" citeer ik het volgende: "On Spinoza, with his basic view of “the immanence of God in Nature” (Volume Ten, p. 383), Naess said: "I know of no philosopher after Spinoza from whom people can learn as much of significance for our life and community.” (Volume Nine, p. 235) Yet Naess points out that Spinoza was not a friend of animals and had no view of animals as part of human society. (Volume Ten, p. 631, footnote)." [Van hier]

Albert Jan van de Griend & Kaj van der Mooren in hun "Arne Næss and the Deep Ecology Movement" schrijven over hoe Arne Næss is beïnvloed door Spinoza: "Spinoza's  denken moet vooral begrepen in het licht van twee achtergronden: de joods-mystieke traditie en het redelijk wetenschappelijk denken. Hij heeft beide in een omvattende visie met elkaar verenigd. Door het in een groter kader te plaatsen, herleidt hij de hele metafysica tot een grondprincipe. De ene alomvattende substantie kan men God noemen. Alles is tot hem te herleiden, maar God is niet identiek met de wereld. De wereld is door haar nadere concretisering tegelijk de ontkenning van God. Doordat in God echter zowel scheppende als geschapen natuur, is deze Godsopvatting vaak als pantheïstisch beschouwd. In de Ethica, een van zijn belangrijkste werken, wil hij de mens een bepaald doel voor ogen stellen. De mens moet zichzelf zijn, niet passief zijn begeerten volgen, maar actief zijn vermogen versterken en tot het inzicht van de noodzakelijke samenhang van de wereld komen, want ‘vrij’ is degene die volgens eigen noodzaak bestaat. Deze twee basisideeën van Spinoza komen allebei terug in de ‘deep-ecology’- movement." [van hier]

Diepgaand heeft Eccy De Jonge zich beziggehouden met zowel Spinoza als met Arne Naess. Eerst verscheen van hem:

E. de Jonge. Reinstating the infinite: Arne Naess and the misappropriation of Spinoza's God, Delft, Eburon, 2003 [Mededelingen van het Spinozahuis nr 86] en daarna

Eccy De Jonge, Spinoza and Deep Ecology: Challenging Traditional Approaches to Environmentalism, Ashgate Publishing, Ltd., 2004 (172 pp) [Bij Amazon.com is de inhoudsopgave en een samenvatting te lezen]

Hier een kritische bespreking by Edward Butler in Metapsychology online reviews.
Review by Karen Houle, University of Alberta, in Notre Dame Philosophical Reviews

WILLIAM GRIMES in de New York Times van 14 jan 2009: Arne Naess, Norwegian Philosopher, Dies at 96

Ronald Commers: Arne Naess 1912-2009 - 21 januari 2009 op filosofie.be

1402037279_125x95The Selected Works of Arne Naess (SWAN), Volumes 1-10, (2005) worden uitgegeven door de uitgever Springer in Dordrecht. De eventuele geïnteresseerde moet er wel $2.300 voor meenemen - toch niet écht een vorm van ontsluiting...

Als hommage aan Arne Naess zet ik hieronder de boeken en artikelen die hij over Spinoza schreef:

Det Frie Mennesket - en innføring i Spinozas filosofi (1999)

2.”Baruch de Spinoza” in Vestens tenkere fra Antikken til våre dager II: fra Spinoza til Kierkegaard, eds. Eiliv Skard & A.H.Winsnes, Aschehoug, Oslo 1962, pp.7-23. «Fundamentale strukturer i Spinozas etikk: en innledende oversikt», in Norsk Filosofisk Tidsskrift, Nummer 3, 2.årgang, sept, 1967, Universitetsforlaget, pp.1-23.

”Conation and Cognition in Spinoza’s Theory of Affects. A Reconstruction, (with Jon Wetlesen), Institute of Philosophy, University of Oslo, 1967

«Freedom, Emotion and Self-subsistence: The structure of a small, central part of Spinoza’s Ethics» in Inquiry, No.1, Spring 1969, pp.66-104.

[arbitrary no.given, 1969] «Notes on some similiarities between Spinoza on the one hand, and Kierkegaard, Heidegger, Sartre on the other».

Freedom, Emotion and Self-subsistence. The Structure of a Central, Small part of Spinoza's Ethics, Oslo University Press, Oslo, 1972.

"Is freedom consistent with Spinoza's Determinism" in Spinoza on Knowing, Being and Freedom, ed. J.G.van der Bend, Assen 1974.

Possibilism and Reflections on Total Systems, (1975); in: The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Festschrift Section, Volume 22, Number 1 (2006)

"Spinoza and Ecology" in Philosophia, Vol.7, No.1, pp. 45-54. [1977]

"Spinoza and Ecology", in Speculum Spinozanum 1677-1977, ed. S. Hessing, London: Routledge, 1977, pp.418-425.

"Friendship, Strength of Emotion, and Freedom" in: Spinoza Herdacht 1677-21 Februari 1977, ed. G. van Suchtelen, pp. 11-19.
OPgenomen in: The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Festschrift Section, Volume 22, Number 1 (2006). [This paper is the text of a talk given in The Hague in 1977 and was originally published in Spinoza Herdacht: 1677–21 Feb 1977, Amsterdam: Algemeen Netherlands Tijdschrift voor Wijsbegeerte]

"Spinoza and Attitudes towards Nature", in Papers, Entretiens in Jerusalem, September 1977, The International Institute of Philosophy, Jerusalem 1977, pp.119-151.

"Through Spinoza to Mahayana Buddhism, or through Mahayana Buddhism to Spinoza?" in Spinoza's Philosophy of Man. Proceedings of the Scandinavian Spinoza Symposium 1977, Ed.Jon Wetlesen, Oslo University Press, 1978, pp.136-158

"An Application of Empirical Argumentation Analysis to Spinoza's Ethics”[1978]

Self-Realization in Mixed Communities of Humans, Bears, Sheep, and Wolves. This paper was originally published in Inquiry, 22, pages 231–241, 1979; in: The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Festschrift Section, Volume 22, Number 1 (2006)

"Environmental Ethics and Spinoza's Ethics. Comments on Genevieve Lloyd's Article", in Inquiry, 23, 1980, pp.313-325.

“Spinoza's Finite God", in Revue internatinale de Philosophie, 135, 1981, pp.120-126.

"Spinoza and the Deep Ecology Movement", (1982, ongepubliceerd)

"Spinoza and Attitudes Towards Nature" in Spinoza - His Thought and Work. Jerusalem, The Israeli Academy of Sciences and Humanities, 1983, pp.160-175.

"Einstein, Spinoza and God", in Old and New Questions in Physics, Cosmology, Philosophy and theoretical Biology, ed. A. van der Merw, pp. 683-687.

Næss, Arne.
Det frie menneske:en innføring i Spinozas filosofi. : Kagge Forlag 1999 (ISBN 82-91769-96-6) 152 s. 

"Limited definiteness of 'God' in Spinoza's System: Answer to Heine Siebrand", in Neue Zeitschrift für systematische theologie und Religionphilosophie, 28. Band 1986 Heft 3, Walter de Gruyter, Berlin, New York, pp.275-283.

"Environmental Activism and Spinoza's amor intellectualis Dei" [1989]

The Encouraging Richness and Diversity of Ultimate Premisses in Environmental Philosophy, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy (1992)

"Spinoza and the Deep Ecology Movement", Mededelingen van het Spinozahuis nr 67, Eburon, 1993, 16 pp, 

Deep Ecology in the Line of Fire, in Trumpeter, Journal of Ecosophy (1995)

Heidegger, Postmodern Theory and Deep Ecology, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy, Vol 14, No 4 (1997). Daarin: The importance of Spinoza and other systemsbuilders is that they present Lebens und Weltanschauungslehre at its best.

Introduction Total Systems: Theory, Elements, and Language, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy, Vol 22, No 1 (2006) Special Issue

[van hier, en hier en hier]

Over Arne Naess

Arne Naess - Ecophilosophy and Ecology (Universiteit van Oslo)

Ecosophy from T to X

George Sessions, Arne Naess & the Union of Theory & Practice, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy, Vol 9, No 2 (1992)

Melissa Nelson, An Exploration of Institution: Its Relationship to the Deep Ecology Movement & Ecosophy, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy (1992)

Warwick Fox, Intellectual Origins of the "Depth" Theme in the Philosophy of Arne Naess, Trumpeter, Journal of Ecosophy  (1992)

Harold Glasser, Selected Works of Arne Naess: SWAN Introduction / Arne Naess Biography, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy (1997)

Peder Anker, On Ultimate Norms in Ecosophy T, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy, Vol 15, No 1 (1998). Bespreekt hoe Arne Naess Henri Bergson gebruikt in zijn lezing van Spinoza.

George Sessions, Arne Naess' Conception of Being a Philosopher, in: Trumpeter, Journal of Ecosophy (1996). Citaat: "For Naess, following the philosophy of Spinoza, you "get free" which means you act from your deepest self. And you act "completely relaxed." [en als html]

Bill Devall and Alan Drengson, A Trumpeter Special Series on the Contribution of Arne Naess to the Long Range, Deep Ecology Movement, Introduction, in: The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Volume 21, Number 1 (2005)

Tim Quick, In Praise of Naess’s Pluralism, in The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Volume 22, Number 1 (2006). Vergelijkt Ken Wilber's 'philosophical monism' met Arne Naess’s Pluralism; met uitgebreide bespreking van Spinoza

Bill Devall and Alan Drengson, Editors of the Naess Series, Arne Naess, His Life and Work Part Two: Reflections on Naess’s Inquiries, in: The Trumpeter, Journal of Ecosophy, Volume 22, Number 1 (2006)

 

 

Reacties

Jammer, Stan, dat je nog geen reacties hebt ontvangen op je uitstekende en zeer informatieve blog over de grote man, die Arne Naess toch is. Ook in Nederland heeft hij bewonderaars en volgelingen gekregen, waartoe ik zelf trouwens niet behoor. Maar laat ik dit keer positief zijn. Ik citeer met instemming uit de kritische conclusie van Eccy de Jonge's REINSTATING THE INFINITE (welke titel ik niet kan begrijpen): "Naess clearly believes the way to ground a non-anthropocentrism is through showing that all beings are part of God and should THEREFORE be shown equal MORAL consideration". De kapitalen zijn van mij. Dat is geen goede weg, zegt hij vervolgens, en geen goed doel. Wat we nodig hebben is een " non-anthropocentric theory of perception". De zinsconstructie en gebezigde uitdrukkingen kan ik niet zo bijster waarderen.