A.M. Klein (1909 - 1972) Spinoza-gedichten 'Out of the Pulver and the Polished Lens'

De Canadese dichter en schrijver Abraham Moses Klein werd 14 Feb 1909 geboren in Ratno, in de Oekraïne, en overleed op  20 Aug 1972 in Montreal, Canada. Hij groeide op in een arbeiderswijk van joodse immigranten en studeerde klassieke talen en politicologie aan McGril (van 1926 – 1930). Als student al publiceerde hij poëzie en proza in zowel Canadese als Amerikaanse tijdschriften. [Foto van hier]

Hij wordt beschouwd als een van Canada’s grootste dichters (zie maar hoeveel hits A.M. Klein geeft). Hij nam in de Joods-Canadese cultuur een centrale plaats in, was een goed spreker en debater en kreeg educatieve en redactionele functies in de zionistische jeugdorganisatie Young Judaea. Sinds hij z’n graad in de rechten behaalde aan de Université de Montréal (1933), was hij advocaat tot z’n pensionering in 1956. Daarnaast was hij van 1938 tot ‘55 redacteur en hoofdcolumnist van het weekblad Canadian Jewish Chronicle. Daarnaast had hij nog meerdere functies op pr-vlak en in organisaties van dichters en maakte hij vertalingen uit het Hebreeuws en Jiddisch. Zijn schrijven articuleerde de gevoelens van een generatie die getuige was van de vernietiging van de Europese joden en de vervulling van de zionistische droom.

In 1931, op 22-jarige leeftijd, een jaar voor de herdenking van Spinoza’s 300e geboortedag, publiceerde hij de gedichtenreeks over Spinoza: "Out of the Pulver and the Polished Lens".  

1951 Poet A.M. Klein, (right) with CJC President Monroe Abbey, and Saul Hayes, upon their publication of The Second ScrollLinda Hutcheon & Alain Goldschlager geven in hun artikel "Out of the Pulver and the Polished Lens": A.M. Klein as Wordsmith, een uitvoerige analyse over deze reeks van negen vroege gedichten over Spinoza die Klein publiceerde onder de titel Out of the Pulver and the Polished Lens. Volgens hen is deze reeks een voorbeeld van het uiten van betekenis via de vorm.

Zij zien twee lijnen: een circulaire en een lineaire. De circulaire ziet het eerste en laatste vers gekoppeld, het tweede en het achtste, het derde en het zevende, het vierde en het zesde, waarna het vijfde als het kernvers staat. Daarnaast is er een meer traditioneel rechtlijnige lezing waarbij elk vers via herhaling het vorige vers oproept en vooruitblikt naar het volgende vers. Maar ook in die lezing staat het vijfde als kern-vers centraal, waarmee het ’t thematische hart van het wek in z’n geheel vormt.

"The series opens with an angry section introducing the fate of Spinoza, officially cursed and ostracized by his fellow Jews in Amsterdam for his scientific philosophical speculations; but it ends with a poem of peaceful affirmation of the philosopher's beliefs. The noisy "maculate streets" of Amsterdam in I are traded for the quiet "garden of Mynheer" in IX. The anger of what the poet first calls "theology" and then, more accurately, "anathema" in the first poem is, in the end, transcended by the tulip-plucking Spinoza, busy as he is with "the thought of the Adored." The dogma of the orthodox could see in Spinoza's ideas only "false doctrine," "scabrous heresies," as the first poem reveals. Yet, in the same century, many of these same kinds of scorners were taken in by Shabbathai Zvi, a false messiah-a role to which the humble Spinoza never aspired. Section IX sets up this implicit and explicit contrast. Shabbathai Zvi had been considered dangerous as well-but by the Turks, not by his own people. Falsely he had taken "to himself the Torah for a wife," that is, made himself its guardian. Spinoza, on the other hand, remained the "ever-unwedded lover of the Lord"-a less overtly legal but more faithful role, since (when captured by the Turks) the mystic Kabbalist had become a Moslem to avoid death. As a reward for his devotion Spinoza, however, was formally cursed in terms whose violence Klein seems to echo in his opening virulence against the "paunchy sons of Abraham."

Voor de rest verwijs ik naar de informatieve analyse in hun artikel.

Zailig Pollock die samen met  Seymour Mayne het verzamelde werk van A. M. Klein redigeerde, schreef een interessant essay over de bronnen van het Spinozagedicht, dat Klein op 22-jarige leeftijd publiceerde: Out of the Pulver and the Polished Lens. Met de toen op komst zijnde viering in 1932 van de 300e geboortedag van Spinoza nam hij kennis van The Philosophy of Spinoza Selected from His Chief Works, geredigeerd door Joseph Ratner (New York: The Modern Library, 1927). Vooral de twee inleidende essays van Ratner, "The Life of Spinoza" en "Introduction to the Philosophy of Spinoza," bevatten vele onderstrepingen en een paar annotaties in Klein's handschrift. Elk detail inzake Spinoza’s leven en filosofie zou uit deze essays en met name uit de gemarkeerde passages komen. Pollock leidt uit dit alles af dat Klein in feite weinig kennis van of interesse in Spinoza's filosofie moet hebben gehad buiten wat hij kon gebruiken voor deze ene reeks gedichten. De schrijver gaat vervolgens alle onderstrepingen en kanttekeningen na en vergelijkt die met passages in de gedichten. [zie hier]

 

 

Out of the Pulver and the Polished Lens

I

The paunchy sons of Abraham
Spit on the maculate streets of Amsterdam,
Showing Spinoza, Baruch alias Benedict,
He and his God are under interdict.

Ah, what theology there is in spatted spittle,
And in anathema what sacred prose
Winnowing the fact from the suppose!
Indeed, what better than these two things can whittle
The scabrous heresies of Yahweh's foes,
Informing the breast where Satan gloats and crows
That saving it leave false doctrine, jot and tittle,
No vigilant thumb will leave its orthodox nose?
What better than ram's horn blown,
And candles blown out by maledictory breath,
Can bring the wanderer back to his very own,
The infidel back to his faith?

Nothing, unless it be that from the ghetto
A soldier of God advance to teach the creed,
Using as rod the irrefutable stiletto.

 

II

Uriel da Costa
Flightily ranted
Heresies one day,
Next day recanted.

Rabbi and bishop
Each vies to smuggle
Soul of da Costa
Out of its struggle.

Confessional hears his
Glib paternoster;
Synagogue sees his
Penitent posture.

What is the end of
This catechism?
Bullet brings dogma
That suffers no schism.

III

Malevolent scorpions befoul thy chambers,
O my heart; they scurry across its floor,
Leaving the slimy vestiges of doubt.

Banish memento of the vermin; let
No scripture on the wall affright you; no
Ghost of da Costa; no, nor any threat.
Ignore, O heart, even as didst ignore
The bribe of florins jingling in the purse.

IV

Jehovah is factotum of the rabbis;
And Christ endures diurnal Calvary;
Polyglot God is exiled to the churches;
Synods tell God to be or not to be.

The Lord within his vacuum of heaven
Discourses his domestic policies,
With angels who break off their loud hosannas
To help him phrase infallible decrees.

Soul of Spinoza, Baruch Spinoza bids you
Forsake the god suspended in mid-air,
Seek you that other Law, and let Jehovah
Play his game of celestial solitaire.

V

   Reducing providence to theorems, the horrible atheist
compiled such lore that proved, like proving two and two
make four, that in the crown of God we all are gems.
From glass and dust of glass he brought to light, out of the
pulver and the polished lens, the prism and the flying mote;
and hence the infinitesimal and infinite.
   Is it a marvel, then, that he forsook the abracadabra of
the synagogue, and holding with timelessness a duologue,
deciphered a new scripture in the book? Is it a marvel that
he left old fraud for passion intellectual of God?

VI

Unto the crown of bone cry Suzerain!
Do genuflect before the jewelled brain!
Lavish the homage of the vassal; let
The blood grow heady with strong epithet;
O cirque of the Cabbalist! O proud skull!
Of alchemy O crucible!
Sanctum sanctorum; grottoed hermitage
Where sits the bearded sage!
O golden bowl of Koheleth! and of fate
0 hourglass within the pate!
Circling, O planet in the occiput!
O Macrocosm, sinew-shut!

Yea, and having uttered this loud Te Deum
Ye have been singularly dumb.

VII

I am weak before the wind; before the sun
   I faint; I lose my strength;
I am utterly vanquished by a star;
   I go to my knees, at length

Before the song of a bird; before
   The breath of spring or fall
I am lost; before these miracles
   I am nothing at all.

VIII

  Lord, accept my hallelujahs; look not askance at these my
petty words; unto perfection a fragment makes its prayer.
  For thou art the world, and I am part thereof; thou art the
blossom and I its fluttering petal.
  I behold thee in all things, and in all things: lo, it is myself;
I look into the pupil of thine eye, it is my very countenance
I see.
  Thy glory fills the earth; it is the earth; the noise of the
deep, the moving of many waters, is it not thy voice aloud,
O Lord, aloud that all may hear?
  The wind through the almond-trees spreads the fragrance of
thy robes; the turtle-dove twittering utters diminutives of
thy love; at the rising of the sun I behold thy countenance.
  Yea, and in the crescent moon, thy little finger's finger-nail.
  If I ascend up into heaven, thou art there; If I make my bed
in hell, behold thou art there.
  Thou art everywhere; a pillar to thy sanctuary is every blade
of grass.
  Wherefore I said to the wicked, Go to the ant, thou sluggard,
seek thou an audience with God.
  On the swift wings of a star, even on the numb legs of a
snail, thou dost move, O Lord.
  A babe in swaddling clothes laughs at the sunbeams on the
door's lintel; the sucklings play with thee; with thee
Kopernik holds communion through a lens.
   I am thy son, O Lord, and brother to all that lives am I.
   The flowers of the field, they are kith and kin to me; the lily
my sister, the rose is my blood and flesh.
   Even as the stars in the firmament move, so does my inward
heart, and even as the moon draws the tides in the bay, so
does it the blood in my veins.
  For thou art the world, and I am part thereof;
  Howbeit, even in dust I am resurrected; and even in decay
I live again.

IX

Think of Spinoza, then, not as you think
Of Shabbathai Zvi who for a time of life
Took to himself the Torah for a wife,
And underneath the silken canopy
Made public: Thou art hallowed unto me.

Think of Spinoza, rather, plucking tulips
Within the garden of Mynheer, forgetting
Dutchmen and Rabbins, and consumptive fretting,
Plucking his tulips in the Holland sun,
Remembering the thought of the Adored,
Spinoza, gathering flowers for the One,
The ever-unwedded lover of the Lord.

 

[Van hier]

Voorts informatie van hier en hier en hier.

Out of the Pulper and the Polished Lens” - A.M. Klein as Wordsmith by Linda Hutcheon and Alvin Goldschlager

Usher Caplan, Seymour Mayne, Zailig Pollock (Eds.), Abraham Moses Klein, Selected poems. University of Toronto Press, 1997
zie hieronder bij books.google.com

Zie ook Richard Lemm: IZAK AND ISHMAEL: A.M. KLEIN'S ZIONIST POETRY AND THE PALESTINIAN CONFLICT

Reacties

Beste Stan, wat heb je mij, poezie-liefhebber en Spinozist, een weldaad bewezen met deze schitterende gedichten van A. M. Klein! Het kostte mij wel wat tijd om mij erin te verdiepen, maar sjonge, wat een kracht, wat een verbluffende beelden, wat een warmte, wat een diepzinnigheid! De Amsterdamse scene, de theologische haat, de naturalistische filosofie, alles heeft er prachtig vorm gekregen. Ik vind ze alle negen even mooi en FORMIDABEL. -
Je hebt ondertussen al heel veel Spinoza-poezie via internet opgespoord. Het wordt tijd dat je dit eens als een bundel gaat uitgeven, met inleidingen en eventueel vertalingen.

Bedankt, Wim, voor je positieve waardering. Ikzelf ben nog bezig met het volledig verstaan van het gedicht, waarin je een grote betrokkenheid proeft. Ik vind het wel bijzonder dat deze cyclus gedichten bestaat in een oeuvre waarin - naar ik begreep - Spinoza verder niet meer voorkomt.

Of er ooit belangstelling zal zijn voor een bundel van deze Spinozagerelateerde gedichten die ik uit internet opvis, weet ik niet. Misschien iets voor een Nederlandse dichter of taalkunstenaar om hiet eens iets te doen? Ik draag mijn vondsten aan en stel ze in een 'Corpus Poeticum Spinozanum' aan iedere belangstellende beschikbaar (zie de inhoudsopgave).