Als je wilt dat het heden anders is dan het verleden, bestudeer dan het verleden

Dit zou een uitspraak van Spinoza zijn. Maar waar zou hij dat dan gezegd hebben? Ik houd me aanbevolen voor de vindplaats. Wie Google (mét aanhalingstekens) ingeeft “If you want the present to be different from the past, study the past”, krijgt wel 40.300 resultaten! Zoveel pagina’s zijn er waarop dit gezegde aan Spinoza wordt toegeschreven. En dit dijt elke dag maar meer uit. Gisteren was er iemand uit Libanon die zo’n bladzijde met Spinoza-quotes aan zijn weblog toevertrouwde – alles uiteraard gejat van elders [Hier]. Er zijn vele bloggers en websitemakers die dol zijn op het verzamelen van gezegdes en andere quotes. En hier blijkt een groot nadeel van internet: men praat elkaar onkritisch na en dat gaat door tot in het oneindige. Zoiets eenmaal als ‘feit’ op internet gebracht vermenigvuldigt zichzelf. Voortdurend.

Ik heb enige tientallen hits aangeklikt en niemand, maar dan ook werkelijk niemand heeft de moeite genomen om aan te geven waar deze uitspraak van Spinoza dan wel staat. Ik kan hem mij niet herinneren en vraag mij af waar in zijn werk of zijn brieven hij dit zou hebben geschreven. Ik houd mij aanbevolen voor de vindplaats, nogmaals, en behoud tot die tijd mijn twijfel of de uitspraak wel bij Spinoza past en of het dus wel een echte uitspraak van Spinoza is.

Je komt hem tegen in een reeks van tips, zoals:

The person operating out of this mode forgets that although the situation may be different, the way to handle it remains the same. In the words of Spinoza, “If you want the present to be different from the past, study the past.” Experience and research confirms the fact that slips of any kind must be handled by immediately applying your previously learned behavioral techniques. [Hier]

Internet is daarin niet anders dan sommige boeken. Ook een citatenverzameling als deze schrijft de uitspraak aan Spinoza toe zonder vindplaats: Richard Alan Krieger, Civilization's quotations: life's ideal. Algora Publishing, 2002 [Hier]

Zelfs kun je er de doctorsgraad mee behalen. Zo heeft ene E.J.M. (Edwin) van Leent, Dermato-venereoloog aan de GGD Amsterdam, de uitspraak opgenomen als een van de Stellingen behorend bij zijn proefschrift van 13 november 2002,  "Developmentt of new treatment modalities for atopic dermatitis" [Hier]

Eén keer tussen al die hits kwam ik tegen: “If you want the present to be different from the past, study the past.”  ~Chinese Proverb

Zou het dat zijn? [Hier] Maar dit is een grote uitzondering. In overwegende mate wordt de uitspraak aan Spinoza toegeschreven.