Adriaan Koerbagh's "Een Licht dat schijnt in duistere plaatsen" gelanceerd


                                 Michiel Wielema's exemplaar

346 jaar nadat het verschijnen van Een Ligt schijnende in duystere Plaatsen, om te verligten de voornaamste saaken der Gods geleertheyd en Gods dienst werd verhinderd en de drukvellen waaraan de drukker al begonnen was waren vernietigd en 40 jaar nadat Hubert Vandenbossche in eigen beheer in een oplage van zo'n 50 stuks Een Ligt uitgaf, kon gisteren in Perdu in Amsterdam - met ruime ondersteuning door diezelfde Vandenbossche - de hertaling door Michiel Wielema worden gepresenteerd, zoals uitgegeven in de filosofische reeks van uitgeverij Vantilt.


  Goede opkomst in Perdu met op de voorgrond de stapel boeken

Uitgever Marc Beerens las een gedicht van H.H. ter Balkt over Adriaan Koerbagh voor (zie onder) en noemde de bijeenkomst "een gewijd moment", maar realiseerde zich direct daarop dat zo'n term niet helemaal bij Adriaan Koerbagh paste.

            
                                   Bart Leeuwenburg 

"Feestelijk", zo wilde de eerste inleider, Bart Leeuwenburg, de bijeenkomst typeren en ter verhoging van het feestgevoel vertelde de auteur van Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh (1633–1669) enige anekdotes - o.a. over hoe Wielema, de hertaler van Een licht, nog vele fouten wist aan te wijzen die een native Englishman had laten zitten in vele lemma's in de Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers. Dus reken maar dat de Engelse vertaling van Een ligt die Wielema eerder bij Brill verzorgde verantwoord is.

               
                                          Miriam van Reijen

Na Miriam van Reijen die overeenkomsten en verschillen tussen Koerbagh en Spinoza behandelde (teveel aandachtspunten om er hier verslag van te doen), vertelde Michiel Wielema hoe hij juist door en na de hertaling nog weer nieuwe inzichten in Koerbaghs tekst had gekregen. En hij opperde, zoals hij ook in zijn nawoord beschrijft, zijn hypothese dat wellicht Adriaan Koerbaghs vriend Abraham van Berkel mogelijk degene is geweest die - daar zijn schuldeisers hem gijzelden - om geld Koerbaghs verblijfplaats in Leiden verraadde.

                
                                             Michiel Wielema

En nu is er dan een uitgave van - volgens Jonathan Israel - "een van de meest vergaande teksten van de Europese Verlichting" die in z'n eigen tijd het licht niet mocht zien, maar die nu eindelijk door velen gelezen kan worden. Laten we hopen dat dat ook gaat gebeuren. Het zou toch vreselijk zijn wanneer we de uitgever met een groot deel van de oplage zouden laten zitten. Misschien kan het gemeentebestuur van Amsterdam, dat nog almaar geen herdenkingsplek aan de Koerbaghs heeft gewijd, een flinke aantal van deze boeken inkopen als relatiegeschenk?


     Michiel Wielema overhandigt Een licht aan de andere sprekers



Adriaan Koerbagh

‘Ik wantrouwde orakels, dreef de spot
met woudbroeders en jakobijnen, schreef
dat “engelen” alleen gezanten zijn:
geen vliegende geesten uit de hemel.

Ik bedacht de woorden “swerfgedagten”
voor fantasie, “fierilonfonfa” voor
een Indisch sap. Je vertoornde allen,
en strandde in het Willige Rasphuis.

Dat was in Moorddam. Je felle “Bloemhof”
werd ketters bevonden en libertijns.
“Dertig jaar celstraf en doorboor zijn tong.”

Hij werd krijtwit uit het Rasphuis gevoerd.
Je loopt de velden door als Franciscus.
Lachend; een leeuwerik op je schouder.’

H.H. ter Balkt

[Overgenomen van de website van de Stichting Jacob Campo Weyerman waar vandaag PA een blog wijdt aan de boekpresentatie en dit gedicht dat een paar analyserende woorden meekrijgt]

Reacties

Laat mij de eerste zijn, Stan, om je te bedanken voor dit informatieve beeldverslag van de (zo te zien ook) gezellige bijeenkomst in Amsterdam. Heb achteraf spijt dat ik er niet naar toe ben gegaan.
Heb van het gedicht ook nog het woord "swerfgedagten" geleerd, dat ik niet kende: zeer treffend voor 'losse opinien' (FvdE) en 1e soort perceptie die vlg TIE 'vagus' (letterlijk 'zwervend') is.

Jonathan Israel zegt dat Een licht 'een van de meest vergaande taksten' was van de Radicale Verlichting (blz 214 van Radicale Verlichting). Hij zegt er niet bij dat het ook het minst invloedrijke boek is geweest om de eenvoudige reden dat de publicatie volledig in beslag genomen werd en vernietigd. Toch zegt hij dat de tekst 'historisch' van belang is omdat ze 'het denken van de Koerbaghs het meest volledig weergeeft'. Kortom, van belang voor het denken van de Koerbaghs, maar niet van belang voor het historisch beloop van de Radicale Verlichting. Publicatie is toe te juichen om de tekst zelf, maar jammer dat er geen moderne editie is van 'Een bloemhof'' dat wellicht wat minder radicaal is maar meer invloed had op het beloop van de Radicale Verlichting.

een hertaalde , thematische bloemlezing uit Bloemhof maakt deel uit van een breed project bij Erasmus Rotterdam betreffende studies en tekstuitgaven over Nederlands spinozisme
Geduld , heer Hoogendoorn

Vervolgens lijkt hij niets met dat artikel te hebben gedaan. Maar zou de Franse filosoof die zoveel werk maakte van in-volvere & e-volvere, het ontwikkelen en inwikkelen