Over de dharma van Spinoza

Voor hen(m) die zowel in Spinoza als in het boeddhisme geïnteresseerd is, wijs ik hier even op een gisteren verschenen blogtekst van een boeddhist die Maarten van Buurens Spinoza-boek aan het lezen is. Titel: "God, Spinoza en boeddhanatuur." De blogger, Namu Amida Butsu, spreekt over zichzelf als Taigu [cf.]. Hij lokte mij net zijn tweet.

Aanvulling zelfde dag

Inmiddels is de tekst van Taigu eveneens als "een meditatie" geplaatst op het Blog van Hans van Zanten, en ook op de site van het Boeddhistisch Dagblad. Op de laatste staat dan weer een reactie van Stefan van Weers die naar dit Spinoza-blog verwijst, waar zijn essay's gepubliceerd staan. Hem had ik op het oog oen ik in de eerste regel hierboven 'hem' schreef. Zo is de cirkel weer rond.

Na 300 jaar is er nu de Nederlandse vertaling van Reizen en avonturen van Jaques Massé

Het boek van de Deventer hugenoot en hoogleraar Simon Tyssot de Patot dat rond 1714 anoniem verscheen, Voyages et Avantures de Jaques Massé, een fictief reisverhaal werd geruchtmakend, onder andere vanwege verdachte Spinozistische gedachten die het zou bevatten. Het werk beleefde vele herdrukken en vertalingen in het Engels en Duits – niet in het Nederlands. Nu is het na crowdfunding eindelijk in het Nederlands verschenen als:

Simon Tyssot de Patot, Reizen en avonturen van Jaques Massé. Vertaling door Lizette van Eijkeren, met een inleiding door Peter Altena en een Woord vooraf van Jonathan Israel. Uitgeverij Verloren, 2016

 

Tot nu toe, in de fondswervingsfolder [PDF] en t/m de voorjaarsprospectus van de uitgever [PDF] en dus ook op dit blog, werd het werk aangeduid als Reizen en avonturen van Jacques Massé (met c in Jacques), maar nu is er toch voor gekozen de oorspronkelijke naamgeving te respecteren.

Een week geleden, op donderdag 23 juni 2016, werd de vertaling officieel ten doop gehouden in de Deventer boekhandel Praamstra, waarbij het eerste exemplaar werd uitgereikt aan een nazaat van Tyssot de Patot.

Volgens Jonathan Israel was “Tyssot de Patot "één van de belangrijkste schrijvers uit de vroege Verlichting, ook door zijn Spinozistische opvattingen”. [Cf.] Ik denk dat ik daar binnenkort wel eens kennis van wil nemen.

Lees verder...

Spinoza’s eeuwige geest

Vandaag kan ik weer eens op enige interessante teksten wijzen die voor iedereen op internet beschikbaar staan. Het gaat om een onderwerp dat hier al vaker aan de orde is geweest, n.l. over het laatste deel van het Vijfde deel van de Ethica, waarin Spinoza zijn leer geeft over het eeuwige deel van onze geest.

In het eerste geval gaat het om een Master of Arts-thesis uit mei 2015 die dezelfde titel draagt, Spinoza's Eternal Mind, als de titel van het stuk dat Mark Behets op Spinoza in Vlaanderen plaatste, “Spinoza’s eeuwige geest” [cf. Blog], onafhankelijk van deze thesis, waarnaar hij ook niet verwijst.

Zachary Biondi, Spinoza's Eternal Mind. Master of Arts in Philosophy-thesis, Missouri State University [Theses and Dissertations. Paper 36], 2015 [cf. PDF]

Het is een goed leesbare en m.i. zeer interessante tekst over een moeilijk onderdeel van een al niet eenvoudige Ethica. Het stuk bestaat uit drie delen. In het eerste deel behandelt hij hoe het thema van de onsterfelijkheid van de ziel speelde in de joodse gemeenschap waarin Spinoza gevormd werd (uiteraard mede aan de hand van Steven Nadler’s Spinoza’s Heresy). Tevens behandelt hij een aantal van de uiteenlopende interpretaties in de secundaire Spinozaliteratuur. In het tweede deel behandelt hij centrale delen van Spinoza’s filosofie die z.i. goed gekend moeten worden om het laatste deel goed te kunnen doorgronden (parallellisme, leer over de geest, kennissoorten, eeuwigheid vs. tijdelijkheid e.d. hetgeen hij op een boeiende wijze weergeeft). In het laatste deel komt hij dan toe aan zijn eigenlijke onderwerp en daarin laat hij vervolgens zien hoe Spinoza in een (joodse) traditie stond (Maimonides, Gersonides en vele anderen), waarbij hij tenslotte een schets geeft van De Anima van Aristoteles, waarmee hij de sterke gelijkenis van Spinoza’s theorie wil overbrengen. Een frappante overeenkomst, boeiend om nog eens naar terug te grijpen.

Opmerkelijk vond ik dat Biondi het – zonder enige toelichting - veelvuldig heeft over ‘God’s mind’ en de ‘mind of God’, terwijl Spinoza dat geen enkele keer doet. Je zou dan verwachten dat hij daar enige woorden aan wijdt, maar het gaat hem blijkbaar om iets vanzelfsprekends.

 

Lees verder...

Afbeelding van het Spinoza-glas-in-lood-raam van de Amsterdamse "Vrije Gemeente"

Ruim vijf jaar geleden had ik een blog over “Het zoekgeraakte gebrandschilderde Spinoza-glas-in-lood-raam van de Amsterdamse "Vrije Gemeente" - nu Paradiso.”

Vandaag ontving ik deze afbeelding van Rik Wassenaar, die hij bij zijn research aantrof in het Haags Gemeente Archief (HGA), toegang 0206-10: Stichting 'Domus Spinozana, 1926-1977, nr. 77: Stukken betreffende leven en leer van Spinoza.” We hebben nu in ieder geval een beeld van hoe het raam eruitzag. Spinoza gebroederlijk naast Kant.

Lees verder...

Spinoza op de divan

N.S. Palmer had gisteren in The Jerusalem Post een blog-artikeltje "Spinoza on the Couch"

Palmer is a graduate student in Jewish Studies at Hebrew College, Newton Centre, Massachusetts. He has degrees in mathematics, economics, and philosophy. He is currently writing a book about Judaism and the role of religious belief in society.
Hij heefter al een
reeks blogs.

Gisteren legde hij Spinoza even op z’n divan en stelde vast dat hij niet anders kon filosoferen dan hij deed. Spinoza schiep zich een zicht op alles, waaronder een God en het universum, dat aan zijn behoefte voldeed. Zo kan ie wel weer, nadat ik dit toch niet onaardige stukje hier even heb gesignaleerd [Cf.]

Zie hier 't blog van 9 maart 2015 waarin  Wallace I. Matson en - onafhankelijk van deze - Morris Lazerowitz, Spinoza op de psychoanalytische divan hadden.

Terugblik: "Spinoza als kompas"

Vandaag breng ik een artikel in herinnering dat nog steeds als informatief te ervaren is: de recensie die Rob Hartmans in De Groene Amsterdammer van 30 september 2000  schreef over een drietal boeken. die de titel meekreeg: "Spinoza als kompas".
Een van die boeken is De spinozisten van Siebe Thissen, waarin hij beschrijft hoe in de tweede helft van de negentiende eeuw de belangstelling toenam voor het werk van, zoals Hartman hem omschrijft als: "de grootste Nederlandse filosoof aller tijden."

Een deel is te lezen.

Louis Santoro behandelt Spinoza

Louis Santoro, student filosofie aan de San Francisco State University behandelt op zijn website “Mens Philosophica” drie filosofen: Plato, Spinoza en Kierkegaard. Zie het inhoudsoverzicht over Spinoza. Een enkele maal gebruikt hij een afbeelding, o.a. deze die google aanbood:

Het was nogal zoeken naar de pagina, waarop hij deze afbeelding had geplaatst. Ik wilde nagaan van wie de afbeelding was. Ik vond hem op de pagina waarop hij de tweede reeks proposities van het vijfde deel behandelt, 15-28, maar hij vermeldt niet van wie de afbeelding is of waar hij hem vond.

Ik gok erop dat het een illustratie van Ben Nadler is, de zoon van Steven Nadler [cf. blog], gezien de overeenkomende weergave van de haren in deze Spinoza-tekening van Ben Nadler [cf.]

Nogal vreemd Spinoza-T-shirt

In de loop der tijd heb ik al heel wat Spinoza merchandising gesignaleerd [cf. blog]. Daaronder veel t-shirts ook. Maar zo’n vreemde als deze kwam ik nog niet eerder tegen [hier te bestellen].

Lees verder...

Boekhandelaar Frederik Muller (1817-1881) en het Spinozisme

Boekhandelaar Frederik Muller moet een bijzonder en veelzijdig man geweest zijn. Naast boekhandelaar was hij ook uitgever, antiquaar, veilinghouder (hij had een veilinghuis in de Nieuwe Doelenstraat), bibliograaf, historicus, verzamelaar en bibliothecaris te Amsterdam. Maar hij was ook zedenmeester, inquisiteur, kruisridder en polemist…

Hij kreeg zijn boek: deze maand verscheen

Chris Schriks, Frederik Muller. Baanbreker in de wereld van het boek 1817-1881. Walburg Pers, juni 2016 - 208 pagina’s

Enige wapenfeiten: 

Lees verder...

Opiniestuk in Trouw: pleidooi om de NWO-wetenschapsprijs niet meer naar Spinoza te vernoemen


Ik overweeg een reactie in te zenden. Als die wordt geplaatst, voeg ik die hier toe. Indien niet geplaatst ook trouwens.

Lees verder...

Maarten van Buuren’s Spinoza: "Een aanwinst voor de Spinoza-literatuur" (Hoogendoorn)

Op mijn voorstel schreef arts en filosoof Adrie Hoogendoorn (van de drie Spinoza-inleidingen die via de rechterkolom van dit blog worden aangeboden) een recensie van het boek van Maarten van Buuren: Spinoza – Vijf wegen naar de vrijheid. Hij heeft daaraan tot mijn vreugde gevolg gegeven.

Hij blijkt een heel andere indruk van het boek te hebben. In zijn bespreking gaat hij niet in op de vergaande kritiek die ik op het boek had en die ik in een reeks blogs weergaf [cf. het laatste blog waarin naar de eerdere wordt verwezen]. Dat lijkt me verstandig, want zou een bespreking van het boek maar ingewikkeld maken. Maar onuitgesproken moet hij flink wat kritiek op mijn bespreking hebben. Hopelijk kunnen we hier in de toekomst nog eens een discussie over hebben. Ik ga intussen zijn bespreking goed op mij laten inwerken en zal waarschijnlijk in een reactie hier of in een volgend blog op zijn interessante, behoorlijk positieve bespreking reageren. En ik hoop dat ook anderen reageren, want tot mijn spijt bleef het toch tamelijk stil over dit boek. Daarom is het maar goed dat er op dit bog nu  ook 'een ander geluid' te vernemen is.

Lees verder...

Vandaag zal Jo Van Cauter zijn Spinoza-dissertatie verdedigen

Woensdag 22 juni 2016, zal om 16:00 uur aan de Universiteit van Gent in Het Pand, Priorzaal, Onderbergen 1, 9000 Gent, Jo Van Cauter zijn proefschrift Spinoza on History, Christ, and Lights Untameable verdedigen om daarmee tot doctor in de Wijsbegeerte te promoveren.

Promotoren zijn: Prof. dr. Eric Schliesser, Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap - Prof. dr. Maarten Van Dyck, Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap [cf. hier; aldaar PDF van proefschrift]

Spinozablogger Stan Verdult wenst de promovendus een geslaagde dag toe en feliciteert hem met het al bereikte en ook alvast met het nog te bereiken resultaat.


Jo Van Cauter (Universiteit Gent) geeft op 12 de. 2015 een lezing "Spinoza over Quakers en innerlijk licht" op de najaarsbijeenkomst van de VHS in de Doelenzaal van de UB in Amsterdam.

Zondagse excursies 2016 "in de voetsporen van Spinoza"

Het is mogelijk op 1 dag alle woonplaatsen van Spinoza te bezoeken!

De gids Jossi Efrat, geboren in de Amsterdamse Spinozastraat, woonde als kind op een paar honderd meter afstand van Spinoza's ouderlijk huis.

Op 17 juli, 21 augustus en 4 september 2016 worden door hem drie identieke excursies gehouden waarbij te voet wordt gelopen langs de plaatsen waar Spinoza ook heeft verbleven. Aan de hand van 17e en 18e eeuwse plaatjes zal men zich een voorstelling kunnen maken hoe het er toen uitzag, door deze tekeningen te vergelijken met de gebouwen en het straatbeeld van nu. De deelnemers ontvangen kopieën van deze plaatjes.

Het vervoer geschiedt met eigen auto. Voor degenen die niet over eigen auto beschikken zal een regeling worden getroffen zodat er meegereden kan worden met anderen. Op zondagen is parkeren relatief gemakkelijk.

 Jossi (links) geeft toelichting bij het Spinozamuseum in Rijnsburg

Lees verder...

Vaticaans Ethica-manuscript komt naar Nederland

Volgens een tweet van David Wertheim, directeur van het Menasseh ben Israel Instituut, komt het Vaticaanse Manuscript van Spinoza's Ethica naar Nederland.

het Joods Historisch Museum organiseert van 19 september 2016 t/m 8 januari 2017 een tentoonstelling

                                “De glorie van het joodse boek.”

Dit ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan in 2016 van bibliotheek Ets Haim - Livraria Montezinos.

Het wordt een tentoonstelling over Hebreeuwse handschriften. Daarvoor zal de Biblioteca Apostolica Vaticana vier middeleeuwse Hebreeuwse manuscripten in bruikleen geven. Verder zullen topstukken getoond worden uit de Braginsky collectie (Zürich), The Jewish Theological Seminary (New York) en uiteraard Ets Haim. Het JHM wil met deze tentoonstelling "het verhaal vertellen van de Europese handschriftenproductie, van interreligieuze contacten - positieve en negatieve - en van wederzijdse beïnvloeding van joodse en christelijke tradities." [Cf.]

En volgens David Wertheim komt voor deze gelegenheid dus ook het Vaticaanse Manuscript van Spinoza's Ethica naar Amsterdam. Voor een tentoonstelling, waarvan het de vraag is of het Spinoza-manuscript daar wel op z’n plek is: het is immers geen Hebreeuws handschrift, maar vooral is de vraag of het terecht meegerekend kan worden tot “De glorie van het joodse boek.”

Ach, het moet allemaal kunnen ... in het 360e jaar na de herem kan de cirkel (van 3600) worden rondgemaakt en het Ethica-manuscript tentoongesteld worden tussen het het Escamoth, opengeslagen op de bladzijde waarop de ban is opgetekend en het ledenregister van Ets Haim waarin Spinoza's naam flink is doorgehaald.

 

 

Roger Scruton: "Spinoza's metafysica bevat een fatale fout"

Spinoza’s legacy: Spinoza's metaphysics contains a fatal flaw.
[Roger Scruton, Spinoza: A Very Short Introduction (1986, 2002) cf.
books.google]

Iemand die ik al heel lang ken, vanuit m’n opleidingstijd, zocht onlangs contact met me: hij had Spinoza ontdekt, waarin hij zich wilde gaan verdiepen – en zo had hij ook mijn weblog ontdekt. Dit weekend e-mailde hij me weer en stuurde me scans van enige pagina’s van het laatste hoofdstuk van het Spinoza-boekje van Roger Scruton dat de titel draagt: “Spinoza’s erfenis.” En dat begon met de zin die ik in de kop van dit blog plaatste. Mijn oud-schoolgenoot was er enigszins ondersteboven van en vroeg zich af of hij wel verder wilde gaan met Spinoza. Wat mijn reactie op die tekst was? En hij gaf mij een link naar marktplaats.nl voor het geval ik het boekje zou willen aanschaffen…

Aan dat aanbod, wat ik wel aandoenlijk vond, kon ik merken dat mijn vroegere schoolgenoot dan wel mijn blog ontdekt had, maar kennelijk nog niet het zoekvenster, want dan had hij kunnen zien dat er meerdere blogs over het boekje van Scruton te vinden zijn. Daarin maak ik duidelijk dat ik het op sommige punten best een aardig boekje vind, dat Scruton over de kwaliteit beschikt om moeilijke zaken uit te leggen, maar dat er toch flink wat op aan te merken is. Het is dan ook niet toevallig of ‘per ongeluk’ dat ik dit Scruton-boekje niet vermeldde in het recente blog waarin ik “Inleidingen in Spinoza’s filosofie” aanbeveel.

Lees verder...

Nog eens een review van Paul Wienpahl’s The Radical Spinoza

Al enige tijd ben ik (vaag) van ‘plan’ het boek van Paul Wienpahl, The Radical Spinoza (New York University Press, 1979) dat ik zeven jaar geleden enthousiast besprak [cf. en cf.], weer eens te herlezen. Het komt er almaar niet van, daar ik nog met zoveel andere Spinozana bezig ben. Maar wie weet…

… en wie weet stimuleert me de uitvoerige recensie die Dan Lusthaus, tegenwoordig onderzoeker en docent South Asian Studies aan de Harvard University, in 1990 schreef voor het Journal of Chinese Philosophy [17 (1990) 387-396] en die hij onlangs op zijn pagina bij academia.edu  plaatste. Het is blijkbaar een scan van een niet zo’n heel duidelijke kopie, want het eindresultaat is niet lekker leesbaar. Daar ik het wel een helder verhaal vond dat mijns inziens ook na ruim 25 jaar nog nuttig is, probeerde ik het met inzet van OCR op te schonen, hetgeen wonderwel lukte.

Ik breng  hierna dit review, inclusief de kleine glossary met Chinese tekens – het was nu eenmaal voor een ander publiek bedoeld. Ik vind het een interessant en aanstekelijke bespreking van een opmerkelijk en uitdagend boek. Dat ik het hier opneem wil niet zeggen dat ik het met alles (van bespreking en boek) eens ben, maar met veel wel. Misschien is het extra van nut voor degenen die Spinoza in samenhang met het Boedhisme bestuderen.

Lees verder...

Inhoudsopgave STUDIA SPINOZANA #13 - Spinoza and Jewish Identity

Gisteren was ik op zoek of wellicht ergens op internet een digitale copy van dit nummer was geplaatst dat ik graag zou inzien (ik kan echt niet alles aanschaffen). Ik vond het niet, maar iemand had ooit wel een PDF met de inhoudsopgave op internet gezet [cf.]. Die was inmiddels alweer verdwenen, maar Google had het nog wel in cache. Daaruit bewaar ik het hier in dit blog. Ooit hoop ik het nummer nog eens in handen te krijgen. Van drie nummers van deze jammerlijk niet meer bestaande reeks Studia Spinozana bezit ik een bestand in djvu-format. Hoe ik daar aangekomen ben weet ik niet meer, maar het werd de aanleiding voor mijn zoektocht naar dit nr. 13.

Lees verder...

De lezingen van 't Colloque International Spinoza France États-Unis staan online

Gisteren werden door de organisator 'Spinoza à Paris 8' de video's van de 13 lezingen die op 3 en 4 juni 2016 in Parijs gehouden werden [cf. blog] op Youtube geplaatst - er wordt zowel Amerikaans als Frans gesproken. Het is wat veel, maar ieder hale het zijne er uit.

Ik had aangenomen dat Edwin Curley zou ingaan op de kritiek van Yitzhak Y. Melamed - ten onrechte: hij legde zijn aanpak van destijds nog eens uit; inderdaad, hij keerder er nog eens naar terug, zoals de titel van zijn lezing luidde: « Spinoza’s Metaphysics Revisited » [en niet reconsidered].

Maimonides dieper aanwezig in de TTP dan op ‘t eerste gezicht lijkt

In dit blog wil ik graag wijzen op een in mijn ogen zeer interessante tekst voor hen die méér van de Tractatus Theologico-politicus willen begrijpen. Bij eerste of oppervlakkige lezing lijkt het erop dat Spinoza kortweg de Bijbelhermeneutica van Maimonides als allegorische lezing afwijst - en dat zou 't dan zijn. Maar Spinoza blijkt én méér gemeen te hebben met Maimonides, maar vooral: blijkt véél meer in debat te zijn met Maimonides, dan iemand die diens Gids voor de verdoolden niet in z’n bagage heeft in de gaten kan hebben. Spinoza gaat met die Gids uitvoerig in debat. Daarover kan men veel opsteken uit het zevende hoofdstuk van

James A. Diamond, Maimonides and the Shaping of the Jewish Canon. Cambridge University Press (October 27, 2014) - books,google

    

Hoofdstuk 7 draagt als titel: “Spinoza (17th Century): Reorienting Maimonides' Scriptural Hermeneutic” [pp. 163 - 184]. In feite bestaat dit hoofdstuk uit het artikel dat hij eerder publiceerde:

Lees verder...

Arnold Zweig (1887 - 1968) noemde Spinoza een 'Denk-Bolschewik'

Nu ik in het kader van mijn bespreking van de biografie over Clarice Lispector in een blog tevens de anthologie van Spinoza’s werk door Arnold Zweig besprak, wil ik iets meer over de man zelf in dit blog opnemen. Opgemerkt zij dat hij, In tegenstelling tot wat velen wellicht verwachten, niet verwant was met Stefan Zweig.

Ruim voor hij gevraagd werd voor een deeltje over Spinoza in de reeks “The living thoughts of...” was hij door Siegfried Hessing gevraagd om een bijdrage aan het door hem geredigeerde Spinoza-Festschrift. Zum 300. Geburtstage Benedict Spinozas (1632-1932) (1932).

In die bijdrage lezen we deze zin van Zweig over Spinoza:

Der stille Mann, der zu Lebzeiten wenig veröffentlichte, war ein Denk-Bolschewik. Dass er, um frei zu sein, sich ...
[lees hier 2 bladzijden van het uit 2½ bladzijde bestaande artikel]

Arnold Zweig was toen nog niet de “kommunistischer Kulturfunktionär in der DDR” die hij later zou worden, maar met het marxisme had hij al jaren eerder kennis gemaakt.

Aan de vijfde jaargang van het door Martin Buber geredigeerde Der Jude (1920-1921) droeg Arnold Zweig een 8-delige reeks bij onder de titel: “Der heutige deutsche Antisemitismus.” *) In de derde bijdrage schreef hij dit over Spinoza (ik zet het even zwart):

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [208] Spinoza schaamteloos ingezet voor FOEL - whose crazy idea is it anyway?

Ja, Spinoza is als t ware vogelvrij en kan door iedereen zomaar gebruikt worden. Zie hoe voor ‘FOEL’ - Festival of Entrepreneurial Learning 18, 19, 20 November 2016 ‘- Spinoza zgn. geciteerd wordt in: "Entrepreneurship is Passion, Play & Purpuse" – Spinoza

    

Over de hele wereld worden intussen al jaren “Entrepreneurship Festivals” gehouden (type maar in Google in): Entrepreneurs Festival - NYU Entrepreneurship, The Women's Entrepreneurs Festival, Startup Festival, Entrepreneurship is a process of continuous learning. En als zoiets in Amsterdam georganiseerd wordt, moet Spinoza er dus bij. [Cf. twitter]

<

Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [3 en slot]

 

Op enkele plaatsen in het boek komt de naam van Spinoza voor en geeft biograaf Benjamin Moser bij een tekst bij Clarice Lispector aan dat die naar Spinoza moet verwijzen. Maar het uitgebreidst komt Spinoza aan de orde in hoofdstuk 12, waarin hij beschrijft hoe in het boek waaraan Clarice in 1942 begon, Dicht bij het wilde hart, hoofdpersoon Octavio, een student rechten en de toekomstige echtgenoot van de andere hoofdpersoon, Julia, Spinoza bestudeert en beweert dat men hem alles over de 17e eeuwse filosoof mag vragen. Een jaar eerder was Clarice, tijdens haar studie rechten, zelf begonnen aan het lezen van Spinoza. Moser vertelt over het boekje, een anthologie met teksten van Spinoza, samengesteld en ingeleid door Arnold Zweig, waarvan de Franse vertaling, Les pages immortelles de Spinoza (Parijs, 1940), in haar boekenbezit werd aangetroffen.*) Daarin maakte zij een uitvoerige aantekening die ze dateerde 14 februari 1941. In eindnoot geeft de biograaf een transcriptie van de Portugese tekst, waarbij een aantal woorden slecht leesbaar blijkt.

Van de citaten die Moser geeft van Octavio, de rechten- en Spinoza-student, neem ik ter illustratie slechts dit stukje:

Lees verder...

Arnold Zweig (1887-1968) over "De levende gedachten van Spinoza"

Als een intermezzo in de kleine reeks blogs die ik wijd aan Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza, kom ik met een blog over het boekje over Spinoza van Arnold Zweig (1887-1968) dat in 1939 verscheen in de reeks “De levende gedachten van…”. Het blog dat ik over dit boekje kort na de zomer van 2008 schreef is door blogse.nl zoek geraakt. Toen had ik het uit de bibliotheek geleend, nu schafte ik me een exemplaar aan, daar ik uit een uitgebreide eindnoot in het boek van Benjamin Moser over Clarice Lispector las dat het de Franse vertaling van dit boekje uit 1939 was, waaruit zij haar kennis over Spinoza putte. Dat maakte mij nog eens nieuwsgierig naar dit boekje, waaraan ik geen herinnering meer had, behalve dat het bestond en wat ik erover schreef in dit latere blog over die reeks.

 

Lees verder...

Het blog over Clarice Lispector is gezien...

... het is niet onopgemerkt gebleven... zo blijkt uit deze tweet van Arthur Japin met deze foto waarop zijn  vriend Benjamin Moser wordt geïnterviewd over zijn biografie over Clarice Lispector. [Cf. blog]

Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [2]

 

Voor ik na het vorige blog, in een volgend blog nader inga op de Spinoza-studie van Clarice Lispector, zoals die uit haar biografie van Benjamin Moser blijkt, wil k eerst in dit blog iets nader ingaan op deze geweldige biografie. Dit bijzondere leven van deze in de Oekraïne geboren Braziliaanse schrijfster kreeg hier de biograaf die ze verdiende.

Benjamin Moser werd a.h.w. verliefd op zijn onderwerp vanaf dat hij haar ontdekte en wilde alles over haar te weten komen. Tien jaar lang las hij alles van en over haar en bezocht de plekken waar ze geweest was als diplomatenvrouw en vooral leerde hij over de gewelddadige pogroms in Rusland en Polen, waarvoor de ouders van Clarice op de vlucht gingen. Nadat in 2009 van hem verscheen Why This World: A Biography of Clarice Lispector [Oxford University Press, 2009], welke datzelfde jaar in het Braziliaans verscheen Clarice, uma biografia [Cosac Naify, 2009] stelde hij zich tot taak “om haar te internationaliseren” zo vertelde hij in het gesprek dat het radioprogramma Kunststof op 31 mei 2016 met hem had n.a.v. de verschijning van de Nederlandse vertaling van zijn Lispector-biografie. Die internationalisering lukt hem aardig: dit jaar verschijnt de biografie ook in Duitsland als Clarice Lispector - Eine Biographie [Schöffling & Co.]. Het is boeiend en aan te raden om naar dat gesprek te luisteren, waarop ik door Haije Bouman gewezen werd [een klik op de afbeelding brengt u erheen]. De Amerikaan heeft een talenknobbel en spreekt goed Nederlands, woont n.l. al jaren met Arthur Japin in Utrecht.

Lees verder...

Clarice Lispector (1920 - 1977) en Spinoza [1]

 

Toen ik drie weken geleden tot mijn verrassing ontdekte dat de Arbeiders twee boeken van (resp. over) Clarices Lispector op de markt bracht, heb ik die meteen aangeschaft en begon er op de dag van levering – vrijdag 27 mei - direct in te lezen. In de reeks Privé Domein verscheen (als nr. 286 alweer) haar De ontdekking van de wereld, en in de reeks Open Domein (als nr. 51) van Benjamin Moser: Clarice Lispector. De biografie. De oorspronkelijke titel van het in Amerika verschenen boek luidde: Why this world. A Biography of Clarice Lispector. Ik denk dat het terecht ‘dé biografie’ genoemd mag worden – er zal niet snel nog eens zo’n doortimmerde, uitgebreide en vooral inlevende biografie over deze door velen als grootste geziene auteur van Brazilië geschreven worden. Daarover later meer.  

Lees verder...

De Spinozapremies gaan meer over geld dan over Spinoza

...zo brengt de pagina-opmaak van Trouw vandaag duidelijk in beeld.

Zal de Groningse hoogleraar geschiedenis van de filosofie Lodi Nauta, de eerste filosoof ooit aan wie de Spinozapremie is toegekend, iets van zijn 2,5 miljoen euro Spinozapremie besteden aan onderzoek op het vlak van Spinoza en Spinozisme?
Helemaal onmogelijk lijkt dat niet, zoals blijkt uit het feit dat hij tijdens het Collegium Spinozanum, de internationale Summer School in Groningen van afgelopen zomer, een college bijdroeg over: "Spinoza and Hobbes on Biblical Criticism." Maar...

... in  deze video noemt hij Spinoza nog niet

Vandaag weer vier nieuwe NWO-Spinozapremie-winnaars

Zij zullen op 13 september 2016 de NWO-Spinozapremie ontvangen. Dat heeft NWO-voorzitter Jos Engelen vandaag bekendgemaakt. De NWO-Spinozapremie is de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland en bestaat uit een bedrag van 2,5 miljoen euro voor wetenschappelijk onderzoek. Ook ontvangen zij dan een exemplaar van dit door kunstenaar Richard de Vrijer uit Delft ontworpen Spinozabeeldje.

[Cf. NWO, fotocredits Ivar Pel]

 

Michael Rosenthal benoemd op de Stroum Chair in Jewish Studies aan de Universiteit van Washington

Professor Michael Rosenthal doceert al jaren aan de Universiteit van Washington. Hij houdt zich tegenwoordig vooral bezig met Spinoza [cf.]. In maart dit jaar gaf hij nog een cursus over “Spinoza and the Struggle for Toleration in the Modern World,” waarvan het interessant is de titels van de thema’s van de diverse bijeenkomsten te zien:

• Why was Spinoza Banned from the Jewish Community? Amsterdam and problem of Religious Toleration

• Does Spinoza want to overcome religion or reform it? Universal Religion and Reform Judaism

• Is Spinoza a Zionist or would he feel more at home in Seattle? Nationalism and Diaspora. [Cf.]

Hij werd ook betrokken bij het programma van het Stroum Center for Jewish Studies aan die Universiteit - een praatje dat hij ervoor hield, ”Is Spinoza Good for the Jews?” werd op internet gezet [cf. blog – en hij is op meer blogs te vinden). Onlangs is hij voor drie jaar benoemd op de Samuel and Althea Stroum Chair in Jewish Studies.
Dr. Hannah Pressman, hoofd communicatie van dat Centrum had een interview met hem dat gisteren op de
website werd geplaatst. Ik neem daaruit één vraag en antwoord over:

Lees verder...

Spinoza: een van 140 legendarische 'trailblazers' van het joodse volk

Een ‘trailblazer’ is de eerste persoon die iets doet, ergens heengaat, die iets bereikt en daarbij anderen laat zien dat het mogelijk is – een pionier, kortom. Het joodse volk heeft er veel van. Einstein, Freud en vele anderen, zoals Spinoza, worden daartoe gerekend.


An image from the animated film about the 17th-century Jewish philosopher Baruch Spinoza. (Courtesy of Beit Hatfutsot-Museum of the Jewish People) [via hier]

Beit Hatfutsot, het Museum of the Jewish People in Tel Aviv, heeft een new Family Gallery ontwikkeld en opent daarin binnenkort een interactieve tentoonstelling: Heroes - Trailblazers of the Jewish People. Het project richt zich vooral op kinderen. [Cf.]

The exhibit explores the extraordinary strength, speed and smarts of 140 legendary Jewish figures who made a supernatural imprint on the legacy of the People of the Book. [Cf.] Dat ‘bovennatuurlijke’ klinkt wat vreemd in de oren, als het om Spinoza gaat. En de vraag is of de filosoof niet teveel voor de joden wordt geclaimd. Maar enfin, het dient hier gesignaleerd te worden. En Spinoza is er uiteraard ook voor hen.

Who is Spinoza? A father and son in a philosophical conversation about God and nature. The “Heroes” project for Beit Hatfutsot -The Museum of the Jewish People

Joachim Nieustadt (ca. 1624 - 1696) "onze vriend" schreef Spinoza aan Van Velthuysen

Brief 69 door Spinoza in het najaar van 1675 vanuit ’s-Gravenhage verzonden aan de “Zeer voortreffelijke en hooggeachte heer” Lambert van Velhuysen opent met: “Het verbaast mij dat onze vriend Nieustad gezegd heeft, dat ik overweeg de geschriften die sedert enige tijd tegen mijn verhandeling zijn uitgegeven te weerleggen, en dat ik mij daarbij ook een weerlegging van uw handschrift voornam.” Een zin later: “Ik herinner mij dat ik tegen de heer Nieustad niets anders gezegd heb dan…” Spinoza heeft dus naar eigen zeggen gesproken met Nieustadt.

Wie was deze Joachim Nieustadt? Merkwaardig is dat er geen wikipedia-pagina over hem bestaat.

Caroline Pelser heeft een website "Huizen aan het Janskerkhof", waarop zij onlangs een tekst plaatste over Joachim Nieustadt en Spinoza. Ten tijde van de Franse bezetting was Joachim Nieustadt secretaris van de stad Utrecht. Besluiten van de Vroedschap betreffende de overgave van de stad zijn door hem geschreven en ondertekend. Hij woonde aan het Janskerkhof op nr. 25

In juli 1673 bracht Spinoza een bezoek aan het door de Franse troepen bezette Utrecht en het zal bij die gelegenheid geweest zijn dat hij Nieustadt ontmoet heeft - alsmede Van Velthuysen. Nieustadt stond bekend als wiskundige en was als bestuurder vooral met technische zaken bezig. Misschien heeft Spinoza affiniteit met de man gevoeld vanwege diens mathematische interesse. Of misschien kwam het doordat beide met Hudde bekend waren. [Cf. 't artikel van Van Maanen, onder]

Mijn doel met dit blog is slechts op de volgende bronnen te wijzen.

www.huizenaanhetjanskerkhof.nl/spinoza/

• Jeroen M.M. van de Ven, “Crastinâ die loquar cum Celsissimo principe de Spinosa”. New Perspectives on Spinoza’s Visit to the French Army Headquarters in Utrecht in Late July 1673. In Intellectual History Review, 2015 [cf.] [Ik wacht af tot er mogelijk via het ooit op internet te verschijnen Spinoza Web meer over bekend wordt]

• Jan A. van Maanen, "Korrespondenten von G. W. Leibniz: 6. Joachim Nieustadt geb. um 1624 - gest. nach 1685." In: Studia Leibnitiana, Bd. 15, H. 1 (1983), pp. 115-119


Janskerkhof 25 is 't hoekhuis links - situatie aug 2009 Google Street View. Misschien is Spinoza hier in 1673 geweest.

Nieuw boek van André Klukhuhn: Licht. De Nederlandse Republiek als bakermat van de Verlichting

De scheikundige en filosoof die jarenlang verantwoordelijk was voor het Utrechtse Studium Generale, André Klukhuhn, wiens boek dat in 2008 verscheen, Alle mensen heten Janus, ik in een lang blog dat helaas verloren is gegaan (getiteld “Een Hegel voor onze tijd”) waarderend besprak, spoorde ik aan Spinoza in zijn werk te betrekken [cf. blog]. Dat beloofde hij te doen en hij hield woord, zoals bleek toen in 2013 een volledig herziene versie van zijn grote levenswerk uit 2003 bij Bert Bakker verscheen: De Algehele geschiedenis van het denken. Of het verbond tussen filosofie, wetenschap, kunst en godsdienst [cf. blog]. Daarin kwam nu Spinoza uitvoerig aan de orde.

Inmiddels verscheen van zijn hand een nieuw boek, waarin weer uitgebreid Spinoza aan bod komt, maar ook Koerbagh en vele anderen, wetenschappers en schilders uit de 17e eeuw. Als ik de bespreking van Carel Peeters lees die vandaag in Vrij Nederland verscheen, lijkt het alsof zijn boek voor een deel een navertelling is van de trilogie van Jonathan Israel.

André Klukhuhn, Licht. De Nederlandse Republiek als bakermat van de Verlichting. De Bezige Bij, 2016 - 256 pagina's

      

Spinoza over de Turken

Enige malen kom je bij Spinoza een uitspraak over de Turken tegen. B.v. in Brief 43 in antwoord aan Van Velthuysen via Jacob Ostens (Wat voorts de Turken zelf en de andere heidenen betreft, als zij God eren door het betrachten van gerechtigheid en naastenliefde, geloof ik dat ook zij de geest van Christus hebben en behouden zijn, wat zij in hun onwetendheid verder ook mogen geloven over Mohammed en de godsspraken].

Meestal wordt dan toegelicht dat Spinoza met de Turken de moslims bedoelde. En in het hier gegeven citaat is dat duidelijk het geval. Ook in de Tractatus Politicus komen twee passages over de Turken voor (H 6/4 en 7/23). Vertaler Karel D'huyvetters gaat zo ver om imperium Turcarum in 6/4 meteen te vertalen met: het Ottomaanse Rijk. En Turcarum tyrannis in 7/23 met Osmaanse tirannen (bij wie het een heilige wet is hun broers om te brengen). Welke vertaling in beide gevallen goed verdedigbaar, ja treffend is.

Maar met wat Spinoza in het Voorwoord van de Tractatus Theologico-politicus schrijft, kan het anders liggen. We lezen in de vertaling van Fokke Akkerman (vetdruk van mij):

Lees verder...

De Spinoza-illustraties van Nina Hewelt

Deze Spinoza-cartoons maakte Nina Hewelt ter illustratie van enige artikelen over Spinoza in de Volkskrantbijlage van 8 maart 2014: Wilma de Rek schreef over "Onder spinozisten" en Marcel Hulspad over "De definitieve studie naar de ontvangst van Spinoza in Nederland"  n.a.v. het verschijnen van Henri Krop's Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland,. Ik had er al blogs over (cf. en cf.], maar had de afbeeldingen nog niet op zo’n manier opgenomen, dat ik ze als ‘curator’ kan opnemen in de verzameling Spinoza-illustraties. [Genomen van haar blogspot, waarop e.e.a. over de tot-stand-koming is te lezen; cf. ook hier].

Lees verder...

Idea Dei wellicht te zien als middellijke oneindige modus in 't attribuut Denken

Dit zal wel het laatste blog zijn over de idea Dei, waarover het nu al zo vaak is gegaan. Ik wil het afsluiten met dit blog, waarin ik een nieuw punt aan de orde stel, dat ik als mijn interpretatie al in de kop heb gezet.

Ik dacht dat ik met iets nieuws kwam, daar vele hedendaagse Spinoza-uitleggers de idea Dei als identiek met het intellectus infinitus zien en dus als onmiddellijke oneindige modus. Zo is b.v. de uitleg van Herman De Dijn, Wolgang Bartuschat en Yitzhak Melamed naast vele anderen. Maar zij allen geven geen inzicht in de specifieke rol die de idea Dei uitoefent. Ik meen dat die rol, die ik eergisteren in dit schema bracht, begrijpelijker wordt als we de idea Dei als middellijke oneindige modus begrijpen. Zie voor toelichting op het schema dat eerdere blog].

 

Lees verder...

Spinoza-tekening van Luigi Scapini

                   [meer kan er niet over vinden, cf hier

 

Gerko Tempelman's fantasietje over Spinoza op de barricades (in Amsterdam)

Antonio Negri heeft in de marxistisch Spinozist Frédéric Lordon opvolger als goeroe bij mouvement Nuit debout

Zie dit in het Nederlands vertaalde interview met Lordon in L'Editie, dat ingeleid wordt met de woorden: "De geëngageerde intellectueel behoort beslist nog niet voorgoed tot het verleden, en de Franse econoom en filosoof Frédéric Lordon herinnert ons daar sinds enkele weken aan. De discipel van Karl Marx en Baruch Spinoza, zichtbaar geroerd door het enthousiasme dat in Frankrijk is gevolgd op het uitbrengen van de documentaire “Merci patron” van François Ruffin, is één van de voorgangers van de protestbeweging tegen de voorgestelde hervorming van het arbeidsrecht. We spraken hem tijdens de eerste “Nuit Debout” van 31 maart, na een gloedvolle toespraak op de Place de la République in Parijs." [Cf.]

Over de samenhang en het verschil van idea Dei en intellectus infinitus

Dit blog is deels een voortzetting van een discussie die opnieuw tussen Henk Keizer en mij is ontstaan n.a.v. het blog over “Hoe Yitzhak Y. Melamed in zijn Spinoza’s Metaphysics de idea Dei behandelt.” Het voordeel van die nu al jaren gevoerde discussie over de interpretatie van de idea Dei, waarbij ook de uitleg van derden betrokken wordt (eerder Wolfgang Bartuschat, nu Yitzhak Melamed} maakt dat het – mij althans – steeds duidelijker wordt hoe de vork aan de steel zit (mede door interventies van Henk.) Ik neem hier de draad op van een deel van de reactie die ik op dat blog gaf:

Met het introduceren van de idea Dei (in 2/3!) maakt Spinoza een begin met iets te zeggen over de verhouding tussen God, de substantie, en de modi. Immers, hij wil in het tweede deel de modi van de mens humana behandelen. De legger van de link tussen substantie en modi is de idea Dei.

Met de notie van de idea Dei blijft hij niet, zoals in het begin van het eerste deel, bij de substantie/God staan, maar geeft hij vooral ook aan wat er ´daarbinnen´ gebeurt, want hij gaat het nu hebben over de verhouding tussen God of de substantie en z’n aandoeningen. De attributen waren in 1/10 volledig (causaal en conceptueel) onafhankelijk ‘naast elkaar’ gezet. Nu moet hij tot verbinding komen: tussen modi der attributen (de eenheid van ideae en hun ideatae stellen), en tussen het wezen van de modi en het wezen van God (wat hij in de delen 4 en 5 uitwerkt) – de twee functies van de idea Dei, zoals ik eerder behandelde. [cf. blog over De dubbelfunctie van de Idea Dei]

In een schema tracht ik duidelijk te maken hoe Spinoza het volgens mij bedoelt (een schema is slechts een bescheiden hulpmiddel en gaat ook wel ergens mank - daarom is een nadere toelichting nodig):

Lees verder...

Inleidingen in Spinoza's filosofie

Af en toe bereikt mij de vraag of ik een goede inleiding in Spinoza kan aanbevelen. Ook pas geleden kreeg ik weer zo’n vraag, n.a.v. het Spinoza-boek van Maarten Van Buuren, dat ik als inleiding afwees. Wat ik dan wél als volgens mij goede inleidingen kon aanbevelen?

Mijn inleidingen in volgorde van belangrijkheid / duidelijkheid / nut (die uiteraard subjectief is) geef ik hierna. Het accent ligt op de Ethica, maar de politieke theorie komt ook voor.

Voor degenen die helemaal aan het begin staan, verwijs ik onder naar de boekjes van Jan Knol die Spinoza heel begrijpelijk introduceren, maar i.h.a. niet heel diep gaan.
[Inleiding op de Tractatus Theologico-Politicus is een apart verhaal dat ik hier vooralsnog terzijde laat]

Lees verder...

Update Spinoza in de joodse historiografie met accent op joodse literatuur

Het vorige blog over Ludwig Philippson deed mij een aantal werken ontdekken die als een fraaie update te zien zijn op eerdere blogs over de joodse historiografie.

Carsten Schapkow, Role Model and Countermodel: The Golden Age of Iberian Jewry and German Jewish Culture during the Era of Emancipation. Lexington Books, 2015 -322 pagina's – books.google

This book explores the “Golden Age” of Sephardic Jewry on the Iberian Peninsula and its perception in German Jewish culture during the era of emancipation. For Jews living in Germany, the history of Sephardic Jewry developed into a historical example with its distinctive valence and signature against the pressure to assimilate and the emergence of anti-Semitism in Germany. It provided, moreover, a forum to engage in internal dialogue amongst Jews and external dialogue with German majority society about challenging questions of religious, political, and national identity. In this respect, the perception of prominent Sephardic Jews as intercultural mediators was key to emphasizing the skills and values Jews had to offer to civilizations in the past. German Jews invoked this past significance in their case for a Jewish role in present and future societies, especially in Germany.

 

De gebroeders Philippson komen erin aan de orde en Spinoza, maar ook in dit boek behandelt Carsten Schapkow niet Ludwig Philippson’s verhaal ‘Die Trennung’, waarin Spinoza aan de orde komt.
Aanvulling: ik schreef 'ook' daar ik dacht dat het om een nieuw boek ging, maar het gaat om de Engelse vertaling
van Vorbild und Gegenbild uit 2011 [cf. blog].

Lees verder...

Ludwig Philippson (1811 - 1889) bracht als eerste in Duitsland de tekst van "Der Bannspruch gegen Baruch Spinoza"

Toen ik dit feitje ontdekte werd ik nieuwsgierig naar wie deze man was die ik nog niet eerder was tegengekomen en van wie ik dus nog niet eerder had gehoord. En het was fascinerend wat ik via de biografie van hem te weten kwam over het moeizame joodse emancipatieproces in het Duitsland van de 19e eeuw en hoe deze Philippson als een soort woordvoerder van het religieus-progressieve jodendom een rol speelde in de ontwikkeling van het politiek liberale joodse burgerschap. Hij zette zich in voor de politieke gelijkschakeling en maatschappelijke integratie van de joden in Duitsland. Daarin ging hij het debat met het uit het jodendom voortgekomen christendom niet uit de weg – hij schreef veel over de joods-christelijke betrekkingen. Voor zijn levensschets verwijs ik naar de.wikipedia, maar vooral naar de inleiding van Andreas Brämer op een selectie van Philippson’s werk [cf. beneden]. Ik vermeld hier alleen nog dat hij betrokken was bij de Hochschule für die Wissenschaft des Judentums in Berlijn en bij het ontstaan van het Institut zur Förderung der israelitischen Literatur dat hij samen met I. M. Jost en A. Jellinek in 1854 oprichtte.

Lees verder...