Inutilis scientia Spinozana [183] over een spinnenfamilie met de naam Spinoza

Nog op de valreep van dit jaar kan ik melden dat dit voorjaar het kinderboek verscheen van

INGRID VERHELST, De familie Spinoza. Tante Knot valt aan. Illustrator Pascale Pettersson. Uitgeverij Het Punt, 11/03/2015 - 68 pp

Het gaat over de belevenissen van de spinnenfamilie Spinoza, met als hoofdpersoon Vijviane Spinoza. Die heeft ook een facebookpagina. Bij de uitgever is te lezen: “De Spinozaatjes wonen in een gehaktbal onder de kast van oma Koekoeksklok. Een superplek! Tot … Tante Knot binnenvalt. Tante Knot is boos en bang. Tante Knot wil oorlog.”

Lees verder...

Bij wijze van eindejaar overdenking

Degenen die Spinoza als ketter beschouwen, koppelen hem nog – zoals dat altijd met ketters het geval is - onafscheidelijk aan de bekritiseerde religie of in het geval hij als atheïst wordt beschouwd, aan het monotheïstische godsbeeld. Ik heb daar in deze blogs vaker op gewezen. Vrije, ‘onafhankelijke’, eigengereide en/of brutale ‘overtreding’ is alleen mogelijk door én kan alleen zo worden beschouwd vanuit het bestaan van de normen die de ketter zgn. overtreedt en/of van de concepten die hij aanvalt. Deze samenhang komt heel sterk tot uiting in het intrigerende en zeer briljante boek, waarmee ik mij de voorbije dagen heb bezig gehouden:

Benjamin Lazier, God Interrupted: Heresy and the European Imagination between the World Wars. Princeton: Princeton University Press, 2008. xiv + 254 pp – books.google

Ik had het boek al enige jaren in huis en had er al in gelezen, maar ik schafte het tegelijk aan met het boek van Daniel B. Schwartz: The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image [Princeton University Press, 2012] en dat slokte mij indertijd sterk op, zodat Lazier uit zicht raakte. Nu nam ik hem, mede naar aanleiding van het Symposium over Spinoza’s ban en de commentaren erop, weer ter hand. In het blog van gisteren kwam al iets van Benjamin Lazier aan bod [cf. zijn cv].

In algemenere bewoordingen is het thema van het boek: Hoe om te gaan met het feit dat we de traditie kwijt zijn (‘verloren hebben’). Hoe relativisme en zeker nihilisme te vermijden? In voorwoord en epiloog sluit hij aan bij woorden van Hannah Arendt: de ineenstorting van de religie heeft er niet toe geleid dat we ons tot de wereld wenden met dezelfde vroomheid en liefde als we eerder tot God deden. Is de onttovering van de wereld te zien als een bevrijding of als een bedreiging? Immers: “zonder geloof in God lijkt alles toegestaan” (u weet wel…). Hoe te komen tot een respectvolle (‘vrome’) relatie tussen mens en natuur? Een natuur waaruit (gnosticisme) of waarin (pantheïsme) God verdwenen is?   

Lees verder...

Spinoza-illustratie van Avi A. Katz

 

Avi A. Katz, Israëlische illustrator en cartoonist, maakte deze illustratie voor The Jerusalem Report van 16 oktober 2006 bij een artikel van Benjamin Lazier, “The Philosopher, the Heretic, the Jew and His Lovers. Subtitel: How did Spinoza, one of the wildest and most unmanageable thinkers of all time, become domesticated?” [PDF] Ik ontdekte dit daar ik bezig ben met een blog over een bijzonder boek van hem. In dat artikel besprak Lazier twee boeken:

• Rebecca Goldstein, Betraying Spinoza: The Renegade Jew Who Gave Us Modernity,

• Goce Smilevski, Conversation with Spinoza: A Cobweb Novel

Maar hij opende met de Spinoza-Bear [cf over deze Spinoza beer dit blog]. Lazier schreef:

“Spinoza-Bear is but the latest stage in the domestication of perhaps the most wild and unmanageable thinker in history. Wild, because Spinoza rebuffed all social entrapment: Expelled from the Jewish community of Amsterdam in 1656, he declined to return, refused Christianity, and so lived a secular life before it was (institutionally) possible to do so.

Unmanageable, because Spinoza has been appropriated by just about everyone, but in incompatible ways and never  for long: To judge by his reception, he is both rationalist and mystic, materialist and pantheist, ascetic and hedonist, philosopher and Jew. He is the father of both liberal democracy and the totalitarian state. He is Hegel and Marx, devil and Christ, atheist and intoxicated with God. David Ben-Gurion hoped to rescind his ban, Leo Strauss to reinstate it. Even the German dental association once felt obliged to put in a few good words for the venerable Jewish heretic.”

Daarbij was het bovenstaande, Spinoza als knuffelbeer, een passend plaatje. 

[cf. Katz’s website, waar deze illustratie overigens niet te vinden is] 

Spinoza-illustratie van Richard Bonobo

Op Mediapart.fr heeft Richard Bonobo een blog waarin het accent ligt op een illustratie met daarbij één zin. Gisteren luidde de titel: "SPINOZA DERNIER INTERVIEW", met de tekst: "Dans la mesure ou une chose convient à notre nature, elle est nécessairement bonne. La politique de François Hollande ne convient pas à ma nature, elle est donc nécessairement mauvaise." Daarbij deze illustratie

Inutilis scientia Spinozana [182] Spinoza op de sluitzegels Die Haghe 1248-1948

In 1948 vierde Nederland het 50 jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina die dat jaar tevens aftrad. ’s-Gravenhage vierde dat jaar het zevenhonderdjarig bestaan van het dorp Die Haghe. Die dubbele herdenking bracht de Stichting Haags Jubileumcomité bijeen door een collectie van een twintigtal sluitzegels uit te brengen (van 70 x 45 mm) met daarop afbeeldingen van monumenten, standbeelden e.d. uit die voorbije 700 jaren én daarop te vermelden: 50 jarig regeringsjubileum - en één zegel te wijden aan Wilhelmina en een aan de gouden koets.

Eén van die zegels werd aan Spinoza gewijd met een afbeelding van zijn standbeeld. Daaronder staat niet de datum van de onthulling van dat standbeeld (1880), maar het jaar waarin hij (naar alle waarschijnlijkheid) in Den Haag kwam wonen: 1670. Precies is dat niet bekend; het kan ook aan het eind van 1669 geweest zijn. Het lijkt mij niet aannemelijk dat men refereerde aan de datum van publicatie van de TTP.

Lees verder...

2016 300e sterfjaar van Gottfried Wilhelm Leibniz


Leibniz stirbt. Aus: Johann August Eberhard: Gottfried Wilhelm Freyherr von Leibnitz. Chemnitz 1795, S. 176. 

Volgend jaar wordt – in Duitsland vooral – een dubbeljubileum gevierd: op 1 juli wordt het 370e geboortejaar en op 14 november het 300e sterfjaar herdacht van Gottfried Wilhelm Leibniz (1646 - 1716).

Dat zal gepaard gaan met vele herdenkings- en andere activiteiten. Er is al enige tijd een aparte website, waarop deze te vinden zijn, leibniz-2016.de

Er komen o.a. een tentoonstelling over zijn laatste levensjaar; er wordt een internationale “Kompositionswettbewerb Leibniz’ Harmonien” uitgeschreven; er zal een „Interdisziplinäres Kunstspektakel Leibniz für jedermann!“ – Kunst, Wissenschaft und Philosophie zum Mitmachen und Mitdenken im Leibnizjahr 2016!

Voor de Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften is het aanleiding om “ihrem Gründer, dem Philosophen, Mathematiker, Physiker, Historiker, Diplomaten, Politiker und Bibliothekar Gottfried Wilhelm Leibniz das Jahresthema 2015|16 „Leibniz: Vision als Aufgabe“ zu widmen. [cf.]

Lees verder...

Handelsuitgave dissertatie Julie Henry verschenen

Van de dissertatie waarop Julie Henry op 29 juni 2013 promoveerde [cf. blog], verscheen op 23 december 2015 bij Classiques Garnier in de serie Les Anciens et les Modernes - Études de philosophie, de handelsuitgave:

Julie Henry, Spinoza, une anthropologie éthique - Variations affectives et historicité de l'existence, Classiques Garnier, 2015 - 517 pages

Toevoeging:

Interessante en duidelijke review van Jason Read:  "Kingdom within Kingdoms: Anthropological Turns in/to Spinoza [cf. zijn blog Unemployed Negativity - 1 juli 2016 ] 

Inutilis scientia Spinozana [181] Spinoza als spaarplaatje

In de loop van de tweede helft van de 19e eeuw begonnen fabrieken van koffie, thee e.d. maar vooral van chocolade als marketing-middel spaar-/ruilplaatjes (trade cards) in te zetten om de verkoop van en binding van klanten aan hun waar te bevorderen. Veel van die vaak honderd jaar oude plaatjes worden nog steeds verhandeld.

In Duitsland was Stollwerck, dat in 1839 als chocoladefabriek begon en zich snel uitbreidde in Europa en Amerika waar het omstreeks 1900 tot de tweede grootste chocoladeproducent uitgegroeide [cf. wiki], de eerste die spaarplaatjes introduceerde. Al vanaf 1840 werden kaartjes aan verpakkingen toegevoegd. Vanaf 1897 werd begonnen met themaseries van telkens zes kaartjes die in albums konden worden bewaard. Die albums werden zeer populair en er werden tussen 1897-1903 al miljoenen spaarplaatjes uitgezet. [Cf.]

In 1908 werd door Stollwerck’s Chocolade een dergelijke serie van zes plaatjes (93 x 48 mm) verspreid, bestaande uit afbeeldingen van Peter Paul Rubens, Anthony van Dyck, Rembrandt van Rijn, Jacob Isaakszoon van Ruysdael, René Descartes en Baruch Spinoza.

Lees verder...

Dat het conatus-begrip Spinoza’s individuatie-principe aangaf, had J. D. Bierens de Haan al gezien

In dit blog doe ik een poging om een mythe de wereld der Nederlandse Spinozisten uit te helpen.

Je komt regelmatig tegen dat pas door de Franse Spinoza-studies in de jaren ’60, en dan met name door Alexandre Matheron’s Individu et communauté chez Spinoza (1969) het belang werd ingezien van het conatus-begrip, zoals Spinoza dat in het derde deel van de Ethica ontwikkelt.

Dit vind je ook in de lezing “Individu en collectief bij Spinoza” die Piet Steenbakkers op 22 november 2015 op de Spinoza-dag in Amsterdam gaf [cf. PDF}

Daarin is te lezen: “Met de conatus hebben we dus Spinoza’s individuatie-principe te pakken.” Met daarbij de noot: “Pace Garrett, ‘Spinoza’s Theory of Metaphysical Individuation’ [in: K.F. Barber & J.J.E. Garcia (eds), Individuation and Identity in Early Modern Philosophy: Descartes to Kant (Albany: State University of New York Press, 1994), pp. 73–101. hier p. 78]

Dat Garret sterk leunt op de Fransen is na te lezen in dit hoofdstuk van Don Garrett, “Spinoza's Theory of Metaphysical Individuation,” dat door de auteur als PDF beschikbaar wordt gesteld.

Lees verder...

SKL-lid Eddy Witters in de kerstnacht overleden

In de nacht van 24 op 25 is Eddy Witters, lid van de Spinoza Kring Limburg, overleden aan "een hartaanval, die hij niet heeft kunnen doorstaan, het is snel gegaan en de dokter vond hem vredig op zijn bed," aldus liet zijn dochter Fabiola ons weten. En ze mailt: "De Spinoza-club was altijd heel belangrijk voor hem. Ik ben ook tevreden dat ik jullie vond in de mailbox."

Ed Witters was een bescheiden, maar zeer geïnteresseerd en gemotiveerd deelnemer aan onze besprekingen van eerst de Ethica en nu het Politiek Traktaat. Apart was dat hij deze besprekingen voorbereidde uit de complete werken van Spinoza in een Franse eendelige dundruk-editie die hij ook altijd bij zich had.

Ik wil hier graag terugdenken aan de warme persoon die hij was. De muziek was z'n beroepsveld geweest en hij mocht graag eens een anekdote vertellen uit de symfonische wereld van Limburg.

Zijn fotootje is een uitsnede uit een groepsfoto die gemaakt is tijdens het jaarlijkse diner van de Spinoza Kring Limburg, hier op 8 september 2014 in Hotel-Restaurant "In den Hoof" in Maastricht (dat hij ons had aanbevolen). [Cf. blog]

In de geest van Spinoza's adagium in Ethica 4/67, "Homo liber de nulla re minus quam de morte cogitat et ejus sapientia non mortis sed vitae meditatio est" [de vrije mens denkt aan niets minder dan aan de dood en zijn wijsheid is niet de dood maar het leven te overwegen], denken wij niet aan de dode, maar aan de levende Eddy Witters, die blijft in onze eindige herinnering, maar eeuwig blijft door het eeuwige van zijn geest, zoals we weten uit het Vijfde deel van de Ethica.

                                                                                            Stan Verdult 

Inutilis scientia Spinozana [180] Spinoza als quiz

Joy Mizan, assistant marketing manager at Oxford University Press, maakte een "Test your knowledge of Baruch Spinoza" - 8 onnozele vragen, waarop het nauwelijks mogelijk is niet 100% goed te antwoorden. Efin, het is daar te vinden en dient hier gemeld. Ga uw gang.

Inutilis scientia Spinozana [179] Spinoza als kleurplaat

Het is geen verheven onderwerp, maar misschien eens een wat andere manier om je met Spinoza bezig te houden. In deze tijd waarin zoveel gefröbeld wordt met kerststallen en het optuigen van kerstbomen en het gezellig opdienen van het kalkoengebraad, is er voor Spinozisten ook iets te doen...

Het moest er een keer van komen en nu is het er: tussen allerlei andere filosofen is er de "Baruch Spinoza coloring page". U kunt de afbeelding ter plekke uitprinten of zelfs online inkleuren. [Cf.]

Het is niet veel, maar het is een begin.

 

Spinoza & Voltaire over de onmogelijkheid van wonderen

         

In deze tijd, waarin een groot deel van de mensheid zich voorbereidt op het vieren van het 'kerstwonder', is het misschien nodig nog eens op de onmogelijkheid van wonderen te wijzen.

Hoewel het bevorderen dat we in deze tijd een apart gevoel van ‘vrede’ in de zin van het onderbreken van vijandigheden, het bevorderen van gezelligheid en samenzijn, vooral in de betekenis van samen lekker en overvloedig eten en drinken, van de kerken is overgenomen door de winkelketens, en in de betekenis van met elkaar iets leuks doen door de film- en vermaakindustrie en de media, inmiddels zonder nog  enige verwijzing naar de oorspronkelijke wonderbaarlijk geachte gebeurtenis mogelijk blijkt – wat op zichzelf alweer de illusie van iets wonderbaarlijks oproept. 

De Franse uitgeverij Herne bracht enige jaren geleden het boekje uit: Spinoza & Voltaire, Miracles [cf.]

Of dat zo’n gelukkige greep was, weet ik niet. Voltaire had luidop, daarin volgde hij Bayle, weinig op met Spinoza. Vergeleken met Spinoza was Voltaire volgens Jonathan Israel trouwens eerder een conservatieve denker. Hij schreef een nogal stekelig essaytje en een spottend gedichtje over Spinoza [cf. blog en blog]. Maar over de onmogelijkheid van wonderen zijn beiden het eens en hanteren ze ongeveer dezelfde argumentatie. Dus zo gezien is dit samenbrengen van teksten zo gek nog niet.

Lees verder...

Gearriveerd: J.H. Gunning Jr. Over Spinoza’s Ethica

Vandaag bracht de post me dit boekje:

J.H. Gunning Jr. Over Spinoza’s Ethica. Collegedictaat opgetekend door Chr. Hunningher - Amsterdam, 1887-1888. [Cf. - het betreft een 'print on demand' die ik hier bestelde en welke redelijk vlot geleverd werd].

Dat deel van de komende kerstdagen dat ik niet met de familie vier, kan ik mooi met dit werkje doorbrengen. 

Intussen zag ik tot mijn verrassing dat dit Spinoza-blog in de inleiding van dr. Leo Mietus genoemd wordt. De eerste alinea's haal ik - om dat te laten zien - hier naar binnen:

Substantia aliter

Nogmaals Darya von Berner's lichtkunstwerk van Spinoza’s brief aan Lodewijk Meijer

Reeds tweemaal gaf ik in een blog aandacht aan het fraaie lichtkunstwerk dat de Spaanse kunstenares Darya von Berner maakte in het kader van het Amsterdam Light Festival [cf. blog van 28-11-2015 en blog van 07-12-2015]. Darya von Berner nam daarvoor de brief die Spinoza op 26 juli 1663 schreef aan Lodewijk Meijer over de redactie van de PPC/CM [Brief 12A]. Het origineel van die brief wordt bewaard in de Afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. [Cf. hier die brief].

Het werk kreeg de titel mee "dearest friend" n.a.v. de aanhef van de brief: Amice Suavissime.  Hij lijkt te drijven op de Amstel ter hoogte van het Spinozabeeld.

Vandaag stuitte ik op een heel mooie foto die beroepsfotograaf Geert van der Wijk ervan maakte en – samen met vele andere fraaie foto’s van het Amsterdam Light Festival – op 13 december 2015 op zijn website plaatste. Op die foto is, beter dan op andere die ik zag, heel duidelijk die brief en ondertekening te zien. De fotograaf stemde ermee in dat ik die foto in dit blog overneem. Waarvoor mijn dank.

      Darya von Berner (brief van Spinoza) © Geert van der Wijk

Lees verder...

Spinoza-illustratie van Odilo Girod

In het blog van 03-12-2015, "Ook Het Parool over de komende Casus Spinoza," was slechts een gedeelte te zien van een Spinoza-illustratie die Odilo Girod voor Het Parool maakte. Intussen heeft "Studio Odilo Girod" de illustratie in z'n geheel op de website gezet. Graag neem ik via dit blog deze fraaie illustratie op in de verzameling Spinoza-illustraties.

         Spinoza-illustratie van Studio Odilo Girod voor Het Parool


Fraai verbeeld vind ik hoe we volgens Spinoza als mensen een onderdeel zijn van de natuur en in een compleet natuurlijk netwerk zijn opgenomen.

Lees verder...

Spinoza over macht

Van 11 januari t/m 21 maart 2016 geeft voor HOVO Zuyd in Roermond dr. Paul Juffermans een cursus over

Macht in het denken van Spinoza

Het begrip macht komt veelvuldig voor in het eerste deel van de Ethica, waar het gaat om de macht van God of de macht van de Natuur. Maar ook in de vier andere delen komen we herhaaldelijk het begrip macht tegen in meerdere betekenissen: de macht om te denken, de macht om te handelen, de macht van de verbeelding, de macht van het verstand, vrijheid en macht of het tegendeel daarvan slavernij en machteloosheid. In ons gewone taalgebruik heeft het woord macht nogal eens een negatieve betekenis: we spreken dan van een berekenende machtspolitiek of van vuile machtsspelletjes. Spinoza vat daarentegen het begrip macht op in een meer objectieve en wijsgerige zin; macht heeft dan veeleer te maken met iets kunnen of ergens toe in staat zijn en dit ook daadwerkelijk realiseren.

Niet alleen in de Spinoza’s Ethica, maar ook in zijn verhandelingen over godsdienst en politiek (het Theologisch-Politiek Traktaat en het Politiek Traktaat) speelt het begrip macht een centrale rol. Het gaat dan over de macht van de enkeling, de menigte, de staat, van profeten en geestelijken, van de kerk enzovoort. De vraag komt aan de orde hoe dit begrip macht wordt ingevuld en vooral hoe macht functioneert in de samenleving en de politiek. Het hoeft geen betoog dat deze vraag er een van alle tijden is, in welk staatsbestel we ook leven. Dus deze vraag is ook nog actueel in onze moderne rechtsstaat.

Ook het thema van de verhouding tussen macht en recht zal hierbij uitvoerig aan de orde komen. In welke mate kan recht onderscheiden worden van macht? Ligt aan elk recht niet een vorm van macht ten grondslag? En zo ja, waar ligt dan de oorsprong van deze macht?

Ook zal een vergelijking worden getrokken tussen Spinoza’s denken over macht en dat van andere vroegmoderne denkers, zoals Machiavelli, Hobbes en Locke. Ook antieke denkers, zoals Plato en Aristoteles, zullen in deze vergelijking de revue passeren. Tevens zal gepoogd worden de actualiteit van Spinoza’s denken over macht te verhelderen. [Hier méér bij HOVO Zuyd]

Lees verder...

George Berkeley (1685 – 1753) als lezer van Spinoza

“Spinoza was Berkeley's archetypal enemy,” net als Hobbes trouwens, zoals je kunt horen zeggen in de boeiende BBC Radio 4-uitzending van 20 maart 2014 over Bishop Berkeley [cf.]. Je kunt op internet veel toelichtende teksten over hem vinden, maar dit gesprek met een aantal kenners van zijn werk, is wat mij betreft een aanrader.

Ook in Jonathan Israel’s Verlichting onder vuur [Enlightenment Contested] vind je vooral meermalen de Spinoza-vijandigheid van Berkeley verwoord, b.v. dat hij in 1732 in zijn Alciphron Spinosa (sic) als “de grote leider van onze moderne ongelovigen” omschreef (p. 78); en op meerdere pagina’s haalt Israel naar voren dat Berkeley Collins, Tolland e.a. ‘deïsten’ als atheïsten en spinozisten bestempelde.

Maar de laatste tijd begint er aandacht te komen voor datgene waarin Berkeley met Spinoza overeenkomt en groeit het inzicht, zo lijkt het, dat hij mogelijk dingen uit de Opera Posthuma (die hij citeert) heeft geleerd en wellicht overgenomen. Zo vergaand dat zoals hieronder zal blijken, een stuk de titel kon meekrijgen: "Was Berkeley a Spinozist?" 

Zo ontdekte ik onlangs een zeer boeiend artikel waarin Stephen H. Daniel afziet van wat Berkeley uitdrukkelijk over Spinoza zégt, want dat is altijd negatief, maar passages naar voren haalt waaruit grote gelijkdenkendheid met Spinoza blijkt. Hij laat dat zien mede vanuit hoe Bergson en Peirce Spinoza en Berkeley lazen. Dat maakt het artikel niet eenvoudig, maar wel extra rijk: 

• Stephen H. Daniel, “ Berkeley and Spinoza ” in: Revue philosophique de la France et de l’étranger 2010/1 (Volume 135) , p. 123-134 [cf. hier de vrijgegeven tekst; cf. de printversie]

Lees verder...

Waar Spinoza z'n mosterd vandaan had is erg afhankelijk van de herkomst van de onderzoeker

Zo heeft de uit Marokko afkomstige schrijver Fouad Laroui, die al jaren aan de UvA doceert, de overtuiging "que l’immense Spinoza puisait son inspiration chez un qadi andalou écrivant en arabe" [n.l. Ibn Tufayl]. Hij doet deze uitspraak in zijn Column van 16 december 2015 op Le360, "Le manteau de Spinoza", waarin hij teruggrijpt op een lezing die hij in 2008 over Ibn Tufayl en Spinoza heeft gegeven.

Ferdi Fluitsma wees mij op de komst van dit boek

Miquel Beltrán, The Influence of Abraham Cohen de Herrara's Kabbalah on Spinoza's Metaphysics. Leiden, Brill, April 2016

In this book the author seeks to find historiographical and textual evidence that Abraham Cohen de Herrera ‘s main kabbalistic work, Puerta del Cielo, influenced Spinoza’s metaphysics as it is expounded in his later work, the Ethica. Many of the most important ontological topics maintained by the philosopher, like the concept of the first cause as substance, the procession of the infinite modes, the subjective or metaphorical reality of the attributes, and the two different understandings of God, were anticipated in Herrera’s mystical treatise. Both shared a particular consideration of panentheism that entails acosmism. This influence is proven through a comparative examination of the writings of both authors, as well as a detailed research on previous Jewish philosophical thought.

Zie ook het blog van 15-03-2012: "Had Spinoza zijn Deus sive Natura en amor Dei intellectualis uit de kabbala?" Zo te zien gaat Miquel Beltrán dit nog eens flink onderbouwen.    

Spinoza had het boek van Abraham Cohen de Herrera niet in z´n boekenkast (althans, het komt niet voor op de door de notaris opgestelde lijst van boeken die hij naliet), en of hij bekend was met en wat hij vond van Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan, daarover is geen snipper overgeleverd, zoals ik in mijn blogs in 2009 heb laten zien. 
Enfin, de joodse Harry A. Wolfson, voor wie Spinoza's filosofie het product was van de 'joodse scholastiek' heeft opvolgers gevonden.

____________

Foto van Fouad Laroui van wikipedia.

Foto van Miquel Beltrán van hier.  

___________________________________________________________ 

Lees verder...

Lotgevallen handschrift Cornelis van Vlooswijk met vertaling van Franciscus van den Enden's toneelstuk Philedonius

Ton Harmsen [dr. A.J.E. Harmsen, Leids historicus van de Nederlandse literatuur uit de 16e tot de 18e eeuw] had vrijdag op Neder-L een interessante column, getiteld “Handschrift van Spinoza’s klasgenoot ternauwernood gered.”

Het gaat over het toneelstuk Philedonius (1657) van Franciscus van den Enden, in 1657 gedrukt, waarvan nog twee exemplaren bewaard gebleven waren, maar waarvan er een, het exemplaar uit de UB van Amsterdam, weer spoorloos verdwenen is. In dat exemplaar waren, in het handschrift van de hoofdrolspeler Cornelis van Vlooswijk, de letterlijke vertaling in het Nederlands (mogelijk van zijn hand); en een gedrukt programma-affiche met de korte inhoud van alle 21 tonelen mee gebonden.

De ‘redding ternauwernood’ slaat op het feit dat Frank Mertens voor zijn website over Van den Enden foto’s van het Amsterdamse handschrift had gemaakt, zodat we in ieder geval die nog hebben.

Graag verwijs ik hier naar die column.

Het stuk roept de filosofische vraag op: kun je een handschrift d.m.v. foto’s redden?

Flyer van Philedonius, gefotograard door Frank Mertens van UBA O-60 4441

Artikel over Spinoza in tijdschrift over Kerk én Staat

In Frankrijk met de grote nadruk op scheiding tussen kerk en staat, de beroemde of beruchte laïcité, zul je zo’n tijdschrift niet aantreffen. Maar bij de Oxford University Press wordt de Journal of Church and State uitgegeven. Het introduceert zich aldus: “The Journal of Church and State is concerned with what has been called the "greatest subject in the history of the West." It seeks to stimulate interest, dialogue, research, and publication in the broad area of religion and the state.” [cf.]

Het blad kent inmiddels al 57 jaargangen. Eén keer in al die jaren had het een artikel over Spinoza’s filosofie inzake de verhouding van kerk en staat. Een zeer interessant artikel in de 54e jaargang (2011) van

Andy Alexis-Baker, "Spinoza's Political Theology: Theocracy, Democracy and Monism." In: Journal of Church and State vol. 54 (2011) no. 3, pages 426–444

Het is vrijgegeven [cf.] en ook als PDF te downloaden. Ik neem hier graag het slot over:

Lees verder...

De wetenschap kan niet bewijzen dat God niet bestaat

Amir Aczel schreef het boek Why Science Does Not Disprove God [William Morrow, 2014 - books.google]. Hij maakt er nogal werk van te laten zien dat de wetenschap het niet-bestaan van God niet kan bewijzen (hieronder te beluisteren). Hem staat waarschijnlijk een andere God voor ogen, maar het geldt ook voor Spinoza's God. Voor Spinoza was wetenschap een vorm van theologie (immers: hoe meer we de dingen leren kennen, hoe meer we God leren kennen), alleen zien de meeste wetenschappers dat niet zo. 

"Wetenschap levert geen Godsbewijs, maar is ook niet in strijd met het bestaan van God," aldus prof. dr. Gijsbert van den Brink in zijn rede over conflict en consonantie tussen geloof en wetenschap [cf. "Van goden en mensen" van Paul Delfgaauw]  

Beluister gesprek "Does God exist? Can science really disprove that?" 

Inutilis scientia Spinozana [178] Spinoza's Ethica met decemberkorting

 

 

Uitgeverij Boom/BoomFilosofie geeft mooie kortingen weg voor de decemberfeestmaand tot 20 januari 2016: 25% korting op o.a. de vertaling van de Ethica van Corinna Vermeulen,

gebonden met leeslint | 252 p.,

kost tijdelijk dus € 30,00 i.p.v. € 41,00

Vergeet bij bestellen bij Boom het actienummer niet.  

Spinoza over seksualiteit

     Libido est etiam cupiditas et amor in commiscendis corporibus 
                                                                          [3/DefAff48] 
  Wellust is ook een begeerte en liefde tot vereniging der lichamen

Veel heeft Spinoza niet over dit onderwerp en veel is daar (dus?) niet over geschreven. Aanleiding om hier een blog aan te wijden is het feit dat ik op mijn Spinoza-speurtochten het hoofdstuk tegenkwam:

Steven Barbone & Lee Rice, "Spinoza and Human Sexuality", Chapter 27 in: Alan Soble (Ed.), Sex, Love, and Friendship. [Studies of the Society for the Philosophy of Sex and Love, 1977-1992]. Amsterdam/Atlanta, Rodopi, 1997, p. 265 – 277 [op de pp. 270-72 na is het hoofdstuk te lezen bij books.google]

Dit hoofdstuk is een herziening en verdere uitwerking van Lee C. Rice, “Spinoza’s Account of Sexuality.” In: Philosophy Research Archives, Volume 10, 1984
I argue that Spinoza’s account of appetition, and its application to human sexuality, is more original than many commentators suggest; and that it offers resolutions to several puzzles in the philosophy of sex. The paper first situates these puzzles in contemporary debates, offers a detailed analysis of Spinoza’s remarks on love in general and sexual love in particular, and concludes with some of the normative consequences which Spinoza attempts to derive from these. [Cf.]

Ze beginnen over het bij Spinoza één-ding-zijn (de zgn. "identiteit") van lichaam en geest, behandelen vervolgens Spinoza's definitie van liefde en zijn toepassing ervan; daarna lust als subcategorie van liefde; daarin behandelen ze de bovengegeven tekst en bekritiseren vertalingen als 'geslachtsgemeenschap', want Spinoza specificeerde het niet. Wat Spinoza in het vijfde deel over liefde schrijft slaan ze uitdrukkelijk over. Grappig (of eigenlijk droevig) is dat de auteurs blijkbaar de volgende tekst niet kenden, maar ja die was oorspronkelijk gepubliceerd in een Italiaans werk en is pas in 2009 in het Engels vertaald:

Lees verder...

Charles Appuhn (1862 - 1942) schreef over Spinoza en ook over Hitler

Hij was Professeur de philosophie et traducteur. Agrégé de philosophie (1890). - Professeur de philosophie au Lycée d'Orléans (en 1921). - Chef de la section allemande au Musée-bibliothèque de la guerre (en 1933) [cf.]

Hij was vertaler van Spinoza. Van hem verschenen:  

Oeuvres de Spinoza. Traduites et annotées par Ch. Appuhn. Paris, Garnier Frères, Libraires-Éditeurs, 1907 [KV, TIE, PPC/CM] 
[archive.org]

Spinoza, Ethique démontrée suivant l'ordre géométrique et divisée en cing parties. Traduction nouvelle avec notice et notes, par Ch. Appuhn. Paris, Garnier, s.d. [1913], 2 vol (Texte latin en regard) 

Oeuvres de Spinoza. Nouvelle édition, revue et corrigée d'après l'édition de Heidelberg. Traduites et annotées par Ch. Appuhn. Paris, Garnier, s.d. [1928], 3 vol. *)

 Oeuvres de Spinoza. Tome troisième. Traité politique - Lettres.
Editions Garnier Frères., 1929 [cover van hier]

Charles Appuhn, "Notes sur la théorie de l'imagination dans Spinoza", Chronicon Spinozanum IV, Hagae Comitis/La HAYE/Den Haag, 1924-1926, pp. 257-260  

Hij was niet alleen vertaler van de complete werken van Spinoza die later nog vele malen zijn herdrukt [cf. blog], maar schreef ook een boek over Spinoza:

Ch. Appuhn, Spinoza. André Delpeuch, 1927

 

Het verscheen, wat toch wel opmerkelijk genoemd mag worden, in de reeks Civilisation et Christianisme, sous la direction de M. Louis Rougier (1889-1982 - cf.). Het werk kreeg tevens de aanduiding mee: C. Le Conflit de la pensée moderne et du christianisme.

 

Lees verder...

Dietrich Tiedemann (1748 - 1803) over o.a. Spinoza & Berkeley

N.a.v. een boeiend artikel over Berkeley en Spinoza, waarover ik nog kom te bloggen, ging ik op zoek naar wat er wellicht nog meer over beide filosofen geschreven is [wat ik ontdekte volgt later]. Hier eerst iets over deze Duitse filosoof en historicus van de filosofie.

Hij werd geboren in Bremervörde, studeerde theologie en filosofie aan de Universiteit van Göttingen en werd later, vanaf 1776, professor aan het Collegium Carolinum in Kassel en vanaf 1786 aan de Universiteit van Marburg. Hij hing de metafysica van Leibniz aan en de epistemologie van Locke. Hij was het oneens met Kant.

Tiedemann was een pionier op het terrein van de empirische psychologie en een vroege onderzoeker van de ontwikkeling van kinderen. Zo hield hij gedurende de eerste dertig maanden van het leven van zijn zoontje een dagboek bij waarin hij de zintuigelijke, motorische, taal- en cognitieve ontwikkelingen vastlegde. Hij schreef op grond van die aantekeningen Beobachtungen über die Entwickelung der Seelenfahigkeiten bei Kindern (1787) Op grond van zijn observaties stelde hij dat kinderen een "pre-linguistische kennis” bezaten. Het is "the first known description of the psychological development of a child." Daarvoor werden kinderen nooit als een echt onderzoeksobject gzien [cf]. Mogelijk beïnvloedde hij Charles Darwin die vijftig jaar later over zijn zoon William ook zulke dagboeken ging bijhouden [cf.].

Hij schreef onder meer het zesdelige werk Geist der spekulativen Philosophie von Thales bis Berkeley (1791-1797). In het zesde tevens laatste deel kwamen Descates, Leibniz, Spinoza en Berkeley aan de orde:

Lees verder...

Arabische Spinoza-blogger Raif Badawi door Europees Parlement geëerd

Gisteren nam Ensaf Haidar namens haar man Raif Badawi de Sacharov Mensenrechtenprijs 2015 in ontvangst. Gisteren en vandaag plaatste het Europees Parlement in Europese kranten deze advertentie. Hieraan hoeft niets toegevoegd te worden.

 

Lees verder...

J.H. Gunning over Spinoza, "momenteel een seculier heilige" (Klaas van der Zwaag in Ref. Dagblad)

Eerder dan verwacht (n.l. 2016) verscheen deze week het derde en laatste deel van het Verzameld Werk van de protestantse theoloog J.H. Gunning Jr. (1829-1905). Dit las ik in een, zoals steeds weer als het over Spinoza gaat, interessant artikel van Klaas van der Zwaag gisteren in het Ref. Dagblad: “Twistgeding van Gunning met de moderne cultuur” [cf. voor het eerst heb ik betaald voor een artikel…]

In dit deel is al wat hij schreef over Spinoza, m.n. Spinoza en de idee der persoonlijkheid (1876), opgenomen. Maar ook wat hij schreef over Plato, Schopenhauer, Schiller, Goethe en de spiritist Emanuel Swedenborg.

Daarnaast, buiten deze drie delen, want het wordt in strikte zin niet als werk van Gunning geteld, werden de aantekeningen van de colleges die Gunning in 1887-1888 gaf over de Ethica van Spinoza, zoals opgetekend door Chr. Hunningher, in dezelfde lay out als het Verzameld werk uitgegeven (als print on demand).

J.H. Gunning Jr. Over Spinoza’s Ethica. Collegedictaat opgetekend door Chr. Hunningher - Amsterdam, 1887-1888. [Cf. - Hier te bestellen]

 

Lees verder...

Kleurig Spinoza-portret desgewenst als douchegordijn

Fabrizio Cassetta uit Italië maakte dit watercolour portret van Baruch Spinoza

Lees verder...

Spinoza's Theologisch-politiek traktaat weer verkrijgbaar

Het Theologisch-politiek traktaat was een poos niet verkrijgbaar. Maar de Wereldbibliotheek bracht recent met steun van de Vereniging Het Spinozahuis de vijfde druk uit.

Dat de werken van Spinoza "onder auspiciën van de VHS" bij de Wereldbibliotheek worden uitgegeven, betekent dat om de boeken verkrijgbaar te houden, er bij elke herdruk een bedrag dient te worden overgemaakt. En toch moet door de koper voor de TTP €49,90 worden betaald.

In de voorjaarscursus 2016 zal de TTP behandeld worden.  

Spinoza over vreemdelingen

In Hfst 6, §32 van het Politiek traktaat lezen we:

"Indien een vreemdeling de dochter van een burger heeft gehuwd moeten zijn kinderen als burgers beschouwd worden en ingeschreven worden op de lijst van de Afdeeling waartoe de moeder behoort. Aan hen echter die hoezeer uit vreemde ouders toch in bet rijk zelf zijn geboren en opgevoed moet het recht gegeven worden voor een bepaalde som het burgerrecht te koopen van de Schouten 1) van een of andere Afdeeling om dan op de lijst van die Afdeeling te worden gebracht.

En al mochten ook de Schouten uit winzucht een of anderen vreemdeling beneden den vastgestelden prijs onder de burgers opnemen dan worden daardoor toch de belangen van bet Rijk niet geschaad;  integendeel; er moeten allerlei middelen worden bedacht om het getal der burgers te vermeerderen en een grooten toevloed van menschen te verkrijgen. Wie echter niet op de lijst der burgers voorkomt moet billijkerwijze althans in oorlogstijd zijn vrijstelling door werken of eenigerlei geldelijke opbrengst vergoeden.
[Vert. dr. Willem Meijer, vet van SV]

1) Daar ik de familie vergelijk met het Ambacht zoo heb ik hier het woord Chiliarch met Schout vertaald. Men ziet dat „familie” hier meer dan bloedverwantschap omvat.

Foto's Spinozadag 2015 staan bij ASK online


  Frank van Kreuningen, voorzitter ASK [deel foto © Gerard Arninkhof]

Vincenzo Ferrone kritiseert Jonathan Israel

Onlangs werd ik gewezen op een boek over de Verlichting (waarvan er inmiddels al zoveel zijn): Vincenzo Ferrone, een leerling van de Italiaanse historicus over de (18e eeuwse) Verlichting Franco Venturi (1914-1994), schreef een boek over de Verlichting dat dit jaar werd herdrukt.

Vincenzo Ferrone, The Enlightenment: History of an Idea. Princeton University Press, 2010, herziene reprint 2015 – books.google

Princeton University Press biedt momenteel sinds een paar weken een korting van 40% tot einde jaar [($17.97 ipv $29.95]

Aan de herdruk heeft Ferrone in de tekst zelf (p. 130 e.v.) en nog eens samengebald in een ‘Afterword’ een diepgaande kritiek op het werk van Jonathan Israel, een kritiek die niet heel nieuw klinkt, maar veel eerdere kritieken a.h.w. recyclet. Spinoza komt in dit boek alleen voor in de gedeelten die over Jonathan Israel’s benadering gaan.

Lees verder...

Spinoza & ras

Op NDPR een bespreking door Lauren Guilmette van ‘t recentste boek van Justin E. H. Smith

Justin E. H. Smith, Nature, Human Nature, and Human Difference Race in Early Modern Philosophy. Princeton University Press, 2015 – books.google

Zie op de website van Justin Smith een uittreksel uit z’n conclusies. Vandaag heeft NRC-H n.a.v. dit boek een stuk 'Ras is geen natuurlijke indeling'.

In het tweede hoofdstuk, “Toward a Historical Ontology of Race,” behandelt Smith op p. 60 de droom die Spinoza in 1664 aan Pieter Balling beschreef [Brief 17], waarin hij een zekere zwarte schurfterige Braziliaan [cujusdam nigri, & scabiosi Brasiliani] zag, die verderop in dezelfde brief dezelfde Ethiopiër [eadem ejusdem Aethiopis] genoemd wordt. [cf. books.google rechtstreeks erheen]

Reviewer Lauren Guilmette vindt – onder verwijzing naar recente vrouwelijke auteurs over Spinoza - dat hij met de beperking tot deze opmerking in die brief Spinoza wat dit onderwerp aangaat tekort doet. Hij had vruchtbaarder gebruik van diens filosofie kunnen maken.

Lees verder...

Spinoza in "The Stone Reader"

Al enige malen wees ik op de rubriek The Stone, een speciaal plekje bij The New York Times, waar filosofen een actueel thema voor een breed publiek kunnen behandelen. Daaruit is dit jaar een reader verschenen:

Peter Catapano, Simon Critchley (Eds.), The Stone Reader: Modern Philosophy in 133 Arguments. W. W. Norton & Company, 2015

De bijdrage van Steven Nadler van 5 februari 2012, “Spinoza’s Vision of Freedom, and Ours” is hierin opgenomen en in z’n geheel op books.google te lezen [zie ook dit blog: "Steven Nadler toont de relevantie van Spinoza’s politieke filosofie voor onze tijd"]

Inutilis scientia Spinozana [177] Spinoza-tekst op wijzerplaat

        

De architect Daniel Libeskind ontwierp dit polshorloge getiteld “Dancing Time” op de wijzerplaat waarvan hij teksten van Plato en Spinoza opnam.

Op de webpagina waarop Coronare Modestus Faust dit horloge beschrijft, lezen we: “inscribed with Spinoza’s Latin text on time and a Greek text on Plato’s notion of time.”

Je zou dan denken dat het scholium bij II/44 gebruikt was, waarin Spinoza tijd als een product van de verbeelding typeert. Maar in de tekst herken ik het scholium bij V/39, waarin Spinoza op de eeuwigheid van de geest wijst en eindigt met te zeggen dat al de voorstellingen die deel uitmaken van het geheugen of de verbeelding in vergelijking met het verstand nauwelijks belang hebben.

Het is dus een horloge dat naar de eeuwigheid verwijst.

Pro memorie.

Lezingen van de Spinozadag 2015 staan online

Op zijn website heeft de ASK de lezingen geplaatst die gehouden zijn tijdens de Spinozadag van zondag 22 november 2015. Ik wijs hier vooral op het - zoals altijd - goede en duidelijke exposé van Piet Steenbakkers [cf. PDF]. Ik raad het ieder ter lezing aan. Hij geeft zowel een interessant stukje receptiegeschiedenis, als een systematische behandeling van zijn onderwerp: Individu en collectief bij Spinoza.

Steenbakkers roept de vraag  op: "Waarom hebben Wolff, Maimon en Hegel en zovele anderen dit [n.l. Spinoza’s conatus-leer als individuatie-principe] gemist? Vanwaar die gedachte dat Spinoza geen, of hoogstens een zwak ontwikkeld individubegrip zou kennen? Die vraag intrigeert me, maar een antwoord daarop kan ik vooralsnog niet geven."

Ik geef daarop dit antwoord: men was toen alleen geïnteresseerd in en bestudeerde alleen het eerste en misschien het tweede deel van de Ethica. Op basis van zijn metafysisch systeem vormden zij zich hun idee van Spinoza. Aan het derde deel (en daarin wordt het conatus-begrip ontwikkeld) kwamen ze niet meer toe; hun oordeel was al gevormd.   

 

Fotoserie van Symposium 'de Casus Spinoza' online

Crescas, medeorganisator van het symposium, zette een reeks foto’s die Claudia Kamergorodski tijdens het Symposium ‘de Casus Spinoza’ maakte, op zijn website. De foto’s zijn daar door aanklikken te vergroten. Meegedeeld wordt dat binnenkort ook video-opnamen van alle lezingen en de paneldiscussie zullen worden gebracht.

We lezen op de homepage: “Spinoza-symposium groot succes Alle bezoekers van het symposium konden een blik werpen op het Escamoth (het register van besluiten en reglementen van de Portugees-Joodse gemeente) waarin de ban van Spinoza is opgenomen. Benjamin Moser las de oud-Portugese tekst voor het 450-koppig publiek dat ademloos luisterde naar hem én naar een keurcorps aan wetenschappers, allen Spinoza-experts. Een integraal videoverslag van het symposium verschijnt binnenkort op deze website.” 
Hun doelstelling en dus criterium voor succes ken ik niet.  

 

Najaarsbijeenkomst Vereniging Het Spinozahuis

Gisteren werd in de Doelenzaal van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam de najaarsbijeenkomst van de Vereniging Het Spinozahuis gehouden. De foto’s die ik er maakte.


Jo Van Cauter (Universiteit Gent) tijdens zijn lezing "Spinoza over Quakers en innerlijk licht.

Lees verder...

Houdt Spinoza toch buiten 'the Jewish Fold'

Cnaan Liphshiz heeft zijn artikel over het symposium dat vorige zondag gehouden werd over het ja dan nee intrekken van Spinoza’s ban, flink kunnen afzetten in de joodse wereld online.

Zijn artikel stond 10 dec. op de website van de Jewish Telegraph Agency [cf. dit blog] en op 11 dec. op Jewish Journal, beide getiteld: "Is ban on bad boy Jewish philosopher Spinoza near end? Het kwam op 12 dec. op The Times of Israel en ook The Jerusalem Post had zijn artikel eveneens met de titel: "Is ban on bad boy Jewish philosopher Spinoza near end?" Eveneens staat het in Forward, waarvan dit screenshot:


Aanvulling:  op 17 dec. 2015 kwam het op de joodse weekbladen  Jweekly.com, "Banished for heresy 360 years ago, is it time to clear Spinoza?" en eveneens op The Intermountain Jewish News: "Is the ban on Spinoza being lifted?"  

Lees verder...

Spinoza over 'religieuze autoriteit'

Gisteren, 12 december 2015, had Yoram Stein, docent filosofie en promoverend op Spinoza aan de Universiteit Leiden, een opinieartikel in de Volkskrant, met de titel: ”Spinoza vond de islam helemaal niet tolerant” en de samenvattende leader luidt: “Wat Jonathan Israel in Buitenhof vertelde over Spinoza is om drie redenen onjuist.” [Cf.]

Om na te gaan of hij wat Israel over Spinoza in Buitenhof zei, haal ik dat gesprek hier binnen; het gaat om het onderdeel vanaf ca 25:00.

Israel zei: “What Spinoza was worried about was religious authority, not one particuler religion." Hij heeft nergens gezegd dat Spinoza de islam tolerant vond; dat stelde Israel uit zichzelf. 

Ik denk dat Yoram Stein half gelijk en half ongelijk heeft. Inderdaad “vond Spinoza, zoals hij schrijft, religieuze gezagsdragers onontbeerlijk. alleen moesten deze gezagsdragers worden aangesteld door - en onder de strikte controle staan van - de staat zelf.” Dat stelde Spinoza voor daar waar dat niet het geval was religieuze leiders een gevaar vormden en teveel greep op het volk hadden. Hen onder staatsgezag brengen was zijn politieke voorstel - een voorwaarde om die religieuze leiders in de greep te houden.

Verder heeft Stein gelijk dat Spinoza een nogal negatief beeld had van de islam in het bijzonder (ook van de R.K. godsdienst trouwens).

Voor Spinoza-blogger Raif Badawi nog steeds geen uitzicht

Wat een omslag! Geen wonder dat zijn vrouw, Ensaf Haidar (rechts), bekend moest maken dat Raif Badawi sinds dinsdag in hongerstaking is gegaan. Eind oktober werd hem de Sacharov Vrijheid van Denken Prijs 2015 toegekend, waarmee het Europarlement zijn inzet voor meningsvrijheid en tolerantie eerde. Eind oktober kwamen er ook voorzichtig hoopvolle berichten dat de straf van de 1000 stokslagen, waarvan Badawi er in januari 50 had moeten incasseren, misschien ingetrokken zou worden. In diezelfde tijd liet de Zwitserse staatssecretaris Yves Rossier na een bezoek aan Saoedi-Arabië voorzichtig doorschemeren dat misschien verlichting of opschorting van de straf, misschien wel gratie vanwege de koning dichterbij zou kúnnen komen. De Oostenrijkse minister van buitenlandse zaken maande na een bezoek aan Riad tot voorzichtig afwachten. Het werd niet met zoveel woorden gezegd, maar er groeide hoop…

Intussen is wel duidelijk dat van begenadiging geen enkele sprake is. Integendeel zelfs. Hadar liet weten dat hij is overgebracht naar een andere gevangenis, de Shabbat Central Gevangenis, ca 90 km van Djeddah – een gevangenis die bekend zou staan als bestemd voor gevangenen van wie alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput en wier detentie definitief bevestigd is. Zijn hongerstaking kan zowel een uiting van diepe teleurstelling als een wanhopig verzet tegen deze beslissing zijn.

Nee, het gaat bepaald niet goed met de Spinoza-blogger Raif Badawi – er lijkt geen enkel uitzicht op verlichting.

Woensdag a.s. gaat Ensaf Haidar in Straatsburg namens haar man de EU Sacharov Vrijheid van Denken Prijs 2015 ophalen.

               Raif Badawi in vrije tijden met zijn kinderen.

Lees verder...

Het beroemde Spinozabeeld van Mark Antokolsky (1843 - 1902) en profil

Bij het prima artikel van Vester Bergmans “Laat Spinoza met rust!” dat NRC-Handelsblad gisteren plaatste onder de kop “Spinoza kan leven met banvloek” [cf. vorig blog] was een afbeelding geplaatst van een Spinozabeeld en profil dat ik niet direct herkende. Maar het blijkt van het Spinozabeeld dat Mark Antokolsky (1843 - 1902) in 1881 of 1882 maakte en dat zich het Russisch Staatsmuseum de Hermitage te St. Petersburg bevindt. Het origineel is in wit marmer, zoals goed te zien is in dit blog “7x Spinoza-beeld van Mark Antokolsky (1843 - 1902)”, terwijl het beeld hier een goudkleurige uitstraling heeft. De foto zal dus eerder genomen zijn van de ca 64 cm hoge replica in “bronze with brown/green patina” die er ooit van gemaakt is en dat eveneens een fijn gedetailleerd beeld is [cf. blog]. Alle aanleiding deze fraaie afbeelding hier in de verzameling op te nemen.

 

Lees verder...

Rabbijn Nathan Lopes Cardozo's bepleit - om Spinoza beter te kunnen bestrijden - opheffen van de ban

Hoe kon ik eergisteren al menen dat het “waarschijnlijk mijn laatste blog n.a.v. het symposium over het al dan niet opheffen van de ban” zou zijn [cf. blog]. Ik wilde te snel van het onderwerp af, moest gisteren een Q&A met Steven Nadler melden [cf.], vervolgens ook dat het fraaie, lezenswaardige en kritische blog van Vester Bergmans op Joop.nl, “Laat Spinoza met rust!”, onder de titel “Spinoza kan leven met banvloek” gisteren in NRC-Handelsblad was geplaatst [cf.] en 's morgens ook in NRC Next. Vester Bergmans studeerde magna cum laude af in de wijsbegeerte aan de KU Leuven. Zijn masterthese ging over moed bij Spinoza en Descartes. Een krachtig stuk dat fors tegenwicht biedt aan het pleidooi tot opheffing, waarvan rabbijn Nathan Lopes Cardozo wel de sterkste representant is. Door n.l. erop te wijzen dat die hele kwestie Spinoza niet raakt!

Vandaag geeft het Nieuw Israëlitisch Weekblad ruimte aan rabbijn Nathan Lopes Cardozo om, nu in het Nederlands, zijn pleidooi van afgelopen zondag nog eens te brengen. Titel: “In godsnaam, vernietig de ban op Spinoza.” Het was immers ook “in Gods naam” dat Spinoza in 1656 vervloekt werd. Zie de website van het NIW voor zijn tekst.

Het is duidelijk waar het hem om te doen is: Spinoza neutraliseren!  Hij beweert: “Het was de ban zelf, meer dan zijn eigenlijke filosofie, die hem zo beroemd heeft gemaakt.” En verder in z’n stuk nog eens: “In het geval van Spinoza had de ban een omgekeerd effect: het maakte hem alleen maar beroemder.”
Hij is het sterkste voorbeeld van degenen die ik op het oog had in mijn blog, “Wie is er nog in de ban van Spinoza’s ban?,” de dag vóór het symposium, waarin ik (retorisch) de vraag stelde: “Willen de opheffers van de ban dat Spinoza niet Spinoza zou zijn?” Ja, zo is het inderdaad. Wat Lopes Cardozo echt wil, hoewel hij hem de nodige lippendienst bewijst (“Laten we hem de eer geven die hem toekomt en hem een van de grootste filosofen aller tijden noemen”), is Spinoza’s gezag terugdringen: “zodat filosofen en academici zich niet langer achter Spinoza kunnen verschuilen en het jodendom een bekrompen religie kunnen noemen.” Dat is wat hij voorheeft met opheffing van de ban.
Lopes Cardozo voert een krachteloos achterhoedegevecht. Als het hem zou lukken dat bestuur en rabbijnen van de Snoge overstag zouden gaan en de ban alsnog teniet zouden doen: het zou voor het belang van Spinoza volstrekt niets uitmaken.

Bij het stuk is deze foto geplaatst met dit onderschrift: Rabbijn Nathan Lopes Cardozo in De Rode Hoed, met een portret van Baruch Spinoza. Foto: Claudia Kamergorodski. Ik weet van Wim Goris, die de eerste was op dit blog om zijn indruk van het symposium te geven, dat het portret als ‘huisportret’ gemaakt is door zijn vader.

                 Een sterker beeld van hypocrisie ken ik niet

Lees verder...

Johan Polak vergeleek 25 jaar geleden kansen tot floreren van nieuw tijdschrift Nexus met slotzin Ethica

In januari 2016 is het vijfentwintig jaar geleden dat door Rob Riemen i.s.m. anderen het cultuurfilosofisch tijdschrift (in boekvorm) Nexus werd opgericht. Ter gelegenheid daarvan verscheen vorige week een gebonden dubbeldikke uitgave Nexus 70, De terugkeer van Europa. Haar tranen, daden en dromen waarin onder meer klassieke toespraken zijn verzameld van o.a. Robert Musil, Victor Hugo, Joseph Roth, Stephen Spender, Robert Schuman en Stefan Zweig. [Cf.]

In "Lectori Salutem" geeft Rob Riemen op pagina VI een terugblik op de bijeenkomst op maandagmiddag 21 januari 1991 om een nieuw tijdschrift op te richten dat Nexus zou gaan heten:

Lees verder...

Toch nog eens over het symposium over Spinoza’s ban: een Q&A

Op de website van Steven Nadlers Universiteit, University of Wisconsin-Madison, verscheen vandaag een interview dat Meredith McGlone had met Steven Nadler:

Q&A: Spinoza probably wouldn’t care, but debate over forgiving him goes on [Cf.]

Ik haal hier alleen het slot naar binnen, samen met de twee foto’s. Op de eerste is goed te zien hoe het 17e eeuwse besluitenboek van de Joods-Portugese gemeenschap Amsterdam, het Escamoth, in een vitrine ligt met Steven Nadler daarachter in gesprek met Benjamin Moser.

 

Vervolgens de foto die Nadler maakte van het Escamoth:

Lees verder...

Claudia de Breij’s Ethica

Tot ik aan die bladzijde gekomen was die mij van gedachte deed veranderen, had ik niet gedacht dat ik op dit blog over dit boek van Claudia de Breij, Neem een geit. Leven voor gevorderden [Lebowksi, 2015], zou schrijven. Het lezen van dit boekje was nu eens iets dat ik helemaal los van dit Spinoza-blog deed. Dacht ik. Lekker helemaal voor mezelf…

 

Ik was naar de Bijenkorf gegaan voor iets anders, helemaal niet van plan geweest een sinterklaascadeautje voor mezelf te kopen, maar toen ik dit boek zag liggen, wist ik meteen: geef dit aan jezelf! Ik had volstrekt geen behoefte aan levenstips. Maar ik ben een groot bewonderaar van Claudia de Breij, had de DWDD-uitzending van 3 november bij het uitkomen van dit boek gezien, en toen ik de geit zag liggen, wilde ik ‘een Claudia’ voor mezelf.

Lees verder...

Bashevis Singer’s Spinoza of Market Street fraai samengevat

Richard Gunderman schreef een schitterend stuk (die man kan schrijven!) over hoe de grote natuurwetenschapper Paul Dirac, een van de ontwerpers van de kwantummechanica en jongste theoretisch natuurkundige Nobelprijswinnaars ooit, als volledig emotionele stoethaspel de menselijke liefde ontdekte. Mooi om te lezen [cf.]

De opening van zijn stuk haal ik hier naar binnen, daar het zo’n mooie samenvatting is van Bashevis Singer’s verhaal “Spinoza of Market Street” waarmee hij het leven van Dirac vergelijkt. Het verhaal dat uiteraard ook te vinden is in mijn blog over Isaac Bashevis Singer, maar hier zoveel fraaier en korter wordt verwoord, past mooi bij de voorbije blogs over de ban van Spinoza. In dit verhaal gaat het ook over iemand die verbannen werd, maar wiens ban opgeheven kon worden, nadat hij de lichamelijke liefde had ontdekt:

One of the great short stories of the 20th century is Nobel Laureate Isaac Bashevis Singer’s The Spinoza of Market Street. It tells of an aged scholar who has devoted his life to the study of Spinoza’s great work, Ethics. Protagonist Dr Fischelson has lost his library job and, like his hero, been expelled from his religious community for his heretical views. Looking down from his garret with disdain at the crowded street below him, he devotes his days to solitary scholarship. At night he gazes up through his telescope at the heavens, where he finds verification of his master’s wisdom.

Then one day Dr Fischelson falls ill. A neighbor, an uneducated “old maid,” nurses him back to health. Eventually, though the good doctor never understands exactly how or why, they are married. On the night of the wedding, after the unlikeliest of passionate consummations, the old man gazes up at the stars and murmurs, “Divine Spinoza, forgive me. I have become a fool.” He has learned that there is more to life than the theoretical speculations that have preoccupied him for decades.

The history of modern physics boasts its own version of Fischelson. His name was Paul Dirac. I first encountered Dirac in physics courses, but was moved to revisit his life and legacy through my service on the board of the Kinsey Institute for the Study of Human Sexuality and teaching an undergraduate course on sexuality and love. [hier de rest van een werkelijk schitterend verhaal…]

Cursus in 2016 van Maarten van Buuren over: Spinoza’s revolutie

Maarten van BuurenGoed beschouwd heb ik al tweemaal in een blog erop gewezen dat prof. dr. Maarten van Buuren in de eerste helft van 2016 ISVW-cursussen zal verzorgen over Spinoza’s revolutionaire denken [cf. en cf.]. Dit kan letterlijk worden genomen zoals Jonathan Israel het samenvatte: Spinoza verklaarde de oorlog aan de theologie en veroorzaakte zo een gezagscrisis die uiteindelijk uitmondde in de Franse Revolutie. [Cf.] Maar Van Buuren zal in zijn cursus, als ik de korte inhoud lees, niet zozeer de Spinoza-receptie behandelen, maar ingaan op de kern zelf van zijn denken.

Daar het in die eerdere blogs voornamelijk ging over het feit dat in mei 2016, nadat die cursussen zijn afgerond, een boek van hem over Spinoza zal verschijnen, is dat van die komende cursussen wellicht wat ondergesneeuwd gebleven. Daarom geef ik er in dit blog nog eens apart aandacht aan.
Hier eerst nog eens dat komende boek genoemd:

Maarten van Buuren, Spinoza. Filosoof van de vrijheid. Een inleiding in zijn werk. Ambo/Anthos, 16 mei 2016

Lees verder...

"Uitgedoofd Licht": Koerbagh en Spinoza gespeeld door amateurtoneelgroep KunstRijk

 

Komend weekend, 11, 12 en 13 december 2015, zal in Museum Soest [Steenhofstraat, Soest] het door Nelleke Nieuwboer geschreven stuk “Uitgedoofd Licht” door het Soester amateur-toneelgezelschap KunstRijk in 17e eeuwse kostuums gespeeld worden:

Op 28 november werd het gespeeld in Perdu in Amsterdam en 29 november in het Torenlaantheater in Zeist. Komend weekend wordt het dan in eigen omgeving gebracht.

Nelleke Nieuwboer verdiepte zich in het levensverhaal van Adriaan Koerbagh en maakte daar een stuk over dat zij eigen in- en aanvullingen gaf. Zij baseerde haar stuk vooral op het boek van Bart Leeuwenburgh Het noodlot van een ketter en op Koerbagh's Een licht dat schijnt in duistere plaatsen.

 

Info en foto van hier en website KunstRijk 

Spinoza kon het waarschijnlijk niets schelen of de ban werd ingetrokken

Of zoals David Wertheim het op 31-10-2009 fraaier in Trouw verwoordde: "Spinoza maalde niet om opheffen van banvloek."

Dit wordt waarschijnlijk mijn laatste blog n.a.v. het symposium over het al dan niet opheffen van de ban. Ik had het dan wel getypeerd als een non-issue, maar dat kan geen voldoende reden zijn om het er op dit blog dan niet meer over te hebben. Spinoza.blogse wil immers onder meer signaleren wat er m.b.t. Spinoza zoal gaande is. En het was deze week dit symposium dat het voornaamste Spinoza-stof deed opwaaien. Ook al vond ik het dan “much ado about nothing”, ik kan er wel waardering voor opbrengen dat anderen er e.e.a. van opgestoken hebben, zoals sommigen op dit blog getuigden. Iemand e-mailde mij gisteren:

“Mooi dat ze Spinoza die ban niet afgenomen hebben;
die hoort gewoon bij hem!”

Die historisch uitgesproken ban kón uiteraard sowieso nooit meer ongedaan gemaakt worden. Wat dat betreft was het afgelopen zondag één groot theater waarin o.a. de ban uit het originele ‘Escamoth’ in het Portugees en ook nog eens in het Engels werd uitgesproken – opgevoerd als het ware. Het 'aarzelend geklap' na het voorlezen, waarvan Wim Goris melding deed, lijkt me veelzeggend (sommigen zullen het als theaterkunst ervaren hebben). Duidelijk werd ook wel dat de oorspronkelijke ban al lang niet meer geldt, ook niet voor de Snoge (waarop ik in mijn blog van 5 december, “Wie is er nog in de ban van Spinoza’s ban?”, al had gewezen.)

Ik heb met dit slot-blog gewacht tot het vooraf toegezegde blog van Steven Nadler over de bijeenkomst over de ban van afgelopen zondag vandaag op Huffington Post verscheen. Het is zowaar nog korter dan zijn eraan voorafgaand blog. Ik kan het hier voor ieders gemak wel overnemen. Voor de titel van dit blog werd ik geïnspireerd door de slotwoorden ervan. Iets vergelijkbaars had ik gesteld in mijn eerder genoemde blog van 5 december.

Lees verder...

Bert Wagendorp’s Column in de Volkskrant: "Spinoza is ongetwijfeld de grootste Nederlander ooit"

[Je hoort hem denken: wat denken die lezers van NIW wel hem als grootste Joodse Nederlander ooit uit te roepen…]. De column begint aldus:

“De banvloek die de Portugees-Joodse gemeenschap van Amsterdam in 1656 uitsprak over Baruch de Spinoza, met het verzoek aan God zijn naam van de aardbodem te wissen wegens gruwelijke ketterijen en monstrueuze daden, wordt niet herroepen. Zondag was er een bijeenkomst in de Rode Hoed in Amsterdam waar een verzoek om herroeping op tafel lag, maar opperrabijn Pinchas Toledano moest de voorstanders teleurstellen.

Het verzoek had dertig dagen na de uitspraak moeten worden ingediend, dus het kwam te laat. Bovendien, zei Toledano, wás de ban al opgeheven op het moment dat Spinoza overleed, op 44-jarige leeftijd in 1677.

Baruch de Spinoza, zoon van een Portugese handelaar in zuidvruchten en noten die vanwege de vervolgingen in zijn vaderland naar Amsterdam vluchtte, is een van de grootste en invloedrijkste filosofen uit de historie.” [lees aldaar tegen betaling verder]

In deze tweet van Martin Lamboo is ook nog een stukje te lezen (waarin we Wagendorp Spinoza de scheiding van kerk en staat in de schoenen zien schuiven, een vergissing die vaak wordt gemaakt]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [176] Stille Veerkade 32 in Den Haag staat te koop

           

Stille Veerkade 32, 2512 BG Den Haag, het huis waarin Spinoza omstreeks 1670 een tijdje een kamer huurde van de weduwe Van der Werve en waarin later Colerus op dezelfde kamer onderdak vond, dat huis dus, dat inwendig flink gerenoveerd is, staat te koop voor €810.000 k.k. [cf.]

Misschien iets voor een niet-onbemiddelde Spinozafiel?

Zie hier een aparte website van ca 10 jaar terug over het verbouwingsproces. 

[Met dank aan Ferdie Fluitsma, die mij erop wees]  

Advies van Odette Vlessing over Spinoza's ban dat eigenlijk geen advies wilde zijn – want onnodig

Gisteren ontving ik een e-mail van Odette Vlessing, historica en angliste (studeerde geschiedenis en Engelse taal- en letterkunde a.d. Hebrew University of Jerusalem en Middeleeuwse geschiedenis a.d. Universiteit van Amsterdam). Ze was als senior-medew. speciaal belast met de joodse archieven in het Amsterdamse Gemeentearchief (specialisatie: Joodse geschiedenis) en is nu gepensioneerd. Bij vele Spinozisten vooral bekend om haar "The Excommunication of Baruch Spinoza: A Struggle between Jewish and Civil Law," [in: J. Israel & R. Salverda (Eds.), Dutch Jewry: Its History and Secular Culture (1500-2000), (Leiden 2002), pp. 141-72.], waarin ze vooral economische en juridische motieven betrekt bij de achtergronden rondom de totstandkoming van Spinoza’s ban in 1656. Een en ander wordt hieronder samengevat. Het is die stellingname die Steven Nadler volgens het verslag van Kees Bruijnes verwierp [cf. blog].

Zij en haar man nemen de draad weer op en zijn voornemens binnen twee jaar het manuscript van hun boek over Spinoza af te ronden en hopen dat het dan ook uitgegeven wordt.

Het beste kan ik deze mail in z’n geheel geven:

“De afgelopen jaren heb ik mij in geen enkele discussie gemengd over Spinoza. Zoals ik u enige jaren geleden schreef had ik het boek dat ik samen met mijn man schreef een tijd opzij gelegd, wegens onenigheid met de uitgever. Ik ben nu gepensioneerd en hoop als vrije persoon binnen twee jaar het manuscript af te hebben. De discussie over de ban van Spinoza heb ik met enige verbijstering gevolgd. Ruim drie jaar geleden ben ik voor de commissie, die een oordeel over de ban zou geven, uitgenodigd. Ik heb deze uitnodiging niet aangenomen, omdat de ban m.i. onvermijdelijk was. Daarbij gaf ik ook aan dat zij al lang vervallen was, hetgeen bij deskundigen algemeen bekend had moeten zijn. Zelfs in de belangrijke documentenuitgave 'Die Lebensgeschichte Spinozas' uitgegeven door Manfred Walther (uitgebreidere heruitgave van Freudenthal) wordt verwezen in het tweede deel, waarin een uitvoerige bibliografie over het leven van Spinoza is opgenomen, onder nummer 946 Hessing, Siegried 'Epilogue - ban invalid after death' in: Speculum Spinozanum 1978 (moet zijn 1977) p. 572-580. Aan de documentenuitgave van Prof. Walther leverde ikzelf en anderen onze medewerking.

Ik heb dus geen zitting genomen in de commissie maar heb wel een schriftelijk advies uitgebracht aan de toenmalige [tijdelijk wnd.] voorzitter [Bram Palache] en de toenmalige secretaris [Moked] van de Portugese gemeente van Amsterdam.

Ik ben niet naar het symposium gegaan omdat er voor mij niets nieuws te verwachten viel. Om mijn standpunt duidelijk te maken geef ik u toestemming de adviesbrief integraal of delen eruit op uw site Spinoza.blogse te zetten. Voor mij is dat een voorlopige afsluiting en ik zal verder geen discussie aangaan voordat ons boek uitkomt.

Met vriendelijke groet,

Odette Vlessing

Voor ik hierna de betreffende brief breng, nog een opmerking over de 'Epilogue - ban invalid after death' van Siegried Hessing. Daarin is veel informatie te vinden, feiten en opinies, maar als het laatste woord over de kwestie kan dat moeilijk beschouwd worden, vooral door de soms nogal geëxalteerde uitlatingen van de soms zwijmelende Spinoza-adept Hessing. Dit terzijde.

Als deze bestuurder Bram Palache de vader is van Ronit Palache, leidt dat bij mij tot vragen over haar voorstelling van zaken die de aanleiding werden voor dit symposium. Dit eveneens terzijde.
                                                                                            [Stan Verdult]

Lees verder...

Opheffen ban Spinoza? - Verslag van Kees Bruijnes

Stilletjes had ik wel verwacht dat ook Kees Bruijnes mij een verslag met zijn ervaringen van het Symposium over De casus Spinoza zou toesturen. En inderdaad trof ik zijn stuk vanavond in mijn mailbox aan. Het lijkt misschien overdadig, maar ieder geeft zijn eigen impressie van zo’n dag, en daarom voeg ik aan het blog “Cold Case Spinoza” van Stefan van Weers van vanochtend en het blog waarin ik verwijs naar het essay van Esther Voet over de Casus Spinoza, dit verslag mét zijn foto’s van Kees toe. En als op Huffington Post het beloofde blog van Steven Nadler zal verschijnen, zal ik ook daarnaar in een blog verwijzen.

 

Lees verder...

Essay van Esther Voet over de Casus Spinoza

Op Jalta.nl verscheen vanmiddag van Esther Voet het essay: "Wie is bang voor Spinoza?" Het is een indringende beschouwing n.a.v. het gisteren gehouden Symposium over de Casus Spinoza. Ook zij wijst erop: “de cherem is al lang niet meer relevant.”

Ik heb dit ook vermeld aan het eind van het blog met het stuk van Stefan van Weers: “Cold Case Spinoza,” maar vond dit belangrijk genoeg om er ook even nog in een apart op te wijzen.

Esther Voet schreef het stuk als redacteur van Jalta; zij is tevens hoofdredacteur van het Nieuw Israëlitisch Weekblad.

 

[Illustratie uit deze tweet van Daan Roovers]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [175] Spinoza in het Amsterdam Light Festival en Kunstuur

Het AVROTROS programma Kunstuur dat zondag om 17:40 uur op NPO 2 werd uitgezonden, stond volledig in het teken van lichtkunst en had een reportage over het Amsterdam light festival: lichtobjecten aan de Amsterdamse waterkant.

Op uitzending gemist is het programma nog te zien. Op 5,47 min. verschijnt op het water een afbeelding van een brief van Spinoza, Brief 12A. Duurt enkele seconden. Aldus liet Adri Hoogendoorn mij weten. Ik heb er dit beeld uit geplukt. Er werd niet verteld dat het om een brief van Spinoza van de Spaanse kunstenares Darya von Berner ging [cf. blog]

 

Cold Case Spinoza

Vanmorgen ontving ik een fraai verslag van Stefan van Weers van het gisteren in de Rode Hoed gehouden symposium over de ban van Spinoza. Hij had er bovenstaande passende titel aan meegegeven. Eerder al had hij laten weten op het blog, waarin ik “De casus Spinoza: symposium over herroepen banvloek op Spinoza,” aankondigde, dat hij meteen een ticket had besteld en op het blog “Wie is er nog in de ban van Spinoza’s ban?” liet hij weten dat hij onderweg erheen was en benieuwd naar hoe het zou gaan. Nu e-mailde hij me:

“Ik begrijp je weerstand tegen de rituele actie in de Rode Hoed gisteren. Ik vond het toch de moeite waard om Nadler en Israel live hun verhaal te horen doen. Het was even doorbijten bij de verhalen van de Rabbijnen. Gisteravond heb ik mijn impressies van de lange middag maar eens op een rij gezet. Te lang voor een post. Ik wil ‘m je niet onthouden en als je aanleiding ziet om het als ‘verslag van een freelance-reporter’ te gebruiken, ga je gang.” 

En óf ik daar aanleiding in zie. Ik vind het een heel duidelijk verslag dat een interessant beeld geeft. Het meest verrassende voor mij was – het was ook al te lezen in de reactie van Wim Goris – dat de rabbijn Lopes Cardozo die regelmatig diepgaande kritiek op Spinoza uit, de ban zou willen opheffen. Paradoxaal inderdaad, waar Van Weers op wijst. Hierna zijn verslag. Daartussen plaatste ik foto's uit tweets.

Lees verder...

OUP's Philosopher of the Month: Baruch Spinoza

Joy Mizan, Assistant Marketing Manager at Oxford University Press, deelt vandaag in een OUPblog mee:

The OUP Philosophy team has selected Baruch Spinoza (24 November 1632 – 21 February 1677) as their December Philosopher of the Month.

Er komt in korte tijd veel samen. 

Zondag in Buitenhof NPO 1: Jonathan Israel over Spinoza's ban

Buitenhof, het wekelijkse discussieprogramma van AVROTROS, VARA en VPRO op zondag om 12:10 uur op NPO 1 [herhaling op maandag om 09.55 uur op NPO 2] begint morgen volgens de zojuist bekendgemaakte programmatekst met:

                          Jonathan Israel over Spinoza

Baruch de Spinoza werd in 1656 verstoten uit de joodse gemeenschap van Amsterdam. Hij werd officieel in de ban gedaan.  Zondag komen uit de hele wereld wetenschappers en religieuze leiders naar Amsterdam om te kijken of de ban na 359 jaar kan worden herroepen. Spinoza was een filosoof die streed voor tolerantie en de vrijheid van meningsuiting. De wereldberoemde historicus Jonathan Israel is een van de geleerden die naar Amsterdam is gekomen om zijn oordeel te geven. De historicus - verbonden aan Princeton University - schreef verschillende boeken over de Verlichting en de Nederlandse 17de eeuw. In Buitenhof een gesprek over het opheffen van de ban, de relatie met de fatwa en het omgaan met intolerante vormen van religie.

Presentatie: Pieter Jan Hagens [Cf.] uitzending vanuit de Hortus Botanicus in Amsterdam.

Toegevoegd zondag 13:30 uur. Een half uur na uitzending stond de uitzending reeds online. Jonathan Israel komt aan bod vanaf 14:30

Foto Jonathan Israel: still uit de uitzending.

Wie is er nog in de ban van Spinoza’s ban?


Cartoon van Wout Koster in het kwartaalblad VIC, jg 14, 1985 (Informatie- en Communicatieorgaan van de Vereniging voor Filosofie Onderwijs) [cf. blog] 

Morgen zal in De Rode Hoed in Amsterdam dan het symposium plaats hebben onder de titel: “De casus Spinoza. Uniek symposium over herroepen banvloek op Baruch Spinoza (1632-1677)”. Het Reformatorisch Dagblad verwoorde het op 3 dec. 2015 zo: “Wetenschappers en religieuze leiders komen voor het eerst in de geschiedenis bijeen om de ban tegen de filosoof Spinoza onder de loep te nemen. [..] In debatcentrum De Rode Hoed buigen filosofen, religieuze leiders en historici uit Amerika, Nederland en Israël zich zondag over de historische achtergronden, rechtmatigheid en morele implicaties van deze banvloek. Op het symposium De Casus Spinoza wordt ook de mogelijkheid bezien om de ban op te heffen. Onder de sprekers zijn Herman Philipse en Paul Cliteur.”

Het Parool gaf het aanleiding tot de kop: “Collectief onderzoekt eerherstel voor Spinoza.”

Lees verder...

Spinoza met stip verkozen als Grootste Joodse Nederlander aller tijden

Onder diverse hashtags (#Spinoza, #BaruchSpinoza, @Baruch, @niw) heb ik er nog geen tweet over kunnen ontdekken, dus zó’n belangrijk nieuws wordt het – terecht – nu ook weer niet gevonden, maar vandaag maakte het Nieuw Israëlitisch Weekblad bekend

                    

Lees verder...

NDPR-review van Jason Read van Idit Dobbs-Weinstein's Spinoza's Critique of Religion and Its Heirs

Jason Read geeft op NDPR een indrukwekkende bespreking van het boek van Idit Dobbs-Weinstein, Spinoza's Critique of Religion and Its Heirs: Marx, Benjamin, Adorno, Cambridge University Press, 2015 [aangekondigd in dit blog]

Hij acht de grote verdienste van dit boek dat Dobbs-Weinstein de Spinoza-lezing door de leden van de Frankfurter Schule inbrengt in de Spinoza/Marx-lezing door de aanhangers van Althusser.

Boeiend is hoe hij laat zien dat hét punt steeds is de vraag naar de relatie (en de voorrang) tussen zijn en denken, van de materiële condities van cultuur en godsdienst. Horkheimer meende b.v. "that the economy and spirit are the respective expressions of one and the same essence: this amounts to a bad Spinozism." Zo zijn er meerdere nogal negatieve, afwijzende uitspraken inzake Spinoza bij de leden van de Frankfurter School

Hét kritieke punt is, zo schrijft Read, steeds de vraag naar “the identity and non-identity of things and ideas, material conditions and their ideological expressions.” De noodzaak van het bijeen denken van “identity and non-identity in ideology critique. Religion as ideology may be nothing other than its material conditions mapped differently, but this difference makes a difference. Thought has to be seen as a product of its material conditions, but still existing as thought.”

Lees verder...

De DVD 'Spinoza, een vrije denker' verkrijgbaar bij VHS

Ten behoeve van sommige bezoekers van dit blog die daar vragen naar hadden, de volgende informatie:

de Dvd Spinoza een vrije denker is bij de Vereniging Het Spinozahuis te koop; prijs € 12,95 [ zie hier ] 

Op 12 december, tijdens de najaarsvergadering van de VHS, zal de DVD in de Doelenzaal te Amsterdam verkrijgbaar zijn.
Aldus liet VHS-secretaris, de heer Th.
 van der Werf, mij weten.

Spinoza-tekening van Saul Raskin (1878 - 1966) sefardische met asjkenazische trekken vermengd

Saul Raskin was een in tsaristisch Rusland in Nogaisk (nu Prymorsk in Oekraïne) geboren Amerikaanse kunstenaar, illustrator, schrijver en leraar die vooral bekend werd vanwege z’n sterk joodse onderwerpen. Hij studeerde lithografie in Odessa, reisde door Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en Italíë, in welke landen hij als lithograaf werkzaam was en tevens diverse kunstscholen bezocht. Hij emigreerde naar de VS, waar hij in 1904 of 1905 in New York City aankwam. Hij werkte er als cartoonist en karikaturist voor diverse New Yorkse jiddische bladen, vooral het satirische Der Groyser Kundes. Hij leverde ook cartoons aan Europese bladen. Onder enige specimen van zijn werk. [wiki]

Hij maakte deze ets van Spinoza, die daarin naar mijn indruk iets meer met asjkenazische dan sefardische trekken werd afgebeeld.

 

Lees verder...

Voorburg als "toeristische attractie van jewelste" op de wereldkaart gezet - wegens Spinoza

Als een journalist die van niks weet zich zomaar nieuws laat voorzetten, dan krijg je dit. Dit item van Telegraaf TV werd vanavond getwitterd

'Hórdes toeristen naar Voorburg'

Voorburg in Zuid-Holland is een enorme trekpleister rijker, althans, dat denkt de historicus die ontdekt heeft dat Spinoza daar een huis heeft gehad. De filosoof (1632-1677) heeft zeven jaar in de Kerkstraat gewoond.

Dat laatste was uiteraard geen nieuws. Alleen is tot heden niet bekend welk huis in de Kerkstraat dat van schilder Tydeman was, bij wie Spinoza inwoonde. Daarover horen we Kees van der Leer, mede-redacteur van Historisch Voorburg, niet. In plaats van aan te geven op grond waarvan hij nu weet dat Kerkstraat 37 dat tot heden onbekende huis was waar Spinoza woonde, komt hij met wat Haagse bluf.

Let op John Morrison over Spinoza en identiteit

John Morrison, assistant professor of philosophy at Barnard College, Columbia University, over wiens hoofdstuk in The Young Spinoza: A Metaphysician in the Making ik anderhalve maand geleden een enthousiast blog had, gaat de komende week in Parijs lezingen geven over z’n Spinoza-onderzoek waar hij momenteel mee bezig is en dat mij in hoge mate interesseert, zoals: "The Status of Essences in Spinoza's Metaphysics" en "Spinoza on Mind, Body, and Numerical Identity."

Ik hoop dat hij die lezingen spoedig daarna op zijn website zal brengen; ik kijk ernaar uit.

Op 10 december 2015, tijdens het Séminaire international de recherche sur Spinoza en Sorbonne, spreekt hij over:
         « Spinoza, on mind, body, and numerical identity »

Op 15 december 2015, eveneens aan de Sorbonne organiseren Nicolas Bouteloup en Vincent Legeay een discussieavond, waarop hij zal spreken over:
         « Two Puzzles about Thought and Identity in Spinoza »

Uit het affiche-PDF dat voor deze laatste gelegenheid gemaakt is, haal ik dit fraaie onderdeel.

 

 

Effect van vermelding van de url van dit blog in de krant

In Trouw van dinsdag 1 december verscheen bij het artikel over Spinoza het url-adres van dit Spinoza-blog en ’s-middags verscheen het aanklikbaar aan het eind van dat artikel op de website van Trouw. [Cf. blog]

Eigenlijk had ik meteen eergisteren en gisteren even moeten bekijken welk effect hiervan uitging. Maar goed, ik bedacht dat pas vandaag, en ook vandaag is nog merkbaar dat er lezers even een kijkje naar dit blog zijn komen nemen.
De ruwe verdubbeling van het aantal unieke bezoekers, leidde niet tot een verdubbeling van het aantal bekeken blogs; je kunt voorzichtig concluderen dat vaste bezoekers méér door het blog snuffelen, dan de toevallige bezoekers die ook even een kijkje kwamen nemen.   

Lees verder...

Steven Nadler belooft een verslag van The Spinoza Case

Door een kort blog van Steven Nadler gisteren in The Huffington Post, “The Spinoza Case,” kan nu heel de wereld van het komende symposium “de Casus Spinoza" op de hoogte zijn. [Cf. blog]

Hij vertelt erin iets over de voorgeschiedenis en zegt toe daarna met een verslag te komen. Hij eindigt aldus:

This Sunday, December 6, a sold-out crowd of 500 will hear short lectures from the four committee members, followed by a panel that will include Rabbi Toledano, chief rabbi of the Portuguese congregation, who will presumably explain at greater length his decision that the herem should not be lifted after all.

Stay tuned for a report.

Lees verder...

Ook Het Parool over de komende Casus Spinoza

Ook Het Parool had gisteren een bericht over het komende symposium over Spinoza's ban - met een Spinoza-illustratie van Odilo Girod.

Ik zal morgen bloggen over waarom ik daar niet heen hoef.  

 

Lees verder...

Bach en Spinoza – ook dr. Antoon Vloemans maakte een vergelijking tussen hen

Hoewel er geen snippertje evidentie voor bestaat dat Bach ooit van Spinoza gehoord heeft, het feit dat ze ongeveer in dezelfde culturele, historische en kunsthistorische periode [de Barok] leefden, en vooral ‘het mathematische’ dat in beider werk sterk herkenbaar is, maakt dat er zo af en toe een studie verschijnt die een vergelijking van beiden maakt. Binnenkort gebeurt dat weer: zo zal de eerste lezing die zal worden gegeven op maandag 7 december a.s. op het XIIº Coloquio Internacional Spinoza 2015 in Córdoba, Argentinië, Spinoza en Bach vergelijken [cf. PDF].

Rafael Cataneo Becker: “As formas e o inesperado: sobre Spinoza e Bach.” [De vormen en het onverwachte: over Spinoza en Bach].

De Turk Ulus Baker heeft zich met een blog "Bach ve Spinoza" [Bach en Spinoza] bezig gehouden. [Cf.]

In mijn blog “Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) in verband gebracht met Spinoza” schreef ik over de meest diepgaande verhandeling in dezen van John Butt, “'A mind unconscious that it is calculating'? Bach and the rationalist philosophy of Wolff, Leibniz and Spinoza”, in idem (Ed.), The Cambridge Companion to Bach.“
Er volgde daarna nog 't
blog “Spinoza met Bach in verband gebracht”

Ook dr. Antoon Vloemans, zo blijkt, vergeleek Spinoza en Bach.

Een jaar geleden had ik een reeks blogs over Antoon Vloemans (1898 – 1982), de Vlaamse, in Nederland werkzame filosoof en filosofie-historicus die veel boeken schreef en ook drie over Spinoza [hier het laatste blog, waarin links naar de andere te vinden zijn].

Lees verder...

“Spinoza au XIXe siècle” als OpenEdition Book

Dit boek dat in 2008 de resultaten van twee conferenties aan de Sorbonne uit 1997 samenbracht, werd december vorig jaar per hoofdstuk online gebracht. Het leek me wel nuttig daar in een blog opmerkzaam op te maken, daar er behoorlijk veel informatie bijeen werd gebracht. Het gaat om

André Tosel, Pierre-François Moreau et Jean Salem  (dir.), Spinoza au XIXe siècle [Actes des journées d’études organisées à la Sorbonne - 9 et 16 mars, 23 et 30 novembre 1997]. Publications de la Sorbonne, 2008 [18-12-2014 Publication sur OpenEdition Books] – books,google

Lees verder...

Dagblad Trouw heeft het weer helemaal goed gemaakt 2

Het artikel van Leonie Breebaart vandaag in Trouw, “Baruch Spinoza is helemaal hip” [cf. blog] betekent voor mij een grote opluchting. Het bevrijdt me van een bijna obsessieve dwanggedachte: dat Trouw Spinoza in de ban had gedaan! Zo zelfs dat ik mij al enige tijd serieus afvroeg of het nog wel mijn krant kon zijn.

Jaren geleden had Trouw tamelijk regelmatig ruime aandacht voor Spinoza. Ik herinner me een uitgebreid artikel over een cursus bij de ASK, een uitgebreid interview met Theo Loevendi over zijn verlangen om tot een Spinoza opera te komen [cf. blog van 9 januari 2010]; Wilfred van de Poll schreef op 30 juli 2011 n.a.v. een VHS-zomerweek; er verscheen een artikel over Jan Knol’s bijdrage aan de Spinozadag 2011 over de niet-vrije wil [cf. blog van 19 november 2011].

Ik ga niet alle vroegere voorbeelden noemen, maar sinds enige jaren was dit voorbij. Waar het aan lag, weet ik niet (een nieuwe hoofdredacteur, of coördinerend redacteur van de Verdieping of Letter & Geest?). Hoe dan ook, deze tijden waren voorbij: Spinoza kwam in Trouw niet meer aan bod. Z’n naam viel nog wel eens bij een geïnterviewde, maar daar bleef het bij.

Lees verder...

Voor $5500 kunt u een Philosophia S. Scripturae interpres bezitten

Waar toch is Adèle’s blog gebleven?

Daar ik een vraag kreeg waar toch gebleven was het blog "Adèle’s poging tot onderbouwing van het bewijs dat de mens in essentie God is", laat ik dat via dit blog even weten: cf. hier

Ja, dat is een vervelende eigenaardigheid van blogse.nl, waar we al vaker tegenaan liepen: reacties die na zo'n tien à elf dagen worden ingegeven, worden niet meer zichtbaar gemaakt/gemeld in de rubriek "Laatste reacties". Waarom dat zo is, weet ik ookniet (het is niet door mij geïnitieerd). Dus met dat Ed op 29-11-2015 @ 20:07 de 90e reactie (jawel!) ingaf verdween het blog uit beeld.

Daar ikzelf zoiets had van wel klaar met dat blog te zijn, heb ik niet meteen een nieuw verbindingsblog aangelegd. Ik had ook geen behoefte nog te reageren op de reactie van Ed ... die begonnen was heel nieuwe thema´s in te brengen.

Maar goed, als iemand nog wél wil reageren, kan dat het beste via dit (vervolg)blog, zodat die reacties weer zichtbaar worden in de rechterkolom.

Dagblad Trouw heeft het weer helemaal goed gemaakt…

… vandaag heeft Trouw in de bijlage de Verdieping een uitgebreid artikel over Spinoza - over de aandacht die er in Nederland voor onze filosoof bestaat: “Baruch Spinoza is helemaal hip.” Ik zal dadelijk mijn titel verklaren; nu eerst iets over de inhoud. Het stuk staat sinds vanmiddag ook op de website van Trouw.

 

De opvallend grote illustratie van Anne Caesar van Wieren mag er wezen: Spinoza in onze tijd.

Aanleiding voor het artikel is het symposium “De Casus Spinoza” dat komende zondag in De Rode Hoed zal worden gehouden [cf. blog]. Aardig vind ik de rol van Ronit Palache die de initiatiefneemster blijkt te zijn. Het was me al opgevallen dat zij als privé persoon tussen de organiserende instellingen stond: de Universiteit van Amsterdam/Hebreeuwse en Joodse studies, Crescas Instituut voor Joodse Educatie en zij dus. Dat wordt nu duidelijk uit dit artikel. Zij is traditioneel joods dus waarschijnlijk orthodox opgevoed, is nu werkzaam bij uitgeverij Prometheus en had in 2011 een brief geschreven aan de Portugees-Joodse gemeenschap met de vraag waarom de banvloek tegen Spinoza nooit was opgeheven. Daarop kreeg ze nooit antwoord. Wij weten uit Steven Nadler’s artikel "Judging Spinoza" in The Stone van 25 mei 2014, de opiniepagina van The New York Times voor filosofen en andere denkers, dat opperrabijn Toledano van de Amsterdamse Sefardische gemeente vier adviseurs om hun mening over de ban had gevraagd – en dat het besluit was om wat die ban betreft alles te laten zoals het was [cf. blog en blog]. Enfin, Ronit Palache besloot toen dat symposium te organiseren, waarop onder meer opperrabbijn Toledo, Steven Nadler en Jonathan Israel zullen spreken.

Lees verder...