Eerste kennismaking met Van Buuren’s Spinoza 2

In vervolg op het vorige blog over het boek van Hans Achterhuis & Maarten van Buuren, Erfenis zonder testament. filosofische overwegingen bij de tien geboden, waarin ik benadruk dat Van Buuren hier alvast iets behandelt van wat hij van Spinoza heeft geleerd, breng ik hier enige alinea’s die daarvan iets meer tonen. Na een passage over de scholastieke  causa transiens en de causa immanens schrijft hij:

“De revolutionaire wending die Spinoza teweegbrengt in zijn filosofie is nu dat hij, volstrekt in strijd met de scholastiek en met de theologie van zijn tijd, God definieert als causa immanens, met als verbluffende consequentie dat hij God afwijst als causa transiens, dat wil zeggen God als externe oorzaak en schepper van mens en wereld. Spinoza geeft in zijn werk twee tegengestelde definities van God.” [p. 22]

Een scherpe samenvatting. Hij doelt daar uiteraard wat die twee tegengestelde definities van God betreft op de verbeelde Bijbelse God en de Ware God, die de natuur is. Hierna gaat hij over in een behandeling van het schema “oorzaak – gevolg”. En dan volgt een tekst die - goed beschouwd, zo ervaar ik het althans - iets van discussies op dit weblog laat zien. Ik geef hierna drie aaneensluitende alinea’s uit zijn tekst:

Lees verder...

Eerste kennismaking met Maarten van Buuren's Spinoza

Erfenis zonder testament. filosofische overwegingen bij de tien geboden van Hans Achterhuis en Maarten van Buuren [Lemniscaat, september 2015] blijkt een fascinerend boek. Ik had het in de boekhandel zien staan, even in m’n handen genomen, maar de informatie van de cover alleen was voor mij al genoeg om het niet eens in te kijken. Ik zette het meteen terug – had geen zin in weer een boek dat filosofisch met godsdienstzaken wilde omgaan.

Had ik het wel ingekeken, dan had ik meteen kunnen zien dat Maarten van Buuren in z’n eerste beschouwingen van Spinoza uitging. Nu vertelde de bespreking in Trouw mij dit. Ik had net een blog gemaakt over de Spinoza-cursus die Van Buuren volgend jaar voor de ISVW gaat geven en over het boek over Spinoza dat volgend jaar zal uitkomen. Dat werd een aanleiding om nu het boek toch aan te schaffen en te lezen: ik wilde dat voorproefje alvast tot mij nemen.

En ik heb er bepaald geen spijt van het boek alsnog aangeschaft en gelezen te hebben. Dat deed ik met groot genoegen. Beide auteurs hebben een vlotte pen én hebben iets te vertellen. Ze hebben zich speciaal voor dit boek in nieuwe stof verdiept, maar doen dat vanuit een brede culturele en intellectuele bagage.

Lees verder...

Eerste deel Ethica weer eens grafisch weergegeven

De geometrische structuur van de Ethica heeft al velen uitgenodigd die structuur in een matrix of grafiek uit te beelden. Ik heb er in dit blog op vele gewezen. De mogelijk bruikbare heb ik in de links aan de rechterzijde opgenomen.

Maar telkens dient zich weer iemand aan die het ook weer eens probeert. Zo heeft een zekere R.F. Tredwell onlangs de “Logical connections tabulated” in: A directed interactive force-graph of the logical connections in Spinoza's Ethics. [Cf.]
Mij ontgaat het praktische nut. Enfin hier een afbeelding ervan.

 

Hannah Arendt in verband met Spinoza gebracht

Lees verder...

Spinoza in het Amsterdam Light Festival

Vanavond is de opening van het Amsterdam Light Festival. Vele verlichte of licht uitstralende kunstwerken zijn opgesteld op en aan de Herengracht, de Amstel en het Oosterdok, waarmee hedendaagse (internationale) lichtkunstenaars de stad omtoveren tot lichtstad. Het festival dat loopt van 28 november 2015 t/m 17 januari 2016, heeft dit jaar als thema ‘Vriendschap’.

Darya von Berner, Dearest friend...

De Spaanse kunstenares Darya von Berner liet zich voor het Amsterdam Light Festival inspireren door de brief die Spinoza aan Lodewijk Meijer schreef over de redactie van zijn Renati Des Cartes Principiorum Philosophiae & Cogitata Metaphysica. Het was de aanhef, zo lezen we op de infopagina “amice suarissime - beste vriend,” die haar vooral aansprak [maar wat jammer nou van die fout, want er staat Amice Suavissime - “liefste vriend”, vertaalt Akkerman. Cf. hier die brief].

Darya von Berner maakte een licht uitstralende versie van Spinoza's aan Lodewijk Meijer gerichte brief (waarvan het origineel zich bevindt in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam). Haar kunstwerk is geplaatst in de buurt van het beeld van Spinoza aan de Zwanenburgwal.

Informatie en foto van website AmsterdamLightFestival 
[Ik heb de organisatie van het storende foutje op de hoogte gesteld]
 

Toegevoegd 7 dec. 2015: dit blog over 't Lightfestival in Kunstuur
[tot nu toe heeft de organisatie niets gedaan met mijn melding van het storende foutje]  

Inutilis scientia Spinozana [174] maker Spinoza-cartoon (her)ontdekt

In de blogs (deze en deze) waarin ik vele illustraties en cartoons van Spinoza heb verzameld, had ik er een aantal overgenomen van Leon Kuunders’ despinoza.nl. Maar goed ook, want geruime tijd al kun je de afbeeldingen op diens site niet meer bereiken (“Pixelpost powered photoblog is not working at the moment”).

Van een aantal was de herkomst, de maker en/of plaats, niet vermeld. Ik zette er dan bij: “Gezien bij despinoza.nl (nog nader te identificeren).” In de loop van de tijd lukte het me van een aantal de maker te achterhalen. Dat gold niet voor deze cartoon.

 

Daar de cartoon wellicht bruikbaar zou zijn bij een blog over het komende “symposium over het herroepen van de banvloek op Baruch Spinoza” op zondag 6 december in de Rode Hoed in Amsterdam [cf. blog], deed ik recent weer eens een poging. Hoewel de afbeelding aan de kleine kant is, meende ik toch de naam Wout Koster te lezen.

Zoekend op Wout Koster kwam ik alleen tandartsen en een sportschrijver tegen ("Eén man alleen op kop”). Toen ik het probeerde op ‘Wout Kosters + Joden’, kwam ik tegen dat een Wout Kosters lezingen hield over de Dreyfus-affaire en in 2012 een M.A-thesis had over "De rol van de Franse Joden bij hun emancipatie tijdens de Franse Revolutie" [cf. DOC]. Daarbij stond een e-mail-adres en ik trok de stoute schoenen aan en schreef hem: “Misschien een vreemde vraag, maar ik stel hem u toch. Is bijgaande cartoon misschien ooit door u gemaakt?”

Lees verder...

Zie hoe gelovige katholieken Niels Stensen aan zijn heiligverklaring willen helpen

Niels Stensen's graf in een aparte zijkapel in de San Lorenzo basiliek in Florence. Via papiertjes op de sarcofaag wenden gelovigen zich tot de ‘zalige’ Stensen in de hoop op een wonder op zijn voorspraak. Wonderen zijn namelijk nodig voor zijn heiligverklaring.

Niels Stensen (1638  – 1686), ook wel bekend onder zijn gelatiniseerde naam Nicolaus Steno of Stenonis, was een geniaal anatoom, natuuronderzoeker en geoloog en… katholiek bekeerder. Na een studie medicijnen in zijn geboorteland Denemarken vertrok hij naar Nederland waar hij studeerde en onderzoek deed in Leiden en Amsterdam. Dat hij een bekende was van Spinoza is bezoekers van dit blog uiteraard bekend en vooral dat we via zijn snode acties (het aftroggelen van het Ethica-manuscript aan baron von Tschirnhaus en dit aan de Vaticaanse Inquisitie te overhandigen) een handschrift van de Ethica bewaard is gebleven.

Steno stierf in Schwerin maar wilde graag in Florence begraven worden. Zo werd zijn lijk in linnen gewikkeld en via Hamburg en Livorno daarheen vervoerd. Hij werd begraven in de grafkelder waarin ook de De' Medici begraven liggen. In 1946 werd zijn graf bloot gelegd. En in 1953 werden zijn restanten in processie door de stad gevoerd, waarna ze werden herbegraven in een kapel die naar hem is genoemd. Uit die tijd dateert dus deze sarcofaag. Op 23 oktober 1988 werd hij door paus Johannes Paulus II zalig verklaard. Hij heeft of geen haast met het laten verrichten van wonderen of - vanwege dat hij van de TTP kennis  genomen heeft - het lukt hem niet.

Enfin, zo hebben katholieken en spinozisten  elk hun eigen interesse in Steno.  [Foto: Haescher in artikel "Ein Lebensweg quer durch Europa"]

Welke nieuwe Spinoza-biografie?

In korte tijd kom ik de mededeling tegen dat iemand een nieuw biografie van Spinoza aan het lezen is. Zo zou modekoning Karl Lagerfeld bezig zijn met "a new biography on Dutch philosopher Baruch Spinoza" [cf.] Maar deze week ben ik zo'n mededeling nog een keer tegengekomen.

Naspeuringen leveren tot heden niets op. Wel het volgende, maar dat zal niet bedoeld zijn.  

The Good Atheist: Three Early Biographies of Spinoza. Amazon Digital Services, Inc. [Kindle e-book] March 29, 2014, 69 pages

 

Philippe Cassuto's handreiking bij de studie van de TTP

Het lijkt me meer iets voor specialisten, maar misschien hebben amateur Spinoza scholars er ook iets aan.

Philippe Cassuto is hoogleraar Hebreeuws en Hamito-Semitisch aan de Universiteit van de Provence, in de afdeling van de Études Moyennes-Orientales, die het Arabisch, Berbers, Turks, Hebreeuws, Iraans en Semitisch bestudeert.

In 1998 kwam hij met een boek waarin hij (alleen uit het eerste hoofdstuk) van de Tractatus theologico-politicus, van alle Bijbelcitaten (targumim) de tekst in de brontaal geeft, maar ook uitleg van de grote Joodse commentatoren als Abraham Ibn Ezra; Delmedigo, Joseph Solomon, Raalbag (Rabbi Lévi Ben Gershom); Rashbam (Rabbi Shemuel Ben Méir) ; Ramban (Rabbi Moshe Ben Nahman of Nachmanides); Rashi (R. Selomo ben Itshaq). Daarbij maakt hij bij zijn toelichting ook gebruik van het Compendium Grammatices Linguae Hebraeae uit Opera Posthuma.

Lees verder...

Vandaag Spinoza's 383e verjaardag

Lees verder...

Vele tweets over de Spinoza-film bij de Joodse Oproep

Hier twee uit vele tweets

Interessante documentaire van de @joodse_omroep over #Spinoza. Daar kan ook de #moslim wereld wat van leren. pic.twitter.com/Q5qnyHLChs

— Roelof Kingma (@roelof60) 22 november 2015
  

Ik bedoel,zou#moslimsomroep de humanistische visie hebben om zoals #joodsomroep n afvallige moslim te eren? ik betwijfel dat #Spinoza #NPO2

— DamonGolriz| ÏÇãæä(@DamonGolriz) 22 november 2015
Lees verder...

Een Spinoza-debat in de VS van Amerika

        “In my youth Spinoza was a hobgoblin; now he is a saint"

                                                                           (Ralph Waldo Emerson)

Naar aanleiding van mijn recente blogs over Ethan Allen Hitchcock, ontdekte ik dat, zij het op een iets bescheidener schaal, eind 1830-iger jaren in de Verenigde Staten van Amerika een enigszins vergelijkbaar debat heeft gewoed als de Spinoza-Strijd, meestal als Pantheismusstreit aangeduid, die in Duitsland in 1785 door Jacobi begonnen was. In Amerika betrof het een debat dat zich vooral binnen de unitaristische tak van het christendom afspeelde, waarbij zich tegenover een meer radicale een meer conservatieve stroming aftekende.

Ook die ‘strijd’ bestond meer uit een uitwisseling van uitgegeven preken, pamfletten en boeken en was nauwelijks een echt debat in de letterlijke zin van het woord. Het wordt in de literatuur aangeduid als:

The Norton – Ripley-debate of The Divinity School Address-debate  

 

Lees verder...

Boudewijn Büch en Spinoza (het exploiteren van - )

Over een jaar zal de door Eva Rovers geschreven biografie van Boudewijn Büch verschijnen. Dit blijkt uit een door haar gesigneerd typoscript ("eerste druk") dat ze als ‘gast veilingmeester’ sinds eergisteren op catawiki aanbiedt. Daarnaast zijn er onder haar veilingmeesterschap nog enige Boudewijn Büchiana in de aanbieding, die door anderen worden ingebracht, die ze zo mag je aannemen tijdens haar werk aan die biografie leerde kennen. Daaronder eerste drukken, exemplaren met Büchs handtekening en… het “dokument humain” Boudewijn Büch - Propostio XXXI - Spinoza - 1980 dat wordt aangeboden door ene Napshop [catawiki].

 

Uit de toelichting blijkt dat deze stelling uit Spinoza's Ethica werd ingezet in de openbaring van een passionele verliefdheid.

Lees verder...

Fluctuat nec mergitur

Het motto dat Parijs in z’n stadswapen heeft, Fluctuat nec mergitur [wordt heen en weer geslingerd maar zal niet zinken], zal de bewoners - naast de wereldwijde sympathiebetuigingen - wellicht helpen overeind te blijven.

   

Hier droegen ze op de dag na de aanslagen hun motto uit op de Place de la République.

                 Van een blog getiteld: Ultimi Barbarorum!

In het wapen staat dat motto onder een scheepje op de golven. Bij die afbeelding en die spreuk moet ik eraan denken hoe vaak Spinoza het heeft - b.v. in het voorwoord van de TTP - over het emotioneel heen en weer geslingerd worden als een scheepje op de golven. Hij geeft in z'n Ethica aan hoe je daarmee om kunt gaan.

Ik vermoed dat Parijs er in deze dagen wel wat aan heeft dat er in die stad zoveel aan Spinoza-studie wordt gedaan. Denk aan de vele publicaties en het al jaren regelmatige aanbod aan studiebijeen-komsten over Spinoza’s denken. Het zou me niet verbazen als dit nu zijn vruchten afwerpt om het hoofd koel te houden en zo rationeel mogelijk te reageren.


[cf. blog van vijf jaar geleden, waarin schreef: Zie Spinoza daar staan aangeven waar het bootje op de woeste golven heen moet... ]

Weer blijkt hoe bruikbaar zijn spreuk Ultimi Barbarorum is [cf. blog]

Lees verder...

Filosofía de Leibniz y de Spinoza en 3 minutos

Lees verder...

Documenten Spinoza-schilderijen van Shoshannah Brombacher weer bereikbaar

                                        The Ethica of Spinoza.
Artist (painting and introduction): Shoshannah Brombacher, Ph.D.                      Oil on canvas, 24 X 20 inches, New York 2007
 

De in Nederland geboren en getogen, maar in New York werkzame kunstenaar Shoshannah Brombacher maakte twee fascirende schilderijen: The Ethica of Spinoza (2007, cf. blog) en Deus sive Natura (2012, cf. blog). Van beide maakte ze een uitvoerig document met toelichting en veel illustraties.

Deze publiceerde ik voor haar op mijn website benedictusdespinoza.nl. Daar deze langdurig als besmette site door pc-beveiligingsprogramma's werden geweerd, zijn die documenten lange tijd niet bereikbaar geweest. Ik heb ze inmiddels kunnen verplaatsen, hoewel ze per stuk eigenlijk te omvangrijk waren. Het kan dus zijn dat ze alsnog van die nieuwe webstek worden geweerd. Maar vooralsnog werden ze wel geaccepteerd.

PDF “The Ethica of Spinoza"        PDF “Deus sive Natura”

Film 'Spinoza, een vrije denker' zondag uitgezonden door de Joodse Omroep

 

A.s. zondag, 22 november 2015, om 13:00 uur wordt Robin Lutz’ film 'Spinoza, een vrije denker' voor de Joodse Omroep uitgezonden op NPO2.

Voor degenen die de film dan niet kunnen zien, bijvoorbeeld degenen die naar de Spinozadag in Paradiso gaan, is goed te weten dat er een herhaling komt op vrijdag 27 november om 14.20 uur. [Cf. Joodse Oproep]

Voor meer informatie over de film: type in zoekvenster de woorden film Spinoza.  

Ethan A. Hitchcock's vergelijking van Spinoza en Swedenborg [Vervolg 2]

Zoals ik al eerder aankondigde lijkt het me zinvol om – na introductie-blog en vervolgblog  - iets van het werk van Hitchcock te laten zien.

In zijn Chapter XII [comparing Swedenborg and Spinoza: p. 263-331 – books.google] van

Ethan Allen Hitchcock, Swedenborg, a Hermetic Philosopher: Being a Sequel to Remarks on Alchemy . and the Alchemists. Showing that Emanuel Swedenborg was a Hermetic Philosopher and that His Writings May be Interpreted from the Point of View of Hermetic Philosophy. With a Chapter Comparing Swedenborg and Spinoza [D. Appleton, 1858 – books.googlearchive.org]

geeft hij nog eens het vergelijkend overzicht dat hij eerder al in 1846 had gebracht in zijn The doctrines of Spinoza and Swedenborg identified. Zoals aan bovenvermelde paginanummers is te zien is het hele hoofdstuk veel te groot. Na een inleiding citeert hij vergelijkenderwijs teksten uit eerst Swedenborg en dan Spinoza over: God, modi, kennissoorten en heil. Ik breng hier alleen die inleiding en de eerste thema’s, God en modi. Dat omvat al 20 pagina's uit zijn boek; voor de rest verwijs ik naar het gedigitaliseerde boek zelf.

Daar ik geen aanleiding zie om nog eens een apart blog aan Emanuel Swedenborg te wijden, plaats ik hier zijn afbeelding i.p.v. nog eens Hitchcock..

Lees verder...

Ethan A. Hitchcock's vergelijking van Spinoza en Swedenborg [Vervolg 1]

Het vorige blog introduceerde, “Ethan A. Hitchcock (1798 - 1870) VS-Legergeneraal verdiepte zich in Spinoza en Swedenborg.” Diens vergelijking van Swedenborg met Spinoza is best wel uniek. Bij de Duitse Spinozabibliografie wordt op ’t zoekwoord ‘Swedenborg’ alleen Hitchcock’s werk getoond. Hoewel er uiteraard zeer grote verschillen bestaan tussen Swedenborg en Spinoza heeft Hitchcock frappante overeenkomsten kunnen aanwijzen die aannemelijk maken dat Swedenborg flink wat aan Spinoza heeft ontleend en dus veel studie van Spinoza moet hebben gemaakt. Voor ik in een volgend blog een gedeelte van Hitcock’s tekst breng, citeer ik eerst het volgende over zijn eerste vergelijkende studie, die hij vervolgens verwerkte in het 12e hoofdstuk van zijn Swedenborg, a Hermetic Philosopher:

Lees verder...

Ethan A. Hitchcock (1798 - 1870) VS-Legergeneraal verdiepte zich in Spinoza en Swedenborg

Ethan A. Hitchcock was beroepsmilitair in het leger van de VS. Gedurende de Amerikaanse burgeroorlog (1861 – 1865) was hij generaal-majoor. Daarnaast was hij ook schrijver. Hij was de kleinzoon van de Amerikaanse revolutie-held Generaal Ethan Allen. In 1814 begon hij aan de Militaire Academie West Point en van 1817 tot 1825 doorliep hij verscheidene promoties, waarna hij in 1825 terugkeerde naar West Point als assistent instructeur en vervolgens als Commander of Cadets. Vanaf 1833 nam hij deel aan militaire acties in de tweede Seminole oorlog, een van de bloedigste indianenoorlogen uit de geschiedenis, en bij het uitbreken van de Burgeroorlog werd hij wederom ingezet en werd hij tevens adviseur van President Abraham Lincoln. In 1867 ging hij met pensioen.

Tussen zijn vroege militaire dienst en z'n terugkeer naar West Point ontluikte zijn interesse in filosofie, wegens problemen die hij had met de geloofwaardigheid van delen van de Bijbel. Hij wendde zich vooral tot alchemistische, esoterische en Hermetische teksten. Hij was een verwoed verzamelaar van alchemistische werken, waarvan de St. Louis Marcantile Library er meer dan 250 van hem bezit. Hij zag Swedenborg als een Hermetisch filosoof, maar ontkende dat die 'het geheim' van de Hermetische filosofie had ontraadseld. Ook hield hij zich intensief met Spinoza bezig. Hij hield niet van een meer 'mystieke lezing' van Swedenborgs teksten. Hij publiceerde twee teksten over Spinoza en Swedenborg tussen wie hij vergelijkende studie maakte. Hij is, als ik het wel heb, de enige die dit ooit deed.

  Ethan Allen Hitchcock, The doctrines of Spinoza and Swedenborg identified: so far as they claim a scientific ground: in four letters. Boston, Munroe & Francis; New-York, Charles S. Francis & Co., 1846 - 36 pp.

  Ethan Allen Hitchcock, Swedenborg, a Hermetic Philosopher: Being a Sequel to Remarks on Alchemy and the Alchemists. Showing that Emanuel Swedenborg was a Hermetic Philosopher and that His Writings May be Interpreted from the Point of View of Hermetic Philosophy. With a Chapter Comparing Swedenborg and Spinoza. D. Appleton, 1858 – books.googlearchive.org

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [173] Met Turks Spinozaboekje in een hoekje

 

Op een Turkse website getiteld kitapçýda [de boekhandel] werd enige dagen geleden deze foto geplaatst. De jonge vrouw kijkt het boekje in dat ik in een blog van 13 mei 2014 signaleerde:


Moris Fransez, Spinoza'nin Tao'su. Akilli Inançtan Inançli Akla. Yol yayinlari [Publications], Istanbul, 2004 / reprint Kabalci Yayinevi, 2012

Om ook hier te bewaren, met het bijschrift:

Spinoza'nin Tao'su... Akilli inançtan inançli akla...iyi bir yasam arayisi. Iç özgürlüge giden yol... Etkileyici... Etik felsefeyle ilgilenenlere... (Morris Fransez)

NRC-column van Louise O. Fresco over Spinoza en de kracht van de vrije rede

Van twee kanten bereikte mij de tip dat Louise O. Fresco, voorzitter van de Raad van Bestuur Wageningen UR en schrijfster, in haar column vandaag in NRC-Handelsblad, getiteld “De kracht van de rede is onuitputtelijk”, uitvoerig aandacht besteedt aan Spinoza. De column is op de NRC-website voor iedereen toegankelijk.

Zij was de avond van de 13e november voor een debat in Parijs. Tegenover de barbaarse aanval van de IS-jihadisten plaatst zij het wapen, het verzet van de redelijkheid – en schrijft “Niemand belichaamt die vrijheid van de rede meer dan de grote filosoof Spinoza.” Waarna ze nog even nader ingaat op Spinoza. Aardig is ook dat onderaan haar column links naar andere artikelen over Spinoza zichtbaar zijn gemaakt.

De tipgevers bedankt.  Foto Louise O. Fresco:  Jeroen Oerlemans.

DVD 'Spinoza, een vrije denker' is uit

Op de website van filmmaker Robin Lutz is er nog niets over te vinden, maar de winkel van het Haags Historisch Museum bracht vandaag deze tweet:

 

De DVD 'Spinoza, een vrije denker' ging in september in première bij @Pathe en is nu verkrijgbaar in onze museumwinkel voor €17,50 #spinoza

— Haags Hist. Museum (@haagshistorisch) 18 november 2015

Nieuw werk van Eric Delassus

Nog maar net verscheen van Eric Delassus, Le sujet, La philothèque. Bréal [cf. AAA, Vrin, review],

 

of er wordt voor begin volgend jaar alweer aangekondigd:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Eric Delassus, Spinoza. Ellipses  [Collection: Connaître en citations], febr, 2016 [cf.]  

 

Eerder verschenen van hem:

   

Penser avec Spinoza. Vaincre les préjugés.  Éd. Bréal, 2014

 

   

De l’Éthique de Spinoza à l’éthique médicale. Presses Universitaires de Rennes, 2011 [Facebook]

 

   

Zijn blog:  http://cogitations.free.fr/

Adèle’s poging tot onderbouwing van het bewijs dat de mens in essentie God is

N.a.v. de blogs van 31oktober 2015, “Breviarium Spinozanum: Eén idee op twee manieren bezien,” en van 5 november 2015, “We hebben wel een idea Dei,” heeft Adèle haar reacties – mede naar aanleiding van reacties van anderen daar weer op - nog eens overdacht en in een meer systematisch beargumenteerd betoog opgeschreven. Uiteraard geef ik haar hier de gelegenheid om als gast een blog te vullen. De inhoud ervan komt uiteraard geheel voor haar rekening en geeft niet mijn interpretatie van Spinoza weer. Haar tekst is hieronder te lezen én is tevens hier als PDF (versie 3) geplaatst. Ik zal niet in dit blog al reageren, maar mij onder de reactie-gevers begeven.

Lees verder...

Spinoza-cartoon van Nacho García

In het vorige blog liet ik zien dat in een reeks e-books waarin o.a. verscheen dr. Joan Solé, Spinoza, La filosofía de modo geométrico [Hachette (Biblioteca Descubrir la Filosofía, #20), 2015 - 143 pages] op de ‘cover’ cartoons aangebracht werden, gemaakt door Nacho García.

Zie hier het portfolio van Nacho Garcia Benavente; en hier de pagina met de filosofen-cartoons van zijn hand, waartussen niet die van Spinoza zit. Hieronder deze Spinoza-cartoon, zoals hij op dat boek van Joan Solé staat en rechts geplukt van de cover van een Italiaanse uitgave van het boekje [cf.]:

 

Inutilis scientia Spinozana [172] Spinoza in La Colección "DESCUBRIR LA FILOSOFÍA"

Mede op initiatief van de Spaanse krant El País verschenen deze zomer een flink aantal  e-books in een verzameling van minstens 30 boeken in La Colección “DESCUBRIR LA FILOSOFÍA” [ontdek de filosofie]. [Cf.] De serie loopt nog en gaat misschien wel 40 boeken omvatten. Een van deze boeken betrof

dr. Joan Solé, Spinoza, La filosofía de modo geométrico. Hachette (Biblioteca Descubrir la Filosofía, #20), 2015 - 143 pages

Elk boek in deze reeks heeft op de cover een cartoon van de besproken filosoof. Hoe ik ook probeerde: op geen van de informatiepagina’s wordt vermeld wie de maker ervan is. [Cf. deze webpagina en dit PDF]

Pas toen ik deze webpagina ontdekte vanwaar deze e-books te downloaden waren, kon ik binnenin het boek over Spinoza kijken en lezen: Ilustración de portada (coverafbeelding): Nacho García. Dit wordt aanleiding voor een volgend blog over deze Spinoza-cartoon.

Nieuw boek van Chantal Jaquet

Gezien discussies op dit blog, lijkt mij nuttig te melden dat is verschenen of over een paar dagen [cf.] zal verschijnen:

Chantal Jaquet, Sub specie aeternitatis. Étude des concepts de temps, durée et éternité chez Spinoza. Classiques Garnier [Collection: Les anciens et les modernes, études de philosophie], nov. 2015 - Table des matières PDF

Abstract in het Engels: Humankind is eternal and short-lived. How can finite beings share eternity with God when they do not enjoy a necessary existence but rather the simple necessity of existing? How does their current temporal existence connect to their eternal existence?

Hoe Wim Klever aan de oude legendes over Spinoza en Johan de Witt een nieuwe toevoegde

Naar aanleiding van het vorige blog, ontving ik (zoals ook in de reacties erop te lezen is) scans van Wim Klever van het artikel dat hij in 1991 publiceerde in Studia Spinozana: “A New Document On De Witt’s Attitude Towards Spinoza.”

Van die (lichte, maar redelijk leesbare) scans heb ik een PDF gemaakt dat ik hier op internet heb geplaatst. Ik heb dat gedaan, hoewel het artikel gebaseerd is op een vergissing en aldus een nieuwe legende aan de oude legendes toevoegde.

Klever behandelt de legendes, maar opvallend is dat het gedegen 1928-artikel van N. Japikse door hem niet genoemd wordt en kennelijk niet gebruikt is. [Cf. voor de vindplaats het vorig blog]

Het alleropvallendste is echter de toeschrijving van een passage in een reisdagboek van Jacob Gronovius: «Als Spinosa gehoort had, dat syn Exc. syn boeck mispresen had, sond hy iemant an syn Exc. om met hem daer van te spreken, doch kreeg tot antwoort, dat syn Exc. sulck een man niet begeerde over syn dorpel te syen» (UB Leiden: LTK 859, f. 26).

De daarin tot tweemaal toe genoemde "syn Exc." wordt door Klever geïnterpreteerd als de raadspensionaris Johan de Witt. Maar uit het werk van Pina Totaro blijkt dat het om Cosimo III (1642-1723) ging die – op bezoek in Den Haag - weigerde "sulck een man" als Spinoza te ontmoeten.

Dat Klever met terugwerkende kracht die eerdere foute toeschrijving, waarop hij een negatieve houding van De Witt tegenover Spinoza meende te kunnen baseren, niet heeft ingezien, terwijl hijzelf degene was die mij twee jaar geleden informatie voor mijn blog over Cosimo III en deze dagboekpassus toezond, is op z’n minst opmerkelijk te noemen.

Enfin, ik heb dit artikel toch opnieuw gepubliceerd, daar het via dit blog ontkracht kan worden en deze nieuwe legende zo uit de wereld kan worden geholpen.  

De legendes over Spinoza en Johan de Witt

Eigenlijk is al lange tijd duidelijk dat enige relatie tussen Spinoza en Johan de Wit een bedacht sprookje was. Dat dat zo was maakte dr. N. Japikse duidelijk tijdens de voordracht over “Spinoza en De Witt” die hij hield op 29 mei 1927 tijdens de jaarlijkse vergadering van de Vereniging Het Spinozahuis.

Dr. Nicolas Japikse (1872 - 1944) was Nederlands historicus, directeur van het Bureau van 's Rijks Geschiedkundige Publicaties en conservator der Koninklijke Bibliotheek in Den Haag [cf. Huygens Instituut]. Hij had eerder de biografie geschreven Johan de Witt [Meulenhoff & co, Amsterdam [Nederlandsche historische bibliotheek deel IX], 1915. 358 pp.], waarin hij ook de TTP had behandeld, en haalde nu de ontstane legende adequaat onderuit door de beschikbare bronnen nauwkeurig te onderzoeken en voorts de onwaarschijnlijkheid van een dergelijke relatie te analyseren. Dat gebeurde in die vergadering waarin secretaris W.G. van der Tak verontwaardigd terugblikte "dat toen in Februari j.l. van buitenlandsche zijde een gedachtenisviering van Spinoza's sterfdag georganiseerd werd, men daarbij volstrekt geen overleg gepleegd had met Het Spinozahuis en evenmin een Nederlandsch geleerde van naam had aangezocht om naast buitenlanders het woord te voeren” {Cf. blog]. Wat Japikse daar bracht is nog na te lezen in zijn artikel "Spinoza en De Witt" dat het jaar erop verscheen in Bijdragen voor Vaderlandsche Geschiedenis en Oudheidkunde [BVGO, 6e reeks, 6e deel (1928) 1928, p. 1-16 – gedigitaliseerd cf. BVGO]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [171] Bijeenkomst over de Ethica in Palazzo Ducale Genua

Lezing over de Ethica van Spinoza door Salvatore Natoli op 3 november 2015. Imposant aantal aanwezigen in imposante zaal [Sala del Maggior Consiglio in Genova Palazzo Ducale] [Cf.]

Jo De Cauter en Mogens Laerke op najaarsbijeenkomst Ver. Het Spinozahuis

De najaarsbijeenkomst van de Vereniging Het Spinozahuis zal dit jaar op zaterdag 12 december 2015 van 11:00 - 16:00 uur worden gehouden in de Doelenzaal van de UBA in Amsterdam.

Programma:

11:00-11:30 uur  Ontvangst.

11:30 uur             Lezing Jo De Cauter (Universiteit Gent): Spinoza  over Quakers en innerlijk licht.

12:30 uur             Discussie.

12:45 uur             Pauze.

14:00 uur             Lezing Mogens Laerke (CNRS/Ecole Normale Supérieure de Lyon): Leibniz on Spinoza.

15:00 uur             Discussie.


                                De Doelenzaal eertijds 

Lees verder...

Morgen: SALON BRANOUL – BARUCH SPINOZA

Actrice Ellen van Possum leest brieven van Spinoza in Salon Branoul in het Theater Branoul in Den Haag -  alsook proza en poëzie van auteurs die geïnspireerd zijn door de teksten van Spinoza. 

Spinoza's "spiritualiteit" en zijn zoektocht naar "de waarheid" zal - zo is de opzet - worden weerspiegeld in de werken van Pärt, Ravel en Sánchez–Verdú, welke door het New European Ensemble zullen worden gespeeld.

Dinsdag 17 november, 21:00 (Prijs: gratis, u betaalt na afloop wat u het waard vond) - bericht van PDF en van hier, eerder al aangekondigd in dit blog van 14 augustus 2015.

Aangekondigd Spinoza-boek van Maarten van Buuren gaat komen

Maarten van BuurenIn vervolg op het blog van 12 juni 2014, “Maarten van Buuren 'belooft' een boek over Spinoza,” is er een nieuwe aanwijzing dat het van zo’n boek van zijn hand zal gaan komen. Ontpopte de emeritus hoogleraar moderne Franse letterkunde aan de Universiteit Utrecht zich in de OBA-uitzending in gesprek met Theodor Holman duidelijk als een enthousiaste Spinozafiel, volgend jaar, te beginnen op 31 januari in Amsterdam (en vervolgens ook in Leiden en Utrecht) zal hij een ISVW-cursus over Spinoza geven. Hij verdiepte zich in diens filosofie, “wat in de loop van 2016 zal resulteren in een boek over Spinoza,” aldus is te lezen in de programmagids 2016 van de ISVW [cf.], waarin hij reeds als Spinozakenner wordt geafficheerd. Waarvan akte.  

Toevoeging 25 november 2015

Cosmox plaatste de cover op z'n website.  

Daarmee hebben we ook de titel:

Spinoza. Filosoof van de vrijheid. Een inleiding in zijn werk. Ambo/Anthos, mei 2016 

Ter herinnering: 8e Spinozadag zondag 22 november 2015 in Paradiso

Lees verder...

Jonathan I. Israel’s "Democratische Verlichting" is verschenen

Dit nieuws vind ik belangrijk genoeg om er mijn tijdelijke radiostilte op dit blog even voor te doorbreken. Waar ik in het blog van 27 augustus 2015 op hoopte is inderdaad uitgekomen: verschenen is onlangs 

Jonathan I. Israel, Democratische Verlichting. Filosofie, revolutie en mensenrechten 1750-1790. Uitgeverij Van Wijnen, 2015  

Dat vind ik zeer de 'moeite' waard om hier even te melden. Hiermee is ook het vertalingsproject van Israel's trilogie van de Radicale Verlichting voltooid.

 

Een periode zonder nieuwe blogs

Tot mijn spijt kan ik gedurende ongeveer een dag of tien geen aandacht geven aan het blog. Er verschijnen dus even geen nieuwe blogs en ook geen reacties van mij. Maar reageert en discussieert u intussen rustig in mijn afwezigheid door. Vanaf maandag 16 november hoop ik weer in beeld te zijn.

Intussen is dit kavel met Spinozana bij Catawiki misschien iets voor u?


[Ging op 12 nov. 2015 voor €91 (excl. 9% veilingkosten en verzendkosten) van de hand]

We hebben wel een idea Dei

De laatste tijd gaat het hier vaak over de idea Dei. Gisteren schreef ik enigszins schoolmeesterachtig in antwoord op een reactie van Adèle op het blog “Breviarium Spinozanum: Eén idee op twee manieren bezien”:

“De Idea Dei is niet een idee die wij kunnen hebben. Spinoza stelt aan het eind van het bewijs van 2/3 waarin hij de Idea Dei poneert, uitdrukkelijk: "Een dergelijk idee is noodzakelijk en is (volgens stelling 15 van dl. 1) uitsluitend in God." Wij zullen dat idee dus niet in ons aantreffen - daarvoor is het te groot, alle attributen omvattend. Maar, zoals je hier hebt kunnen volgen: de Idea Dei speelt een belangrijke rol, n.l. het maken dat elk idee dat formeel bij een ding hoort, het objectieve (inhoudelijke, representatieve) idee van dat ding is. Maar dat Idea Dei kunnen wij niet zelf hebben (alleen weten dat het er is volgens 2/3).”

Het was waar, maar op een wat schoolmeesterachtige manier en daardoor niet de hele waarheid – niet adequaat dus. Volgens Spinoza hebben we wel (treffen we in ons aan) een godsidee. Die overtuiging heeft hij altijd gehad. In de TIE betrof het een aangeboren idee. In de Korte Verhandeling was het de basis voor zijn a posteriori bewijs: …”Maar we hebben een idee van God, dus…” In de Ethica gaat hij daar niet meer van uit, maar werkt hij ernaartoe te bewijzen: dat we een idee van God hebben. Hij doet dat bijna aan het eind van deel twee, waar stelling 47 luidt: “De menselijke geest heeft adequate kennis van het eeuwige en oneindige wezen van God.”

Lees verder...

Een boeiende nadere structuurschets van de Idea Dei

Vandaag wil ik, in het vervolg op enige recente blogs, waarin we het hadden over de Idea Dei, die uit de absolute aard van een attribuut van God volgt – het Denken uiteraard - en dus volgens 1/21 altijd en oneindig moet bestaan. Daarnaast is er het oneindige intellect. We zagen dat volgens de ene interpretatie het om hetzelfde gaat (‘beide’ identiek zijn), volgens een andere interpretatie het oneindige intellect volgt uit de Idea Dei.*)

Bij mijn speuren naar relevante teksten in die discussies die hier woedden, want verhelderen én corrigeren van ons begrip van Spinoza is een belangrijke taak die ieder van ons zichzelf stelt (ga ik vanuit), stuitte ik op een zeer boeiende tekst, waarop ik in dit blog graag wil wijzen.

Het gaat niet rechtstreeks over de kwestie zelf en daarom heb ik er niet tijdens die inmiddels afgesloten discussie naar gewezen. Yitzhak Melamed, want een tekst van zijn hand is het waar het me hier om gaat, vermeldt slechts in een voetnoot [#13] dat beide – Idea Dei en Intellectus Infinitus - identiek zouden zijn.*) Verder gaat hij er gewoon van uit dat de representatie van ideeën van ‘hun’ dingen door 2/7c gelegd is, zonder dat hij dit tracht nader te begrijpen of toe te lichten. Het gaat in zijn stuk over het gegeven dat er in de Ethica niet één maar twee parallelliteitstheses bestaan: de ding-idee parallelliteit van 2/7 en de inter-attributieve parallelliteit van 2/7s. De eerste valt onder de tweede (die het zijn van één ding, dus de identiteit stelt), maar voegt daar (via 2/7c) de representativiteit aan toe (n.l. dat de idee over dat ding gaat) en die geldt niet direct voor die andere, de inter-attributieve parallelliteit. De twee parallelliteiten omvatten elkaar dus niet wederzijds. Dat klinkt wellicht nog weinig boeiend, maar mij heeft het flink wat verhelderd. En het was voor het eerst dat ik op dit onderscheid werd gewezen.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [170] Nieuwe vlag voor museum Het Spinozahuis

 

Het is inderdaad een miniem feitje, maar alles wordt hier gesignaleerd. Misschien is deze nieuwe vlag er al een hele poos, maar ik zag hem pas onlangs op een foto die een gezelschap van de Humanitas Afdeling Den Haag op internet plaatste van een Spinozadag die zij op 17 oktober 2015 hadden georganiseerd. Ik heb dit vlagdeel even uit de foto van het grote gezelschap gesneden.

Hieronder de foto die ik tijdens een excursie op 25 augustus 2014 maakte. Jossi Efrat, de rondleider, was zo vriendelijk de vlag met ‘caute’ even strak te houden.

De bovenste is mooi, maar deze is "ook mooi" om 't Lidl na te zeggen .


                    Nee, de nieuwste boven is inderdaad mooier !

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [169] Spinoza in de Classici del pensiero

Antonio Aliotta (1881 – 1964) werd geboren in Palermo, studeerde filosofie aan de Universiteit van Florence, waar hij in 1903 zijn graad behaalde. Hij begon met experimentele psychologie. In 1912 won hij de Paladin Prijs voor zijn La reazione idealistica contro la scienza. Van 1913 tot 1919 was hij hoogleraar theoretische filosofie aan de Universiteit van Padua en daarna werd hij tot 1951 hoogleraar aan de Universiteit van Napels. [Wiki 

Als No 3 verscheen van hem in de Italiaanse reeks Classici del pensiero

Antonio Aliotta (a cura), Spinoza, Locke, Leibniz, Berkeley, Hume: opere scelte e inquadrata nella storia del pensiero moderno fino al secolo XVIII. Napoli, F. Perrella, 1924 - 464 pagine

      

Spinoza werd met dit handvol filosofen mee de 18e eeuw ingetrokken. Er verschenen meerdere herdrukken van.

Lees verder...

Misschien was Spinoza ook een beetje Palestijns

Op zondag 25 oktober had ik een blog over het artikel "Il sionista Spinoza" dat de Italiaanse Corriere della Sera publiceerde. Vandaag verschijnt er een polemische reactie in Il Manifesto:

Polemiche. Una risposta all’articolo uscito sul «Corriere della Sera» dal titolo «Spinoza sionista», firmato dalla studiosa Donatella Di Cesare

Er blijkt uit hoe belangrijk het interpreteren van het belang van de ban voor Spinoza nog altijd is, en hoeveel daarvan al dan niet in de TTP terug te vinden zou zijn.

Als u via de officiële url, via de voordeur, naar de krant gaat en het artikel via het menu Culture e Visioni zoekt, vraagt deze om uw inlogcode. Maar misschien kunt u het eens met deze link proberen (of laat u door Google via een achterdeurtje naar binnen leiden). Het staat trouwens ook hier - het is niet te missen. 

 

"Spinozas Antriebskraft" in de "Autonomieästhetik"

De Südwestrundfunk bracht gisterenavond van 22:00-23:00 uur op SWR2 een aardig, ja interessant programma van Barbara Kiem, "Spinozas Antriebskraft", over het gebruik van Spinoza’s denken en met name zijn affekten-leer op de Musikästhetik im 18. Jahrhundert

“Die zweite Hälfte des 18. Jahrhunderts ist von einer lebhaften und kontrovers geführten Spinoza-Diskussion geprägt. Auch wenn in dieser Auseinandersetzung zunächst keine Kunstfragen erörtert wurden - die Interpretation von Spinozas Weltbild hatte Konsequenzen, die sich produktiv auf die kompositorische Praxis und die Musikästhetik auswirkten. Anregend war vor allem Spinozas differenzierte Affektenlehre - es ging um Eigenschaften der Emotionalität, die der musikalischen Kunst besonders entgegenkamen. Zum Ende des Jahrhunderts dann trieb die Orientierung an Spinozas philosophischem System die sogenannte Autonomieästhetik voran.“ [Hier te beluisteren en in PDF mee te lezen]

 

Laten we het eens hebben over die Idee Gottes

In het kader van recente blogs [cf. en cf.] en de discussie erover blijf ik zoeken. Niet om mijn eigen al vooraf eigenzinnig vastgestelde gelijk bevestigd te krijgen, maar om te begrijpen. Henk Keizer en ik verschillen sterk in verstaan en pogen uit te leggen, van een bepaald stukje van Spinoza’s leer over God/natuur en de menselijke geest. Bij het speuren naar teksten die het meningsverschil of wederzijdse onbegrip mogelijk helpen overbruggen, valt mij op dat er (bij het best vele wat ik aan Spinozana in m’n kast heb) nauwelijks iets is te vinden dat precies gaat over het onderwerp dat we aan de orde hebben. Uiteraard greep ik ook naar Wolfgang Bartuschat’s Spinozas Theorie des Menschen [Meiner Verlag, Hamburg, 1992]. Uit zijn derde hoofdstuk, “Menschliches Erkennen”, neem ik hier een deel uit zijn paragraaf “Attribut Denken und unendlicher Verstand,” dat in ieder geval over het onderhavige onderwerp gaat en mogelijk een goede bijdrage tot beter begrip levert - ook al is hij niet erg eenvoudig te lezen. Ik neem deze tekst ook, daar hij met twee voorstellen voor tekstwijziging komt, waarvan in ieder geval een (de eerste) een tekst betreft waar ik ook tegenaan hikte en die ik merkwaardig gesteld vond. Ik stel me voor dat ik Bartuschat uitnodigde om een gastblog te schrijven, dat hij daarin toestemde en met het volgende kwam:

Misschien moet ik, in het licht van de reacties van Henk en tevens in dat van de volgende tekst van Bartuschat, mijn openingszin van het vorige blog in deze zin wijzigen:

… een idee als denkmodus (formeel) voortgekomen uit het attribuut denken, wordt pas een idee van iets in het oneindig goddelijk Verstand...

En misschien wordt ook iets duidelijker of bij het ontstaan van de menselijke geest het (eeuwige) intellect wel of geen enkele rol speelt. 

Lees verder...

"Spinoza en zijn kring" kreeg weer een herdruk

Van vele boeken die van lang genoeg geleden dateren zodat ze rechtenvrij zijn, worden herdrukken aangeboden. Zo blijkt al drie jaar geleden deze herdruk verschenen te zijn van K.O. Meinsma, Spinoza en zijn kring. Historisch-kritische Studiën over Hollandsche vrijgeesten [ cf. blog en cf. archive.org, cf. Amazon]. Ik ontdekte het pas nu, daar er door Facebook automatisch een pagina over is gegenereerd.

Ik geef het maar even door voor de belangstellenden. Zelf ben ik uitgekeken op deze herdrukken. Er zullen wel goede exemplaren tussen zitten, maar de twee keer dat ik zo’n boek bestelde was het een tegenvaller. Het ene was een ongecorrigeerde OCR-print, niet om aan te zien. Later bestelde ik nog eens een uitdrukkelijk niet OCR-print, maar een reprint van een oorspronkelijke druk, maar die was onleesbaar doordat de pagina iets verkleind was, waardoor bijna alle letters in elkaar vloeiden. Ik schaf me dus nooit meer zo’n (vaak ook onbegrijpelijk prijzig) boek aan.

Als iemand de aanschaf waagt, of gewaagd heeft, hoor ik graag de bevindingen.