Fraaie Spinoza-tekening van de Deense Mette Dreyer

Rune Lykkeberg heeft op Politiken.de een positieve bespreking van het boek van Carl Henrik Koch, Spinoza – kætter og filosof dat ik dit blog signaleerde. Volgens hem bouwt de auteur verder op de trilogie van Jonathan Israel. Het boek over de 17e eeuwse filosoof lijkt de reviewer dan ook zeer relevant, want "de hemel moet steeds opnieuw worden gesloopt."
Bij deze bespreking werd deze fraaie tekening van Mette Dreyer geplaatst.

Lees verder...

Seminario Spinoza de España viert z'n 25e verjaardag

Al lijkt de website al geruime tijd niet actief meer, toch viert de Spaanse Spinozavereniging, Seminario Spinoza de España, z’n 25e verjaardag. Dat gebeurt met een internationaal Spinoza-congres.

Vanaf gisteren tot morgen, 1 oktober 2015, heeft ter gelegenheid hiervan een driedaags internationaal congres plaats over Spinoza y la antropología en la modernidad. Het congres heeft plaats aan de Facultad de Letras de Ciudad Real en staat o.l.v. el profesor de Filosofía de la Universidad de Castilla-La Mancha (UCLM), Julián Carvajal. Men verdiept zich dus in de antropologische opvattingen van onze filosoof en wat die voor de huidige tijd betekenen.

Er worden lezingen gehouden door zón vijftigtal sprekers zoals: Maria Luisa Ribeiro Ferreira (Lissabon), Maria Luisa de la Cámara (Ciudad Real), Javier Peña (Valladolid), Steve Barbone (San Diego, VS), Diana Cohen (Buenos Aires), Daniela Bostrenghi (Urbino), Pierre-François Moreau (Lyon), Chantal Jaquet (Parijs), Diego Tatián (Córdoba, Argentina) en Miquel Beltran (Balearen). Uit Nederland zullen twee bestuursleden van de Vereniging Het Spinozahuis spreken: Dirk Noordman en Miriam van Reijen.

Lees verder...

De geest en z’n wil niet met het badwater van 'de illusie van de vrije wil' weggooien

Hoe gelukkig kunnen we ermee zijn dat de vrije wil een illusie is? Dat wordt m.i. vaak misverstaan.

Is het niet net zo als met de zon: we kunnen wel beter wéten, maar toch zien we een ‘kleine’ zon aan de hemel staan en dagelijks opkomen en ondergaan, alsof hij rond de aarde draait. Zo kunnen we wel – o.a. via de goede argumenten van Spinoza - wéten, dat de vrije wil niet bestaat, niet als ongeconditioneerde wil kán bestaan, maar toch kunnen we praktisch niet leven zonder die illusie.

Spinoza behandelt het probleem van het praktische handelen (de mogelijkheid ervoor) niet zo duidelijk in de Ethica, maar wel in de Theologisch-politieke verhandeling. Daar schrijft hij: “Voeg daar nog bij dat wij de samenhangende ordening en aaneenschakeling zelf van de dingen, dat wil zeggen: hoe de dingen in werkelijkheid zijn geordend en aaneengeschakeld, volstrekt niet weten; zodoende is het voor de praktijk van het leven beter, ja noodzakelijk, de dingen als mogelijk te beschouwen." (TTP, vert. Akkerman, p. 155, vetdruk van SV). Dat wil dus o.a. zeggen: in de praktijk van de vrije wil uitgaan, ook al is die een illusie. [Er is al vele malen door mij over geschreven, zie een overzicht ervan in dit blog]

Een week geleden verscheen deze tweet

gelukkig is de vrije wil een illusie #spinoza http://t.co/sTj2ikYryC

— Alexander Koene (@alexanderkoene) 23 september 2015
Lees verder...

Arabische Spinoza-blogger Raif Badawi krijgt de Sir Karl Popper Prijs

Aldus werd namens Raif Badawi getweet:

Raif Badawi is de Arabische met Spinoza vergeleken blogger [cf. blog van 19 jan. 2015], die gevangen zit vanwege zijn roep om vrijheid van meningsuiting; zie ook “Arabische Spinoza, Raif Badawi, nog altijd vast - schreef voor meer vrijheid en werd er zwaar voor gestraft” [blog] en blog van 8 juni 2015, ´Straf Arabische Spinoza, Raif Badawi, wiens 'misdaad' bestond uit bloggen om vrijheid, gehandhaafd.”
Zie ook twitteraccount van Ensaf Haidar, de vrouw van Raif Badawi die voor zijn vrijlating strijdt.

Wondermooi Spinoza-luisterspel van Theun de Vries

Gisteravond heb ik na de reactie van Leon Kuunders op het blog over de hoorspelen van Theun de Vries voor het eerst in zijn geheel kunnen luisteren naar het hoorspel dat De Vries in 1972 maakte en dat in 1977 ter gelegenheid van de 300e sterfdag van Spinoza werd herhaald.

"In 1971 gaf de NCRV aan Theun de Vries de opdracht tot het schrijven van een luisterspel. De keuze van het thema werd aan de auteur overgelaten. Theun de Vries had toen juist zijn Spinozamonografie uitgegeven. Hij had dus alle gegevens bij de hand voor een dramatische uitbeelding van beslissende momenten uit het leven van de wijsgeer.
In dit spel ziet Bento de Spinoza op zijn sterfbed - de grenslijn -  nog eens de gestalten van zijn jong gestorven moeder, zijn vrienden en relaties, nog ééns voert hij de dialoog met hen." [Aldus is te lezen in Bzzlletin 121 1984, Spinoza en de literatuur, blz. 43] 
 

Theun de Vries’ Spinoza of: Gesprekken op de grenslijn is een schitterend, met grote vakkundigheid en kennis van Spinoza´s leven en denken, liefdevol geschreven hoorspel, mooi geregisseerd door Wim Paauw en uitgevoerd door een sterk bezette cast. Daarin valt uiteraard de voordrachtkunstenaar Henk van Ulsen op die toen 45 jaar was, slechts tien maanden ouder dan Spinoza toen hij stierf.

Gesprekken op de grenslijn brengt ons Spinoza (Henk van Ulsen) aan het eind van zijn leven. Van op zijn sterfbed wordt hij bezocht en komt hij in gesprek met zijn overleden moeder Hanna Debora (Willy Brill). Hij herinnert zich de momenten waarop zijn leven een keer nam.  Die gesprekken worden achtereenvolgens gespeeld door zijn zwager Samuel de Casseras (Dick Scheffer), een Amsterdams juffertje (Corry van der Linden), zijn leermeester Latijn, de ex-Jezuïet dr. Franciscus van den Enden (Frans Somers), Adriaan Koerbagh (Paul van der Lek) als een dolende schim, de vroegere koopman en Spinoza’s vriend Jarig Jelles (Hans Veerman); vervolgens een scene met raadsheer aan het Haagse hof Abraham Johannes Cuffeler (Jan Borkus); dan volgt de scene over de moord op de gebroeders De Witt met zijn huisheer, de schilder Hendrik van Spyk (Tonny Foletta); de ontmoeting met Gottfried Wilhelm Leibniz (Wim van Rooij) en tenslotte met zijn vriend, de arts en literator dr. Lodewijk Meijer (Wim Paauw).

Lees verder...

Interview met Martin Saar, auteur van Die Immanenz der Macht

 

Martin Saar Foto© Laurin Schmid

In het Duitse Magazin politik & kommunikation een interview door Anne Hünninghaus met Martin Saar, Professor für Politische Theorie an der Universität Leipzig [cf.]. Het gesprek gaat vooral over het machtsbegrip. Verwijzend naar zijn Habilitationsschrift, Die Immanenz der Macht – Politische Theorie nach Spinoza [Suhrkamp Verlag, Berlin 2013 waaraan hier vele blogs gewijd werden] neem ik het gedeelte over dat over Spinoza gaat.

Sie haben sich stark mit der Machttheorie des holländischen Philosophen Baruch de Spinoza beschäftigt, der als Pionier der europäischen ­Aufklärung gilt. Was fasziniert Sie daran?

Spinoza ist ein unglaublich vielschichtiger Denker. Zwang und Freiheit, Ermächtigung und Entmachtung, destruktive und produktive Macht – all diese Aspekte setzt er in ein Verhältnis zueinander. Und er ist einer der ersten und radikalsten Denker der Demokratie, die er als eine besondere Form des Teilens und Handhabens der Macht versteht.

Inwiefern kann diese Theorie­ dem politischen Denken von heute Orientierung­ ­bieten?

Spinoza gibt uns eine wichtige Lektion über die Macht des Staats, dessen Institutionen und Machthaber zwar viele Dinge regulieren können, aber nie ganz souverän sind. Spinozas Formel von der potentia multitudinis, der "Macht der Menge" besagt, dass die Macht des Staats – ganz im demokratischen Sinne – von unten, vom Volk an das politische System vermittelt und kanalisiert werden muss. Damit bleibt sie dem Volk – ihrer realen Machtbasis – immer verpflichtet.

Lees verder...

Italiaanse uitgave "Spinoza Opere" herdrukt - 2048 pagina's € 32

De Italianen boffen maar. Ze hebben de keuze uit twee volledige uitgaven, die ze ook nog eens voor een spotprijsje kunnen aanschaffen.

In 2007 verscheen onder redactie en met een inleiding van Filippo Mignini en in vertalingen van Filippo Mignini & Omero Proietti:

                                           Spinoza, Opere.

In 2010 verscheen de dubbeltalige uitgave onder redactie van Andre Sangiacomo: Spinoza. Tutte le opere [cf. blog]. Momenteel € 40,80 [Cf.]

En sinds deze maand is de uitgave van Filippo Mignini & Omero Proietti weer herdrukt: 2048 pagina’s € 32,00 (was € 65,00).
Kom daar in Nederland maar eens om.

          editie 2007                                             editie 2015 

Lees verder...

Zelfbewustzijn zou volgens Irvin D. Yalom ingebouwde functie van onze hersenen zijn

 

Met het ook op het komende "evenement" 'De grootsheid van de geest' (op 7 november 2015 in de Westerkerk in Amsterdam, cf. blog) heeft Filosofie Magazine contact gezocht met Irvin D. Yalom, de psychiater en schrijver van o.a. Het raadsel Spinoza.
Het artikel van Annette van der Elst n.a.v. dit telefoongesprek staat te lezen op de website van Filosofie Magazine. Hij spreekt uitvoerig over Spinoza.

Met de titel van dit blog geef ik mijn verbazing aan hoe onspinozistisch Yalom in dat interview spreekt, maar het kan uiteraard ook aan Annette van der Elst liggen.
Verder is het wel een aardig artikel.

Lees verder...

Jammer dat Theun de Vries’ hoorspelen over Spinoza niet op internet staan

Vandaag was ik even weer bezig met Theun de Vries en zijn hoorspelen over Spinoza. Wat jammer toch – en passant gezegd - dat de NCRV niet de gewoonte van de VPRO heeft en zulke dingen op internet zet.

              Beluister als voorbeeld dit stukje hoorspel     

 

Enfin, hier haal ik de alinea’s aan die over Spinoza handelen in Ineke Bulte’s artikel, “Over de hoorspelen van Theun de Vries:”

"Wie De Vries kent weet dat hij veel over Spinoza heeft geschreven; niet iedereen weet dat hij ook twee hoorspelen aan hem heeft gewijd. Het eerste daarvan werd in 1972 uitgezonden door de NCRV; het tweede vijf jaar later, in 1977, door de NOS.[1] Ze heten beide Spinoza; het eerste heeft als ondertitel Gesprekken op de grenslijn, en toont ons Spinoza op zijn sterfbed, in gesprek met zijn overleden moeder. Hij herinnert zich de momenten waarop zijn leven een keer nam. Het tweede spel heeft als ondertitel Portret van een mens, en dat is precies wat het is. Het is geen hoorspel met handelingen, personages en dialogen, zoals de andere spelen, maar een stemmenspel, een over verschillende stemmen verdeeld levensbericht, waarin naast die van Spinoza zelf, de stemmen van de leermeesters, de tijd, de vriendschap en de filosofie aan het woord komen.

Op doeltreffende wijze wordt de luisteraar in aanraking gebracht met enkele belangrijke punten uit Spinoza's gedachtengoed: de gelijkstelling - Deus sive natura - van God en Natuur, en zijn visie op de staat als de instantie ‘die de vrijheid van onderzoek, geweten, studie en publikatie bevordert’, die De Vries zich heeft eigen gemaakt, zoals De zaak Calas en Engel in het harnas getuigen. Het spel voor de NOS geeft bovendien De Vries' beeld van de doorwerking van Spinoza, onder andere als een van de wegbereiders van de Franse revolutie[2] en als voorloper van het internationale marxisme. Ook in deze spelen maakt De Vries gebruik van de retorische figuur, geheel met de hoofdpersonen en hun geestverwanten mee te denken, en de tegenpartij, waar deze in beeld komt, als dom en verdeeld voor te stellen.”


                 Theun de Vries: foto: Hans Vermeulen

 

[in: Nieuw Letterkundig Magazijn. Jaargang 3. Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, Leiden 1985 - DBNL]



[1] Spinoza of: gesprekken op de grenslijn, een spel van anderhalf uur, definitief getikt in maart 1972, ging op 2 oktober 1972 in première, vergezeld van een gesprek tussen Theun de Vries en Wim Ramaker. De rol van Spinoza werd gespeeld door Henk van Ulsen, de regie was in handen van Wim Paauw. Rijnsdorp schreef erover in Trouw (19 december 1972): ‘In het luisterspel heeft hij gelegenheid gehad zijn romantiserende impulsen bot te vieren; het boek daarentegen is (...) een echte biografie.’ De Hongaarse vertaling van dit spel werd gepubliceerd.
Spinoza, portret van een mens was onderdeel van een tweetal programma's over Spinoza, dat als co-produktie van NOS en BRT tot stand kwam, ter gelegenheid van de herdenking van het feit dat Spinoza driehonderd jaar geleden gestorven was. Het werd op 18 februari 1977 uitgezonden, in de regie van Bert van der Zouw. De NCRV herhaalde haar Spinozaspel op 21 februari 1977

[2] In een gesprek voor de VARA-gids, dat Martinus Schroevers met hem voerde over De zaak Calas, noemt De Vries ook Voltaire ‘één van de bronnen’ van de Franse revolutie.

Lees verder...

Ook Nieuw Israëlietisch Weekblad is ambivalent over de Spinoza-film

De Volkskrant en Trouw blijven tot nu toe nalatig in het geven van een filmrecensie - zou dat op iets duiden? Het Nieuw Israëlietisch Weekblad publiceert vandaag een recensie van de film door Jaron Beekes, de auteur en tekenaar van de graphic novel uit 2011: De lens van Spinoza [cf. blog]. Met de titel van de recensie ["Wereldberoemd, maar onbekend"] en de eerste zin ["Met de documentaire Spinoza, een vrije denker wil regisseur Robin Lutz de ietwat vergeten filosoof Baruch de Spinoza onder het stof vandaan halen. Maar of hij daarin slaagt?"] stelt de bespreker zich op achter het beeld dat de filmmaker oproept.

Jaron Beekes vindt Baruch Spinoza (voor joden is en blijft hij altijd Baruch), zoals ook al bleek bij de presentatie van zijn stripverhaal, maar 'eigenwijs'. Die term duikt ook op in deze bespreking, hoewel niet duidelijk wordt waar dit uit blijkt, laat staan of dat beeld uit de film oprijst.

Voor de recensent “dreigt de film te verzanden in een geschiedenisles van anderhalf uur, ook waar het Spinoza’s leven betreft: toen ging hij hier wonen, toen weer daar.” Toch eindigt hij met: “Al met al is Spinoza, een vrije denker een nuttige, leerzame documentaire, die helaas de ambitie heeft om tegelijkertijd ook speelfilm en zelfhulpboek te zijn."

Kortom, net als deze blogger [cf. blog], de Spinoza-nerd zoals Nelleke Noordervliet ze onderscheidt van de klepelzoekers [cf. blog], wordt Jaron Beekes in zijn beoordeling van de film heen en weer geslingerd tussen pro’s en con’s.  

 

Lees verder...

Spinoza in Roemenië

Aan de eerdere blogs over Spinozana in Roemenië, het blog van 15-11-2014 “Inutilis scientia Spinozana [55] TIE in Roemenië,” en het blog van 02-07-2015 “Inutilis scientia Spinozana [123] Spinoza Colectia Texte Filosofice in Roemenië” over Ethica-vertalingen, en na het blog van 03-08-2015 over "Iosif Glicsman (1871-1938) joodse arts, schreef onder pseudoniem Dr. Ygrec over Spinoza én over eugenetische sterilisatie", voeg ik weer een blog toe waarvan ik het niet passend vind het onder te brengen in de rubriek “Inutilis scientia Spinozana.”

In 1929 verscheen in Boekarest, Roemenië, de vertaling uit het Latijn van de Ethica door prof. S. Katz:

B. Spinoza, Etica demonstratã dupã metoda geometricã - trad. din limba latinã de S. Katz. Bucuresti : Casa scoalelor, 1929 [cf. en woldcat en ro.wikipedia]

Aan de Facultatea de Filosofie - Universitatea din Bucuresti is ondermeer verbonden de Societatea Românã de Filosofie [Cf.]. Deze Societatea Românã de Filosofie werd de eerste filosofische uitgever in Roemenië. En haar eerste uitgave werd een boek, uitgegeven in 1930 ter herdenking van het 250e sterfjaar van Spinoza [1927]. Dat boek bestond uit een uitgebreide inleiding door I. [Iosif ] Brucãr (van ruim 165 pagina’s) en deze vertaling uit het Latijn van Spinoza's Ethica door S. Katz. [Cf.  Constantin Schifirneþ, “Filosoful în spaþiul public”, academia.edu ]. Dat was dus

Iosif Brucãr, S. Katz, B. Spinoza: 250 ani de la moarte. [traducere din latina de S. Katz cu un studiu despre filosofia lui Spinoza de I. Brucar] Societatea Românã de Filosofie, Bucureºti, 1930 - 224 p. : fig. [zie deze catalogi: cf. en cf.]

Lees verder...

De Ethica vertaling van Dionijs Burger via dit blog

Dionijs Burger (1820 - 1891)De vertaling van de Ethica die Dionijs Burger omstreeks 1860 maakte, had de eerste vertaling na De Nagelate Schriften zullen zijn, als hij hem aan de drukker had toevertrouwd. Nu was die van Herman Gorter in 1895 de eerste.

Piet Steenbakkers beoordeelde Burger's vertaling als 'een indrukwekkende prestatie' in een 'zorgvuldig en trefzeker' handschrift. Dat handsschrift was in handen van de Vereniging Het Spinozahuis gekomen die er aanvankelijk niets mee deed. 

Ruim tien jaar geleden heeft een aantal mensen o.l.v. Leon Kuunders de handgeschreven vertaling van D. Burger gedigitaliseerd. Hij is sindsdien in diverse formaten te vinden op despinoza.nl en op de website van de VHS.

Ik heb vanmiddag gewerkt aan een PDF in een iets andere vorm. Ik heb er ter navigatie enige hyperlinks in aangebracht. Dit PDF is hier  aan te klikken en blijft bovenaan in de kop van dit blog permanent zichtbaar. De vertaling is het m.i. waard vaker geraadpleegd te worden.  

Zie op dit blog van 23 maart 2010 meer over Dionijs Burger.

Spinoza: wijze, zonderling of horzel?

Mei volgend jaar gaat het volgende boek verschijnen van

Justin E.H. Smith, The Philosopher. A History in Six Types. Princeton University Press (May 7, 2016)

 

Op zijn website laat de auteur weten dat hij de volgende typen gaat behandelen:

the Sage, the Ascetic, the Mandarin, the Courtier, the Curiosus/a, and the Gadfly; dus

de wijze, de asceet, de mandarijn, de hoveling, de zonderling en de horzel.

Gezien de cover die hij op zijn site al wel geeft (maar die de uitgever en Amazon nog niet hebben, de uitgever geeft zelfs nog helemaal geen informatie en beweert de auteur nog niet te kennen...), blijkt dat hij ook Spinoza gaat onderbrengen. Bent u benieuwd hoe hij Spinoza gaat typeren? Ik niet echt, want ik houd niet zo van dit onderbrengen in laadjes. In de titel van het blog geef ik drie overblijvende mogelijkheden, nadat de volgende drie zeker dienen af te vallen: de asceet, de mandarijn, de hoveling.

Spinoza-film o.a. opgenomen in het Haagse Heilige Geest Hofje

Geleidelijk aan komen we steeds meer te weten over hoe en waar de film van Robin Lutz, Spinoza. Een vrije denker, werd opgenomen. We kregen al een foto uit het Amsterdamse Stadhuis te zien [cf. blog]. Gisteren voegde de webmaster van Het Heilige Geest Hofje in Den Haag een pagina "Spinoza in Het Heilige Geest Hofje" toe, waaruit blijkt dat daar in de tuin werd gefilmd én dat in de Regentenkamer deze scene werd werd opgenomen [interessant erover te lezen]:

 

v.l.n.r.: Rowin Prins - acteur, Edo Kuipers - camera, Robin Lutz - regie en productie, Rob de Barbanson - scenario en Koos Westhoff – licht

 

„Luft anhalten und an Spinoza denken“ luidt een van Erwim Wurm’s aanwijzingen bij zijn interactieve kunst

 

De Oostenrijkse kunstenaar Erwin Wurm (1954) verleidt al jaren de bezoekers van zijn exposities om – toch minstens voor een aantal seconden – zich tot een kunstvoorwerp te transformeren. Daartoe heeft hij sokkels en voorwerpen geplaatst, waarbij hij met schetsen aangeeft wat hij van de bezoekers verwacht.

Het artikel van Christine Wünsch vandaag in Taunus Zeitung, “Kunstwerke von Eric Wurm. Mitmachen erwünscht” [sic, naam fout gespeld] begint zo: “Ein Mann sitzt mit aufgerichtetem Oberkörper und ausgestreckten Beinen auf einer rechteckigen Fläche, ein anderer liegt bäuchlings mit dem Kopf auf einer Sockelkante. Ein weiterer kniet mit allen vieren auf dem Boden, während ein vierter die Hose über den Kopf gezogen hat. „Be a sculpture for one minute“ steht auf einem dieser Bilder geschrieben, die mit Texten versehen alle vier Ecken eines Podestes schmücken. Es sind die Anweisungen für die berühmten „One Minute Sculptures“ von Erwin Wurm, der den Besucher auffordert, sich als lebendige Skulptur auf einen Sockel zu stellen. […]

„Luft anhalten und an Spinoza denken“, lautet eine dieser kuriosen Anleitungen, die unter der Skizze eines sitzenden Denkenden steht. Ebenso wie die Zeichnung mit der Aufforderung „be a dog“ den Menschen wie einen Hund im Vierfüßlerstand zeigt, während die Worte „don’t think“ das Bild eines Mannes kommentieren, der sich bereits liegend in einem Zustand der Gedankenlosigkeit befindet. Heiter und komisch, voller Witz und Humor, aber auch skurril und absurd wirken diese Handlungsanleitungen, die aber durchaus ernst zu nehmen sind. Sie fordern den Blickachsen-Besucher zur Nachahmung auf, sie laden ihn ein zur Mitwirkung an einem offenen Kunstwerk, das nur durch ihn vollendet werden kann.

Mit seiner interaktiven Kunst, die den traditionellen Begriff von Skulptur erweitert, hat Erwin Wurm die Rolle des Betrachters entscheidend verändert. Dieser steht nun nicht mehr außerhalb des Werkes, sondern in seinem Zentrum. Er wird gleichsam zur Skulptur, die für eine kurze Dauer rundum betrachtet werden kann.

Lees verder...

Nise da Silveira (1905 - 1999) schreef "Cartas a Spinoza"

 

Nise da Silveira was een gerenommeerde Braziliaanse psychiater, geïnteresseerd in Carl Jung. Ze verzette zich tegen agressieve medisch-psychiatrische behandelingen als ziekenhuisopname, elektroshock, insulinetherapie en lobotomie. Zij schreef zes boeken, waaronder Imagens do Inconsciente [Beelden van het onbewuste] en Cartas a Spinoza [Brieven aan Spinoza].

Ze studeerde van 1921 - 1926 als enige vrouw tussen 157 mannen geneeskunde aan de Faculdade de Medicina da Bahia en was een van de eerste vrouwen die in Brazilië afstudeerde. Na de dood van haar vader in 1927 verhuisde ze naar Rio de Janeiro waar ze werkzaam was in psychiatrische klinieken en zich thuis voelde in het artistieke en literaire milieu.

Tiijdens de communistische opstand van 1935 werd ze door een verpleegkundige aangeklaagd voor het bezitten van marxistische boeken en bracht ze 18 maanden in de gevangenis door. Van 1936 tot 1944 bleef ze wat op de achtergrond en hield ze zich verre van elke openbare dienst. In die periode van gevangenschap en de teruggetrokken tijd daarna, verdiepte ze zich in het werk van Spinoza. Daaruit ontstond vele jaren later

Nise da Silveira. Cartas a Spinoza. Rio de Janeiro: Francisco Alves. 1995 [eerder Numen, 1990?]

Het is een verzameling van zeven brieven. Daarin zou ze op een intieme toon, zoals blijkt uit de aanspreking “Meu caro Spinoza” [Mijn lieve Spinoza] reflecteren op zijn filosofie, de moeilijkheden die ze er in aantrof naast de diepe, troostrijke gedachten. Hier een van die zeven brieven: Meu caro Spinoza.

Jammer dat zo’n boek niet wordt vertaald.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [162] Spinoza in de serie Les meilleurs auteurs classiques

Ernest Flammarion (1846 - 1936) die in 1867 de Editions Flammarion vestigde legde de basis voor een belangrijk uitgevershuis. Er bestaat L’histoire des Editions Flammarion de 1875 à 2008 [cf. zijn foto van daar].

Behalve de in het blog van 16 juli 2015 gesignaleerde,“Inutilis scientia Spinozana [130] Spinoza Oeuvres in Collection Garnier Flammarion,” had Ernest Flammarion al eerder Spinoza in zijn fonds opgenomen.

Hij was in de loop van de 19e eeuw een reeks begonnen, “Les meilleurs auteurs classiques “, en daarin verscheen in 1908

Spinoza, Éthique. Traduction nouvelle de Raoul Lantzenberg. Avec préface, table analytique et notes. Paris, Flammarion, 1908

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [161] Christelijke basisschool De Vlinderboom in Ede heeft "Speelpark Spinoza"

In het verlengde van het recente blog met de “Korte dialoog over Spinoza in Israël” die zich onlangs afspeelde bij de Spinoza Kring Soest en waarin ernaar verwezen werd dat Staphorst geen Spinozastraat kent, vind ik wel aardig te vermelden dat de christelijke Basisschool De Vlinderboom in Ede sinds het voorjaar van 2015 beschikt over een “Speelpark Spinoza” – dit waarschijnlijk daar het adres van de school is: Spinozastate 1. [Cf. website en PDF Nieuwsbrief over Speelpark Spinoza.]

Ede, hoewel liggend in de Bijbelgordel [wiki], heeft een filosofenbuurt, waarin de Spinozastate. Waarvan akte. Dat De Vlinderboom een open protestants-christelijke basisschool is, zoals ze op de website schrijven, blijkt wel uit het feit dat ze er kennelijk geen bezwaar in zagen om hun nieuwe speelpark als Spinozapark te benoemen. Waarvan eveneens akte. Chapeau!

[Deze informatie, waar ik achter kwam door een nieuwsberichtje van Arnold van Vliet - "CNS Basisschool De Vlinderboom bestaat al weer 25 jaar en viert dat een hele week lang" - hoort goed beschouwd eigenlijk niet thuis in de reeks “Inutilis scientia Spinozana”]

Komaan, nog wat tweets over de Spinoza-film

Aan het eind van de dag pluk ik nog even dit tuiltje tweets:

Prachtige docufilm over Spinoza zet aan tot denken en inspireert door de filmische technieken. Graag ook zoiets over Erasmus @bdespinoza

— Liesbeth Bos (@liesbethbos) 21 september 2015
 

Film #Spinoza van Robin Lutz zeer goed: over leven en werk, irt de geschiedenis vd Republiek. Met deskundig commentaar en creatieve beelden!

— Henk van Tilburg (@HWvTilburg) 21 september 2015

 

Spinoza, film met missie. #spinoza baken in onze tijd. Ankerpunt voor menig #dwaallicht.

— Gerard Wolters (@gbnwolters) 21 september 2015
 

Heb vanavond de film van #Spinoza de vrije denker gezien. Aanrader!!!

— Inekevan Pelt (@IPelt) 21 september 2015

Fraaie column in OVT van Nelleke Noordervliet over de Spinoza-film


Klik op de afbeelding of beluister haar op NPO-Radio 1 waar de column wellicht langer blijft staan.           

                 [met dank aan Adrie Hoogendoorn voor deze tip]

Vereniging Het Spinozahuis en Amsterdamse Spinoza Kring ontvingen eerste Hermannus van Tongerenprijs

Vlnr: Frank van Kreuningen, voorzitter ASK, Eberhard van der Laan, burgemeester van Amsterdam, Hans Gribnau, voorzitter VHS [foto: Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden]

Burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan reikte gisteren, zondag 20 september, voor het eerst de nieuwe vrijmetselaarsprijs uit. De Hermannus van Tongerenprijs van €10.000 ging naar twee Spinozistische organisaties: de Amsterdamse Spinoza Kring en de Vereniging Het Spinozahuis. Beide ontvingen elk een bedrag van 5000 euro en een beeldje, omdat ze de kernwaarden van de vrijmetselarij bevorderen en wel vooral het nastreven van tolerantie en het vrije woord.

De Orde van Vrijmetselaren is een broederschap die zich richt op persoonlijke ontplooiing, gelijkwaardigheid en verbondenheid en een bijdrage wil leveren aan de maatschappij.

De prijs is vernoemd naar de Nederlandse grootmeester van de Orde van Vrijmetselaren die in de Tweede Wereldoorlog omkwam. Toen de vrijmetselarij tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s verboden werd, wist Van Tongeren een significant deel van het geld dat de Orde bezat naar het Nederlandse verzet door te sluizen. Op 11 oktober 1940 werd hij door de Duitse bezetter gearresteerd en op 13 maart 1941 op transport gezet naar het concentratiekamp Sachsenhausen. Daar overleed hij 14 dagen later. [Cf. & Wiki

Irene van Lippe-Biesterfeld negeert Spinoza

Gisteren hield Prinses Irene van Lippe-Biesterfeld, oprichter en voorzitter van het Natuurcollege, in de Rode Hoed de 26ste Abel Herzberglezing. [Een samenvatting verscheen vandaag in Trouw]

Ze lijkt als Spinoza te beginnen. Beluister haar, haar lezing is direct al op Youtube geplaatst. Ik citeer:

“Wij voelen noch weten ons een onderdeel van de aarde en hebben ons buiten en boven de natuur geplaatst. Deze scheiding is een afschuwelijk misverstand dat ervoor gezorgd heeft dat wij een groot deel van de aarde en vele van haar levensvormen hebben vernield, en daarmee ook een deel van onszelf. Wij zijn natuur. We zijn van hetzelfde materiaal gemaakt als al de prachtige levensvormen die we met planeet aarde delen. En ik denk dat we niet begrijpen wat we onszelf aandoen wanneer we de biologische fundamenten van de aarde verstoren.”

Ze heeft kritiek op Descartes:

“We spreken over mens en natuur. Dat is een misvatting die al vanaf de klassieke oudheid een belangrijke rol speelt in het westerse wereldbeeld en nog eens versterkt werd in de 17de eeuw door de school van Descartes, die een strikte scheiding maakte tussen lichaam en geest. Descartes en zijn navolgers gingen ervan uit dat de mens het enige wezen is dat een onstoffelijke geest in zich herbergt. Voor hen waren dieren machines, een soort marionetten. Inmiddels weten we wel beter. De wetenschap heeft aangetoond dat veel dieren een zekere vorm van zelfbewustzijn kennen en de inspirerende studies van Frans de Waal laten zien dat chimpansees en bonobo's empathisch gedrag vertonen.”

Maar waarom weet of erkent ze niet dat Spinoza de eerste was die zo’n diepgaande kritiek had op Descartes en op de sterke neiging om de mens als iets buiten/boven de natuur te zien? Zij noemt dat een “wereldbeeld van afgescheidenheid.”

In het gesprek dat zij drie jaar geleden had met Annemiek Schrijver in het IKON-programma Het Vermoeden, had ze het nog wel over Spinoza “die heeft nagedacht over 'verbinding' met de ander, met jezelf, je medemens, de aarde… het gaat niet zozeer om verbinding, maar om de afgescheidenheid los te laten - te laten vallen.” [Cf. blog]

Waarom noemt ze deze connectie niet in deze openbare lezing? Toch een weerstand om met Spinoza in verband te worden gebracht?

 

Colleges "Joodse geschiedenis in de Nederlandse koloniën"

In samenwerking met de Illustere School van de UvA en het Joods Historisch Museum gaat binnenkort weer een serie colleges van start in de Wintersnoge:

Vanuit de Wintersnoge naar de tropen -
Joodse geschiedenis in de Nederlandse koloniën

Een belangrijk gedeelte van de Nederlands joodse geschiedenis ligt aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Vanaf de 17e eeuw vestigden zich daar Sefardische joden die afkomstig waren uit en nauwe contacten onderhielden met de Sefardisch joodse gemeenschap in Amsterdam. Vanuit de prachtige monumentale Wintersnoge, oud-auditorium van hun vermaarde Talmud Torah school, zullen verschillende gespecialiseerde historici het gehoor meenemen naar de joodse gemeenschappen in het zomerse Brazilië, Suriname en Curaçao.

 

Lees verder...

Het Parool ziet film "Spinoza, Een Vrije Denker" als "hommage aan een dwarse denker"

Jos van der Burg bespreekt in Het Parool de documentaire film Spinoza, Een Vrije en denker en ziet deze als "een hommage aan de Amsterdamse filosoof, die de stad moest ontvluchten."

Het Parool, de Amsterdamse krant, ziet Spinoza als de Amsterdamse filosoof.

De bespreking eindigt aldus:

"Een miskleun is het einde van de film bij het Witte Huis. Het voelt als politieke propaganda door de suggestie dat Spinoza's vrijheidsdenken in de VS is gerealiseerd. Daarop valt nogal wat af te dingen.  

Wie het einde vergeet, ziet een film die op het goede moment komt: omdat religieuze vrijheid en tolerantie en vrijheid van meningsuiting weer onder druk staan, is Spinoza helaas weer uiterst actueel." [Cf.]

Korte dialoog over Spinoza in Israël

Vandaag ontving ik een email van Kees Bruijnes uit Kapelle. Hij voegde er onderstaande foto bij en schrijft:

Gisteren was ik aanwezig bij een lezing van de Spinozakring Soest in Soest.

Dhr. Jossi Efrat deelde zijn kennis van de Bijbel als literair boek. Behandelde de diverse vertalingen in het Grieks, het Latijn en het Nederlands. Sprak over de valkuilen van de vertalers vanuit het Hebreeuws naar het Nederlands en last but not least toonde de vele passages in de tekst waaruit blijkt dat de Bijbel, zoals Spinoza al duidelijk aantoonde in de TTP, door een veelheid van schrijvers is opgezet en dat die schrijvers vaak meer gericht waren op het effect van hun verhaal voor hun eigentijdse publiek (in welke periode dan ook) dan met de historische waarheid. En ook dat nogal wat verhalen twee keer voorkomen en dan verschillend zijn.

Jossi heeft een imponerende hoeveelheid kennis van deze materie. Kortom een zeer interessante middag voor Spinoza liefhebbers en ietsje minder voor gelovige christenen getuige deze korte dialoog.

Beste groeten,
Kees Bruijnes

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: Het concept hond blaft niet

Al vaker heb ik blogs gewijd aan het fenomeen dat je op internet regelmatig een zgn. quote tegenkomt die ten onrechte aan Spinoza wordt toegeschreven. Meestal kun je niet meer nagaan wie die ‘ontdekking’ deed, d.w.z. wie die toeschrijving verzon.

Nu liep ik vandaag tegen zo’n uitspraak aan, waarbij wél te traceren is wie hem verzon. Het betreft de uitspraak:

"The concept of the dog doesn't bark" – Spinoza

De uitspraak trof ik aan op het blog unemployednegativity.com, waarvan ik al eerder ontdekte dat het om het interessante blog ging van Jason Read van de University of Southern Maine - een filosoof met Spinoza als favoriete filosoof! Aan het eind van dit blog zal ik verwijzen naar een boek van hem dat volgende maand bij Brill verschijnt (weer vreselijk te duur dus).

      

Jason Read’s hond Bento (!) bezig met Ariel Suhamy, La Communication du bien chez Spinoza [lees: du chien chez Spinoza]

Het betreft ook hier weer geen écht citaat van Spinoza. Maar het grappige is in dit geval dat het helemaal in de geest is van Spinoza en dus heel goed een uitspraak van hem had kúnnen zijn. Het geeft haarscherp het verschil aan tussen, de modi der verschillende attributen, lichaam en idee van een lichaam, waarop Spinoza op zoveel plaatsen hamert. Hamert zowel op het attributieve verschil van idea en ideatum, als de overeenkomst van de ordo et connexio.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [160] Straßenplan der Stadt Altenburg

De Duitse Stadt Altenburg heeft een Straßenplan waarover goed is nagedacht: de Darwinstraße en de Spinozastraße lopen evenwijdig aan elkaar! Dat is veelzeggend. Beide worden doorkruist door de Rousseaustraße en beide lopen uit op de Albert Einstein-Straße. Ja aan dit Straßenplan is met filosofische kennis van zaken gewerkt, dat kan niet anders.

 

Jammer dat Piet Steenbakkers’ "Benedictus de Spinoza (1632-1677), een overzicht" van internet verdween

Jarenlang stond het gezaghebbende en handige overzichtsartikel eenvoudig te raadplegen op internet:

BENEDICTUS DE SPINOZA (1632-1677)
EEN OVERZICHT
door Piet Steenbakkers

Uit Filosofie: tweemaandelijks tijdschrift van de Stichting Informatie Filosofie (ISSN 0925-9449), jg 9 nr 6, december 1999/ januari 2000, pp. 4–14; gecorrigeerd. Overname van dit artikel op Internet is geschied met vriendelijke toestemming van de zijde van Uitgeverij Damon en Filosofie- hoofdredacteur Harry Willemsen. Ik ben hen daarvoor zeer erkentelijk. Voor de vormgeving van deze web-versie heb ik een ontwerp van Leon Kuunders mogen gebruiken, waarvoor dank. Laatste bewerkingsdatum: [pm] [hier de oude url]

Ik heb er velen naar verwezen. Had een link in de bij mijn blog behorende “Verzameling links over Spinoza”, wikipediapagina Baruch Spinoza had en heeft een hyperlink erheen, zo ook liberales.be/figuren/bento en vele andere.
Ik klikte er regelmatig heen als ik even iets wilde verifiëren. Toen ik dat vandaag weer eens deed, bleek het artikel verdwenen. Jammer dan. Waarom? Komt er een betere versie voor in de plaats? Is het misschien een voorbode ervan dat "The Spinoza Web" eraan komt? Zou daarop plaats zijn voor een Nederlandstalig artikel?

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [159] Hoe je het wel erg bont kunt maken. Of: toppunt van gotspe!

Links en rechts wat jatwerk verrichten, alles vooral van het wereldwijde web grasduinen, waarop vele door anderen verzamelde quotes van Spinoza gebracht zijn. Zo deed ook Urszula Miller bij het bijeenbrengen van Spinoza-quotes. Niet door aandachtig Spinoza werk te lezen en daaruit aforisme-achtige uitspraken op te diepen, maar door op internet andere verzamelingen door te nemen. Net zoals meestal bij de internet-quotes-verzamelingen wordt ook in haar “citaten- verzameling” niet de plaats aangegeven waar je de betreffende uitspraak kunt vinden. Maar het toppunt van gotspe is wel dat bij publicatie van haar verzameling “All rights reserved” werd opgenomen. En dat terwijl de teksten van Spinoza (zouden) zijn en het meeste verzamelwerk door anderen werd verricht!

Dat ze zoals hier beschreven te werk is gegaan, zie je bijvoorbeeld aan de volgende ‘quote’ die je veel op internet tegenkomt:

“If you want the present to be different from the past, study the past.” Baruch Spinoza

Daarover schreef ik dit blog op 17 november 2011. Toen gaf Google wel 40.300 resultaten! Vandaag nog slechts 1.720.  Google heeft intussen in de gaten gekregen dat zoveel hits geven onzin is.

Het betreft dit boekje.

Urszula Miller, Quotations by Baruch Spinoza. Kindle Edition, Amazon Digital Services, Inc. August 31, 2015

Enfin, het is gesignaleerd.

Portret Spinoza keert (tijdelijk?) terug naar Den Haag

Dit portret van Spinoza staat tegenwoordig bekend als het “Haagse Spinoza-portret”. Die naam kreeg het daar Johannes van Vloten het in 1877 bij gelegenheid van de viering van Spinoza’s 200e sterfdag en de bekendmaking van het plan om tot een standbeeld te komen, aan de gemeente Den Haag schonk. Hijzelf had het verworven na een bezoek in 1846 aan de bejaarde theoloog H.E.G. Paulus die het hem daarna toezond, samen met nog enige portretprenten. De theoloog H.E.G. Paulus had bij de bibliothecaris van de Herzog August Bibliotheek in Wolfenbüttel, de theoloog en vriend van Goethe en Lessing Ernst Theodor Langer (1743 – 1820), deze kopie weten te verkrijgen van het Spinoza-schilderij dat daar hing. Wie de maker is van de kopie is niet bekend. [Cf. blog]

De Gemeente Den Haag bracht het schilderij onder bij de collectie van het Haags Historisch Museum, die het uitleende aan het Joods Historisch Museum dat het vele jaren in de vaste presentatie had [cf. blog]. Ik neem aan dat het JHM een nieuwe kopie de plaats van deze kopie zal laten innemen, want die is met de tegenwoordige reproductie-technieken tamelijk eenvoudig te maken. Of misschien gaat het na die tijdelijke Haagse tentoonstelling weer terug naar het JHM?

Lees verder...

NDPR-Review van "The Young Spinoza"

Vandaag op NDPR een review door Justin Steinberg van Yitzhak Y. Melamed (ed.), The Young Spinoza: A Metaphysician in the Making, Oxford University Press, 2015, 360 pp

Steinberg laat zien dat waar duidelijke verschillen aan te wijzen zijn in de vroege geschriften, vergeleken met Spinoza's rijpe werken, sommigen meer erin geïnteresseerd zijn om na te gaan in hoeverre de eerdere opvattingen kunnen helpen de latere beter te verstaan, anderen leggen meer de nadruk erop wat het afstand nemen van zienswijzen kan betekenen. Hoe dan ook, de reviewer vindt dat “[the essays of The Young Spinoza] do an impressive job of illustrating how studying the early works can illuminate one's understanding of the Ethics.”

Van het merendeel van de twintig bijdragers aan het boek geeft Steinberg een impressie, zodat al met al een waarschijnlijk goed beeld van het boek kan ontstaan. Met het oog op hier op dit weblog gehouden discussies neem ik één van deze alinea’s over:

Lees verder...

Robin Lutz ontvangt voor zijn film "Spinoza, een vrije denker" de Spinozapenning

 

De Vereniging Het Spinozahuis, die deze penning uitreikt aan sommige mensen of organisaties die zich verdienstelijk maakten om het gedachtegoed van de filosoof te verspreiden, heeft dat vandaag bekend gemaakt, zo is te lezen op nu.nl.

De VHS vindt dat Lutz met zijn film het leven en werk van Spinoza voor een breed publiek toegankelijk heeft gemaakt. De documentaire van Robin Lutz, die te zien is in dertien Pathé-theaters, laat zien wat zijn denken betekent voor onze huidige maatschappij.

Blogger en curator van Spinoza.blogse feliciteert Robin Lutz hier van harte met deze erkenning en toekenning van de fraaie Spinozapenning.

Bij deze foto twitterde Herman Rosenberg, redacteur AD Haagsche Courant, gisteren dat daarin vandaag zijn stuk "over het indrukwekkende docudrama #Spinoza van de Haagse cineast Robin Lutz" zou verschijnen. Ik kan in Maastricht die krant niet inzien en geef dat nieuws op deze manier door.

Voor Historiek.net is "Spinoza, een vrije denker" geslaagd: levendig en boeiend opgezet

Op Historiek.net verscheen vandaag van Paul Prillevitz een recensie van de ilm ‘Spinoza, een vrije denker’ met als titel “Spinoza: een rationalistische mysticus.” Wat die titel met de film te maken heeft wordt niet echt duidelijk - het stuk is slechts deels een recensie van de film, die deels een aanleiding blijkt voor een eigen beschouwing over Spinoza.

Ik haal hier twee alinea’s dit blog binnen:

Spinoza, een vrije denker, is een combinatie van speelfilm, documentaire en animatiefilm inclusief 3D-effecten. Dat levert een bijzonder geheel op. Vaak is dat interessant en geslaagd. Soms kan men echter ook vraagtekens zetten bij de gebruikte animaties en effecten. Wanneer men bijvoorbeeld een levensechte Spinoza, gespeeld door Rowin Prins, door wat nepperige Hollandse steden ziet lopen, doet dat soms wat amateuristisch, would be en kinderlijk aan. Niet iedereen denkt er echter zo over. Er zijn ook veel positieve geluiden over te horen. Hoe men het waardeert is heel persoonlijk. Sommigen zijn er gek van terwijl anderen het helemaal niks vinden.

Over de vormgeving mag men dus twisten bij Spinoza, een vrije denker, maar de inhoud is zeer interessant en boeiend te noemen. Tal van verschillende aspecten en details over het leven van Spinoza worden belicht en besproken. Lutz heeft er een gevarieerde film van gemaakt die blijft boeien tot het einde. Dit is niet evident bij een filosofisch thema dat normaal gezien door veel mensen al gauw als te abstract, te droog en te intellectualistisch gezien wordt. “


Opname voor de film Spinoza. Een vrije denker. Rowin Prins wandelt door het Koninklijk Paleis op de Dam als Spinoza door het in de 17e eeuw gebouwde Amsterdamse Stadhuis.
[Deze foto stond niet als illustratie op Historiek.net, maar werd vandaag getweet door het Koninklijk Paleis. Dit is bedoeld als retweet.] 

Lees verder...

Burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag opende vanavond première Spinoza-film

                                              [retweet] [cf ook JoodseOmroep]

NRC-H geeft film "Spinoza. Een vrije denker" 3 sterren

NRC Handelsblad heeft hoogleraar filosofie Ger Groot op de press preview van de film Spinoza. Een vrije denker afgestuurd.
De film ontvangt 3 sterren (van 5, of eigenlijk: zwarte stippen) en dat staat voor: goede film.

 

 

Lees verder...

Placate van 1678 tegen Spinoza’s Opera Posthuma

Nikolaas Wiltens (1662 - 1734) was “een proponent, werd in 1690 aangesteld tot predikant bij de Hollandsche ruiterij, die zich toen in Engeland bevond. Dit gaf aanleiding dat hij in het volgende jaar tot predikant bij de kapel van koning Willem III te St. James werd benoemd. In 1699 werd hij predikant te Voorhout, in 1704 te Uitgeest, in 1706 te 's Hertogenbosch, in 1710 te Amsterdam, waar hij den 4den April 1734 overleed.” Dit lezen we over hem in het Biographisch Woordenboek (Van der Aa) ook bij de DBNL.
Wiltens was een ijverig verzamelaar en heruitgever van plakaten. Van hem verscheen

  Nikolaas Wiltens, Kerkelyk Plakaat-boek. Behelzende de plakaaten, ordonnantien, ende resolutien, over de kerkelyke zaken. 's Gravenhage by Paulus en Isaac Scheltus, 1722

 

U kunt het voor € 200 aanschaffen bij antiquaar Wever Van Wijnen of gratis doorsnuffen op books.google dat het exemplaar van de KB heeft gedigitaliseerd, of op EarlyDutchBooksOnline waar een ander exemplaar nog fraaier is gedigitaliseerd.

Uit het Register: 

 

Daarin treffen we, zoals bovenstaande scan uit de index ("Register op de jaren en dagen volgens den tyd") laat zien,  op de bladzijden 450 en 451 de "Placate van de Staten van Hollandt ende van Vrieslandt tegen het Boeck geintituleert B. D. Spinosa Opera Posthuma Den 25. junii 1678. Gr. Pl. III. Deel f. 525 No 17."

Ik neem hierna deze tekst op – een fraaie samenvatting van hoe staatsgevaarlijk, ja zoals ze in de 17e eeuw graag zeiden: seditieus (oproerig, opstandig), de leer van Spinoza werd gevonden.  

Lees verder...

Vandaag première Spinoza-film in Pathé Buitenhof

Vanavond zal de première van de film van Robin Lutz, Spinoza. Een vrije denker, plaats hebben in Pathé Buitenhof in Den Haag. Burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag zal als gastheer van de 'wereldpremière' van de film optreden. Daar naar verwachting nogal wat van de genodigde diplomatieke vertegenwoordigers aanwezig zullen zijn, is de film voor die gelegenheid Engels ondertiteld, zo vertelde Lutz bij de persvertoning vorige week. Vanaf morgen zal de film in diverse Pathé bioscopen te zien zijn (zie voor plaatsen, data en tijdstippen dit blog

 

Het Leidsch Dagblad had op 15 september de recensie van Wilfred Simons [zie blog van gisteren], die aldus begon:

AMSTERDAM - Daar verschijnt hij, hooggehakt en gestrikt, zijn wollen mantel wapperend om zijn kuiten, zijn pruik wiebelend in de wind: Baruch de Spinoza (1632-1677). In de gedaante van acteur Rowin Prins wandelt één van 's werelds beroemdste denkers door het Paleis op de Dam en over de Kerkstraat in Voorburg. Stil overweegt hij zijn gedachten in de natuur van de Leidse Hortus botanicus. We zien hoe hij lenzen slijpt in zijn huis in Rijnsburg en hoe hij naar de maan kijkt met Christiaan Huygens. [Dit bericht is op de site van het Leidsch Dagblad niet meer te vinden, maar haalde ik uit Google's cache-geheugen]

Bij het artikel was deze sfeervolle foto geplaatst: Wiep van Bunge, hoogleraar geschiedenis van de filosofie aan de Erasmusuniversiteit, geeft toelichtingen, hier in het Spinozahuis te Rijnsburg.

 

Positieve recensie Spinoza-film door Wilfred Simons

Op 11  september, de dag waarop ik een ambivalente recensie over Robin Lutz's film Spinoza. Een vrije denker schreef en Gerry van der List voor Elsevier een uiterst negatieve recensie publiceerde, verscheen in diverse regionale bladen zoals Noordhollands Dagblad en de Alkmaarse Courant een behoorlijk positieve recensie door Wilfred Simons. Diezelfde avond werd een net leesbare scan getwitterd waardoor we de koppen kunnen lezen: "Geslaagd portret van de 'beroemdste filosoof die niemand kent' - Film brengt Spinoza tot leven" - de tekst is (na erop klikken) met wat moeite te lezen.

Toevoeging 16 september 2015
Gisteren verscheen het artikel op de websites van het Noordhollands Dagblad, de Gooi- en Eemlander, de IJmuider Courant e.a.. Daar ik het een prima recensie vind die de film verdient, ben ik zo vrij die hieronder naar binnen te halen.

Lees verder...

Uitreiking NWO Spinozapremies 2015 in de Nieuwe Kerk, ‘s-Gravenhage

Dit jaar kan er eens op dit Spinoza-blog een verslagje verschijnen van de uitreiking van de Spinozapemies. Wim Goris, die zich langzamerhand ontwikkeld heeft tot Correspondent van Spinoza.blogse in Den Haag, was in de gelegenheid de bijeenkomst bij te  wonen en voor dit blog een verslagje te maken (waarvoor mijn dank). Hij lette uiteraard vooral erop of en hoe er iets over Spinoza werd gezegd. Wat hierna volgt is van zijn hand.

                   * * *  

Toen ik vertelde dat ik van plan was om een stukje te schrijven voor het “Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana” mocht ik van de afdeling Communicatie van het NWO op het woordje ‘schrijven’ zo naar binnen. De crypte van de Nieuwe Kerk liep vol, de stemverheffing en de onverstaanbaarheid namen in gelijke verhouding toe. Ik sprak een viertal mensen die even alleen stonden; drie werkten bij het NWO (het was hun feestje…) en één was wetenschapper op het vakgebied van één van de laureaten. Ongetwijfeld was het een ontmoetingsplaats voor laureaten uit de voorgaande jaren met hun eega’s. Maar de belangrijkste clusters leken mij de vakgroepen die deelden in de eer van de prijs van ‘hun’ laureaat. Aangezien de vakgebieden stochastiek (Universiteit Leiden), humane genetica (Rijksuniversiteit Groningen), nanowetenschap (TU Eindhoven) en religie (Universiteit Utrecht) niet onmiddellijk in elkaar’s verlengde liggen, zal de communicatie tussen de vakgroepen niet eenvoudig geweest zijn.

Lees verder...

Data en tijdstippen film "Spinoza. Een vrije denker"

Overmorgen is de première van de documentaire "Spinoza. Een vrije denker" en daarna wordt hij vanaf donderdag 17 september in diverse Pathé-bioscopen vertoond.

Ik ben al enige malen gaan kijken op de website van de Pathé Bioscopen of al te zien was waar en wanneer de Spinoza-film geprogrammeerd stond. Ik zag tot heden deze film niet bij de normale filmprogrammeringen staan. De gewone bioscoopbezoekers zullen de film niet gauw ontdekken.

Vandaag zijn, als je op de site op Spinozafilm klikt, bij die film de bioscopen de data en tijdstippen aangegeven waarop de film wordt vertoond. Alleen wie ervan weet en hardnekkig zoekt komt er achter.

Als service aan de bezoekers van dit Spinoza-blog heb ik daarvan een overzicht gemaakt. Kijkt u voor de zekerheid ook wel zelf even op die site voor het geval ik onverhoopt een fout maakte of er aldaar een wijziging in het programma is aangebracht?

Lees verder...

Nog eens het Spinoza-gedicht van Gerrit Achterberg

Dit gedicht van Gerrit Achterberg had ik al eens in een blog. Vandaag stuurde Adèle Meijer deze afbeelding toe met de notitie: "Nog een erg verlate bijdrage aan de ‘steen-bloggen’ of gewoon voor de aardigheid."

In de ‘steen-bloggen’ [te bereiken via 'steen' in het zoekvenster] besprak ik de steen-metaforen van Spinoza. Daar hoort deze van Achterberg niet bij. Maar als stukje "Spinozistisch huiswerk" waardeer ik het zeer en daarom neem ik het in dit blog op, zodat we weer eens dit fraaie gedicht van Gerrit Achterberg onder ogen krijgen.

 

"Spinoza on Politics" - een stilgehouden statement

Op 5 augustus 2015 is dit boek verschenen:

Daniel Frank & Jason Waller, Spinoza on Politics [Routledge Philosophy Guidebook to -]. London and New York: Routledge, 2016 [2015] books.google

Merkwaardig dat de uitgever in het colofon 2016 als jaar van verschijnen meldt. Dit soort marketingtrucs om een boek langer houdbaar te houden, doet de waarheid enig geweld aan, maar dat kunnen we de auteurs niet euvel duiden. Zij schreven een nuttig en waardevol boek, hetgeen ik hoop hier – ondanks enige kritiek – in deze bespreking duidelijk te maken.

Nog een opmerking over de uitgever die op de achterflap en de openingspagina van het boek meedeelt: “The first guidebook to Spinoza’s political writings.” Over of die claim  waar gemaakt kan worden, zal ik het nog hebben. Hier eerst de inhoud:

Table Of Contents
Preface
1. The Theological-Political Problem
2. Naturalism, Right, and Power
3. The State of Nature and the Origins of Civil Society
4. Critique of Traditional Biblical Religion
5. The Universal Religion
6. Toleration
7. Democratic Theory.
Index

Lees verder...

Vanmiddag uitreiking NWO-Spinozapremies 2015

Vanmiddag zal staatssecretaris van OCW Sander Dekker samen met NWO-voorzitter Jos Engelen in de Nieuwe Kerk te Den Haag de jaarlijkse NWO-Spinozapremies uitreiken aan vier in Nederland werkzame toponderzoekers: organisch chemicus René Janssen, religiewetenschapper Birgit Meyer, statisticus Aad van der Vaart en humaan geneticus Cisca Wijmenga. [Persbericht NWO]

De NWO-Spinozapremie bestaat uit een bedrag van 2,5 miljoen euro, naar eigen inzicht te besteden aan wetenschap én een bronzen beeldje van de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (1632-1677), het symbool van de premie.

 

Lees verder...

Weer boek over Spinoza & Nietzsche op komst

Volgende maand zal verschijnen, zo is aangekondigd:

Stuart Pethick, Affectivity and Philosophy after Spinoza and Nietzsche. Making Knowledge the Most Powerful Affect. Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan, October 2015.

Affectivity and Philosophy After Spinoza and Nietzsche investigates a much neglected philosophical connection between two of the most controversial figures in the history of philosophy, namely Benedict Spinoza and Friedrich Nietzsche. It is claimed that these thinkers break with the classical image of philosophy as looking beyond affectivity for a knowledge of the world that can allow us to attain surety of judgement, virtue and happiness, and instead insist that the task of philosophy is not to judge what is right or wrong, but understand how it is that we come to make such judgements. As Spinoza famously remarks, we do not desire something because it is good; we rather call something good because we desire it. Philosophy for Spinoza and Nietzsche thus traces the affective genesis of our desires to help us compose our relations in the world in the most joyful manner possible. The crucial orientating role of affective experience thus joins these two disparate thinkers in a single and rare task: to make knowledge the most powerful affect.

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [157] De waarheid openbaart zichzelf of: een keurige correctie

In juli van dit jaar verscheen van de Braziliaanse schrijfster Clarice Lispector, The Complete Stories. Edited by Benjamin Moser. Translated by Katrina Dodson. New Directions, 2015 [met deze aparte cover, cf. Amazon]

The New York Times had op 27 juli 2015 een bespreking door Terrence Rafferty van dit boek. [Cf.]

Daarop verscheen een maand later, op 23 augustus 2015 deze ingezonden brief:

To the Editor:

While I appreciate Terrence Rafferty’s candid and enlightening review of Clarice Lispector’s “Complete Stories” (Aug. 2), I wonder why, aside from her years of travel as a diplomat’s wife, no mention is made of another influence on her art. A brief treatment of her birth to a Jewish family in Ukraine, the family’s immigration to Brazil when Clarice was an infant, her fascination with the philosophy of Benedict Spinoza as well as Jewish mysticism might have further elucidated Rafferty’s emphasis on instability as central to the lives of her characters.

Lees verder...

Hendrik Valk (1897-1986) mogelijk door Spinoza geïnspireerd beeldend kunstenaar


Hendrik Valk, Zelfportret, 1919, gouache, papier, 45 x 33 cm [van hier]

Momenteel loopt in Museum De Lakenhal in Leiden de tentoonstelling “Hendrik Valk. Tussen figuratie en abstractie” (t/m 29 november). Gisteren liet Trouw de nieuwe aanwinst zien uit een schenking van Valks dochter aan de Lakenhal: de triptiek uit 1925. Donderdag had NRC-Handelsblad een groot artikel van Janneke Wesseling over Hendrik Valk en deze tentoonstelling van zijn Leidse werk. Zij schrijft:

Religie en kunst waren in deze vroege periode voor Valk zo ongeveer hetzelfde. Hij las Spinoza's Ethica en liet zich inspireren door Het sieraad der Geestelijke bruiloft van de veertiende-eeuwse mysticus Johannes Ruusbroec. Valks zwaar-symbolische en pathetische Triptiek (1925) is er het meest extreme voorbeeld van. De vormen zijn vereenvoudigd en geabstraheerd, met een lineaire, geometrische compositie en monochrome vlakken in een gereduceerd palet.

Theo van Doesberg had hem uitgenodigd om zich aan te sluiten bij de in 1917 begonnen kunstenaarsbeweging “De Stijl”, maar dat deed Valk niet: zij lagen elkaar niet, Valk bleef liever op zichzelf werken (wat hij z’n hele leven deed) en gaf zich nooit helemaal over aan uitsluitend abstract werk. Maar zijn werk had wel eenzelfde helderheid als De Stijl van strakke lijnen, heldere kleuren en een minimum aan details. [Cf.]

Het staat er zo simpel: “Hij las Spinoza’s Ethica.” Of er meer over bekend is, weet ik niet, maar dat werk lees je niet zomaar even. Misschien is hij er intensief mee bezig geweest en heeft hij ermee geworsteld, net als sommige leden van De Stijl, zoals Georges Vantongerloo (cf. blog).


Hendrik Valk, Triptiek (1925) Museum De Lakenhal, Leiden. Schenking Else Valk, 2015 [Cf.]

NPO Radio 1 Nieuwsshow over de Spinoza-film

Op NPO Radio 1 Nieuwsshow – een programma dat loopt op zaterdagmorgen vanaf 08:30 tot 11:00 uur - was er kort voor 11:00 uur een kort gesprekje van Mieke van der Weij met Robin Lutz en Wiep van Bunge over ‘Spinoza, een vrije denker’ – “eerste film over wereldberoemde Nederlandse filosoof”. [Cf.]

Hier na te beluisteren. Even de tijdbalk scrollen naar 2:02:10/2

En zoals dat bijna altijd gaat: ze hebben weer veel te veel onder-werpen in het programma gepropt, zodat nog voordat het gesprek enigszins op gang kwam, ineens de tijd op is. Daarvoor komen de gasten dan helemaal naar de studio. Slordige omgang met mensen daar.

Wel aardig is het verhaal dat buiten de film is gelaten: de bibliothecaris van de Vaticaanse Bibliotheek kwam eerst met een manuscript aandragen dat helemaal de Ethica niet was. En dat wilde zij niet zomaar aannemen, want wie was hier de bibliothecaris? Grappig om te horen.

Vandaag bestaat Spinoza.blogse ACHT jaar

Vandaag acht jaar geleden, op 12 september 2007, verscheen het eerste blog. Dat ik het al acht jaar volhoud, verbaast mij ook zelf. Regelmatig denk ik er de laatste tijd over om het wat kalmer aan te gaan doen: niet om het helemaal op te geven, maar om de frequentie flink terug te schroeven. Dus niet meer dagelijks het internet afstruinen naar nieuws op het terrein van Spinozana en vooral op zoek naar interessante studies van secundaire Spinozistische literatuur. Misschien dat ik het laatste blijf doen en het eerste ooit flink terugschroef. Maar een echt voornemen is dat nog niet – ik vind het nog steeds veel te leuk en vooral: leerzaam.

  [Dit Spinoza-tiramisu-dessert is ook alweer van vijf jaar geleden cf.]

Nu nog steeds ondervindt Spinoza zijn bestrijders

Zo’n bestrijder lijkt Yuval Jobani, Assistant Professor aan de afdeling Hebreeuwse Cultuurstudies aan de School of Education aan de Tel-Aviv University. Hij schreef al e.e.a. over Spinoza, zo bijvoorbeeld in het Hebreeuws:

Spinoza's Emendation of Religion: On the Status of Contradiction in the Concept of God [Hebrew]; verder

Yuval Jobani, “Ethical or Political religion? on the contradiction between two models of amended religion in Spinoza's 'Theological-Political treatise' [In: Hebraic Political Studies, Vol. 3, No. 4 (Fall 2008), pp. 396-415, - een uitgave van de Shalem Press] [html en PDF]

Abstract: In his ‘Theological-Political Treatise’ (henceforth, the ‘Treatise’) Spinoza carries out one of the boldest and most comprehensive attacks on traditional religion found in modern philosophy. Spinoza did not seek to destroy existing religion, but merely to re-form it in the model of an amended religion, for in his opinion, only the latter can assure the stability of society, as it alone can guide the irrational masses to adopt behavioral norms consistent with rationality. However, the basic characteristics and organizing principles of the amended religion Spinoza proposed as a substitute for existing religion, are veiled: in addition to using an esoteric style in the ‘Treatise,’ Spinoza devoted the bulk of the work to a poignant critique of existing religion without offering a thematic and ordered discussion of amended religion. Contrary to the common reading of the ‘Treatise,’ my central argument will be that in the ‘Treatise’ Spinoza presents, if only implicitly, two different and contradictory models of amended religion. In the first part (chapters 1–15), he presents an amended religion founded upon the reduction of the religious to the ethical, wherein obedience to God is reduced to obedience to the laws of morality. In the second part (chapters 16–20), however, he presents an amended religion founded upon the reduction of the religious to the political, wherein obedience to God is reduced to obedience to political law. My discussion will focus on the far-reaching consequences of this deep-seated contradiction between the two models of amended religion that Spinoza offers in the ‘Treatise.’

Lees verder...

In Elsevier uiterst negatieve recensie van Spinoza-film

Gisteren, de dag waarop ik mijn enigszins ambivalente bespreking van de Spinoza-film gaf, verscheen op de website van Elsevier de recensie van Gerry van der List die de film Spinoza. Een vrije denker volledig afkraakt. Hij vindt het een “kinderlijk kolderiek portret” van de grote filosoof Spinoza – noemt het ook een ”potsierlijke film” en schrijft: “Dit is geen Spinoza voor dummies, dit is Spinoza door dummies.” [Zie op Elseviers website]

Van der List nam niet de moeite om de naam van Rowin Prins te vermelden, maar geeft als onderschrift bij deze foto: “Acteur die Spinoza speelt, komt vooral zwijgend in beeld.”

 

Lees verder...

Heen en weer geslingerd door de film over Spinoza

Gisteren kregen we (d.i. de pers) in een goedgevulde zaal 1 in het Amsterdamse Pathé City Theater de film te zien die Robin Lutz maakte: Spinoza. Een vrije denker. Vooraf heb je de licht gespannen verwachting: hoe zal de film zijn? Achteraf, nu ik hem gezien heb, moet ik m’n geest opmaken: ja, hoe vond ik hem?

Mijn gevoelens zijn gemengd. Ik heb waardering voor de film, vooral vanwege het feit dát een grote documentaire film over Spinoza nu eindelijk gemaakt is. Ook over veel dat ons geboden werd, kan ik content zijn. Maar…  Het grote enthousiasme kan ik niet opbrengen, merk ik; daar telt de film veel te veel merkwaardige eigenaardigheden voor. Ik realiseer me echter dat die merkwaardigheden waarschijnlijk alleen een kenner van leven en werk van Spinoza opvallen. Het lukt mij uiteraard niet de film te beoordelen voor de groep waarvoor hij vooral bedoeld zou zijn: het onderwijs. Mogelijk dat hij daar geschikt voor is.

Lees verder...

Film over Spinoza is uniek: zo'n film was er nog niet

Volgende week, 16 september 2015, is in Pathé Buitenhof in Den Haag de première van de nieuwe Documentaire film "Spinoza. Een vrije denker." Vandaag was in Pathé City in Amsterdam de voorvertoning voor de pers. Ik mocht daarbij zijn en hoop morgen mijn verslag en recensie van de film te brengen.
Vandaag bracht maker en producent van de film, Robin Lutz, dit promotiefilmpje op Youtube. [Zie ook bij DailyChannelTV]

Inutilis scientia Spinozana [156] Opening Internationaal Spinozaïstisch Congres 1932 rechtstreeks uitgezonden

Dat ging toen zo. Die dag, maandag 5 september 1932, werd de radiouitzending verzorgd door de VARA. De openingsrede door prof. Leo Polak werd rechtstreeks uitgezonden. En later ook de lezing die gehouden werd door dr. Carp. Opmerkenswaard is verder dat de feestelijke herdenking van de 300e geboortedag van Spinoza aangeduid werd met: Internationaal Spinozaïstisch Congres (die puntjes op de 'i' vind je elders wel).

 

 

Spinoza-buste van Alexey Leonov

Van Adèle Meijer ontving ik de tip (waarvoor mijn dank) dat de in 1982 in de Oekraïne geboren beeldhouwer Alexey Leonov deze buste maakte

                Baruch Spinoza – 2011 – Chamotte (een kleisoort)

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: Begeerte is het wezen van de mens [6 en slot]

“Cupiditas est ipsa hominis essentia quatenus ex data quacunque ejus affectione determinata concipitur ad aliquid agendum.” [Ethica 3/Aff.Def1]

“Begeerte is het wezen zelf van de mens, voor zover het wordt opgevat als door de een of andere inwerking erop bepaald om iets te doen. [Vert. Corinna Vermeulen]

Om te weten te komen hoe Spinoza zelf een stelling interpreteert is het nuttig na te gaan hoe hij hem gebruikt. Wellicht dat zijn toepassingen en terug verwijzingen iets meer duidelijk maken over zijn begeerte-definitie die ik – samen met zijn explicatio erbij - in vorige blogs trachtte te analyseren.

Aan het eind van dit blog geef ik het rijtje plaatsen in de na 1/Aff.Def1 komende stellingen, bewijzen en ‘capita’ in de Appendix van deel Vier, waarin de term cupiditas al dan niet met terugverwijzing naar die definitie voorkomt. Ik haal uit die reeks enige voorbeelden.

In 4/15 + d heeft Spinoza het over de begeerte die ontstaat uit ware kennis van goed en kwaad. We lezen daar in het bewijs over het verschil tussen de versterking van onze kracht als handelend wezen, een krachttoename die alleen vanuit het menselijk wezen (sola humanae potentia) verklaard wordt, waartegenover staan de begeerten en de krachttoename of –afname, die ontstaat uit hartstochten en die worden bepaald door het vermogen van uitwendige oorzaken (potentia causarum externarum).

Lees verder...

Rebecca Goldstein ontvangt de 2014 National Humanities Medal voor o.a. haar Spinoza-boek

Gisteren zijn door het Witte Huis de tien winnaars bekend gemaakt die op donderdag 10 september de 2014 National Humanities Medal zullen ontvangen uit handen van president Barack Obama.  Dat zal  gebeuren in een ceremonie die zal plaatshebben in de East Room van het Witte Huis, waarbij de First Lady Michelle Obama eveneens aanwezig zal zijn.

Tot de tien winnaars behoort ook de filosoof en schrijver Rebecca Newberger Goldstein, uitdrukkelijk zoals in de verklaring van het Witte Huis stond: "for bringing philosophy into conversation with culture. In scholarship, Dr. Goldstein has elucidated the ideas of Spinoza and Gödel, while in fiction, she deploys wit and drama to help us understand the great human conflict between thought and feeling."

Haar Betraying Spinoza: The Renegade Jew who Gave Us Modernity verscheen in 2006. Ze won er in dat jaar ook de Koret Jewish Book Award mee.

The ceremony will be live-streamed at 3 PM on Thursday, September 10 at www.WhiteHouse.gov/live  [dan is het hier 21:00 uur].

Cf. The National Endowment for the Humanities

Aanvulling: zie artikeltje van Lingyi Hou op 17 sept. 2015 NewYorkUniversityNews 

Spinoza-cartoon op spotpen.nl

Spotpen.nl (waar verder geen naam van de cartoonist bij vermeld wordt) had op 28 augustus 2015 deze cartoon n.a.v. het bericht op nu.nl dat burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag de gastheer zal zijn van de wereldpremière op 16 september a.s. van de documentaire over de Nederlandse filosoof Spinoza. Spotpen.nl geeft ook uitleg over het gebruik van gans, maar die zullen bezoekers van dit blog niet echt nodig hebben, vermoed ik.

"Welk altaar van toevlucht is er voor hem die de majesteit van de rede schendt?" [Spinoza]

 

Deze uitspraak verscheen als ondertitel bij de toespraak die Boris van der Ham in maart van dit jaar voor de VN-Mensenrechtenraad in Geneve hield en die deels getoond werd in de Human-uitzending waarover ik gisteren dit blog maakte. Niet ieder zal de betekenis van die uitspraak meteen duidelijk zijn.

Het was de vertaling van zoals hij het uitsprak: “What altar of refuge can a man find for himself when he commits treason against the majesty of reason?” [Zie de toespraak op het blog van Boris van der Ham van 13 maart 2015: “Van der Ham speaks in Human Rights Council”]

Het vergde niet lang zoeken om de herkomst van deze uitspraak van Spinoza te achterhalen: TTP 15, §8 laatste zin: “nam quam aram sibi parare potest, qui rationis majestatem laedit?”

Bij F. Akkerman lezen we: “want welk altaar kan hij zich verschaffen die de majesteit van de rede schendt?”

Bij Shirley: “for what altar can he find to shelter him, who is guilty of betraying reason?”

Bij Jonathan Bennett: “for where can a man hide himself if he commits treason against the majesty of reason?” [zie de site Early Modern Texts]

Lees verder...

Spinoza's Wolfenbütteler portret mét lijst

Het was voor het eerst dat ik een afbeelding van het bekende Wolfenbütteler Spinoza-portret in de lijst tegenkwam. Op de website 't Hart, waarop het Amsterdam Museum de 17de eeuw presenteert, werd recent m.m.v. de Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel dit portret gebracht.

Weer een Argentijns boek over Spinoza

Voor de Spaans-lezenden meld ik hierbij dat onlangs weer een essaybundel verscheen in dat zo met Spinoza bezige land:

María Jimena Solé (Ed.), Spinoza en Debate. Miño y Dávila editores, 2015 - Índice, Sobre los autores y Presentación [PDF]

Het bevat de conferentiebijdragen van de Jornadas [Conferentie] “SPINOZA EN DEBATE” die op 5 en 6 september 2013 in Buenos Aires werd gehouden en waarvan op het blog van de Grupo de Investigación sobre Spinoza het programma nog is te zien.

 

Daniel Barenboim en 'zijn' Spinoza

Vanavond opent Daniel Barenboim met de Staatskapelle Berlin het Musikfest Berlin 2015 dat tot 20 september loopt [cf.]. Al eerder had ik een blog over “Daniel Barenboim (1942) en zijn op Spinoza gebaseerde muziekinterpretatie.” Vandaag heeft de Jüdische Allgemene naar aanleiding van dat Eröffnungskonzert een artikel over o.a. hem. Daaruit citeer ik de eerste alinea’s:  

Wer Daniel Barenboim verstehen will, kommt an Spinoza nicht vorbei. Ohne den niederländischen Philosophen wäre weder das West-Eastern Divan Orchestra möglich, noch die jüngste Idee des Dirigenten, Bundeskanzlerin Angela Merkel im Oktober mit der Berliner Staatskapelle nach Teheran zu begleiten.

Für derartige Brückenschläge wird Barenboim scharf kritisiert. Israels Kulturministerin Miri Regev ließ wissen: »Barenboim verfolgt eine anti-israelische Linie und schwärzt Israel bei jeder Gelegenheit an.« Inzwischen hat Teheran das Konzert abgesagt. Einen Israeli lasse man nicht auftreten, erklärte der iranische Kulturminister. Wer Barenboim dieser Tage in Deutschland erleben will: Am 3. September wird er das Musikfest Berlin eröffnen. Auch dort geht es um jüdische Identitäten.

Lees verder...

Naar Spinoza verwezen bij de VN-Mensenrechtenraad in Geneve

Gisteravond zond Human op NPO2 de documentaire “Onder Ongelovigen” uit. Het werd er niet bij verteld, maar de titel was uiteraard een allusie op V.S. Naipaul’s boek uit 1981 Among the Believers: An Islamic Journey (Onder gelovigen).

In de documentaire geven Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond en documentairemaker Dorothée Forma deze vaak vergeten groep van ‘ongelovigen’ een gezicht. “Het aantal ongelovigen in de wereld groeit; religieuze agressie tegen hen ook. Blasfemiewetten zijn vaak het middel om atheïsten, humanisten en vrijdenkers aan te pakken. Hen wordt afvalligheid en godslastering verweten. Zij riskeren discriminatie, geweld, gevangenis of zelfs de dood.”

In zijn korte toespraak voor de VN-Mensenrechtenraad in Geneve, waarin hij bepleitte “Hef alle blasfemiewetten op. Religie mag nooit een excuus zijn voor haat, vervolging of geweld,” begon hij met Spinoza aan te halen. Ik haal dit in twee stills uit die documentaire en leg die hier vast.

De documentaire wordt zaterdag 5 september 13.45 uur op NPO 2 herhaald en is ook op de website van Human te zien.

Spinoza Kring Limburg bijeen in "In den Hoof" Maastricht

Wat de Spinoza Kring Limburg hier doet moge duidelijk zijn: éénmaal per jaar beoefenen we de aanbevelingen van Spinoza in Ethica 4/45s. Ook dit zijn oefeningen in wijsheid op z'n tijd. De SLK die - louter toevallig - uit louter mannen bestaat is - op één na die medische behandelingen ondergaat - voltallig aanwezig. De gespreksonderwerpen hadden - hoe kan het ook anders - in het algemeen iets te maken met Spinoza (maar de sfeer  bleef passend luchtig: aantekeningen hoefden er niet bij gemaakt te worden).

Inutilis scientia Spinozana [155] Dit krijg je als je uit Spinoza slogans haalt

Van de uitspraak "Nul ne sait ce que peut un corps" [niemand weet wat een lichaam vermag] die Gilles Deleuze uit Ethica 3/2s naar voren haalde, is al vele malen gebruik gemaakt, b.v. voor dans [cf. blog] en voor een demonstratie als deze [gezien op twitter]. Enfin, ook Descartes liep voor de lol mee.

De video van 10 minuten "Défilé Philosophique n°5 / Philosophical catwalk N°5" is op Youtube te zien (ik kon de verleiding om hem dit blog binnente halen heel makkelijk weerstaan).. 

Breviarium Spinozanum: Begeerte is het wezen van de mens [5]

“Cupiditas est ipsa hominis essentia quatenus ex data quacunque ejus affectione determinata concipitur ad aliquid agendum.” [Ethica 3/Aff.Def1]

“Begeerte is het wezen zelf van de mens, voor zover het wordt opgevat als door de een of andere inwerking erop bepaald om iets te doen. [Vert. Corinna Vermeulen]

Het derde en zeer grote voordeel dat ik Spinoza met deze definitie zag bereiken, dat ik in het vorige blog trachtte te beschrijven, kon ik gisteren nog niet goed ‘op papier’ krijgen. Vermoeidheid die optreedt na een heel stuk geschreven te hebben, speelde zeker mee. Daarom eindigde ik het blog met: "Dit laatste hoop ik nog nader te verduidelijken."

Een belangrijker factor is namelijk ook de moeilijkheid zelf van de materie: waarom ik zo enthousiast ben over het geniale dat ik in Spinoza’s begeerte-definitie ontwaar. En dát heeft er weer mee te maken dat je het niet eenvoudig in zijn tekst rechtstreeks kunt aanwijzen. Of je hem zo goed begrijpt kan dan ook een beetje speculatief lijken.

Enfin, ik ga in dit blog proberen mijn punt duidelijk te maken. Waar het uiteindelijk op neerkomt is dat ik Spinoza de overtuiging zie hebben dat het ons – hoewel we geen vrije d.w.z. geen onveroorzaakte wil (of verlangen) kunnen hebben – tóch kan lukken op den duur onze aandrift zelf bij te sturen – er onder voorwaarden en tamelijk indirect enige invloed op kunnen hebben. En dat hij die overtuiging volgens mij heeft neergelegd in die begeerte-definitie – die ik daarom zo geniaal vind.

Lees verder...

Volgende week op dit blog: Spinoza - de film

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: Begeerte is het wezen van de mens [4]

“Cupiditas est ipsa hominis essentia quatenus ex data quacunque ejus affectione determinata concipitur ad aliquid agendum.” [Ethica 3/Aff.Def1]

“Begeerte is het wezen zelf van de mens, voor zover het wordt opgevat als door de een of andere inwerking erop bepaald om iets te doen. [Vert. Corinna Vermeulen]

Uit het vorige blog neem ik mee dat Spinoza enerzijds de identiteit van appetitus en cupiditas benadrukte (er is maar één conatus), maar anderzijds ook verschil zag en het van belang vond om de rol van het menselijk bewustzijn in zijn definiëring van begeerte (cupiditas) op te nemen en daarom de “oorzaak van het bewustzijn” (causa conscientiae) – zij het indirect – in zijn definitie opnam door er datgene wat verwijst naar 2/23 in op te nemen, n.l.: “voor zover de mens door aandoeningen wordt aangezet iets te doen.” Ik concludeerde dat Cupiditas voor Spinoza kennelijk een bijzondere manier van conatus zijn betreft: de wijze waarop de aandrift om in het bestaan te volharden in het geval van mensen met bewustzijn z’n vorm krijgt - een modificatie van de appetitus.

Hier is de enige plaats waar Spinoza duidelijk van bewustzijn (conscientia) spreekt en dat doet hij alleen bij de mens. “Begeerte is het wezen [de conatus] zelf van de mens, voor zover deze door de een of andere inwerking erop bepaald wordt om iets te doen [en zich daar bewust van is]." Aan het eind van het blog geef ik nog eens het schema dat ik aan de explicatio ontleen.

Lees verder...