Nog een 5e steen-passage bij Spinoza

In mei 2011 had ik blogs over de drie verschillende steenmetaforen die Spinoza een bijzondere plaats in zijn geschriften gaf en die daarin, zo meende ik ontdekt te hebben, een sprekende en levendige rol vervullen [zie de verwijzingen aan het eind van dit blog]. In september van dat jaar kwam ik met een aanvullend blog, daar er nóg een steen bleek te zijn: “de steen in de blaas van een kind” (infans, qui calculo cruciatur), die Spinoza noemt in zijn laatste bief van 6 februari 1676 aan Oldenburg – een steen die een heel andere 'boosaardiger' rol vervult.

Vandaag heeft Karel D’huyvetters een blog “Sprekende bomen en mensen geboren uit stenen (E1p2s2)” over een steen-passage die ik nog niet had [homines tam ex lapidibus, quam ex semine, formari]. Spinoza wijst er in het tweede scholium bij 1/2 op dat de mensen erg verward spreken over de dingen en blijkbaar niet goed weten hoe alles tot stand komt. Zo komt het dat ze zonder daar enige contradictie in te zien beweren dat bomen kunnen praten zoals de mensen en dat mensen kunnen voortkomen uit stenen zoals uit het menselijk zaad.

        Peter Paul Rubens, Deucalion en Pyrrha uit 1636 [wikipedia]

Ik verwijs voor de erudiete uitleg van die passage, waaruit ook duidelijk wordt wat deze afbeelding hier moet, graag naar Karels blog.

Deze vindplaats wijzigt overigens niet mijn ontdekking van drie steenmetaforen bij Spinoza, daar het hier niet om een eigen steen-metafoor van hem gaat, maar om kritiek van Spinoza op mythische beeldspraak.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [107] Spinozahuis in delftsblauwe tegeltjes

Wist u dat er van het Spinozahuis delftsblauwe tegeltjes waren gemaakt? Mij was het onbekend tot ik deze onlangs aangeboden zag. Gemaakt door Afina in 1983. De aanbieding staat op Marktplaats.nl.

 

Spinoza-tekening van artlu_

Bij Instagram zag ik een - voor mij - nieuwe manier om een tekening te presenteren. Zie hier [of hier non stop] een Spinoza-tekening die ene artlu_ gisteren plaatste.

 

Filosofie uit waanzin: de openbaring van een waanzinnige profeet [3] een slotevaluatie

Mijn bespreking van het boek van Wouter Kusters, Filosofie van de waanzin, [cf. en cf.] wil ik afsluiten met een korte analyse van hoe zijn boek als “openbaring en profetie” te interpreteren. Openbaring en profetendom zijn immers centrale termen waarmee Kusters veel schermt: profetendom en openbaring zijn bij hem bepaald niet uit de lucht – het boek staat er vol mee. En juist de claim van profetie vormt immers een ferme uitdaging voor hermeneutiek. Dat lijkt erom te vragen zijn boek op dit punt vanuit Spinoza’s Tractatus Theologico-politicus [TTP] te evalueren. Dat zal ik slechts heel bescheiden doen. De openbarings- en profetieclaim van Kusters, lijkt niet echt op die welke vroegere theologen behandelden en waarop Spinoza dus zijn andere versie losliet.

Wouter Kusters lijkt hier en daar toch wel enigszins door die oude theologen beïnvloed en lijkt soms a.h.w. zichzelf als het gereedschap te zien waarmee hij ons de openbaring van zijn waanzin brengt. En zo heeft hij tevens ook veel weg van hoe de christelijke orthodoxie openbaring zag: waarbij namelijk de auteur gezien werd als het instrument (de pen) van de goddelijke openbaring, waarvan hij de vertolker is (de letterlijke betekenis van profeet). God werd dan gezien als de eigenlijke auteur. Zijn openbaringen lijken Kusters te overkomen en zo lijkt hij de plaatsvervangende spreker namens iets anders of diepers. Die schijn heeft zijn boek toch hier en daar.

Lees verder...

Vray Dieu D'amours van Matthaeus Pipelare als Amor Dei intellectualis

Bij gebrek aan Spinozistische composities móet ik hier af en toe wel eens leentjebuur spelen. Zojuist hoorde ik op Klara van Paul Van Nevel's Huelgas Ensemble "Vray Dieu D'amours" van Matthaeus Pipelare, de minder bekende Vlaamse polyfonist die rond 1500 in de Zuidelijke Nederlanden (ook in 's-Hertogenbosch) leefde en werkte (cf.). Iemand heeft het op Youtube gebracht en hier wil ik het graag 'bewaren'. Denk intussen dat hier a.h.w. wordt gezongen over de Amor Dei intellectualis... (hoewel, er klinkt weinig vreugde).

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [106] nut van dit Spinoza-blog

Toch leuk om af en toe te merken hoe iets dat ik jaren geleden schreef van dienst kan zijn voor hen die informatie inzake Spinoza zoeken.

Zo schreef ik op 28 november 2010 een uitvoerig blog over "Bene agere, et laetari". Wie deze woorden in Google ingeeft krijgt als eerste dat blog voorgezet (zoals wel vaker gebeurt). Dat ondervond Björn Prasse die onlangs op radio1.be Tinneke Beeckman had gehoord die het had over "goed doen en blij zijn." Hij vroeg haar via twitter van wie die spreuk was. Zij antwoordde: "Beste Björn, het is van Spinoza, 'bene agere et laetari', uit de Ethica," waarna Björn die woorden ingaf en op dit blog terecht kwam, wat hij op zijn beurt weer meldde. Zo gaan de zaken rond in de hedendaagse wereld - het is net een gezelschapsspel. [Cf. tweets

Nog maar eens de vraag: was Spinoza de eerste zionist?

Een onderwerp waar al heel veel over geschreven is, maar waar een boek dat speciaal gaat over zionisme en jodendom uiteraard niet om heen kan, is de vraag: was Spinoza de eerste zionist? Dus heeft het boek van

David Novak, Zionism and Judaism. A New Theory. Cambridge University Press, March 2015 – books.google

een heel hoofdstuk over deze vraag met – ik meld het maar even - de volgende paragrafen

2 Was Spinoza the First Zionist?
Ben-Gurion and Spinoza 
Spinoza's Inversions of Classical Jewish Theology
The Proto-Zionist Statement
Spinoza's Old-New Judaism
Spinoza and the Zionist Dilemma
3 Secular Zionism: Political or Cultural?

David Novak, die aan politieke theologie doet en als verdediger fungeert van deelname vanuit het joodse geloof aan debatten en beslissingen over inrichting van de samenleving [cf. blog], heeft goed gezien dat bij het beantwoorden van die vraag ieder telkens een nieuwe Spinoza in elkaar knutselt. Hij doet dat weer op zijn manier. Om een indruk te geven hier een passage (aan de stijl proef je al in welke richting de auteur zal gaan):

Lees verder...

Opvallend: Eric Schliesser redigeerde een boek over de geschiedenis van sympathie

Van de zomer gaat verschijnen zo zag ik zojuist:

Eric Schliesser (Ed.), Sympathy. A History. Oxford University Press, August 2015 (estimated)

“Inspired by the influence of Spinoza, sympathy plays a central role in the great moral psychologies of, say, Anne Conway, Leibniz, Hume, Adam Smith, and Sophie De Grouchy during the eighteenth century.” Het zal de volgende hoofdstukken hebben:

4. Seventeenth-Century Universal Sympathy: Stoicism, Platonism, Leibniz, and Conway - Christia Mercer 

5. Spinoza's Parallelism Doctrine and Metaphysical Sympathy -  Karolina Hübner [PDF]

6. The Eighteenth-Century Context of Sympathy  from Spinoza to Kant -  Ryan Hanley

Nu ook een Frans boek over Kant & Spinoza

Uit het boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland, weten we dat er in Nederland een periode is geweest - de “zilveren tijd van het Spinozisme” - waarin geleerden trachtten Spinoza en Kant met elkaar te verzoenen – de ene vanuit de ander te lezen. Leo Polak was zo iemand, maar er waren er meer.

De Angelsaksische geleerdenwereld bracht diverse vergelijkende studies voort: ik verwijs naar oudere werken van Zammito en Beiser en recenter van Beth Lord, Kant and Spinozism: Transcendental Idealism and Immanence from Jacobi to Deleuze [Palgrave Macmillan, 2010, cf. blog]; Eckart Förster, Die 25 jahre der Philosophie: Eine systematische Rekonstruktion [Vittorio Klosterman, Frankfurt am Main, 2011] werd in het Engels vertaald als The Twenty-Five Years of Philosophy: A Systematic Reconstruction [Harvard University Press, 2012] er verscheen ook een reactieboek op; en het meest recente van Omri Boehm, Kant's Critique of Spinoza [Oxford University Press, 2014 [cf. blog en blog].
Nu is er dan sinds kort een Frans boek:

Carl R. Bolduc, Kant et Spinoza. Rencontre paradoxale. Éditions Du Félin, date de parution le 24 Avril 2015 - Table des matières [PDF] - Lire le premier Chapitre [PDF]

Opmerkelijk dat de uitgever over het boek begint met: “Il est rare de voir accolé le nom de Spinoza à celui de Kant.” Dat geldt dan misschien voor Frankrijk?  Wel aardig vind ik te lezen dat de auteur heeft ontdekt en zal laten zien dat « la Critique de la raison pure apportait de l’eau au moulin du spinozisme » [dat de Kritik der reinen Vernunft  water naar de molen van Spinoza droeg]. 

 

Inutilis scientia Spinozana [105] Spaanse Etica covers

Al eerder had ik een blog met recente opvallende covers van de verzamelde werken van Spinoza van de Spaanse uitgever Alianza Editorial. Hier enige wat oudere covers, waaronder ook wel opvallende.

 Hier ligt de Ordine Geometrico demonstrata er wel erg dik op... 

Lees verder...

Filosofie uit waanzin: de openbaring van een waanzinnige profeet [2]

In het vorige blog waarin ik begon over Wouter Kusters’ Filosofie van de waanzin [Lemniscaat, 2014], noemde ik het een fascinerend, waanzinnig, onmogelijk en gevaarlijk boek. Dat zijn veel oordelen achtereen. Ik zal ze  proberen duidelijk te maken.

Het fascinerende

De reden waarom ik het boek, dat ik eerder al in de boekhandel had ingekeken en teruggezet, nu toch aanschafte en ging lezen, had alles te maken met Kusters’ bijna gelijkstelling van waanzin en mystiek. Ik was bezig met een serie blogs over de vraag of Spinoza mysticus was. Dit hele boek door gaat Kusters ervan uit dat er grote overeenstemming is tussen waanzin en mystiek en op de meeste plaatsen vereenzelvigt hij ze. Hij schreef dit boek mede vanuit zijn eigen ondervonden waanzin, die hij ziet als een mystieke ervaring. Het is ook een van de uitgangspunten voor zijn klacht dat hij ten onrechte in een isoleercel van een psychiatrische instelling belandde. Met dit boek verzet hij zich tegen de hele reguliere psychiatrie die ernstige psychische aandoeningen te lijf gaat met vooral antipsychotica. Kusters noemt ze in zijn boek systematisch antimystica. Want daarmee vermijdt de psychiatrie om mystieke waanzinnige ervaringen serieus te nemen en te begeleiden – om die door te maken op een manier waarop zinnige nieuwe dingen over bestaan en wereld geleerd kunnen worden. Al eerder had hij boeken geschreven n.a.v. en over zijn twee perioden van mystieke waanzin. Maar met dit boek wilde hij vanuit zijn eigen ervaringen én vanuit beschreven ervaringen van andere waanzinnigen en uit de mystieke literatuur (Cusa, Eckhart), uit de meer fenomenologisch georiënteerde literatuur (o.a. Merleau-ponty) en filosofische literatuur (de Eleaten, Plato, Plotinus, Heidegger, Sartre) een filosofie van de waanzin zien op te bouwen.

Lees verder...

Gianfranco Pavone, Le lacrime di Spinoza

Even melden: er is sinds kort weer een nieuwe Spinoza-roman, een Italiaanse:

Gianfranco Pavone, Le lacrime di Spinoza [Spinoza’s tranen]. Di Nicolò Edizioni 2015, pagine 162 [cf. Gianfranco Pavone en cf.]

Het boek stelt het voor te zijn ontstaan vanuit de toevallige ontdekking van een Latijnse vertaling van een verloren gegaan Nederlands origineel. Het verhaal is van Johannes Casearius, een leerling van Baruch Spinoza, die het voorrecht had tussen 1662 en 1663 in het huis van de filosoof in Rijnsburg te verblijven. Centraal staan de jonge tweelingen Daniel en Dirk, die door hun moeder in de steek werden gelaten, en nu clandestien wonen op de zolder van het huis van een kunsthandelaar, in afwachting van de terugkeer van hun vader, die ze nooit gekend hebben. Het wordt via allerlei ontmoetingen en bijeenkomsten een geschiedenis over de filosofie van Spinoza. Op een gegeven moment valt de tweeling een genadeloos lot ten deel en zullen de personages te maken krijgen met de betekenis van de dood en de menselijke behoefte aan gerechtigheid en troost: wat is de betekenis van de menselijke passies? Van haat, woede, verwondering, hoop? Spinoza’s tranen brengt op basis van observaties van de eenvoudige bakker Josef leerstellige uitwerkingen van de filosoof. Het hele verhaal wordt gefilterd door zijn discipel Johannes, die na verloop van tijd een andere locatie van onderzoek zal vinden dan de menselijke geest van de meester.

Inutilis scientia Spinozana [104] Hora est

Van een deelnemer aan de Spinoza Kring Limburg die onlangs aanwezig was bij een promotie, ontving ik daarvan het volgende verslagje, alsmede een scan van de omslag van het verdedigde proefschrift. Ik geef dit hier graag door.

Afgelopen vrijdag 24 april 2015 promoveerde aan de Open Universiteit Howard Spoelstra op het proefschrift "Collaborations in open learning Environments: team formation for project-based learning". Een los vel in zijn proefschrift bevatte de stellingen die de promovendus wilde verdedigen. Doorgaans houdt een aantal stellingen geen verband met het proefschrift en dat gold ook voor stelling 7 die over Spinoza's TTP ging. Deze stelling 7 luidde: "Als we Latente Semantische Analyse als methode voor de analyse van de betekenis van teksten vergelijken met de door Benedictus de Spinoza al in 1670 voorgestelde methode, dan valt op dat Spinoza’s methode een bredere kijk op betekenis voorstaat."

Met deze stelling over Spinoza's methode verwees de promovendus naar een citaat waar een van zijn hoofdstukken uit zijn proefschrift mee begon: "The meaning of that which by its nature is understandable, as has been demonstrated repetitiously, can only be grasped form the context of the uttering (Beneditus De Spinoza, Tractatus theologico-politicus, 1670)".  

Lees verder...

Filosofie uit waanzin: de openbaring van een waanzinnige profeet [1]

Dit blog gaat over een boek dat ergens boven de aarde en onder de hemel blijft zweven, zo typeert de auteur zelf, Wouter Kusters, op blz. 661 zijn magnum opus: Filosofie van de waanzin [Lemniscaat, 2014], waarvoor hem in de Nacht van de Filosofie de Socratesbeker werd toegekend.

In het blog van 15 april 2015 waarin ik trachtte conclusies te trekken na mijn zoektocht over de vraag of Spinoza mysticus was, schreef ik: “Juist mede vanwege deze zoektocht naar begrijpen van Spinoza op dit punt, ben ik onlangs ook begonnen aan het boek van Wouter Kusters, Filosofie van de waanzin (2014) – ik ben toe aan het 4e en laatste deel en voorspel dat het in de Nacht van de Filosofie overmorgen de Socratesbeker toegekend zal krijgen (als een auteur die 2x kan krijgen, maar indien niet dan had de jury hem niet op de shortlist moeten zetten). In dat boek werkt hij breed de vergelijking uit tussen waanzin en mystiek én wil hij laten zien dat waanzin niet alleen als iets negatiefs, als doffe ellende en angst, maar ook als creatieve mogelijkheid kan worden ervaren die andere aspecten van het bestaan en van de wereld kan laten zien. Wellicht dat ik binnenkort over dat boek ga bloggen, hoewel het niet over Spinoza gaat.”

Het is een fascinerend, waanzinnig, onmogelijk en gevaarlijk boek. Dat zijn veel oordelen achtereen die ik in deze bespreking die ik over twee blogs verdeel, zal proberen duidelijk te maken.

Lees verder...

Wayne I. Boucher verzorgde een bibliografie en een monumentale anthologie over Spinoza in ’t Engels

Wayne I. Boucher over wie het me niet lukt verder ook maar iets te vinden op internet*, verzorgde eerst

Spinoza in English. A Bibliography from the Seventeenth Century to the Present [Leiden [e.a.]: Brill, 1991. - 226 pp. - (Brill's Studies in Intellectual History; 28), daarna heruitgegeven met een voorwoord van Manfred Walther onder de verkorte titel Spinoza In English. A Bibliography, door Thoemmes Press, Bristol, 1999. - XVIII, 340 pp. – books.google – het geeft 300 titels.

In dat jaar van heruitgave verscheen van hem tevens in zes delen een anthologie – een ruime keuze van 150 historisch en filosofisch belangrijke bijdragen uit de 18e en 19e eeuw, de helft dus van de in de bibliografie vermelde titels:

Wayne Boucher (Ed.), Spinoza: Eighteenth and Nineteenth Century Discussions, 6 vols. Bristol, Thoemmes Press, 1999

v. 1. 1700-1800, v. 2. 1800-1855, v. 3. 1855-1870, v. 4. 1870-1880, v. 5. 1880-1888, v. 6. 1888-1900.

The volumes include works by: biographers - from Colerus, Lucas, and Kortholt to Ramseur, Kroeger and Strauss; encyclopedists - from Bayle, Chambers, and Blunt through all contributors to the "Encyclopedia Britannica" from 1771 to 1900; historians of philosophy - from Tennemann, Enfield, and Henry to Morell, Schwegler, Erdmann, Ueberweg, Paulsen, and Freudenthal; literary and social critics - from Voltaire, Goethe, Hallam, Heine, and Froude to Arnold, Bradlaugh, Renan, and Leslie Stephen; theologians and religious commentators - from Clarke, Colliber, Tournemaine, and Trench, Farrar, Jowett, and Boedder; philosophers - from Leibniz, Malebranche, and Stewart to Schelling, Caird, Boole, Hegel, Dewey, Santayana, Royce, Schopenhauer, and A.E. Taylor; Spinoza's early translators into English - from Maccall and Willis to Smith and White; additionally, many other authors, such as Berkeley, Paine, Coleridge, Huxley, Ingersoll, and Nietzsche, represented in briefer selections. [Uit  stanford.edu] 

Lees verder...

George Santayana (1863 - 1952) "Spinoza filled me with joy and enthusiasm"

In 2009 had ik twee blogs over George Santayana (1863 - 1952) en Spinoza

[1] Locke..."a terrible come down after Spinoza"
[
2] "Spinoza is a great master". Daarbij baseerde ik mij overwegend op de lezing die Timothy L. S. Sprigge op 31 oktober 1992 voor de Ver. Het Spinozahuis had gehouden, getiteld: “Spinoza and Santayana. Religion without the supernatural.”

Een van zijn drie bronnen was Santayana’s "Introduction" voor de Everyman’s Edition of Spinoza’s Ethics and De Intellectus Emendatione, [Series editor: Ernest Rhys. Translated by Andrew Boyle. Introduction by George Santayana. London, J. M. Dent & sons, ltd.; New York, E. P. Dutton & co. [1910]]. Dat werk kreeg meerdere herdrukken.

Nu heeft drie dagen geleden een liefhebber, Albert Blackwell, deze 1910 inleiding van George Santayana naar internet gebracht [cf.]. Ik ben zo vrij die hier – zonder de afbeeldingen die hij er bij plaatste - over te nemen.

Ter inleiding schrijft Blackwell: “Santayana writes that from his student days at Harvard, Spinoza "filled me with joy and enthusiasm." In his eighty-first year he wrote that in some respects Spinoza was "my master and model" who "laid the foundation of my philosophy." Santayana revered Spinoza for "the magnificent example he offers us of philosophic liberty"; for "the courage, firmness, and sincerity with which he reconciled his heart to the truth"; for his "conception of the world which is unrivaled for sublimity."
Hierna die inleiding:

Lees verder...

Three Contemporary Spinozas

Hierbij wijs ik op een uitgebreide recensie van Benjamin Wurghaft in de Los Angeles Review of Books.

Hij bespreekt drie boeken, "Three Contemporary Spinozas"
("in each of them a different Spinozism breathes"):

Hasana Sharp, Spinoza and the Politics of Renaturalization (2011),

Over Sharp is de reviewer het uitgebreidst en positiefst.

 

Knox Peden, Spinoza Contra Phenomenology: French Rationalism from Cavailles to Deleuze (2014)

 

 

Antonio Negri, Spinoza for Our Time: Politics and Postmodernity (2013)

Vooral over Negri is de reviewer behoorlijk kritisch. 

 

Vannacht wordt in New York "Spinoza in Kiev" opgevoerd

Vannacht wordt in New York een Nacht van de Filosofie gehouden. Daarbij zal om 1:00 uur het stuk van Mériam Korichi worden opgevoerd, getiteld: Spinoza in Kiev.

"A melodrama for two actresses with piano improvisations. Kiev 1911. Yakov Bok decides to leave the Shtetl (a small, exclusively Jewish town), to learn more about the world. After he manages to find a real job in Kiev, he is un­justly accused of the ritual murder of a 12 year old boy. When Bok is imprisoned, a book by Spinoza is found in his possession. B. A. Bibikov, the Investigating Magistrate for Cases of Extraordinary Importance, is intrigued by this…" [Cf.]

De informatie wordt er niet bij gegeven, maar ik vermoed dat de meeste bezoekers van dit weblog wel zullen weten door welk boek de schrijfster zich heeft laten inspireren (cf. blog &  blog)

Lees verder...

Philosophical Superheroes? Dan Garber vs Michael Della Rocca

Voorafgaande aan de bokswedstrijd Mayweather vs Pacquiao die op zaterdag 2 mei in Las Vegas zal plaatshebben [de Amerikaan Floyd Mayweather tegen de Filipijn Manny Pacquiao wordt nu al getypeerd als hét gevecht van de 21ste eeuw...]

zal op vrijdag 1 mei aan de Yale University een mogelijk nog groter intellectueel gevecht worden uitgevochten over Philosophical Superheroes? [Cf. Yale Univ - Flyer - Poster]

In een eerste sessie zal eerst Dan Garber (Princeton) het hebben over: Superheroes in the History of Philosophy: Spinoza, Super-Rationalist.
Gevolgd door Michael Della Rocca (Yale): Interpreting Spinoza: The Real is the Rational

In de tweede sessie zal Dan Garber zijn uitdager antwoorden en zal in een discussie worden uitgemaakt wie de wedstrijd won.

De poster gaat op Facebook rond en wordt door de een als “Great poster!” en door een ander als “Indeed, great poster! Spinoza superhero” getypeerd.

 

En de curator van dit blog is weer wel zo goed om dit hier door te geven en voor de geschiedenis van het Spinozisme te bewaren.

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [13 - na het slot toch een vervolg]

Na blog 12 [en slot. Een conclusie?] moet ik de reeks toch weer even voortzetten. Zojuist kom ik namelijk Boom's Filosofiebank tegen, waarin Nederlandse vertalingen van filosofieteksten van uitgeverij Boom/SUN online beschikbaar en integraal doorzoekbaar zijn voor studenten en medewerkers van universiteiten die een abonnement hebben op die database (dat zijn tot heden alleen nog de Universiteit van Amsterdam, de Erasmus Universiteit Rotterdam, en de Universiteit van Tilburg).

De door Corinna Vermeulen vertaalde Ethica is daarin ook beschikbaar. Van elke filosoof die in die database voorkomt, is een inleidende pagina gemaakt die wel openbaar toegankelijk is. Zo dus ook:

Spinoza, Baruch De

Het is een goed leesbaar en duidelijk lemma. Maar tamelijk aan het begin al valt mij deze passage op:

“Spinoza verbond een min of meer mystiek godsbegrip met een streng methodisch rationeel denken.”

Lees verder...

Kan Spinoza's Algebraic Calculation of the Rainbow etc. s.v.p. uit de handel genomen worden?

Wie gaat uitgeverij Springer Netherlands een keer overtuigend vertellen dat ze deze uitgave toch echt beter uit de handel kunnen nemen? Want dat die toeschrijving aan Spinoza helemaal nergens op slaat?

Dat de Amsterdamse boekhandelaar Frederik Muller (1817-1881) dit werkje, dat door de Haagse stadsdrukker Levyn van Dyck († 1695) in 1687 was gedrukt, in 1860 "identificeerde" als van de hand van Spinoza, was volkomen uit de lucht gegrepen. Vervolgens werd het ten onrechte en te gemakkelijk door Johannes van Vloten “geautoriseerd” en in zijn Spinoza-editie opgenomen. 

Maar ondanks dat door J.J.V.M. de Vet in 1983 voldoende de ongeloofwaardigheid van die toeschrijving kon worden aangetoond en hij in Salomon Dierquens een geloofwaardiger auteur kon aanwijzen [cf. blog], wordt deze Engelse uitgave nog altijd in de handel gehouden en bij Springer nog steeds aangeboden voor maar liefst  € 159,95:

Spinoza's Algebraic Calculation of the Rainbow & Calculation of Chances: Edited and Translated with an Introduction, Explanatory Notes and an Appendix by Michael J. Petry. Series: Archives internationales d'histoire des idées,Vol. 108) Martinus Nijhoff Publishers [Springer Netherlands], 1985 | ISBN: 9401087539 | 155 Pages [Cf. PDF]

       

Ook een uitgever moet een keer een vergissing toegeven en de uitgave terugnemen.  

Lees verder...

Eric Schliesser wordt hoogleraar Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam

Het was me al eens ter ore gekomen, maar ik wilde het pas in een blog melden, als ik ergens op internet er een bevestiging van zag. En die kwam ik zojuist op het spoor (er weer eens naar zoekend op Google/nieuws): onder een opiniestuk van hem in NRC van 13 april 2015 ("Net een loterij, die overheidsfinanciering van wetenschappelijke onderzoek") staat bij zijn naam:

Prof. dr. Eric Schliesser is onderzoekshoogleraar Filosofie & Moraalwetenschappen aan de Universiteit Gent. Vanaf 1 september is hij hoogleraar Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam.

Ik ben benieuwd hoeveel van Spinoza's politieke theorie hij in zijn onderzoek en onderwijs zal inbrengen. 

Deze foto maakte ik zaterdag 27 juni 2009 van hem. Hij sprak toen op de jaarvergadering van de Vereniging Het Spinozahuis in het voormalige gemeentehuis van Rijnsburg over 'Spinoza's kritiek op de natuurwetenschappen'. Die lezing is jammer genoeg nooit in de Mededelingen van de VHS verschenen [cf. blog].  Zijn pagina bij de Univ. van Gent en op academia.edu

Intussen blijkt er op 9 april 2015 ook een nieuwsmededeling door de UvA te zijn gedaan (komen kennelijk niet door bij Google). Daar heet zijn functie: hoogleraar Politicologie, in het bijzonder Politieke Theorie.

Inutilis scientia Spinozana [103] Spinoza op ex-libris

Iemand, ene , heeft ooit onderstaande ex-libris laten maken. Op Ebay vind je deze omschrijving bij de aanbieding ervan:

"c.66 Ex-libris Exlibris Bookplate A. Misteczki. Baruch Spinoza Philosophy"

A. Misteczki, de ontwerper (over wie ik verder niets kan vinden), heeft zich voor dit ex-libris duidelijk  laten inspireren door deze gravure van Karl Bauer [re., cf. blog]; of zijn opdrachtgever heeft hem dat verzocht. Het ex-libris is dus zeker van na de publicatie van deze gravure in Ernst Altkirch's Spinoza im Porträt [1913].

   

Inutilis scientia Spinozana [102] Spinoza, Teološko politicki traktat & Etika

In 1957 verscheen in Belgrado

Baruh Spinoza, Teološko politicki traktat. Kultura, Beograd, 1957.

uit het Latijn vertaald in het servokroatisch door dr. Branko B. Gavela. Van aantekeningen voorzien door dr. Ante Fiamengo

 [Cf. & Cf.]

Zie het eerdere blog over

Baruh Spinoza, Metafizièke misli. Grafos, Beograd, 1988  

Gegevens aangevuld uit: Jean Préposiet, Bibliographie spinoziste. Presses Univ. Franche-Comté, 1973  

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [101] Het "Spinoza verhakken tot spinazie"

Het moet er een keer van komen. Waar komt de verbinding van de gezegdes “Ga zo door mijn zoon en gij zult spinazie eten” met “Ga zo voort mijn zoon en gij zult Spinoza heten” vandaan? Wanneer en door wie als eerste, is die connectie aangelegd?

De bekendste verbinding legging is die van Jan Knol met de titel van zijn eerste Spinoza-boekje, dat dit jaar z’n 9e druk gaat beleven: En je zult spinazie eten (2006). Welke uitleg geeft de auteur? Hij schrijft:

“Hoe is deze uitdrukking [die over ‘spinazie eten’ uit de titel] eigenlijk in de wereld gekomen? Spinoza zat in Amsterdam op een Latijnse school waarvan Franciscus van den Enden rector en leraar Latijn was. Een dertienjarige leerling eerde de leraar met een gedicht gericht aan de vader van een achtjarige medeleerling, die het Latijn even goed beheerste als zijn moedertaal:

Vaer voort soo Soontje, leer en weet,
Suygh Geest uit van den Endens ader,
Opdat ons blijcke, dat uw vader
Achil bij Chiron heeft besteet.

Toen later de roem van deze rector door de roem van zijn leerling Spinoza verre overtroffen werd, werd dit gedichtje op de laatstgenoemde toegepast: ‘Ga zo voort mijn zoon (Vaert voort soo Soontje) en ge zult Spinoza heten.’ Nog weer later verandert dit in bovengenoemde spinazieversie waaraan tevens de titel van dit boekje is ontleend.”

Waar hij deze uitleg heeft gevonden vermeldt het boekje niet. De geciteerde regels komen uit Pieter Rixtel, Mengel-rymen, Haarlem, 1669 [cf. bij books.google]. Ik neem aan dat Jan Knol de rest zelf heeft verzonnen. En zo komen nieuwe mythes in de wereld.

Lees verder...

Spinozistische antinomie in Ethica 4/72

Aanleiding voor dit blog is Karel D’huyvetters blog vandaag op zijn website Spinoza in Vlaanderen, waarin hij met een vertaling en toelichting komt van de notoir moeilijke stelling 4/72, wel omschreven als de beroemde "apotheose van de vrije mens”.

De titel van zijn blog vat het thema samen in: “Te kwader trouw (E4p72)”

Op dit blog heb ik meermalen aandacht gevraagd voor de moeite die ik heb (en blijf hebben) met deze stelling en bijbehorend scholium.

Cf. de blogs van 18 april 2010, 11 april 2011 en van 1 april 2015. En nu vandaag weer – het is kennelijk een typisch april-onderwerp…

Voor discussie in de secundaire Spinoza-literatuur over 4/72 zie:

Lees verder...

Curley's voltooiïng van zijn vertaling van Spinoza's werken schijnt nu toch in zicht

bookjacketThe Collected Works of Spinoza, Volume II, edited and translated by Edwin M. Curley, waarvan Volume I in 1985 bij Princeton University Press verscheen, en waar door velen lang naar werd uitgekeken, zou (volgens Amazon) gepland staan om uit te komen in december 2015. De uitgever vermeldt alleen nog deel I.

Eerder berichtte ik (cf. blog van mei 2011) dat het volgens een medewerker van de uitgever in het voorjaar van 2012 zou verschijnen, maar later werd dit weer ingetrokken en kon geen datum meer worden genoemd.

Het zou goed zijn als deze vertaling na 30 jaar inderdaad zou worden voltooid.  

Curley zelf schrijft op zijn website (op 'n ongedateerde pagina): "Currently I'm working on the second and final volume of The Collected Works, which I hope to finish soon. (Strangers to my life should be warned that I've often had that hope in the past, and it hasn't happened yet.). [..] Why has the edition taken so long? The main reason – apart from the sheer difficulty of the task –  is that I've permitted myself to do other things along the way. Usually my excuse was that the distracting project was related in some way to Spinoza. Not only would it be interesting in itself, but working on it would give me a better understanding of Spinoza, and make me a better translator of his work. This is the rationale (rationalization?) for my Descartes Against the Skeptics (1978), my edition of Hobbes' Leviathan (1994), my essays on Spinoza's Theological-Political Treatise, and the work I've been doing lately on the rise of religious liberty in the early modern period."

Job Koelewijn's kunstproject "Spinoza: Mondial Reading Performance" loopt nog steeds

Op zondag 14 december 2008 ging dit project van kunstenaar Job Koelewijn, gesteund door SKOR en W139, van start. Op die dag had in W139 aan de Warmoesstraat 139 te Amsterdam, de eerste lezing plaats van de Ethica van Spinoza [cf. blog], die hij van plan was wereldwijd te gaan lezen - telkens een deel op een andere plek in de wereld; telkens ca 45 minuten; zo mogelijk met medewerking van mensen ter plaatse. Uiteindelijk moet het een compleet audiobook worden. [Cf. PDF]

Dit project van lange adem loopt nog altijd. Aanstaande dinsdag 21 april 2015 zal hij over zijn project een Guest Lecture geven tijdens het Creative Media Colloquium dat in Hong Kong wordt gehouden en ook daar weer zijn 45 minuten lezing houden met de deelnemers die een door Koelewijn getekend certificaat van hun deelname ontvangen. [Cf.]

Lachen met "What is God?"

Als tweede afsluiting van de serie over "Spinoza mysticus?" en tevens in vervolg op het vorige blog over "Determinatio negatio est", hier een korte video van "Yogi, mystic and visionary," & "not usual godman," Sadhguru over "What is God?"

Sadhguru explains that whatever idea you have about God is only a definition according to what we see around us, as most people see God as an exaggerated version of themselves. Whatever is the source of creation can only be experienced and not understood.

Nee maar, Emanuel Rutten citeert Spinoza

Emanuel Rutten die een nieuw argument voor het bestaan van niet zomaar God, maar van de persoonlijke God, gevonden meende te hebben (cf. blog), en wiens recentste boek En dus bestaat God aan een tweede druk toe zou zijn (cf. blog), stuurde gisteren de volgende tweet de wereld in:

"Determinatio negatio est", zei Spinoza. Zegt hij dat alles het bestaan van zijn of haar tegendeel vereist om zelf te bestaan?

Nu moet hij Spinoza natuurlijk nog zelf eens gaan lezen en niet via Hegels misverstand menen te begrijpen.   

Collega-filosofen bestuderen Spinoza

Dr. Jos Scheren bereidt publicaties over Spinoza voor

Dr. Jos Scheren is neerlandicus en filosoof. Hij werkt als taaldocent, als freelance onderzoeker en als docent filosofie bij de HOVO Utrecht. Uit bekendmakingen over lezingen die hij de komende dagen voor de vrijzinnige geloofsgemeenschappen in Bilthoven en Landsmeer geeft, wordt in het ene bericht gemeld “daarnaast werkt hij aan een publicatie over de passies bij Spinoza” [cf.] en in een ander bericht “daarnaast werkt hij aan een publicatie over het begrip ‘gemeenschappelijkheid’ bij Spinoza.” [cf.] Dit deed mij verder zoeken en zie: op zijn linkedIn-pagina lezen we:

“Op dit moment- januari 2015- ben ik bezig met het voorbereiden en geven van cursussen over de filosofie van Spinoza. Daarnaast bereid ik twee publicaties voor. Een betreft een woordenboek(je) van de diverse passies zoals die bij Spinoza voorkomen en die wel of niet, of anders, nog onze passies zijn. De tweede tekst is van een heel andere aard: het jaar 1968 - the year that rocked the world- in Amsterdam. Dat naar aanleiding van '' vijftig jaar 1968" in 2018. […

Tenslotte werk ik momenteel met Wijnand Duijvendak aan een project over gemeenschap en gemeenschappelijkheid in wijken, scholen, stranden, parken en woestijnen." [Cf.]

In april 2011 had ik al eens een blog over een cursus over Spinoza die hij samen met Dr. Fabiola Jara aan de Utrechtse HOVO gaf en die als PDF op internet was verschenen, maar die daar inmiddels weer vanaf is gehaald. 

We wachten belangstellend af.  

 

Johan Vilhelm Snellman (1806 - 1881) De nationale filosoof van Finland moet Spinoza goed gelezen hebben

Deze Finse politiek denker ten tijde van de Russische overheersing van Finland, was een belangrijke figuur binnen de beweging die het Fins als nationale taal i.p.v. het Zweeds vestigde. Hij stond een soort ‘separatistische loyaliteit’ voor, waarbij Finland zich zo veel mogelijk onafhankelijk van Rusland opstelde, maar ondertussen wel loyaal bleef aan de tsaar. In 1835, toen Snellman docent werd aan de Universiteit van Helsinki, was Finland een groothertogdom van Rusland (1809–1917) en was Zweeds de taal van de elite en het bestuur. Vanaf 1840 werd hij de leider van de beweging die het Fins als moedertaal nastreefde binnen ook het bestuur en het onderwijs.

In 1842 verscheen van hem, nog in het Zweeds, Läran om staten (Staatsleer), dat diepgaand beïnvloed was door Hegel en waarin hij het idee lanceerde dat de essentie van de staat uit een ‘nationale geest’ bestaat. In 1846 publiceerde hij, nu in het Fins, Maamiehen ystävä (Boerenvriend). In 1856 werd hij professor aan de universiteit van Helsinki en van 1863 tot 1868 was hij senator in welke positie hij wetgeving inzake het gebruik van het Fins bewerkte, alsook de omzetting van de Finse monetaire standaard van roebels naar marken (1865). Zijn Kootut teokset (Verzamelde Werken) verschenen in 1928–33.

Hij schreef onder meer Versuch einer speculativen Entwicklung der Idee der Persönlichkeit [Fues, 1841, books.google] Hierin is zijn schets van en kritiek op Spinoza duidelijk zeer beïnvloed door Hegel. Maar als ik het volgende lees in een gedegen overzichtsartikel over hem en zijn werk, moet hij ook Spinoza’s politieke werken goed gelezen, begrepen en nagevolgd hebben. (cf.)

Lees verder...

Huub Mous over "Spinoza en het ontoonbare"

“Je kunt het zo gek niet bedenken of blogger Huub Mous schrijft er over op zijn blog,” aldus het Fries Museum in zijn serie “Bekende Friezen” [Cf.].

Huub Mous, kunsthistoricus, verrast ons vandaag met een lang blog (van, incl. plaatjes, wel 15 pagina’s A4) over "Spinoza en het ontoonbare".

Daarin bespreekt hij eigen herinneringen over Spinoza, Wittgenstein, De Verhandeling over de Verbetering van het verstand, Wim Klevers vertaling en toelichting, het toneelstuk Spinoza van Dimitri Frenkel Frank enz., enz.

Hij citeert een interessante passage uit een brief van Willem Frederik Hermans aan Rudy Kousbroek die ik hier graag overneem:

‘Ik denk dat als ik in Wittgenstein zit te lezen en iets niet begrijp, wel eens aan mijn vader (Het Grote Slechte Voorbeeld in mijn leven) die uren met Spinoza in allerlei vertalingen op zijn stoel kon zitten, om tenslotte te zeggen: Ik zal mijn ogen een ogenblikje dichtdoen – waarna hij insnurkte. Ach, dat was eigenlijk ook maar het beste.‘

Het stuk waaiert alle kanten uit, gaat uitgebreid over esthetica. Jammer genoeg wordt het ontsierd doordat hij uitvoerig ingaat op “Stelkonstige Reeckening van den regenboog, een anoniem traktaat dat eind negentiende eeuw werd teruggevonden en sindsdien wordt toegeschreven aan Spinoza…”

Ik ga de betreffende bewering niet citeren, maar constateer tot mijn spijt dat bij Mous niet is overgekomen dat inmiddels alweer lang geleden is bewezen dat deze toewijzing geheel ten onrechte is geweest. Dit is des te droeviger daar Mous er allerlei conclusies aan verbindt over verkeerd inzien van Spinoza.

Jammer dus van dat laatste, maar uiteraard geef ik dit (bijna) essay dat vol interessante gedachten zit, hier graag door. Cf. zijn blog "Spinoza en het ontoonbare", wat hij met dat ontoonbare bedoelt leze u daar.

               
              Huub Mous op het Amsterdamse Spinoza-monument

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [12 en slot] Een conclusie?

Wat heeft mijn rondgang langs auteurs die iets zeiden over Spinoza en mystiek opgeleverd? Is op de in de titel van deze reeks vermelde vraag een duidelijk antwoord te geven? Ik denk ‘ja’, maar dat komt niet verder dan een persoonlijk antwoord, niet een antwoord dat iedereen zou bevredigen of voor iedereen zou gelden. Ook hier geldt het woord van Fichte dat Henri Krop in zijn boek over de Spinoza-receptie enige malen aanhaalt: Wat voor filosofie men kiest hangt af van wat voor mens men is. Dat betekent niet dat we alles (“de waarheid”) zó subjectief moeten maken. Je kunt bekijken met wat voor feiten (bewijsplaatsen in Spinoza) of argumenten (uit de context van zijn tijd, of uit de geschiedenis van de filosofie en/of de godsdienst, resp. de mystiek) iemand zijn interpretatie of lezing van Spinoza onderbouwt. En nagaan wat je overtuigend lijkt.

[En passant: dat Spinoza zelf het met Fichte eens zou zijn, denk ik niet. Wat hij over ‘vrijheid om te kiezen’ denkt weten we: als we menen daarin vrij te zijn komt dat omdat we ons wel van ons verlangen bewust zijn, maar de oorzaken ervoor niet kennen. Ook weten we, wat hij zo stellig schreef in zijn brief aan Albert Burgh: “Ik zeg niet de beste filosofie gevonden te hebben, maar ik weet dat ik de ware [filosofie] begrijp (Brief van eind 1675, begin 1676; cf. blog). Dat dus daargelaten…]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [100] Spinoza's naam viel in de Groningse Nacht van de Filosofie

Wel aardig vind ik het om de 100e Inutilis scientia Spinozana aan een wel héél bescheiden feitje te kunnen besteden.

In de Volkskrant verscheen vandaag een reportage over het laatste optreden van Joris Luyendijk ter promotie van zijn boek Dit kan niet waar zijn

(nog maar 7 weken op de markt, inmiddels al ruim 140.000 exemplaren verkocht]

 

Op weg naar de cursus over de PPC [16] Spinoza over de beweging der materie

Vandaag heeft Wim Klever zijn eerste en langste artikel uit de bundel van drie essays (Spinoza reconsidered in three essays) die hij in eigen beheer uitgaf onder de titel: The Sphinx (Vrijstad, DocVision, 2000) op academia.edu geplaatst. Het gaat om

SPINOZA’s PRINCIPLE. THE HISTORY OF THE 17TH CENTURY CRITIQUE OF THE CARTESIAN HYPOTHESIS ABOUT INERTIA AS A PROPERTY OF MATTER.

Het zou mij niet verbazen als hij dat precies nu deed met het oog op de komende cursusdag over de PPC/CM, zaterdag 18 april, waarop Filip Buyse De beginselen van de wijsbegeerte, deel II en III van de PPC zal toelichten. Het gaat daar over de bewegingswetten van Descartes.

Maar ook als dit eventueel niet Klevers intentie was, dan wijs ik de belangstellende deelnemers van die cursus toch graag op die publicatie die nu eenvoudig toegankelijk is gemaakt. We praten wel over een studie van zo’n 120 pagina’s – vergis u niet.

Wim Klever behandelt hoe Spinoza al in de PPC laat zien dat ook inertie, rust, niet-bewegen of het inert voortzetten van een beweging, een verklaring nodig heeft - immers niets geschiedt uit zichzelf. Die verklaring vindt hij in de krachten uit de hele omgeving (de totaliteit van de natuur) die maken dat iets 'in rust' kan lijken te zijn. Het gaat dan om een soort van evenwichtsverschijnsel tussen directe/nabije externe krachten en algemene (verwijderde, 'immanente') krachten vanuit de totaliteit van het universum. Vandaar dat Klever de samenvatting van dat nu geplaatste eerste artikel eerder verspreidde onder de titel: "Conditioned inertia" [PDF]. Dus als u dat lange stuk niet meer kunt lezen, dan wellicht deze kortere versie.     

[Zie hier alle gegevens over de cursus die u op de site van de VHS niet meer vindt] 

Spinoza Beyond Philosophy wordt paperback

Van Beth Lord (Ed.), Spinoza Beyond Philosophy [Edinburgh University Press, 2012] verschijnt eind van deze maand een paperbackeditie. Zie op dit blog méér over de inhoud.

Die gaat officieel £19.99 ± €27,59 kosten, maar voor wie er belangstelling voor heeft is op de website van het Spinoza Research Network een formulier te downloaden, waarmee een korting kan worden verkregen en het boek nog £16.99 ± €23,45 zal kosten. Daar komen nog wel £5 ± €6,90 verzendkosten bij.  Men kan ook Bookdepository overwegen waar het voor €24.61 (zonder verzendkosten) zal worden geleverd.

Ik wijs er tot slot op dat het hoofdstuk van Caroline Williams, "'Subjectivity without the subject': Thinking beyond the subject with/through Spinoza," door haar op academia.edu is gezet.  

[Allemaal service van Spinoza.blogse's webmaster] 

Lees verder...

Nieuwe reactie op het boekje van Lucia Lermond

Blogse geeft de reacties op het eerste blog van 20 maart over het boekje van Lucia Lermond tot nu toe wel door (zolang dat nog duurt…), maar die op het blog van 24 maart niet. Daarom laat ik hier even weten dat Mark Behets op dat laatste blog een reactie plaatste, die Blogse niet onder “laatste reactie” vermeldt. Daarom dat maar even in een apart blog doorgegeven.  

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [11] de casus Eldridge

In zijn doctorsthesis uit 1985 beargumenteert Michael Eldridge (die ik in een apart blog nader introduceerde), nadat hij studie maakte van Spinoza’s Ethica en literatuur over mystiek, dat Spinoza geen mysticus was, althans niet in enige significante betekenis. Hij laat zien dat Spinoza wel religieus was, maar geen mysticus.

MICHAEL ELDRIDGE, Philosophy as religion: a study in critical devotion. Dissertatie UNIVERSITY OF FLORIDA, 1985 [archive.org]

Daarin behandelt hij in aparte delen achtereenvolgens Socrates, Spinoza en Dewey die in zijn ogen hun filosofie als een vorm van religie zagen. Aan het eind van zijn conclusie over Socrates motiveert hij waarom “Spinoza is worthy of examination, for he provides us with an example of a very different type of religio-philosopher. Where Socrates was relatively un- metaphysical, Spinoza was a metaphysician par excellence. Where the theism of Socrates is difficult to make out, Spinoza's theism, or, more precisely, his pantheism, is carefully elaborated in his major work.” [p. 81]

Hierna volg ik zijn betoog door (met weglating meestal van referenties) grote grepen te doen uit zijn

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [99] George Eliot en Spinoza

Marja Pruis schrijft in haar rubriek in De Groene Amsterdammer over de - in Engeland meest geliefde - roman Middlemarch van George Eliot en over Zadie Smith's essay ‘Middlemarch en iedereen’. Ik citeer daaruit deze alinea:

"Zadie Smith typeert in haar essay ‘Middlemarch en iedereen’ George Eliot als een van die zeldzame schrijvers die gevoel en kennis met elkaar kon verbinden. ‘Ervaring was voor Eliot een machtige manier om te weten,’ schrijft ze. ‘Ze twijfelde er niet aan dat ze evenveel geleerd had van het beminnen van, bijvoorbeeld, haar levensgezel George Lewes, als van het vertalen van Spinoza. Wanneer Dorothea echt groots wordt (eigenlijk pas in het derde deel van de roman als ze Lydgate en Rosamund te hulp komt), dan is dit omdat ze eindelijk de waarde van een emotionele ervaring heeft erkend.’ "

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [Intermezzo]

Wel aardig te zien, dat terwijl ik nog met mijn zoektocht bezig ben naar hoe over dit onderwerp in de literatuur is gesproken, waarop hier nog geen enkele reactie kwam (hoewel ik via de e-mail weet dat er kennis van genomen wordt), heeft Paul Delfgaauw afgelopen donderdag op zijn weblog vangodenenmensen er een blog aan gewijd: “Mysticus Benedictus de Spinoza” en daar met een tweet op gewezen. Waar ik in mijn tour d’horizon nog inventariserend bezig ben, heeft hij al de conclusie getrokken dat Benedictus de Spinoza een mysticus was.

Hij begint met een citaat uit Levenskunst volgens Spinoza. Daar een boek van die titel (nog) niet bestaat, bleek het te gaan om een pagina onder die titel op “mens-en-samenleving.infonu.nl” waarheen hij de link vergat te geven. Daar lezen we deze merkwaardige openingsalinea (de merkwaardigste passage heb ik gearceerd:

Lees verder...

Michael Eldridge (1941 – 2010) had Spinoza in zijn dissertatie

De laatste scholar die ik in de serie “Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus?” wil behandelen, wil ik graag in een apart blog introduceren, zodat ik in dat blog zelf alle aandacht kan geven aan de inhoud.

The International Encyclopedia of Ethics schrijft over Michael Eldridge (Late of University of North Carolina-Charlotte): “Michael Eldridge taught philosophy for many years at the University of North Carolina Charlotte. He was Treasurer of the Society for the Advancement of American Philosophy for many years. He authored Transforming Experience: John Dewey's Cultural Instrumentalism (Vanderbilt University Press, 1998), and numerous essays on Dewey specifically, and pragmatism more generally. The Society for the Advancement of American Philosophy (SAAP) have established a Michael Eldridge Memorial Fund. In accord with the wishes of his family and in the spirit of Mike's work, the fund will be for graduate student travel to SAAP and other relevant conferences related to Mike’s work on Dewey, especially Dewey’s social and political philosophy and his ethics. [Cf.]

The Continuum Companion to Pragmatism (2011), geredigeerd door Sami Pihlström, werd opgedragen “To the memory of Michael Eldridge.” [Cf.] Uit dit soort gegevens en nog veel meer, blijkt wel dat Michael Eldridge een grootheid was in de wereld van het pragmatisme. Op de website van de Humanwissenschaftliche Fakultät Universität zu Köln, zijn een aantal korte video's met interviewtjes met hem geplaatst (een still eruit nam ik als zijn portret).

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [98] Spinoza Centre for Neuroimaging in nieuw gebouw

                    [foto: Gerard Veerling - uit persbericht]

Vrijdag 27 maart 2015 werd het nieuw gebouwde Spinoza Centre for Neuroimaging geopend en officieel betrokken. Twee jaar duurde de bouw en inrichting met de 3T en 7T MRI's. Vierhonderd neurowetenschappers uit de regio kunnen gebruikmaken van ultragevoelige MRI-scanners voor fundamenteel onderzoek naar de werking van hersenen en hersenaandoeningen. In het persbericht van het Spinoza Centre is die datum niet te vinden [hier wel].

Het is voor dit blog slechts klein nieuws, want behalve de naam heeft het Centre for Neuroimaging niets met Spinoza gemeen. Het oorspronkelijke motto “Sedulo curavi humanas actiones non ridere non lugere neque detestari sed intelligere” werd van de website verwijderd [cf. blog]. Bij de eerdere opening bij de start van het instituut, vijf jaar geleden, was er in ieder geval nog een Spinoza-buste bij gehaald [cf. blog], maar die is weer terug gegaan naar de kunstenaar, Roy Greve, die daarna niets meer van het Spinoza Centre vernam [cf. blog].

Elke verwijzing naar  Spinoza die de initiatiefnemers nog zochten, is verwijderd. Aan de wand van de centrale hal werd een zes meter brede foto van het landgoed Planken Wambuis geplaatst. Die foto is gemaakt door Gerard Veerling, Art- en Landschapsfotograaf uit Ede, in opdracht van AAARCHITECTEN, die het nieuwe medische onderzoekcentrum naast het AMC hebben ontworpen. [Cf.]

 

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [10] de casus Tania Norell

Dit wordt het op één na voorlaatste blog van mijn tour d’horizon langs auteurs over dit onderwerp. Daarbij vond ik ook Tania Norell’s Bachelor thesis aan het Centre for Theology and Religious Studies aan de Lund Universiteit in Zweden uit 2011, getiteld Spinoza - A Rational Mystic. Geen vraagteken, gewoon een bewering die ze in haar studie hoopt te onderbouwen.

‘rationeel mysticisme’
Eerst even iets over de term ‘rationeel mysticisme’, die op het eerste gezicht toch iets weg heeft van een oxymoron: een combinatie van tegenstrijdige termen. Ze zouden voor het eerst in deze samenvoeging in 1911 door Henry W. Clark gebezigd zijn in een artikel in Harvard Theological Review. De theosoof William Kingsland kwam in 1924 met Rational mysticism: a development of scientific idealism. *)

De pragmatisch filosoof John Herman Randall Jr. van de Columbia University zag in Hellenistic Ways of Deliverance and the Making of Christian Synthesis (1970) Socrates, Plato, Aristoteles als filosofen die a religion founded on reason, not revelation. This is the great glory of the Hellenistic Schools, that they taught a rational religion, a liberal religion. He refers to the Greek philosophers preceding the Skeptics as "men seeking personal peace and freedom by intellectual methods, by thinking, by finding the truth.
Randall zag naast Plotinus ook Spinoza als “rationalists with overtones of rational mysticism.” **)

Jeffrey J. Kripal, definieerde in Roads of Excess, Palaces of Wisdom (2001), rationeel mysticisme als “not a contradiction in terms” maar “a mysticism whose limits are set by reason.”

Dan nu over naar

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [9] de casus De Dijn

Ook Herman De Dijn schreef over dit onderwerp, n.l. het artikel

"Spinoza: rationalist én mysticus?" In: De Uil van Minerva, 6, 1989, 37-46]. Dat staat jammer genoeg niet bij de PDF’s die op zijn website in te zien zijn. Dat komt doordat een bewerkte versie ervan het zevende hoofdstuk werd van zijn Spinoza. De doornen en de roos (2009). En zie, tot mijn verrassing geeft hij daarin een schets van de discussie tussen Hubbeling en Wetlesen die ik in eerdere blogs naar voren haalde (hier en hier). Vooral omdat hij een in mijn ogen betere samenvatting dan die van mij biedt, neem ik de betreffende paragraaf hier over - het is zo een mooie herhalingsoefening:

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [8] de casus Juffermans

Over dit boek, uitwerking van zijn dissertatie uit 2003, schreef ik enige enthousiaste blogs. Zie het blog “Slot over Paul Juffermans' "Drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza", waarin de links naar de eerdere blogs.

De Drie perspectieven op religie, ofwel de drie manieren waarop godsdienst bij Spinoza in beeld komt, behandelt hij in drie delen

1] Spinoza’s filosofie als godsdienstkritiek, met name over de superstitie;
[2] Filosofische religie: filosofie als metafysisch gefundeerde ethiek-religieuze heilsweg;
[3] Filosofisch-wetenschappelijk onderzoek van de historische religieuze (westerse) tradities: de openbaringsreligies van jodendom en christendom.

En wat daarbij opvalt is: mystiek, of “Spinoza als mysticus” komt daarbij niet aan de orde. Slechts eenmaal komt het onderwerp mystiek in beeld, n.l. in een voetnoot bij het gedeelte in deel Vijf van de Ethica over een verstandelijke ervaring die gepaard gaat met het diepste en standvastigste geluksgevoel dat er mogelijk is – de amor Dei intellectualis. Daarbij verschijnt op blz. 240 deze voetnoot:

Lees verder...

Spinoza bij nacht

Vannacht plaatste Dichtbij.nl in zijn rubriek "Goedenacht Amsterdam" deze foto van Edwin Butter.

 

Inutilis scientia Spinozana [97] Vraag het Spinoza

Iets voor een nieuwe rubriek misschien...

                        De Spinoza van Mark Antokolski [van hier

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [96] lotgevallen van een Spinoza-boek

Op 30 november 2010 reageerde Wim Klever op een blog over Dunin-Borkowski “om mee te delen dat ik de trotse eigenaar ben van Dunin-Borkowski's DER JUNGE SPINOZA. LEBEN UND WERDEGANG IM LICHTE DER WELTPHILOSOPHIE (1901 [=1910]) Dit rijk geïllustreerde boek (dat overigens uit zijn band is gesprongen) heeft een merkwaardige geschiedenis. Dr. Willem Meijer (v.d. Hemstraat 14 Den Haag) was er blijkens een naamstempel de eerste eigenaar van. Ik hoop dat hij het van de auteur ten geschenke heeft gekregen omdat hij hem volgens de tekst zelf vaak geholpen heeft aan informatie. Toch blijkt dat niet uit een opdracht. De tweede eigenaar was Mr. A. Dirkzwager, die het op 24-9-1972 heeft overgedragen aan Theun de Vries."

Maar Dirkzwager was niet de tweede bezitter, want Meijer gaf het aan zijn opvolger als secretaris van de VHS, W.G. van der Tak en die gaf het aan mr. A. Dirkzwager en die weer aan  Theun de Vries, zoals ook blijkt uit een terugblik van de laatste op despinoza.nl

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [7] de casus Yovel

De verbinding die Spinoza lijkt te maken tussen het naturalistische en religieuze/mystieke vraagt a.h.w. om een oplossing, wat meestal niet in weinige woorden zoals van een Bennett kan worden afgedaan. Een voorbeeld van duiding om met beide aspecten in het reine te komen, is te vinden bij

Yirmiyahu Yovel in Spinoza and Other Heretics: The Marrano of Reason (1989):

Reason thus inherits the supreme goals and ambitions that were traditionally assigned to mysticism and to historical religion. The pursuit of rationality does not end in knowledge but in beatitude, eternity, and rational love. For this purpose however, reason cannot be mere ratio (as in the second kind of knowledge), but must, as in the third, take the shape of scientia intuition; it cannot be merely analytic and discursive, but must be also construed as synoptic and intuitive. The distinction between these two types of rationality—between the second and third kinds of knowledge—is thus tightly related to the absolute task of reason, to serve not only as a way to knowing the world, but to the supreme ethical and spiritual goals that religion calls salvation.

Lees verder...

Spinoza in installatie "Operation Harmony" van kunstenaar Folkert de Jong

Ook al kijk ik dagelijks of Google nog nieuws met Spinoza heeft en ook al hebben in o.a. het Parool [PDF], de Volkskrant [cf.]en Financieel Dagblad verhalen gestaan over Folkert de Jong’s kunstinstallatie “Operation harmony” uit 2008, die onderdeel uitmaakte van de expositie “Circle of trust” van oktober 2009 tot april 2010 in het Groninger Museum, en dit jaar van 15 januari t/m 6 april 2015 van de exposite “In Search of Meaning – Mensbeelden in globaal perspectief” van acht kunstenaars in Museum De Fundatie in Zwolle [cf.], hoorde ik toch pas vandaag van Wim Goris dat Spinoza onderdeel uitmaakt van die installatie “Operation harmony”. Hij had die expositie op de slotdag in De Fundatie bezocht - en zo stelde hij mij in staat dit blog te maken. Gelukkig hebben aardig wat mensen foto’s op internet gebracht die Google je aanreikt, waaruit ik deze koos (en onderaan de herkomst geef).


Folkert de Jong
Operation Harmony, 2008
Styrofoam, pigmented polyurethane foam and pearls
700 x 230 x 340 cm
[rechts bovenop: Spinoza]

In Operation Harmony uit 2008 zijn vier figuren uit de vaderlandse historie in of op een soort van roze styrofoamplanken gemaakt hekwerk van horizontale en verticale planken hun met pek besmeurde hoofden - ‘klaaglijk kijkend’ [cf.] - er bovenop gespietst. De verminkte en respectloos ondersteboven hangende lichamen herinneren aan de moordpartij op de gebroeders De Witt in 1672. De uitgebeelden zijn verder Balthasar Gerards, de moordenaar van Willem van Oranje, de VOC-gouverneur Jan Pietersz. Coen – die hoewel hij er in Nederlands-Indië massaal op los moordde, toch als held de geschiedenisboeken inging - en de filosoof Spinoza, die meemaakte hoe de gebroeders de Witt werden vermoord.  

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [6] via de kabbala misschien?

Bij de ’discussie’ tussen Hubbeling en Wetlesen die in de twee vorige blogs [hier en hier] aan de orde was, komen we een belangrijke kanttekening tegen in een uitvoerige voetnoot in het proefschrift van Angela Roothaan, Vroomheid, vrede, vrijheid: een interpretatie van Spinoza's Tractatus theologico-politicus. Uitgeverij Van Gorcum, 1996 – books.google Zij schrijft (het kopje ontleende ik aan haar tekst):

‘als hij al een mysticus was’
320 Hier dient verwezen te worden naar de discussie die is gevoerd over de vraag of Spinoza al dan niet mystieke ervaringen heeft gehad. Hubbeling heeft in een aantal artikelen (Hubbeling (1973) en (1974)) verdedigd dat van Spinoza weliswaar niet kan worden gezegd dat hij een mystieke ervaring heeft gehad in de zin van een unio mystica met God, maar dat zijn filosofie wel een logische structuur vertoont die overeenkomt met het mystieke pad. Hierop is gereageerd door Wetlesen (zie Wetlesen (1977) en het antwoord van Hubbeling (1977)) die verdedigde dat Spinoza's mystiek juist zeer sterk in de (lichamelijke) ervaring geworteld is, en daarom vergelijkbaar met het boeddhistische concept van body awareness'. Opmerkelijk is dat geen van deze interpretaties, die vertrekken van een christelijke respectievelijk boeddhistische visie op mystiek, heeft gekeken naar de mogelijkheid dat het veel waarschijnlijker is dat Spinoza, als hij al een mysticus was, daarin gevormd is geweest door de joodse mystieke traditie. Deze traditie onderscheidt zich met name daarin van de bovengenoemde tradities dat zij het morele handelen in de wereld centraal stelt (hier is natuurlijk geen sprake van een absoluut verschil, maar wel van een belangrijk accentverschil). Cf. Van Loopik (1993). p. 76: "Het meest kenmerkende van het joodse mystieke pad is dat je hierop geen enkele meditatieve vordering kunt maken zonder een corresponderende discipline in de wereld van het handelen en wanneer je niet de door God geopenbaarde geboden vervult." Dit citaat zou haast als een karakteristiek van Spinoza's opvatting van godsdienst gezien kunnen worden. Inderdaad is het goede handelen volgens Gods wetten van rechtvaardigheid en naastenliefde, in ieder geval volgens de TTP, de allerbelangrijkste voorwaarde om tot werkelijk heil, mystiek of niet, te komen. Vanuit een vergelijking met de joodse mystieke traditie lijkt de klassieke vraag in het Spinoza-onderzoek, door De Deugd samengevat als de vraag of Spinoza's filosofie wil opleiden tot "mystic, visionary knowledge" (De Deugd (1966), p. 159, cursivering van mij, A. R.) weinig relevant. Het visionaire is dan namelijk niet het belangrijkste kenmerk van mystiek, maar de praktijk van het dagelijks leven.”

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [95] Spinoza's filosofie in een uur!

Het kon dus nog gekker. Ging het eerder over "Spinoza in 90 minutes" van Paul Strathern {cf. blog van 6 juli 2011] een poos terug werd dit Spinoza Philosophy in an Hour (Unabridged) by Paul Strathern opnieuw uitgebracht op iTunes. Kennelijk een prestatie van de verteller: Jonathan Keeble.

Synopsis: Philosophy for busy people. Read a succinct account of the philosophy of Spinoza in just one hour.

Spinoza’s brilliant metaphysical system was derived neither from reality nor experience. Starting from basic axioms (assumptions), by means of a series of geometric proofs he built a universe which was also God? one and the same thing, the classic example of pantheism. While his system may seem an oddity today, Spinoza?s conclusions are deeply in accord with much of modern thought, from science (the holistic ethics of today's ecologists) to politics (the idea that the sate exists to protect the individual). The compelling beauty of both Spinoza's system and conclusions are unequalled in the history of philosophy.

Here is a concise, expert account of Spinoza’s life and philosophical ideas that is entertainingly written and easy to understand. Also included are selections from Spinoza’s work, suggested further reading and chronologies that place Spinoza in the context of the broader scheme of philosophy. [Cf. iTunes]

Beluister hier ca 1/3e deel van de voorlezing in hoorspelkwaliteit door Jonathan Keeble: 

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [5] de casus Wetlesen

Het vorige blog eindigde ik met “de draad van deze discussie [over of Spinoza mysticus was] werd enige jaren later weer opgepakt in Siegfried Hessing (Ed.), Speculum Spinozanum 1677-1977 [Routledge & Kegan Paul, Londen etc., 1977].  Jon Wetlezen leverde daarin de bijdrage: “Body awareness as a gateway to eternity: a note on the mysticism of Spinoza  and its affinity to Buddhist meditation.” Waarop Hubbeling commentaar gaf met: “The logical and experiential roots of Spinoza’s mysticism – an answer to Jon Wetlesen.”

Jon Wetlesen was inmiddels in 1976 gepromoveerd op The sage and the way: Spinoza's ethics of freedom, dat in 1979 als deel 4 in de door Hubbeling opgezette reeks Philosophia Spinozae perennis bij Gorcum in Assen zou verschijnen. In dat boek komt het onderwerp van Spinoza’s mysticisme slechts zijdelings aan de orde en wordt hier en daar volstaan met een verwijzing naar bovengenoemd artikel. Hij had een diepgaande studie van zijn onderwerp gemaakt, waarin, zo laat Hubbeling in zijn reactie weten, hij hem even bijna had overtuigd. Dat Wetlesen in die tijd flink met Spinoza bezig was blijkt ook uit de volgende publicatie:

J. Wetlesen, (Ed.), Spinoza’s Philosophy of Man: Proceedings of the Scandinavian Spinoza Symposium 1977, Oslo, University of Oslo Press, 1978.

Lees verder...

Spinoza-tekening van Salman Ameer te koop

Al op 9 oktober 2014 werd deze in 2013 gemaakte Spinoza-tekening door Salman Ameer te koop aangeboden op fineartamerica, maar pas vandaag zag ik hem voor het eerst bij google-images. En zoals u van mij gewend ben: wat ik ontdek, dat breng ik.

 

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [4] de casus Hubbeling

Een belangrijke discussie over dit onderwerp had in de 70-iger jaren plaats. In september 1973 werd, georganiseerd en voorgezeten door J.G. van der Bend in de Internationale School voor Wijsbegeerte te Leusden een internationale conferentie gehouden, waarin het accent lag op Spinoza’s epistemologie. Al vlot verscheen het jaar daarop de bundeling der lezingen in J.G. Van der Bend (Ed.), Spinoza on knowing, being and freedom. Assen, 1974.

Uit dat boek citeerde ik al in het eerste blog in deze reeks de slotpassage uit Parkinson’s 'Being and Knowledge in Spinoza', waaruit bleek dat hij niet de medestander was die Jonathan Bennet van hem wilde maken. Jon Wetlesen sprak over ‘Normative reasoning in Spinoza. Two interpretations’, waarin hij over de derde kennisvorm zei: ”I am inclined to interprete these cognitions as a kind of mystical vision. Trough them a person comprehends himself as internally related to the whole field of nature; that is, as a modus in natura naturata. Moreover, this whole field is cognized as being an indivisible unity – natura naturans, substantia, Deus – which is in itself and is understood through itself in a timeless (or eternal) and spaceless (or infinite) manner. This is not only an act of cognition, but necesserily also one of love. It is amor intellectualis Dei, and it take place sub specie aeternitatis.

Op die conferentie sprak H. G. Hubbeling over "Logic and Experience in Spinoza's Mysticism," [pp. 126-143]. Eerder al had hij zijn gedachten gebracht in een lezing voor de Ver. Het Spinozahuis in Rijnsburg op 27 mei 1972:

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [3] De casus Van der Tak

Uit een heel ander vaatje dan Carp (cf. vorige blog) tapte W.G. van der Tak, vele jaren secretaris van de Ver. Het Spinozahuis, in zijn boek Bento de Spinoza [Martinus Nijhoff, Den Haag, 1928; hier als pocket in de reeks ‘Helden van de geest’ nr. 6, bij Kruseman, Den Haag, z.j. [1960 volgens de Duitse Spinozabibliografie]].

 

In hoofdstuk 6, “Algemeen karakter en geschiedenis van het Spinozisme”, schrijft hij:

“Des wijsgeers hoofdwerk, de Ethica, welke zijn filosofie volledig bevat, eindigt hooggestemd. De toon, die door het vijfde deel klinkt, verschilt sterk van die, waarin het eerste boek is geschreven, aan het slot waarvan wij lezen: Hiermede heb ik Gods wezen en eigenschappen verklaard, te weten.... Het is dan ook inzonderheid het vijfde deel der Ethica, dat naar inhoud en woordenkeus - denken wij aan de amorem Dei intellectualem - aanleiding heeft gegeven tot de veel gehuldigde opvatting, dat Spinoza in de diepste grond van zijn gemoed een mysticus zou zijn geweest. Zo schreef o.a. Prof. Dr. P. H. Ritter in zijn Geschiedenis van het Substantiebegrip:

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [2] De casus Carp

Iemand die er van overtuigd was dat aan Spinoza’s filosofie een werkelijk beleefde mystieke ervaring, van een Unio Mystica, ten grondslag lag en dat uitgebreid toelichtte was dr. J.H. Carp in Het spinozisme als wereldbeschouwing. Inleiding tot de leer van Benedictus de Spinoza (1931). [Méér over Carp is te vinden door zijn naam in het zoekvenster in te geven]

 

Ik vat de betooglijn van het hele boek hier heel kort (dus erg ruw) samen.

De uitgangspunten of eerste beginselen waarmee je rationeel logisch redenerend je wereldsysteem ontwikkelt, kun je niet vanuit dat systeem bewijzen. Met ons eindige verstand kunnen we het oneindige niet omvatten, grijpen, begrijpen. Het oneindige, absolute, alomvattende of hoe we de ‘Aleenheid’ ook aanduiden, zijn voor het rationele denken grensbegrippen, waar we a.h.w. tegenaan lopen en waar we niet voorbij kunnen komen. De wezenseenheid met het ‘Al Ene’ kan iemand alleen in een mystieke gevoelservaring beleven. Het is duidelijk dat Carp mystiek ziet als iets om contact te krijgen met waar de ratio niet bij kan komen - wat met de rede niet gekend kan worden. Over wat in die mystieke ervaring beleefd wordt, kan de mysticus alleen aanduidend, metaforisch spreken: er naar verwijzen met vanuit de intuïtie creatief gevormde symboolbegrippen.

Het is dat wat Spinoza volgens Carp deed: aan het rationele substantiebegrip hechtte hij het intuïtief gevormde symboolbegrip God. Daarmee vulde hij het louter rationeel-logisch gedachte systeem inhoudelijk met metafysische realiteit, n.l. van de Spinozistische God – de godsidee die hij vanuit de mystieke ervaring intuïtief-creatief gevormd had. Aan het begin en aan de hele opzet van de Ethica lag volgens Carp dus een daadwerkelijke mystieke ervaring van de unio mystica ten grondslag.
Vervolgens tracht Spinoza de lezer in de Vijfde deel mee te nemen in de richting van een zelfde mystiek door de lezer de dingen sub specie aeternitatis te laten beschouwen en zo te doen voelen (sentire) van de wezenseenheid van het eigen eindige met het oneindige.

Lees verder...

Was de naturalist en rationalist Spinoza tegelijk ook een mysticus? [1]

In de Spinoza Kring Limburg hebben we een lid dat regelmatig aandacht vraagt voor het zijns inziens mystieke karakter van Spinoza’s filosofie dat hem zeer intrigeert. Ook in onze bijeenkomst van deze week vroeg hij weer enige malen aandacht voor dit thema. Het wordt voor mij aanleiding enige blogs te wijden aan dit onderwerp, dat binnen het Spinozisme in verschillende tijden, ook in de onze, en op verschillende wijzen aan de orde was en is.

De plaatsen welke uitnodigen tot mystieke duiding vinden we in de TIE §13 en wel het zoeken van het ‘ware goed’: een natuur die sterker is dan de zijne maar die verworven kan worden, n.l. een natuur die “het bewustzijn is van de vereniging van de geest met de ganse natuur.” De tweede en belangrijkste plaats vinden we uiteraard in de tweede helft van Ethica 5 vanaf stelling 22.

Dat wat Spinoza aan het eind van de Ethica schrijft vaak mystiek geduid wordt, is ook af te lezen aan hen die daar moeite mee hebben: “Some statements in Part Five have acted as irritants to the purely rationalist assessments.” [Cf.]

Lees verder...

Spinoza op de Universiteit Saint-Denis

Het Séminaire International et Interdisciplinaire de Recherches Spinozistes, 2014-2015, georganiseerd door Charles Ramond en Jack Stetter is inmiddels halverwege. Aanleiding om het affiche hier even te laten zien: Spinoza op de universiteit. [Cf.]

Inutilis scientia Spinozana [94] weer eens een cover

De Roemeen I. Brucar, over wie ik (aanvankelijk)  niets kon vinden, had een bijdrage, "Spinoza und die Ewigkeit der Seele", aan Siegfried Hessing (Hrsg), Spinoza-Festschrift. Zum 300. Geburtstage Benedict Spinozas (1632-1932). Heidelberg: Winter, 1933

In datzelfde jaar verscheen zijn boekje

I. Brucãr - Spinoza - Viata si filosofia. Alcalay, 1933, 155 pp. Het kreeg een tweede druk bij Hasefer in 1998 met deze cover [van hier].

 

Lees verder...

Stanislaus von Dunin-Borkowski SJ kreeg een gezicht

Of we ooit nog de Mededelingen zullen ontvangen met de uitwerking van de toespraak die Manfred Lauermann uit Hannover op 27 november 2010 over “Das Spinoza-Projekt von Dunin-Borkowski" hield, weet ik niet; ik betwijfel het maar hoop er wel op, want zoveel is er over Dunin-Borkowski niet geschreven.

Maar zie, heden weer eens naar gegevens over hem op speurtocht, ontdek ik dat de orde der jezuïeten (besonders der deutschsprechenden Ordensprovinzen) begonnen is hun eertijds interne Mitteilungen op internet te zetten. Wat een openheid. Hierdoor is het uitgebreide In memoriam, geschreven na diens overlijden op 1 mei 1934 te München door zijn ordebroeder en vriend Pater A. Pummerer SJ voor iedereen te lezen. Het is niet even een korte herinnering: 20 A4tjes omvat het stuk, 24 pagina's in druk! En daarin komt zijn Spinoza-studieproject uitgebreid aan bod (42 hits!). [Cf. Hier - er is ook een korter In Memoriam in het Duits en in het Engels]

Hele alinea’s had ik aanvankelijk naar dit blog willen halen, maar ik vertrouw erop dat die internetpublicatie wel blijft staan. Ik citeer dan slechts deze zin:

     "Das Studium über Spinoza wurde für ihn zur Lebensarbeit."

En ik neem zijn foto over die er bij is geplaatst. Via die herinnering is voor het eerst een foto van hem op internet te vinden.

Lees verder...

Spinozisten gekarakteriseerd, kort, krachtig en waarschijnlijk waar

Le Point had 12 juillet 2007 een Spinoza-special. Al eerder had ik een link naar het PDF ervan op de site van Maidansky, maar door wijziging van de url, werkt die niet meer. [Hier de nieuwe link]
Vandaag kwam ik hem weer tegen en viel me deze uitspraak op van Pierre-François Moreau:

"On est toujours spinoziste contre quelqu'un."

De uitspraak geldt waarschijnlijk ook tussen of onder Spinozisten.  

 

Spinoza niet bij de vijf grootste denkers van Marli Huijer

In Marli Huijer, de nieuwe Denker des Vaderlands, ontmoeten we weer een filosoof die niet Spinoza als een van de belangrijkste denkers in zijn of haar bagage heeft. Hoe kan het dat de grootste filosoof die Nederland (volgens velen) heeft voortgebracht, niet doordrong tot de Denkers des Vaderlands? Dat gold voor Hans Achterhuis en René Gude, en blijkt nu ook te gelden voor Marli Huijer.

Jaap Tielbeke vroeg namens De Groene Amsterdammer Huijer naar de vijf denkers die haar denken hebben beïnvloed [cf.]. Dat blijken Friedrich Nietzsche (1844 – 1900), Michel Foucault (1926 – 1984), Hannah Arendt (1906 – 1975), Norbert Elias (1897 – 1990) en Martha Nussbaum (1947). Interessant lijstje, maar ik had naar tien gevraagd in de hoop dat toch Spinoza daaronder gerekend zou worden.

Zie interview met haar in Trouw.

Lees verder...

"waar eens de Waarheid haar wiekslag deed ruischen"

Lees verder...

Spinoza aan de ontbijttafel

Lezend in mijn ochtendblad, Trouw, moet ik regelmatig aan Spinoza denken. Vandaag kreeg ik weer diverse gelegenheden. Om te beginnen bij een recensie van Peter Henk Steenhuis van het boekje van Coen Simon, Filosoferen is makkelijk als je denkt. Leren denken zonder dogma’s. Daarin deze passage

“Als groot tegenstander van liegen werd altijd de grote filosoof Kant opgevoerd. Zelfs als de leugen een hoger doel diende, wees hij deze categorisch af. Als we geen mens meer aan zijn woord kunnen houden, zo parafraseert Simon Kant, is niemand meer te vertrouwen en heeft de samenleving geen ruggengraat meer. Klinkt logisch. Zet daartegenover dat je wellicht een moord kunt voorkomen met een leugen om bestwil en Kant is foetsie. Maar, en nu komt de prachtige passage van Simon, je begrijpt Kant als je Plato erbij haalt. Volgens Plato was liegen alleen toegestaan als de leugen een hoger doel diende: de waarheid. Simon: "Ik denk dat Kant zich zo'n leugen heeft veroorloofd toen hij beweerde dat hij een poging tot moord niet met een leugen zou willen voorkomen. Dat gelooft toch niemand. Natuurlijk zou hij dat doen, maar hij had dit leugentje nodig om de waarheid over liegen boven tafel te krijgen." Decennialang heb ik Kant wél geloofd en niet begrepen maar nu begrijp ik zijn visie en geloof 'm niet meer. Zo'n omslag bereiken in vier, vijf bladzijden, dat is knap.” Aldus Steenhuis.

Lees verder...

Spinoza-illustratie van Philipp Banken te koop

Philipp Banken, illustrator, werkzaam in Trier, in de Rheinland-Pfalz, plaatste gisteren deze Spinoza-tekening (van 21x32 cm) op zijn blog en op de internetgallery, waaraan hij verbonden is, die afdrukken te koop aanbiedt in diverse afmetingen op papier (gallery quality Giclée print on natural white, matte, ultra smooth, 100% cotton rag, acid and lignin free archival paper using Epson K3 archival inks) of op canvas. Graag geef ik dit door voor eventuele liefhebbers.