Anne Conway (1631-1679) zou ze Spinoza's werk hebben gelezen?

Naast Elisabeth van de Palz  (bekend van haar correspondentie met Descartes) was er nog deze Engelse filosofe uit Spinoza’s tijd. Zij heeft nog van Spinoza gehoord, zo blijkt uit het werk dat zij op het eind van haar leven schreef, maar dat pas enige jaren na haar dood in 1690 anoniem gepubliceerd werd onder de titel Principia philosophiae antiquissimae et recentissimae. [books.google]

Op het titelblad wordt naast het Cartesianisme (dat ze het dualisme verweet), het Hobbesianisme en het Spinozisme genoemd, welke laatste twee ze het pantheïstisch materialistisme verweet.

    

Lees verder...

Twee visies op de politiek-filosofische achtergrond van Spinoza's politieke filosofie

Vandaag brachten Sonja Lavaert en Wim Klever teksten die zij recent schreven naar academia.edu.

Ik noem deze twee van Sonja Lavaert [cf. academia.edu]:

“Radical Enlightenment, Enlightened Subversion and Spinoza;” haar bijdrage aan de conferentie "The Radical Enlightenment: The Big Picture and its Details” die in mei 2013 aan de Vrije Universiteit van Brussel werd gehouden. De bijdragen verschenen in Philosophica 89 (2014), cf. Introduction van Steffen Ducheyne & Wim Van Moer [PDF]

Zij laat zien dat Spinoza’s radicalisme en dat van de zijnen, gevoed werd door de politieke filosofie van Machiavelli, waarvoor toen recent weer belangstelling was ontstaan. Vooral geeft zij aandacht aan de rol van het begrip ‘multitudo’ dat bij beide denkers een belangrijke rol vervulde.

Daarnaast bracht ze ook het interview dat ze met Jonathan Israel had en dat in De Uil van Minerva (2012) en vervolgens in juli 2013 op Spinoza in Vlaanderen was gepubliceerd [Cf.]:

"Spinoza’s ongehoorzaamheid. Een gesprek met Jonathan Israel," in: De Uil van Minerva. Tijdschrift voor de Geschiedenis en Wijsbegeerte van de Cultuur, volume 25, nr. 3, Gent, 2012, pp. 185-196.

                                                  * * *  

Wim Klever, die de laatste tijd ook almaar meer eerdere publicaties naar academia.edu overbrengt, zette vandaag de lezing die hij gaf op de 11e Internationale Spinoza Colloquium in Rio de Janeiro 16-21 november 2014 zelfs tweemaal online onder twee titels:

"Van den Enden's radical political theory behind Spinoza's radical political theory." (Zo luidde die titel oorspronkelijk)

"Spinoza's radical political theory behind Spinoza's works." [Over deze nieuwe titel gaf hij deze tweet: "Vandaag m'n Rio-keynote op http://Academia.edu  geplaatst om kapitale vernieuwing in interpretatie Spinoza's politieke werk te verbreiden.]
Ik help bij deze mee aan de verdere verspreiding. 

                                                           * * *

Overigens vermoed ik dat de twee verschillende accentueringen elkaar niet per se moeten bijten.  

Het verstand blijkt iets ondefinieerbaars

Morgenavond behandelen we bij de Spinoza Kring Limburg het laatste deel van de TIE, welke onafgemaakt eindigt met de opmerking der redacteuren: “De rest ontbreekt” (Reliqua desiderantur).

Er is wel geopperd dat Spinoza de TIE niet heeft afgemaakt daar hij tijdens het schrijven ervan door kreeg dat je niet eerst een aparte methode voor filosoferen moet ontwikkelen (of ontdekken) om dan vervolgens op die manier met filosoferen te beginnen, want dat je het filosoferen al filosoferend ontwikkelt – je bént al aan het filosoferen als je over hoe je filosofeert nadenkt. Net zoals de mens niet eerst gereedschap maakt om vervolgens gereedschappen te kunnen maken, maar dat al doende doet.

Ik zeg niet dat deze overweging niet meegespeeld zou kunnen hebben, maar ik denk dat het simpeler ligt: hij kón gewoon niet verder, daar hij geen definitie voor het verstand kon bedenken.

Lees verder...

Robert Harvey Monro Elwes (1853 - 1892) vertaler van Spinoza's hoofdwerken getraceerd

Met enige gepaste trots kan ik melden dat “wij van Spinoza.blogse” meer gegevens over R.H.M. Elwes hebben ontdekt en hierbij wereldkundig kunnen maken.

Op 25 mei 2013 had ik een blog over “Robert H. M. Elwes (1853 - ?) vertaler van Spinoza” waarin ik moest constateren dat over hem op internet niets te vinden is dan zijn namen en geboortejaar, alsmede dat hij de werken van Spinoza in het Engels vertaalde, die in twee delen bij George Bell and Sons in Londen in 1883 en 1884 uitkwamen als The Chief Works of Benedict de Spinoza, translated from the Latin, with an Introduction by R.H.M. Elwes. [Cf. blog]

N.a.v. het feit dat op catawiki (nog twee dagen) een luxe editie van het eerste deel van zijn vertaling van de hoofdwerken, n.l. van de TTP en de TP in de veiling is, ging ik weer eens zoeken en nu ontdekte ik dat hij voorkomt in het register dat werd bijgehouden en uitgegeven door de school voor voortgezet onderwijs waar hij blijkbaar op heeft gezeten: St. Peter's College Radley in Abingdon, Oxfordshire, meestal aangeduid als Radley College [cf. wiki – cf het Register op archive.org]. Daarin komt onder het jaar 1865 de volgende instromer voor:  

 

Lees verder...

Uitgebreide recensie van "Spinoza. Paradoxale icoon van Nederland"

Pas heden kreeg ik de recensie onder ogen die vorig jaar verscheen in het Documentatieblad Nadere Reformatie [38e jg #2, 2014, p. 16 – 20 Cf.]. Het is een uitvoerige bespreking van de hand van dr. J. van Sluis van het Fries historisch en letterkundig centrum Tresoir te Leeuwarden en de Universiteitsbibliotheek van Groningen (onder meer bekend van de catalogus De boeken van Spinoza, die hij samenstelde samen met Tonnis Musschenga - en van publicaties over F. Hemsterhuis).

Hij begint zijn bespreking met het schetsen van een beeld van Nederlands Cartesianisme van C.L. Thijssen-Schoute uit 1954 dat zeer documentair en registrerend was opgezet en geen grote lijnen schetste. Daarmee vergeleken springt Krops boek er in de ogen van de bespreker gunstig uit.

Uitgebreid behandelt hij de vier perioden, waarin Krop zijn boek indeelde. Hij heeft vervolgens twee punten van kritiek: een over de werkwijze en een over de inhoud. Over het eerste citeer ik:

“De werkwijze van Krop is zodanig dat hij de opvattingen van elke behandelde auteur vrij uitvoerig samenvat en daarbij wijst op verschillen en overeenkomsten met Spinoza. Het gevolg is dat de lezer tijdens deze stoet van steeds weer wisselende opvattingen en interpretaties zich begint af te vragen wat nu de eenheid binnen het gebodene is, anders dan de constante afhankelijkheid van Spinoza en de — inderdaad — sociologische getinte eenheid in verscheidenheid van vrijdenkers. Althans, halverwege het boek begon het mij te duizelen. Ieder zag zijn eigen Spinoza en ieder droeg op eigen wijze een vorm van spinozisme uit.” [Een vergelijkbare duizeling overviel mij eveneens halverwege, ik deed daar verslag van in dit blog - hierna vervolg ik het citeren van Van Sluis]
[…] "De meerwaarde van Krop ten opzichte van Thijssen-Schoute is natuurlijk de presentatie in samenhang, voor zover mogelijk. Aan de linkerzijde, om het zo maar uit te drukken, bleek en blijkt het spinozisme steeds weer levensvatbaar te zijn. Maar aan de rechterzijde blijft het beeld onderbelicht. Dit vloeit wellicht voort uit de invalshoek die vooral filosofisch-historisch is.”

Lees verder...

De essentie der dingen [Intermezzo 2]

Plaatje Nick Dewar, onderschrift Stan Verdult.

Over Spinoza’s invloed op het deïsme en Thomas Jefferson

Dit blog houd ik kort om alleen maar te verwijzen naar een lopend deïsme-debat.

N.a.v. het boek van David Barton, The Jefferson Lies (2012) - waarin de naam van Spinoza overigens niet voorkomt - was er een felle discussie over de aard van het christendom resp. deïsme van Thomas Jefferson. Thomas Kidd, geschiedenisprofessor aan de Baylor University in Texas, schreef over “The David Barton controversy” [cf.]. Er volgden anderen en daarop verscheen: “Defending The Jefferson Lies: David Barton Responds to his Conservative Critics” een stuk van 40 pagina’s en 192 noten! [PDF] Dat was alweer enige jaren geleden.

Thomas Kidd greep daar nog eens op terug in een recente column, “What is Deism?” waarin hij het deïsme van de Founders Fathers nog eens aan de orde stelde [cf.]

Dit is weer aanleiding voor zijn collega om een duit in het zakje te doen. Die collega, geschiedenishoogleraar aan dezelfde universiteit, Baylor University, en verdediger van het christendom, Philip Jenkins  [cf.] liet vandaag een stuk verschijnen over “The Deist Revolution” [cf. NB daar alweer verdwenen, maar hier nog te vinden]. Daarin geeft hij korte informatie over de hoofdfiguren van het Engelse deïsme: John Toland, Thomas Woolston, Thomas Chubb, Anthony Collins en Matthew Tindal. Hij schrijft: “All were influenced by the work of Baruch Spinoza, who published his Tractatus Theologico-Politicus in 1670, and his scholarship had a huge influence in England.”

Tegen het einde stelt hij vast: “Jefferson stood exactly in that century-old Deist tradition.”
En z’n laatste alinea luidt: “By the by, the British Deists have been much discussed in the writing on the Radical Enlightenment by Margaret Jacob, Jonathan Israel, and others. I am puzzled as to why Israel sees the movement as so wholly derivative of Spinoza, as little more than a footnote in fact. Just call me a skeptic.”

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [93]

Op 25 februari 2014 begon ik een reeks “Inutilis scientia Spinozana” om ook de meer onooglijke kleine feitjes een onderkomen te geven. Wat geen duidelijk nut heeft kan toch zinnig geweten zijn. Zoals elke snipper feitenkennis over Spinoza van betekenis wordt geacht, kan hetzelfde ook gelden voor de onbeduidendste snipper aan Spinozana, zo is mijn uitgangspunt op dit blog.

Nu zie ik dat ongeveer een jaar later, ergens eerder dit jaar, gestart is met een initiatief: Academie Voor De Nutteloze Kennis [cf. website, twitter, facebook]. Maandagavond a.s. is de eerste avond, zeg maar het eerste college van deze academie.

Ik ben zo vrij deze rubriek in te schrijven bij het logo van de AVDNK. Missie: “Wij [v.d. AVDNK waarbij spinoza.blogse.nl zich aansluit] vinden dat geen enkele vorm van kennis of kennisvergaring zijn bestaansrecht hoeft te verdedigen in termen van (maatschappelijk) nut.”

 

Wat was eerst: Spinoza's necessitarianisme of z'n metafysica?

Hoewel sommige vragen inzake de interpretatie van Spinoza’s filosofie onbeantwoordbaar zijn, daar we niet rechtstreeks in z’n geest kunnen kijken, kan elke serieuze poging daartoe om hem uit zijn stellingen en bewijzen e.d. te reconstrueren zeer interessant zijn om successievelijk meer van zijn leer te begrijpen.

Ook al denk ik dat de in de titel van dit blog gestelde vraag (als de bekende kip-ei-kwestie) uiteindelijk niet te beslissen zal zijn, een poging wagen om de vraag te beantwoorden, kan interessante resultaten opleveren.

Sebastian Bender, postdoc aan de Humboldt Universiteit in Berlijn [cf.], plaatste recent een interessant artikel op academia.edu: “Spinoza’s Necessitarian Metaphysics.” [Cf.] Daarin tracht hij aan te tonen dat de aanname van Don Garrett dat Spinoza’s necessitarianisme* zijn uitgangspunt was van waaruit hij tot zijn substantie-monisme kwam, niet juist is en dat het omgekeerd moet worden gezien, n.l. dat zijn necessitarianisme voortkwam uit zijn substantie-monisme en wel m.n. vanwege hoe Spinoza de attributen zag.

Voor mij eindigt het gevecht onbeslist en kunnen beiden gelijk hebben. Maar boeiend is wel om de worstelpartij die Sebastian Bender aangaat, te bekijken. Een leerzame exercitie. Aanbevolen.
(Ik neig in de richting die Don Garrett aanneemt en dat Spinoza's necessitarianisme-intuïtie vooraf ging; maar het feit dat Bender die positie uit Spinoza's metafysica ziet volgen is een indicatie ervoor hoe goed het Spinoza gelukt is om zijn filosofie in geometrische vorm neer te leggen).

Een van de interessante resultaten die het oplevert is dat je in kort bestek meteen een overzichtje meekrijgt van de diverse posities die grote deelnemende partijen in de secundaire literatuur hebben ingenomen.

          

*) Ik houd het maar bij necessitarianisme, want we hebben er niet één goed Nederlands woord voor. [Afbeelding van hier geleend]

Spinoza in de Canon van 700 jaar Joods Nederland

Werd er nog maar kort geleden aangekondigd dat de Canon van 700 jaar Joods Nederland in de maak was en dat de samenstellers Tirtsah Levie Bernfeld en Bart Wallet zijn [cf. blog], vandaag verschijnt, zo is te lezen in Trouw, het boek de Canon van 700 jaar Joods Nederland, en is de website online gegaan.

Merkwaardig vind ik het dat van dat nieuws nog helemaal niets te vinden is op de websites van het Joods Historisch Museum, het Menasseh ben Israel Instituut en Crescas, dat samen met het Joods Maatschappelijk Werk, initiatiefnemer is van de Canon. Je zou wat meer enthousiasme verwachten. Enfin, we zoeken er niets achter, maar constateren slechts.

Uiteraard is een van de 'vensters' (dat is de taal van canons) gewijd aan de ban/cherem van Spinoza in 1656. Aan het beeld dat wordt geschetst merk je dat volstaan werd met het intussen ontstane algemeen beeld te geven, waarnaar niet nog eens door een deskundige is gekeken. Zo lezen we o.a. dat tot zijn leer zou hebben behoord: “Kerk en staat moesten totaal van elkaar gescheiden blijven.”

Een beetje raar vind ik het dat niet de Theologisch-politieke verhandeling en de Ethica worden genoemd; alleen is sprake van de Opera Posthuma – een titel die je niet dagelijks tegenkomt – alsof toch de weg naar Spinoza moeilijk vindbaar wordt gemaakt (ja, zulke dingen maken mij achterdochtig). Het volgende venster over Saul Levi Morteira (circa 1596-1660) is aan hetzelfde jaartal 1656 gekoppeld - hij ontleent zijn plaats in de joodse canon aan diezelfde ban!

Uriel da Costa kreeg geen venster.

Lees verder...

Spinoza cartoons van Gareth Southwell

Gareth Southwell is illustrator, schrijver en filosoof, wonend en werkend in het Verenigd Koninkrijk. Hij schreef boeken over filosofie en verzorgde cartoons voor The Philosophers’ Magazine, en de website PhilosophyOnline.co.uk. Hij heeft diverse websites, via welke hij zijn illustraties verspreid en afdrukken te koop aanbiedt. Deze cartoon van Spinoza dateert van 2009. Hij plaatste hem onlangs nog eens op twitter.


Lees verder...

"Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland" is een jaar oud

Deze maand een jaar geleden, op 13 maart 2014 om precies te zijn, verscheen Henri Krops boek over de receptie van Spinoza in Nederland. Het afgelopen jaar is er nog niet zoveel gebeurt op het terrein van spinozisme en spinozana dat er al een actualisering nodig zou zijn. Eigenlijk kun je als de belangrijkste fenomenen op dit vlak de algemene lofprijzingen van de recensenten ["gelauwerd" werd het, cf.] over dit inmiddels al standaardwerk genoemde werk over ‘het’ spinozisme. Ik zet ‘het’ tussen aanhalingstekens, want als één ding wel duidelijk is geworden dan heeft Krop met zijn boek wel aangetoond dat zoiets niet bestaat. Spinozisme is als een Wittgensteins familiebegrip: er zijn vele spinozismen die alle wel op een of andere manier verwant zijn aan elkaar, daar ze over Spinoza gaan.

Tot mijn verbazing moet ik vaststellen dat mijn eigen ochtendblad, Trouw, er geen bespreking aan heeft gewijd en dat valt me tegen van die kwaliteitskrant, die zoveel aandacht aan filosofie en theologie besteedt – betrokken is bij de Maand van de filosofie, de Maand van de spiritualiteit en de Denker des vaderland. Ook weet ik niet of de vaktijdschriften op het terrein van filosofie en geschiedenis er al een bespreking aan hebben gewijd.

 

Lees verder...

Spinoza in de Routledge History of Philosophy

Hierbij geef ik door dat de vier tien delen van Routledge History of Philosophy (General Editors—G.H.R. Parkinson & S.G. Shanker) op internet als PDF te vinden zijn.

G.H.R. Parkinson is in Spinozistische kringen vooral bekend door zijn  Spinoza’s Theory of Knowledge (1954).

Ik was bezig bij google.books kennis te nemen van delen van hoofdstuk 8, “Spinoza: metafysics and knowledge", geschreven door G.H.R. Parkinson in het 4e deel, waarvan vele pagina’s te bekijken zijn. In dat deel bevindt zich ook CHAPTER 9, “The moral and political philosophy of Spinoza,” van Hans W.Blom. Maar jammer dus dat je sommige pagina’s dan niet krijgt.

Maar wat ontdekte ik daarna? Op de site van Dr. Manuel Olimón Nolasco, Mexicaans priester, en historicus, lid van de Mexicaanse Academie van de Geschiedenis, oprichter van de Pauselijke Universiteit van Mexico staan ze te downloaden! Dan zal het met de © wel goed zitten, toch? Of zou dit als stelen van de rijken ten gunste van de armen in het nieuwe franciscaans-pauselijke beleid van de R.K. kerk passen?

Volume IV: The Renaissance and Seventeenth Century Rationalism. edited by G.H.R. Parkinson. London and New York, Routledge, 1993, 2003 [PDF]

En toen ik even verder keek, bleken de andere delen er ook te staan:

Vol III, Medieval Philosophy, edited by John Marenbon, 1998, 2004 [PDF]

Vol II, From Aristotle to Augustine, , edited by David Furley, 1999, 2005 [PDF]

Vol I, From the beginning tot Plato, edited by C.C.W.Taylor, London and New York, 1997, 2005 [PDF]

Kan altijd handig zijn, toch?

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [92] de nieuwste Spinoza

Komend weekend gaat New Jerusalem van David Ives bij het GableStage in Baltimore. Ik had dat al in een blog gesignaleerd, maar vanochtend verscheen in een tweet van GableStage deze foto van Abdiel Vivancos die de rol van Baruch de Spinoza zal vertolken, die ik hierbij als een soort retweet doorgeef.

 

 

De essentie der dingen [5] de zoektocht van Lucia Lermond naar Spinoza’s essentie van de mens

Na in het vorige blog over Lucia Lermond (1950 - 2014) en haar dissertatie, The Form of Man: Human Essence in Spinoza’s Ethic [Leiden/New York, E.J. Brill, 1988 – books.google –  Yumpu] te hebben geïntroduceerd, tracht ik nu een samenvatting van haar benadering te brengen. Het vervolgblog heeft even op zich laten wachten en blijft jammer genoeg onafgemaakt, want hoe ik het probeer, het lukt me niet het bevredigend af te ronden – zo zal aan het eind blijken.

Lucia Lermond is, zoals de titel al aangeeft, in Spinoza op zoek naar of en wat hij te zeggen heeft over de essentie van de mens. Ze concludeert – wat geen verrassing is – “that the Ethic does not offer an exhaustive account of man’s essential nature.” (p. 78) Toch zou het haar - naar haar overtuiging - lukken via een analyse van de Ethica een natuur van de mens (niet alleen als ens rationale, maar ook als ens reale) in Spinoza’s filosofie aan te wijzen.

Lees verder...

Toch een verborgen doelgerichtheid in de natuur?

Dat we tegenwoordig nogal wat boeken zien verschijnen die ‘religie voor atheïsten’ beloven, is veelzeggend. Religie: we kunnen niet zonder, zo lijkt de boodschap. Want we schijnen nu eenmaal naar een diepere zin achter het bestaan te verlangen. De spirituele leegte die is ontstaan door het verdwijnen, ja de dood van God, vraagt om invulling – een spiritueel vacuüm kan niet bestaan.

Vandaag verschijnt:

Nick Broers, Achter Darwins horizon. Een religie voor atheïsten. Damon, 2015

“Als je niet in God gelooft en al helemaal niets moet hebben van al die zweverige esoterie, wat voor ruimte heb je als redelijk mens dan nog om te geloven in een diepere zin achter het bestaan? Dit boek laat op verrassende wijze zien dat die ruimte groter is dan men gewoonlijk veronderstelt.
'Achter Darwins horizon' is een intellectueel avontuur waarin wordt onderzocht wat voor aanwijzingen de natuur lijkt te bieden dat het leven een diepere zin en betekenis heeft.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [91] Spinoza in het midden...

Vandaag verscheen de Zomerprospectus 2015 van de Wereldbibliotheek en daarin prijkt Jan Krol's nieuwe Spinoza-boek [cf. blog) fraai in het midden.
[klik op de afbeelding voor meer informatie en een foto van Jan Knol]

Was Descartes metafysisch eigenlijk wel een dualist?

Zoals we van hem gewend zijn, werd de inleiding van Piet Steenbakkers gisteren over het eerste deel van de PPC een informatieve bijeenkomst. Hij behandelde achtereen volgens de naam en aard van het werk, de status en de structuur van deel I.

Ik geef geen samenvatting, maar breng er enige punten uit naar voren die mij opvielen en die ik leerzaam vond, doordat ze nieuw voor mij waren. Zo bijvoorbeeld dat de substantieleer door Descartes meer dan in de Discours de la méthode (1637) en de Meditationes (1641) was uitgewerkt in de Principia Philosophiae (1644). Het was vooral dát onderdeel dat invloed had op Spinoza, Locke, Leibniz en anderen.

Dualist of pluralist?
Descartes werd vooral bekend als dualist en wordt nogsteeds zo beschouwd, doordat hij, naast de ene ongeschapen substantie God, twee soorten geschapen substanties onderscheidde: zielen en materie. Let op: ‘soorten’ onderstreept en ‘zielen’ in meervoud. Nieuw voor mij was dat voor Descartes de ziel van elk mens een aparte substantie was. Ik heb er nog eens uitdrukkelijk naar gevraagd of Descartes, net als bij lichamen die de modi van de uitgebreide substantie waren, de zielen niet ook als modi van de substantie denken zag (de term modi in deze betekenis was ook van Descartes afkomstig), maar de inleider was heel stellig en benadrukte nog eens uitdrukkelijk: alle zielen waren voor Descartes substanties!

Mijn inschatting is dat Descartes vooral als dualist wordt beschouwd in antropologie, de filosofische menskunde (in de mind-body-studies). Maar metafysisch gezien was hij dan eerder, zoals Leibniz, een pluralist. Ik was dit gegeven nog niet eerder tegengekomen en toen ik achteraf vandaag hiernaar ging googlen zie je bijna alleen dít lichaam-geest-dualisme behandeld worden en niet dat het universum van Descartes uit een ontelbaar (oneindig) aantal substanties (n.l. zielen) bestaat, waardoor hij dichter bij Leibniz in de buurt komt.

Lees verder...

Nederlands Filmfonds gelooft in de film Spinoza Con Brio

Bijna twee jaar heb ik het volgehouden om niet meer op zoek te gaan naar informatie over hoe het staat met de voorbereidingen van de Spinoza-film die Rudolf van den Berg, maker van TIRZA, SÜSKIND, DE AVONDEN, in december 2008, alweer bijna 6½ jaar geleden, aankondigde. [Zie onder de blogs die ik erover maakte.]

Lange documentaire over Spinoza
De vraag van Sven Van Den Berghe onlangs naar nieuws over de film waarvoor al opnamen in het Spinozahuis waren gemaakt, wekte bij mij weer de vraag naar die speelfilm op. Wat Sven vroeg ging kennelijk om de documentaire die Robin Lutz zou maken. Die film komt er aan. Op diens website is te lezen:

2012 – 2015: Voorbereidingen en realisatie van een lange documentaire over het leven en denken van Spinoza en wat dat voor deze tijd betekent. De film zal 8 [werd 22] november 2015 uitgezonden worden door de Joodse Omroep en vanaf zomer 2015 te zien in de Pathé bioscopen. De film zal eveneens gebruikt worden door diverse onderwijsinstellingen. [Cf. robinlutz.nl]

Aanvulling: Robin Lutz ontving van Fonds 1818 een donatie: €30,000.00 voor zijn "educatieve documentaire over het leven en denken van Spinoza". "Een van 's werelds grootste denkers is Baruch Spinoza. Spinoza's belangrijkste werk is de Ethica, dat in zijn tijd zo revolutionair was dat het pas na zijn dood kon worden gepubliceerd. Deze inhoudelijke documentaire gaat over het leven en denken van Spinoza en zijn tijd. De film is gericht op een groot en breed publiek." [Van Fonds 1818]

Lees verder...

De essentie der dingen [4] de benadering van Lucia Lermond (1950 - 2014)

In een vorig blog over zoals Christopher P. Martin de essentie bij Spinoza zag, gaf ik al aan dat Morgen Laerke in zijn kritiek erop naliet om aandacht te geven aan de passages in de Ethica waarin Spinoza spreekt over de natuur van mensen, op grond waarvan sommigen aannemen dat Spinoza ook (of uitsluitend) over een soort-natuur of –essentie lijkt te spreken. Laerke volstaat met het afwijzen van het beroep op het ondersteunend bewijs dat wordt gevonden in (een verkeerd begrepen) 1/17s. Maar daarmee heb je niet genoeg gedaan, want er zijn meer passages die in die richting wijzen. En ook die teksten moet je verdisconteren in een juiste uitleg van het essentie-begrip bij Spinoza.

Een heel interessante behandeling van de problemen die daarmee samenhangen, is te vinden in een boekje dat je nooit ergens geciteerd ziet of een bibliografie in secundaire literatuur opgenomen. Alsof het onbekend is of misschien wel genegeerd wordt. Het betreft een proefschrift waarin aan alles te merken dat de auteur zich terdege in de Ethica én in de secundaire Spinozistische hermeneutiek betreffende haar onderwerp heeft verdiept. Het gaat om

Lucia Lermond, The Form of Man: Human Essence in Spinoza’s Ethic [Leiden/New York, E.J. Brill, 1988 – ix, 87 pp.]. Het betrof haar dissertatie. - books.google

Lees verder...

Erkenning voor een blog uit academische kring!

Afgelopen woensdag had Eric Schliesser een blog over "Spinoza on De Witt ("Ultimi barbarorum," Reconsidered)" [Cf.]. Ik ga op de inhoud ervan niet in, maar verwijs hier alleen naar deze noot die hij eronder plaatste:

+ If you read Dutch you should take a look at this lovely blog post.

Behalve de eervolle en ruime vermelding van dit Spinoza-blog in Henri Krop’s boek, Spinoza - een paradoxale icoon van Nederland, kreeg ik niet eerder een reactie uit academische kring op iets uit dit weblog. En nu deze erkenning door prof.dr. Eric Schliesser! Het voelt als het ontvangen van een ruime voldoende voor een masterscriptie.

Ik heb dat blog, “De leuze "Ultimi barbarorum" is een van de werken van Spinoza! Zijn kortste!,” zojuistnog eens nagelezen en ben er zelf ook nog behoorlijk tevreden over. De aanleiding ervoor was een discussie met Miriam van Reijen die vond dat te automatisch door iedereen maar werd aangenomen dat Spinoza met die leuze passioneel z’n woedende verontwaardiging toonde, terwijl bij de brenger van het nieuws, Leibniz, daarover niets te vinden was. Dat werd voor mij aanleiding er eens over na te denken en vooral allerlei informatie erover na te trekken. En dat leidde dus tot die “lovely blog post.”

[Het lijkt misschien nog zeer onspinozistisch om voor die erkenning gevoelig te zijn, maar dat valt wel mee: als je je er niet teveel door laat bepalen - ik dóe het er niet om...]

Eppo Doeve (1907-1981) maakte Spinoza-illustraties

Van Eppo Doeve had ik in eerdere blogs al een enkele illustratie. Het blog van gisteren over de covers van Theun de Vries’ Spinoza, is aanleiding een apart blog te wijden aan hem en zijn Spinoza-illustraties (voor zover mij bekend). De aparte website die er over hem bestaat, www.eppodoeve.nl/, heeft zijn Spinoza niet, ook niet onder het menu ‘covers’, terwijl die van Theun de Vries Spinoza-biografie toch bijzonder geslaagd is.

Eppo Doeve, geboren in Bandoeng, Nederlands-Indië, was van gemengd Europees en Indisch bloed. Als kunstenaar was hij een autodidact die als veelzijdige tekenaar almaar bekender werd; hij was schilder, tekenaar en boekbandontwerper. Bijna alle grafische uitingsmogelijkheden beproefde hij: boekillustraties, reclametekeningen, affiches, bankbiljetten tot politieke spotprenten aan toe. Bekend werd hij vooral vanwege zijn werk voor de Avrobode en Elseviers Weekblad. Van J.F. Doeve werd hij almaar meer geliefd als Eppo Doeve. In 2013 was er een grote overzichtstentoonstelling van het werk Eppo Doeve in kunstenaarssociëteit Arti et Amcitiae in Amsterdam. Bij deze gelegenheid verscheen het boek van

Jop Euwijk (samenst.), Eppo Doeve – ter herinnering 1907-1981. Reed Business / Elsevier, mei 2013.

Lees verder...

Knox Peden’s "Spinoza Contra Phenomenology" weer besproken

“The story of Spinoza's impact on twentieth-century French philosophy is one that badly needs to be told, which is not to say that it needs to be told badly.”

Deze openingszin van reviewer Bruce Baugh bij de NDPR zegt genoeg:  geeft al helemaal aan dat de bespreker grote moeite heeft met veel uit het boek van

Knox Peden, Spinoza Contra Phenomenology: French Rationalism from Cavaillès to Deleuze [Stanford University Press, 2014]

Bruce Baugh [cf. z’n website] is zelf deskundige in de Franse filosofie, schreef o.a., French Hegel: From Surrealism to Postmodernism. [Routledge, 2003, 2014 - review in NDPR]. Over Spinoza schreef hij overigens maar één artikel, “Temps, durée et mort chez Spinoza [in: Philosophiques 29 (2002):23-39 [PDF], een door Sylianne Charles & Jacques-Henri Gagnon geredigeerde special over Spinoza sous le prisme de son anthropologie [cf.], maar dat terzijde. Meer schreef Baugh over Sartre, Derrida, en Deleuze en nu kwam Knox Peden met een boek op zijn terrein en dat zint hem niet helemaal. Hij heeft veel kritiek, maar kan toch ook wel wat waardering opbrengen, m.n. voor de eerste drie hoofdstukken over Jean Cavaillès en over het zich over vele jaren uitstrekkende debat tussen de Descartes-kenner (en leermeester van Deleuze) Ferdinand Alquié en de Spinozageleerde Martial Gueroult. Vanwege juist dat soort informatie had ik het boek aangeschaft en met interesse gelezen.

Enfin, bekijkt u het zelf maar. Het is overigens vooral een imponerende bespreking voor collega scholars. Ik had me al afgevraagd waar de bespreking op NDPR bleef, maar vandaag was hij er dus.

______________ 

Zie in dit blog mijn signaleren van het boek en in dit blog een verwijzing naar een eerdere bespreking. 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [90] De Spinozaband van Friedrich Bülow

Friedrich Bülow (1890 – 1962) verzorgde een uitgave van een gedeelte van Spinoza’s werken:

Spinoza. Die Ethik, Schriften und Briefe. Friedrich Bülow [Hrsg.] Stuttgart: Kröner, 1955. - XXXII, 337 pp. - (Kröners Taschenausgabe; 24).

Anmerkung auf S. IV: Die 'Ethik wurde von Carl Vogl übertragen und vom Herausgeber revidiert. Die Auswahl aus der 'Abhandlung über die Läuterung des Verstandes' wurde der von Werner Schingnitz durchgesehenen Reclam-Ausgabe Nr. 2487 entnommen. Den abgedruckten Briefen liegt Spinozas Briefwechsel, philosophische Bibliothek Bd. 96, Verlag Felix Meiner, zugrunde. [cf. Spinozabibliografie]

Het boekje heeft een handzame omvang en beleefde vele herdrukken.  

Wie was deze Friedrich Bülow?

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [89] De covers van Theun de Vries’ Spinoza

Van het fraaie boek van Theun de Vries, Spinoza, beeldenstormer en wereldbouwer, bezit ik diverse exemplaren. Maar de aanleiding voor dit blog is de cover van een uitgave die onlangs op marktplaats verscheen en die ik niet bezit. Ik hoop van iemand te vernemen wie de maker is van de Spinoza-afbeelding op de cover. Want om het alleen om dat te weten te komen aan te schaffen, gaat me toch wat te ver.

                      Dit betreft de 4e uitgave uit 1991(zie onder)

Lees verder...

Beeldhouwer Patrick Berthaud maakte een klassieke Spinoza-buste

Patrick Berthaud (1968) is een Franse beeldhouwer die als tiener al met beeldhouwen begon, zich verder ontwikkelde op bouwplaatsen van renovaties van historische monumenten, zoals kathedralen. In 1998 werd hij aangenomen als Compagnon Sculpteur sur Pierre bij de Union Compagnonnique Des Devoirs Unis in Autun. In januari 2001 begon hij in Eschbach au Val in de Elzas zijn eigen atelier, waarin hij zijn tijd verdeelt tussen hedendaagse kunst, opdrachtwerk en informatieoverdracht. Zie zijn website.

Onlangs maakte hij een Spinoza-buste van terracotta, waarvan hij mij deze afbeeldingen zond. Ik zie er een geslaagde, krachtige Spinoza in een klassieke stijl in.

    

Lees verder...

Deutschlandfunk start vandaag een serie over Friedrich Schleiermacher

Friedrich SchleiermacherDe benoeming tweehonderd jaar geleden van Friedrich Schleiermacher tot rector van de Berliner Universität, aan de oprichting waarvan hij samen met Wilhelm von Humboldt had gewerkt, is voor Deutschlandfunk aanleiding er een door Rüdiger Achenbach gemaakte serie van drie delen aan te wijden.

Teil 1 der Serie Friedrich Schleiermacher - der protestantische Kirchenvater des 19. Jahrhunderts

Friedrich Schleiermacher fand in dem berühmten Salon der Henriette Herz (1764 - 1847) eine völlig neue Welt, in der er sich sehr wohl fühlte.

Te beluisteren en mee te lezen, want de tekst is geheel uitgeschreven. [Cf. Deutschlandfunk]

Meegedeeld wordt dat hij vanuit zijn deelname aan de salon van Henriette Herz o.a. Spinoza ging lezen.

________________

Hier de links naar de drie delen 

18-3-2015: "Weil Religion im Kern nichts anderes ist als Kunst"

19-3-2015: Die Religion des Gefühls gegen kalte Vernünftigkeit

20-3-2015: Die Reformation ist noch nicht abgeschlossen

Lees verder...

Jan Drost's romantisch misverstand over Spinoza

Morgen wordt het boek bij Athenaeum Boekhandel in Amsterdam gepresen-teerd, vandaag heeft Trouw al een bespreking van

Jan Drost, Denken helpt. De Bezige Bij

Van de achterflap: “Filosofie zweverig? Níet nadenken over je leven is pas zweverig! Wie zichzelf geen grote vragen stelt, leeft in het wilde weg en kan hopeloos verdwalen in leegte en machteloosheid.
Jan Drost, schrijver en filosoof, onderzoekt aan de hand van denkers als Aristoteles, Epicurus, Seneca, Spinoza en Sartre wat ons gelukkig kan maken. Hun denkwerk en inzichten kunnen helpen, niet alleen bij grote zaken als liefde, blijdschap, angst, leven, dood, verdriet en rouw, maar ook bij kleinere kwesties, zoals de vraag waarom het altijd net begint te regenen wanneer jij de deur uitgaat.”

Weer een zelfhulpboek dus. Als je goed naar de cover kijkt staat elke filosoof voor een bril die je opzet: de blauwe bril rechtsboven is die van Spinoza. En wat heeft Jan Drost van Spinoza meegekregen?

De bespreking van Maurice van Turnhout gaat volgens een vast stramien of ‘format’ zoals we tegenwoordig zeggen: iets over de schrijven, de stelling van dit boek, opvallendste passage, onbegrijpelijke passage, reden om dit boek niet te lezen, reden om dit boek wel te lezen.
Zie hiernaast de opvallendste passage voor Van Turnhout: 
 

   

Lees verder...

Film over Spinoza als filosoof en schilder van de liefde

Ciaj Rocchi brengt aparte kunstzinnige korte films. Op 7 juni 2014 had ik ook al blog met een Spinoza-film van "GKL film production". Tweedagen geleden zette Ciaj Rocchi weer een GKL film uit 2008 op Youtube, getiteld Spinoza - Ethica. Twee rollen:
Gaia Picciolini - als Anna Barents
Parama Libralesso - als Spinoza. schilder en filosoof

To take Spinoza seriously is actually to be — or to become — mad... [Alexandre Kojève]

Deze zin van Alexandre Kojève uit An Introduction to the Reading of Hegel (Ithaca, NY: Cornall University Press, 1969) pp. 129] had ik al eerder in een blog over Kojève. Soms heb ik inderdaad wel eens dat gevoel als ik probeer moeilijke teksten van, maar vooral over Spinoza te doorgronden: om gek van te worden, soms.

Toen ik dit zinnetje weer tegenkwam in een stuk dat ik in dit blog wil signaleren, besloot ik daar maar eens de titel van dit blog van te maken. Het gaat om het volgend redelijk omvangrijk stuk:

David Campbell, "Louis Althusser and the End of Classical Russian Marxism: Spinoza, Hegel and the Critique of Dogmatic Marxism". in: Critique: Journal of Socialist Theory, Volume 42, Issue 4, 2014, Special Issue: Marxism and Islam, p. 1 – 48 [cf. het stuk is ook te vinden als PDF]

De aanleiding is Louis Althusser’s poging of aanpak om het Marxisme niet (meer) via Hegel, maar op basis van Spinoza te reconstrueren. Campbell’s opzet is om weer van Spinoza’s ‘dogmatische epistemologie’ die centraal zou staan in Althusser’s hervorming af te komen door op zijn beurt nog eens Hegel’s kritiek op Spinoza naar boven te halen. Dit vooral daar er volgens hem in het denken van Marx geen enkele grond voor was daar het al een voldoende adequate uitdrukking van het dialectisch materialisme was.

Lees verder...

In NRC Handelsblad interview met Bas van Egmond

In NRC Handelsblad van gisteren, zo liet Adrie Hoogendoorn mij weten, had Jannetje Koelewijn een interwiew met Bas van Egmond, voormalig huisarts die zich nu neurofilosoof noemt, maar zich zeer geïnspireerd weet door Spinoza. Koelewijn typeert hem als: "Een homo universalis, waar vind je ze nog." Via een tweet wees Van Egmond zelf ook op dat interview, zag ik vervolgens. Die tweet brengt je bij de NRC.

De aanleiding voor dat interview vormde zijn boekje Kopverkenningen. Van emotie naar ratio [Uitgeverij Tiem, 2014]

Dat heeft ook een eigen website, waarop wordt beloofd: "Spinoza, Hobbes, Descartes en zoveel andere filosofen zijn zoveel beter te begrijpen als je dit boek gelezen hebt." Geen geringe belofte.

Ik ben Bas van Egmond inmiddels al meerdere keren tegengekomen tijdens VHS-zomercursussen over Spinoza in Barchem. Daar lag vorige zomer zijn boekje op de boekentafel, maar mij had hij nog niet kunnen verleiden het te gaan lezen. Jannetje Koelewijn peilde bij hem "de ambitie om alles in één neurofilosofisch systeem onder te brengen." Goed aangevoeld, dunkt me. Ik herken die ambitie, maar kon het gevoel niet van me afzetten van een wellicht net iets te grote ambitie. En zo kon ik nog niet van emotie overgaan naar een rationele aanschaf en lezing.

Weer boek zonder Spinoza - zelfs in een "Ethics" als dit recente van Erik Wielenberg

Weer moet ik maar weer eens mijn verbazing erover uitspreken dat in een boek met onderstaande titel de naam van Spinoza niet voorkomt. Ik kom op het boek via het review in de NDPR en verbaasde me er al over dat daarin naar Spinoza niet verwezen werd. Dus ging ik even kijken naar het boek zelf en ook daaruit geeft books.google geen enkele hint op de naam Spinoza. Wel gaat het uitgebreid over de 'Cambridge Platonist' Ralph Cudworth (1617—1688) die zich wel met Spinoza bezighield en waarschijnlijk met het oog op hem het zgn antieke begrip Hylozoïsme muntte (cf. blog)

Erik J. Wielenberg, Robust Ethics: The Metaphysics and Epistemology of Godless Normative Realism. Oxford University Press, 2014 - books.google 

Niet dat ik vind dat Spinoza een 'normatief realisme' zonder God zou voorstaan en daarom ook in dat boek zou moeten voorkomen; uiteraard niet. Maar voor een goed contrast moet je niet alleen vergelijken met de standaard theïstische normatieve ethieken, maar ook met Spinoza. Ralph Cudworth zelf zag dat goed in.

 

Lees verder...

Over de twee kanten van de conatus: trachten ons bestaan te behouden én te verbeteren

Graag wijs ik op het volgende, diepgravende, vandaag geplaatste artikel van Stephen Connelly de auteur van het onlangs uitgekomen boek Spinoza, Right and Absolute Freedom [Birkbeck Law Press, 2015 - cf. blog]. Ik vermoed dat hij er de hoofdlijnen van zijn boek in samenvat - een nuttige gewoonte van auteurs om hun werk onder de aandacht te brengen:

Conatus: political being and Spinoza  [cf.]

Hij gaat terug tot diep in de middeleeuwse scholastiek, van vooral Duns Scotus. Hij geeft een volgens mij eigen lezing van de begrippen potentia & potestas en stelt - en ik zie dat als dé centrale boodschap van het stuk:

"At the heart of Spinozism there is not a submission to being, but a struggle between a desire to be and a desire to reconstruct all the being that is in a new way." En dat laatste dan met name via de politiek.

Mij valt op dat hij meent dat hij de eerste is en dat niemand anders de twee aspecten in Spinoza's conatus-begrip heeft bespeurd. Misschien geldt dat voor de Angelsaksische landen, maar ik meen dat De Dijn al eerder in A Way to Wisdom heeft gewezen op het dubbelaspect van conatus: trachten te behouden én te ontwikkelen. Ook Juffermans zie je in zijn Drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza altijd m.b.t. de conatus spreken over "zelfbehoud én zelfontplooiing." Maar goed, wellicht is daar de toepassing op juist de politiek minder te vinden.

Een belangrijk artikel van Stephen Connelly dat je niet zomaar even als het ochtendblad wegleest.  

De essentie der dingen [Intermezzo] "Sterven als René Gude, dat kon er maar één"

    

Zo luidt de laatste zin van een groot herdenkingsartikel in Trouw naar aanleiding van het overlijden afgelopen vrijdag van René Gude (1957 – 2015). Het vormt de aanleiding voor even dit intermezzo in de reeks over het essentiebegrip bij Spinoza. Zonder deze appellerende zin zou ik hier niet over de overledene geschreven hebben. Over Spinoza heb ik hem nooit gehoord, wat wel gekund zou hebben wegens hun beider interesse in de stoïcijnen, op wie Spinoza uiteindelijk wel kritiek had, maar van wie hij toch veel overnam. Ook René Gude deed dat.

Uiteraard kon er maar één als René Gude sterven – er wás er maar één. Daarmee zitten we meteen midden in Spinoza’s Ethica. Van ieder individueel ding, dus ook van ieder mens, bestaat er maar één en elk individu heeft z’n eigen essentie (en dienen we niet te benaderen als een exemplaar van een soort).

Lees verder...

Lou Andreas-Salomé (1861-1937) – een modern Spinozist

Op 13 februari 2014 had ik een blog over “Lou Andreas-Salomé (1861-1937) was Spinoza de Muze van deze Muze van filosofen?”
Vanuit een zekere teleurstelling dat uit haar autobiografie niet blijkt wat Spinoza voor haar betekende, terwijl bekend is dat ze Spinoza serieus bestudeerde, verzamelde ik wat er over haar Spinoza-interesse te vinden was.
Toen was ik niet gestuit op dit werk

Gisela Brinker-Gabler, Image in Outline: Reading Lou Andreas-Salomé. Bloomsbury Publishing USA, 2012 – books.google

    

Daarin komt een paragraaf voor over haar Spinoza-studie die ik hier graag opneem (voor verwijzingen, andere dan die naar het werk van Salomé zelf, verwijs ik naar het boek). Naar wat uit het vorige blog al vermoed kon worden, blijkt hieruit heel duidelijk hoe diepgaand zij zich in Spinoza heeft verdiept en hoe ze de inzichten die ze bij hem opdeed toepaste. In haar inleiding schrijft Gisela Brinker-Gabler dat "Spinoza's work was a lifelong reference point for Andreas-Salomé" en ook dat "the Spinozian dimension of her thought [..] often has been overlooked."

Lees verder...

Nieuw boek van Jan Knol over Spinoza aangekondigd

Het is op de website van de Wereldbibliotheek nog niet te vinden, maar wel op diverse boekenwebstites staat aangekondigd dat op 15 mei a.s. het vierde boekje zal verschijnen van

Jan Knol, Spinoza in 107 vragen en antwoorden. Wereldbibliotheek, 15 mei 2015 -  144 blz.

Merkwaardig dat dit nog niet werd neegenomen in de Voorjaarsaanbieding 2015 van de Wereldbibliotheek, waarin wel te vinden is dat dit voorjaar de 9e druk van Jan Knols eersteling En je zult spinazie eten zal uitkomen [cf. blog].

Lees verder...

De essentie der dingen [3] Spinoza’s Individuals – Christopher P. Martin’s dissertatie

De dissertatie van Christopher P. Martin, Spinoza's Individuals [Purdue University, ProQuest, 2007] kwam ik tegen en was ik via books.google aan het bekijken, waarna ik besloot er in een blog aandacht aan te geven, voor ik in de gaten had dat hij een van degenen was die zo onder vuur werden genomen in het recente stuk van Morgen Laerke, waarin hen een ‘platoniserend lezen’ van Spinoza werd verweten [cf. blog]

Het tweede hoofdstuk van Christopher P. Martin’s Spinoza’s Individuals, "The Definition of the Essence of a Thing," is op books.google geheel te lezen. Maar Martin heeft z’n proefschrift nog eens samengevat in een artikel en het is niet het proefschrift, maar dat artikel dat Laerke attaqueert:

Christopher P. Martin, "The Framework of Essences in Spinoza's Ethics" in: British Journal for the History of Philosophy 16 (3) 2008, 489-509 [PDF]

Ik maak in dit blog van het eerste deel van dat stuk weer een globale samenvatting. Ik zal daarna duidelijk maken, waarom alleen dat eerste deel.

Lees verder...

Hoe denken dieren?

Morgenavond, zondag om 19:15 uur op NPO 2 de eerste van drie afleveringen van Focus: Hoe denken dieren?

Het betreft de BBC-serie “Inside the Animal Mind.” Chris Packham reist de wereld over om zich een beeld te vormen van de dierlijke geest en de vaardigheden van dieren vast te leggen.

Afl. 1: Zintuigen. In deze aflevering onderzoekt Chris Packham de bijzondere manieren waarop dieren hun zintuigen gebruiken. In deze aflevering komt vooral de hond en diens ontwikkelde reukzin aan bod.

Wel grappig - gezien eerdere discussies op dit blog die we wat mij betreft niet over hoeven te doen - vind ik dat de Engelse titel maar meteen is vertaald in de wetenschappelijke vraag: Hoe denken dieren? Waarbij aan de meer filosofische vraag voorbij wordt gegaan.

 

    

Ik geef die hond hier alvast een Ethica voor dieren. [Plaatje van hier geleend]

Lees verder...

Spinoza’s eigen kunstzinnige web

Niet over het, naar het schijnt, in oprichting zijnde The Spinoza Web, ga ik het hebben (drie maanden geleden liet het via twitter weten: “Our plans are ready and a pilot is expected ready soon,” waarbij niet duidelijk werd gemaakt wat ‘ready soon’ betekent), maar over Spinoza’s eigen web.

De filosofiestudent Torin Doppelt, die dit jaar z’n PhD hoopt te halen met een dissertatie die waarschijnlijk zal gaan over Meaning and Method in Spinoza’s Ethics, heeft al enige jaren een website, waarin hij in matrices de relaties tussen de elementen van Spinoza’s Ethica (definities, axioma’s, stellingen, bewijzen e.d.) met elkaar verbindt. Cf. ethics.spinozism.org/. Daarin kun je opzoeken welke Spinoza in latere elementen gebruikt. Ik had op 4 april 2013 daar een blog over. I.t.t. het ‘Overzicht Ethica-vertalingen’ van Julien Gautier die ik regelmatig gebruik, heb ik rechts niet een link naar Doppelts site opgenomen, daar ik de gebruikswaarde ervan tamelijk bescheiden vindt. In de loop der tijd heeft hij z’n website verder uitgebouwd en je vindt er ook grafische voorstellingen in diverse vormen van ‘verdichting’. Daar is o.a. deze grafische voorstelling te vinden waarin alle relaties tussen de Ethica-elementen zichtbaar zijn gemaakt. Ik heb de grafische afbeelding die je als laatste krijgt 900 gedraaid en de eronderliggende matrix weggelaten. Linksboven deel I, De Deo, daaronder deel II, deel III daaronder is over de hele breedte gehouden, waarna we weer omhoog gaan naar deel IV tot we rechtsboven in deel V weer terug zijn bij God en de amor Dei intellectualis.

 

Lees verder...

In de maak: De Joodse Canon

Naar ik meen ergens opgepikt te hebben is Bart Wallet bezig aan het schrijven van een nieuwe joodse geschiedenis. Intussen gaat hij samen met Tirtsah Levie Bernfeld een canon opstellen van 700 jaar joden in Nederland, zo vernam ik van Ferdie Fluitsma die me deze link doorstuurde naar een eerste proef ervan.

Het is hun opzet om een overzicht te geven van hoe het joden in Nederland is vergaan vanaf het eerste moment dat ze zich hier blijvend wisten te vestigen. Door kort en bondig de centrale punten van 700 jaar joodse geschiedenis in een lopend verhaal presenteren.

In honderd vensters
Er zijn honderd vensters gekozen die met elkaar een evenwichtig, representatief beeld geven. Elk venster heeft betrekking op een centrale gebeurtenis, een plaats (een zgn. lieu de mémoire), een persoon of een voorwerp – aan de hand waarvan een belangrijk aspect van de Nederlandsjoodse geschiedenis verteld kan worden. Elk venster heeft een korte tekst en is gekoppeld aan een sprekende, iconische afbeelding.

In de canon, die van de Middeleeuwen tot de eenentwintigste eeuw loopt, is aandacht voor politiek, economie, cultuur en religie, voor belangrijke rabbijnen, maar ook voor de joodse marskramer en het antisemitisme in Nederland.

Om Spinoza kan die Canon uiteraard niet heen, maar dat zullen ze ook niet willen.

 

Inutilis scientia Spinozana [88] Spinoza in de Leisure Hour Series

Een van de oudste boekuitgeverijen in de Verenigde Staten van Amerika is Henry Holt and Company gevestigd in New York City, gesticht in 1866 door Henry Holt en Frederick Leypoldt.

Ergens in de 1870-iger jaren begonnen ze de Leisure Hour Series en daarin verscheen in 1882 een vertaling van Berthold Auerbach’s Spinoza.

          

Lees verder...

Étienne Balibar over Louis Althusser en diens Spinoza

Vandaag in l'Humanité een interview dat Jérôme Skalski met Étienne Balibar had: 

 « Une période d’intense débat autour de la philosophie marxiste »

Daaruit haal (en vertaal) ik het gedeelte over Althusser's Spinoza-interesse. Ook de fraaie foto die Sophie Loubaton van Balibar maakte neem ik mee.

Vraag: Was Spinoza niet ook een denker van radicale democratie? Is filosofisch gezien, het Althusseriaanse marxisme, niet ook een terugkeer naar Spinoza?

Étienne Balibar: Spinoza’s Theologisch-politieke verhandeling bewonderde Althusser. Maar dat was niet het aspect dat hem het meest interesseerde. Je hebt helemaal gelijk dat Spinoza's denken een radicaal democratisch denken was. Dit is iets dat al sinds een tijdje vooraan in de aandacht van de voorhoede staat en is toegeëigend door een verscheidenheid aan filosofen waaronder sommigen van inderdaad marxistische origine.

Dit was echter niet het aspect dat Althusser interesseerde. Niet dat hij er vijandig tegenover stond, maar hij dacht, in feite, dat radicale democratie een overgang, een tussenstap was op weg naar de dictatuur van het proletariaat. Vanuit dit oogpunt gezien was hij een zeer orthodoxe marxist.

Lees verder...

Baltasar Gracián (1601-1658) diens El Criticon stond bij Spinoza in de boekenkast

Vanmiddag heb ik Baltasar Gracián, De criticon of de kunst van het leven [vert. Thedo Kars. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2008] uit de bibliotheek geleend. Wikipedia vertelt over hem dat hij een Spaanse jezuïet was “die bekend is als schrijver van amorele, illusieloze, 'machiavellistische', vaak cynisch genoemde boeken, waaronder Handorakel en kunst van de voorzichtigheid. Zijn werk werd geprezen door Nietzsche, Voltaire, Stendhal en La Rochefoucauld. Schopenhauer heeft het Handorakel in het Duits vertaald.”

Wat er niet bij staat is dat Spinoza in het bezit was van een Spaanse uitgave El Criticon Vol. 3. Jacob van Sluis & Tonnis Musschenga die in 2009 De boeken van Spinoza samenstelden, schrijven erbij: Mogelijk: El criticon ; Tercera parte: En el invierno de la vejez / Baltasar Gracián. – Madrid : Pablo de Val, 1657.

Hier de titelpagina van het boek dat Spinoza dan in huis zou hebben gehad (van es.wikipedia]. Zoals wel vaker liet Baltasar het verschijnen onder de naam van zijn broer Lorenzo. Dit boek heeft de Vereniging Het Spinozahuis nog niet aan de Spinoza-boekerij kunnen toevoegen.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [87] Baruch Spinoza iPhone Cases

De echte liefhebbers van Spinoza, die over een iPhone beschikken, kunnen die nu van een beschermkastje voorzien mét afbeelding van hun held. [Cf.] Ze kosten wel tussen de $38 en $50, maar je kunt de afbeelding dan ook zo verschuiven dat hij het best naar je zin is (zoals afbeelding 2 en 3 laten zien)

  

De essentie der dingen [2] per definitie - een lemma

In dit blog neem ik het lemma ‘Essentia’ over dat Henri Krop schreef voor de Continuum Companion to Spinoza, waarbij ik tussen [ ] toelichtende opmerkingen plaats. Aan het eind geef ik mijn commentaar op een commentaar van Mogens Laerke op dat lemma.

Essentia

Spinoza's definition of essence in Ethics 2 is complicated, running over more than three lines. It says: 'to the essence of any thing belongs that which, being given, the thing is necessarily posited and which, being taken away, the thing is necessarily taken away; or that without which the thing can neither be nor be conceived, and which can neither be nor be conceived without the thing'. According to Gueroult (1974, pp. 27-8) its length and deviations from tradition and Descartes (cf. PPC 2ax2) are due to the fact that only in part two, dealing with finite things, did it become necessary to distinguish between cause and essence, which by the Cartesian phrase 'that without which the thing can neither be nor be conceived' are identified and coincide in God. Moreover, God, being the cause of both the existence and essence of all things, would pertain to their essence (E2p10s). Spinoza's definition also announces the crucial notion of an individual essence, which is made explicit in Ethics 2, proposition 37.

[Voor de duidelijkheid: in E2p10s legt Spinoza uit waarom hij deze wat omslachtige definitie gaf, om n.l. te bereiken dat – terwijl voor ieder duidelijk is dat individuele dingen veroorzaakt worden door God en zonder God niet kunnen zijn of gedacht worden - God toch niet gezien kan worden als tot hun wezen te behoren.]

Lees verder...

De essentie der dingen [1]

Al eerder ging het in een reeks blogs (ik zal ze hieronder vermelden] over het essentie-begrip bij Spinoza. Al eerder ook had ik het plan om in een volgende reeks blogs nog eens dieper in te zoomen op de betekenis van (en ‘misvattingen’ over) dit begrip. Het kwam er niet van, maar nu ik een aantal interessante teksten op het spoor kwam, ga ik het toch proberen.

Nu kun je niet zeggen dat Spinoza een volledig uitgewerkte visie heeft over wat de essentie van een ding, van een mens is (ons interesseert - met Spinoza - uiteraard vooral de mens) – hij geeft hier en daar slechts hints. En dat uit het weinige dat hij erover zegt dan ook nog eens misverstanden ontstaan, is mede aan Spinoza’s soms te korte behandeling te wijten. Daarom zet ik ‘misvattingen’ hierboven tussen aanhalingstekens, want je kunt nooit zeggen dat jouw interpretatie de enig juiste is.

Wat we in de eerdere discussie (en juist dóór de tot nadenken uitlokkende reacties) ontdekten was dat, hoewel dat in de secundaire literatuur wel veel gebeurt, goed beschouwd (dus als je goed en nauwkeurig leest) datgene wat Spinoza zegt in 1/17s niet als zijn eigen zienswijze op de essentie van de mens kan worden beschouwd. En dat is zo daar hij in dat scholium een contrafactische redenering opzet over de denkfiguur (“stel”) dat het goddelijk verstand tot Gods wezen zou behoren (tot de natura naturans): dat zou uitlopen op een positie die niet de zijne is en zou maken dat het menselijk en goddelijk verstand niets met elkaar gemeen zouden hebben dan het woord dat zou dan net zoiets zijn als het gebruik van de term hond die we gebruiken voor het sterrenbeeld en de blaffende hond*). Maar méér dan dat het louter om een reductio ad absurdum zou gaan, ontdekten we dat in de redenering die Spinoza daar opzet, hij gebruik maakt niet van zijn eigen ideeën over de ‘essentie van individuele mensen’, maar van die van zijn opponenten die ‘essentie van de soort (species) mens’ aanhangen.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [86] een Argentijnse cover

Soms doen uitgevers wat meer hun best om een boek over Spinoza van een opallende cover te voorzien. Zo voor dit boek van Gregorio Kaminsky, Spinoza: la política de las pasiones (Editorial Gedisa, Buenos Aires-Barcelona, 1990, 1998). Voor meer informatie erover verwijs ik naar Miriam van Reijen's proefschrift Het Argentijnse gezicht van Spinoza. Passies en politiek [2010, cf. blog] dat deze zomer alweer vijf jaar geleden verscheen.

 

Hendrik van Bronckhorst (1636 - 1678) schreef lofdicht op Spinoza [vervolg 3]

Nog éénmaal over het lofdicht dat Hendrik van Bronckhorst schreef en dat werd afgedrukt in de door Pieter Balling vertaalde:

Renatus Des Cartes Beginzelen der wysbegeerte, I en II deel, na de meetkonstige wijze beweezen. Mitsgaders des zelfs overnatuurkundige gedachten ... Benedictus de Spinoza Amsterdammer. Alles uit 't Latijn vertaalt door P.B.  t'Amsterdam: J. Rieuwertsz, 1664.

Ik schreef een blog over het ontbreken van dat gedicht in het exemplaar van de KB dat twee vervolgblogs kreeg [blog 1, 2 en 3]. Tijdens de eerste cursusdag PPC/CM deelde de secretaris van de VHS kopieën uit van de gedichten uit een exemplaar van de Vereniging. Aanleiding (al is het dan 12 dagen later) om er nog eenmaal aandacht aan te geven. Hier dan een scan van alleen het gedicht van Van Bronckhorst.

 

S. Paul Kashap redigeerde als eerste een verzamelbundel met artikelen over Spinoza

In ieder geval in de Angelsaksische wereld en misschien wel in de hele wereld. Ik heb er al vaak gebruik van gemaakt en naar verwezen, maar het wordt tijd voor een apart blog erover.

S. Paul Kashap was Professor of Philosophy aan de University of California, Santa Cruz, en is nu Professor Emeritus van die universiteit [cf.]

Hij redigeerde "the first collection ever of articles on Spinoza," volgens Kashap zelf in “Some Recent Works on Spinoza's Thought." [cf. hierna]

S. Paul Kashap, Studies in Spinoza, Critical and Interpretive Essays. Berkeley, University of California Press, 1972 - 355 pagina's

Table of contents
Introduction S. PAUL KASHAP
Spinoza's Doctrine of God in Relation to His Conception of Causality T. M. FORSYTH
Spinoza's Conception of the Attributes of Substance A WOLF
Spinoza's Definition of Attribute FRANCIS S. HASEROT
Spinoza and the Status of Universals FRANCIS S. HASEROT
Spinoza and Time S. ALEXANDER
Personal Identity in Spinoza RUTH L. SAW
Notes on the Second Part of Spinoza's Ethics (I) H. BARKER
Notes on the Second Part of Spinoza's Ethics (II) H. BARKER
Notes on the Second Part of Spinoza's Ethics (III) H. BARKER
On a Reputed Equivoque in the Philosophy of Spinoza H.F. HALLETT
Some Incoherencies in Spinozism (I) A. E. TAYLOR
Truth and Falsity in Spinoza G.H.R. PARKINSON  
Spinoza and Language DAVID SAVAN
Spinoza's Theory of  Knowledge Applied to the Ethics GUTTORM FLOISTAD
Spinoza's Doctrine of Privation RAPHAEL DEMOS
Some Incoherencies in Spinozism (II) A. E. TAYLOR
Spinoza and the Idea of Freedom STUART HAMPSHIRE
Thought and Action in Spinoza S. PAUL KASHAP

Dat boek is al een hele poos out of print en is bij de uitgever en bij books.google in z’n geheel online te lezen. Vele artikelen die erin verzameld zijn worden nog steeds geciteerd. David Gadd gaf de volgende korte, treffende bespreking in: Dialogue [Volume 13 / Issue 01 / March 1974, pp 184-184 – [html]

Lees verder...

Marjorie Grene (1910 – 2009) bundelde Spinoza (en maakte een vergelijking tussen Sartre en Spinoza)

 

De Amerikaanse biologe en filosofe die studeerde bij Heidegger, Jaspers, Alfred North Whitehead e.a., die aardig wat publiceerde, vooral op het punt van het verstaan van wat leven is en waarin het verschilt van niet-leven (cf. wiki cf. New York Times), schreef voor zover ik kan ontdekken geen monografie of artikel over Spinoza, maar redigeerde wel tweemaal een bundel over hem. Je komt die af en toe tegen, onlangs weer bij het maken van het blog over Wallace I. Matson. Met dit blog wil ik vooral de artikelen/hoofdstukken vermelden die daarin gebundeld werden. Aan het eind citeer ik een opmerkelijke tekst van haar over Spinoza met wie ze Sartre vergeleek.

Het gaat om deze boeken:

Lees verder...

Wallace I. Matson’s psychoanalyse van Spinoza

Nadat ik het blog over Wallace I. Matson maakte, had ik niet meteen gelegenheid om mij met aandacht te wijden aan het hoofdstuk dat in z’n geheel bij books.google te lezen is en dat ik mij voorgenomen had te gaan lezen:

"Body Essence and Mind Eternity in Spinoza.“ In: Spinoza: Issues and directions: The Proceedings of the Chicago Spinoza Conference (1986: Chicago, Ill.) [s. 5841] / Edited by Curley, Edwin; Moreau, Pierre-François. - Leiden: Brill, 1990: p. 82-95.

Pas nu had ik mij voldoende vrij gemaakt om het hoofdstuk te lezen. Mark Behets had in reactie op dat blog al genoteerd: “gaat een verrassende toer op. Ben eens benieuwd wat je er van zal vinden.” Wel het stuk eindigt inderdaad behoorlijk verrassend.

Ik noteer intussen dat Matson in dat stuk een aardige en m.i. overtuigende notitie geeft bij Spinoza’s essentie-definitie (2/def2) die z.i. geen echte definitie is; en dat hij interessante beschouwingen geeft over het moeilijke tweede deel van het Vijfde deel van de Ethica (5/21-40).  

Lees verder...

Nieuw boek: Spinoza over godsdienst en politiek

         

Het boek ontstond als cursusboek bij cursussen over Spinoza die Adrie Hoogendoorn, arts en filosoof, al enige jaren geeft aan de Universiteit voor de derde leeftijd [v/h HOVO] in Lochum. Hij begeleidde die cursussen over de Ethica, de Briefwisseling en de Tractatus theologico-politicus en de Tractatus Politicus met uitvoerige syllabi. Nadat hij die een aantal malen had gebruikt, verbeterd en uitgebreid, is hij nu begonnen ze in boekvorm uit te geven en ook voor anderen beschikbaar te stellen. Het eerste is dus deze

ADRIE Hoogendoorn, Spinoza over godsdienst en politiek. Gehoorzaamheid, Macht en Vrijheid in Godsdienst en Staat. U3L [Universiteit voor de derde leeftijd], Lochum, 2014

Het is verkrijgbaar bij de Vereniging het Spinozahuis [zie onder ‘publicaties’ €14,95]. Andere, over de Ethica en de Briefwisseling, zullen binnenkort volgen.

Bezoekers van dit weblog kunnen Adrie kennen van zijn gedegen en informatieve reacties op dit weblog. [Tussen haakjes, aan het eind van zijn bibliografie meldt hij: “De beste website over Spinoza en spinozisme en bovendien in het Nederlands is die van Stan Verdult: spinoza.blogse.nl”].

Lees verder...

Nieuw Licht op Leo Polak

Jurist, filosoof, vrijdenker, onderwijshervormer, antifascist, verdediger van het vrije woord en... - wellicht - Spinozist.

Op 12 en 13 maart 2015 wordt in Groningen, georganiseerd door de Faculteit Rechtsgeleerdheid in het Van Swinderenhuys, een Congres gehouden: Nieuw Licht op Leo Polak. [Cf. RUG. en PDF]

Leo Polak als Spinozist
Op vrijdag zal van 9.30 - 10:00 uur Piet Steenbakkers spreken over 'Leo Polak als Spinozist' – een onderwerp dat mij zeer interesseert. Ik héb zelfs even op OV9292 gekeken of ik het zou halen, maar ik zou 2x 4½ moeten reizen om een lezing van een ½ uur te aanhoren. Met ook nog het risico dat ik helemaal geen nieuws zou horen, gezien de ‘studie’ die ik al aan Leo Polak en Spinoza had gewijd en de blogs die ik daarover geschreven heb. Maar toch ben ik nieuwsgierig. Ik zag Polak n.l. niet als Spinozist, maar wel als iemand die grote bewonderaar van Spinoza was (zie onder mijn blogs). Ik zal dus niet naar Groningen afreizen, maar hoop ooit Piet Steenbakkers’ tekst of hand out van die lezing te kunnen zien.

 

Lees verder...

Vandaag Internationale Vrouwendag


[Als u vandaag tóch iets wilt lezen over Spinoza's ideeën over vrouwen en de discussie erover in de secundaire literatuur, type dan 'vrouwen' in het zoekvenster.]

Met de term 'Spinozisme' zou Spinoza het volstrekt niet eens zijn


                        [afbeelding gewijzigd - geleend van hier]

Thema Boekenweek 2015: Te gek voor woorden

Als ook een soort "waanzin in de letteren" haal ik in dit blog de onrustige zoektocht naar God en zin van de neurotische, pessimistische, joodse atheïst Woody Allen naar binnen.

Jacob Moleschott (1822 – 1893) hoort niet thuis in de geschiedenis van het Spinozisme

Dat ik tot heden geen blog had over de 19e eeuwse arts en fysioloog Jacobus Albertus Willebrordus Moleschott, komt simpelweg doordat diens door sommigen aan hem toegeschreven eventuele spinozisme niet aangetoond kan worden.

Wat zijn levensloop betreft volsta ik hier met deze straatplaquette die vorig jaar november in zijn geboorteplaats Den Bosch als hommage is geplaatst [zie verder wikipedia].

Lees verder...

"Your God Is Too Small" kun je van Spinoza's God niet zeggen

In deze uit 1961 stammende en nog steeds in nieuwe edities leverbare classic bestseller van bijbelgeleerde J.B. Phillips (1906 – 1982 cf) komt Spinoza dan ook niet voor:

J.B. Phillips, Your God Is Too Small: A Guide for Believers and Skeptics Alike. 1961, Touchstone 2004 [ook als PDF op internet gezet]

Het is zo'n poging om God voor gelovigen opnieuw uit te vinden na alle godsdienst- en bijbelkritiek:  "a groundbreaking work of faith, which challenges the constraints of traditional religion. In his discussion of God, author J.B. Phillips encourages Christians to redefine their understanding of a creator without labels or earthly constraints and instead search for a meaningful concept of God. Phillips explains that the trouble facing many of us today is that we have not found a God big enough for our modern needs. In a world where our experience of life has grown in myriad directions and our mental horizons have been expanded to the point of bewilderment by world events and scientific discoveries, our ideas of God have remained largely static. This inspirational work tackles tough topics and inspires readers to reevaluate and connect more deeply with a God that is relevant to current experience and big enough to command respect and admiration."

De titel doet het goed en inspireert ook atheïsten: [cf. en cf.] 

 

Lees verder...

Wiep van Bunge is niet verloren voor het Spinozisme

Hij mocht dan in 2013 plotseling gestopt zijn als voorzitter van de Vereniging Het Spinozahuis. In 2014 verzorgde hij een toespraak bij de presentatie van het boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. En vandaag was hij spreker tijdens de door het Historisch Nieuwsblad georganiseerde Collegedag Verlichting die gehouden wordt in het Koninklijk Instituut voor de Tropen te Amsterdam [cf.]. Als getuige daarvan werd deze foto getwitterd. Zijn college zou in het teken staan van de filosofische revolutie van Spinoza. De Rotterdamse hoogleraar van de geschiedenis van de filosofie, gespecialiseerd in de vroegmoderne wijsbegeerte en de intellectuele geschiedenis van de zeventiende eeuw, heeft de laatste tijd misschien nog veel meer aan Spinoza gedaan, maar ik was verheugd dit te lezen en te zien.

Baruch Spinoza: The Most Dangerous Man in Europe

Van Dick Metselaar ontving ik de tip over de serie waarmee op thehumanist.com/ Dale Debakcsy via cartoons de geschiedenis van het humanisme vertelt. In de aflevering van 26 februarie 2015 was Spinoza aan de beurt.

The Cartoon History of Humanism, Episode Eighteen:
Baruch Spinoza: The Most Dangerous Man in Europe.

Via tekst en cartoons wordt het verhaal verteld hoe "From being the outcast’s outcast, he [Spinoza] has become the philosopher’s philosopher." Gaat dat zien op thehumanist.com/

Thomas Aikenhead (1676 – 1697) was de laatste in Groot-Brittannië voor blasfemie ter dood veroordeelde. Had Spinoza hem op z’n ideeën gebracht?

Thomas Aikenhead was een Schots student uit Edinburgh die op 20-jarige leeftijd veroordeeld en ter dood gebracht werd, nadat hij er openlijk voor uitgekomen was de bijbel "a rhapsody of ill-invented nonsense" te vinden ["so stuffed with maddness, nonsense, and contradiction, that you admired the stupidity of the world in being so long deluded by them."]. Op 8 januari 1697 werd Thomas Aikenhead ter dood gebracht - de laatste die in Groot-Brittannië voor godslastering werd verhangen [nl.wiki cf ook en.wiki]. Had hij zijn godslasterlijk bevonden ideeën bij Spinoza opgedaan? In ieder geval bevatte de Universiteitsbibliotheek boeken van Descartes, Spinoza, Thomas Hobbes en andere zgn. atheïsten. [Cf. en cf.]

De Duitse wikipedia geeft méér: “Im November 1696 wurde Aikenhead wegen Gotteslästerung angeklagt. Fünf ehemalige „Freunde“ und Mitstudenten sagten als Zeugen gegen ihn aus. Sie berichteten, dass Aikenhead u. a. die folgenden Äußerungen gemacht habe:

Lees verder...

Signalement: nieuw Duits Spinoza-boek Gott oder Natur

Ferdie Fluitsma wees mij op dit boek dat onlangs, 25 februari 2015, verscheen, en wel in de reeks "Philosophie aktuell. Veröffentlichungen aus der Arbeit des Forschungsinstitutes für Philosophie Hannover:" 

Ana Honnacker, Matthias Ruf (Hg.), Gott oder Natur. Perspektiven nach Spinoza. LIT Verlag, 2015

"Deus sive natura - die Radikalität der Philosophie Spinozas ist bis heute nicht verblasst. Die Beiträge dieses Bandes knüpfen auf vielfältige Weise an sein Denken an. So wird Spinoza zum Gesprächspartner für eine ganze Reihe von Philosophen gemacht, die von Hegel über Nietzsche bis zu Heidegger reicht. Ergänzt wird diese philosophiehistorische, rezeptionsgeschichtlich orientierte Perspektive durch eher systematische Bearbeitungen der von ihm aufgebrachten Zentralkategorien 'Gott'und 'Natur'. Sie legen offen, in welchem Ausmaß sich das Ringen um diese Begriffe nach Spinoza fortsetzte und nach wie vor nicht abgeschlossen ist."

Dr. phil. Ana Honnacker promovierte an der Universität Frankfurt und ist seit Oktober 2014 wiss. Assistentin am Forschungsinstitut für Philosophie Hannover.

Matthias Ruf, MTh, studierte in Gießen, Frankfurt und Basel ev. Theologie und Philosophie und forscht zum Verhältnis von Geschichte und Glauben. 

                                                     * * *  

Maar welke "die Beiträge dieses Bandes" zijn? Daarover krijgen we geen informatie.

Lees verder...

Wallace I. Matson (1921-2012) Spinoza’s Ethics: the greatest single work in philosophy

Hij heeft geen wikipediapagina of een andere aan hem bestede internetpagina. Dit wordt hem dus: zijn eerste eigen pagina op het wereldwijde web. Een afbeelding van hem kwam ik aanvankelijk niet tegen, maar bij blijven proberen stuitte ik hier op een foto uit 2004 waaruit ik deze kon uitsnijden.

En hier is het enige dat ik over zijn biografie vond – een paar regels op de website die zijn University of California Berkeley na zijn dood aan hem wijdde:

“Matson joined the Philosophy Department as visiting assistant professor in 1955-57 (regularized to assistant professor in 1957) and retired in 1991. He was completely immersed in his life in philosophy to the end and took particular satisfaction in having seen his most recent book into print (Grand Theories and Everyday Beliefs: Science, Philosophy, and their Histories, OUP, 2011). [Cf.] 

In dat boek dat in zijn 90e jaar verscheen

Wallace Matson, Grand Theories and Everyday Beliefs: Science, Philosophy, and Their Histories, Oxford University Press, 2011 – books.google - Reviewed by  Robert Pasnau & Joseph Stenberg op NDPR

wijdde hij ook een hoofdstuk aan Spinoza: "Chapter 21. Miletus Preserved II: Spinoza"

Daaruit deze alinea: “The principal work of this outcast, Ethics Demonstrated in Geometrical Order, is the greatest single work in philosophy. (I think this is a secure judgment. The only rival candidate would seem to be Plato's Republic. But the Ethics has the advantage—as I take it to be—that most of the statements in it are true.) It was published only after its author's death, and nearly not published at all, doing so being risky even in Holland, the freest nation in the world. Despite its author's profound learning in medieval Christian, Arabic, and Hebrew philosophy, it is at the modern end of the bridge we have been looking for that skips entirely the "medieval interlude" and preserves unmodified and clarified the three Milesian requirements for scientific Grand Theories.” [p. 165-66]

Lees verder...

Spinoza op cover nieuwe Ronald van Raak

SP Kamerlid, historicus en filosoof Ronald van Raak komt weer met een boekje, Op zoek naar ons [uitgeverij Van Gennep B.V., 2015]. Het zou gisteren verschenen zijn. Op de website van de SP lezen we: “Politiek is onrust. In de Tweede Kamer heerst de waan van de dag. Dan is het goed om tussendoor ook tijd te nemen om te lezen en te schrijven. Het liefst lees ik klassieke denkers, waar mensen zich al eeuwenlang door laten inspireren. Marx en Jezus, Spinoza en Kant, Brecht en Freud.” En zie, op de cover o.a. Spinoza. Die zal dus in het nieuwe boekje wel weer voorkomen. Zie hier, hier en hier eerdere blogs over Ronald van Raak en zijn Spinoza-interesse.

              

Achter de geometrische methode

Pas nu heb ik het boekje van Edwin Curley ter hand genomen en gelezen: Behind the Geometrical Method. A Reading of Spinoza’s Ethics [Princeton University Press, 1988). Jaren geleden heb ik boekje aangeschaft, maar liet het sindsdien ongelezen in de boekenkast verkommeren – andere dingen gingen steeds voor. Gek toch wel, terwijl ik i.h.a. zeer gretig ben om zoveel mogelijk Spinozana tot mij te nemen en ik nieuwe aanwinsten tamelijk snel tot mij neem, liet ik dit almaar staan, ook al viel mijn oog er vaker op. Het zal het ‘Geometrical Method’ in de titel geweest zijn die bij mij tot een ‘nog even niet’ leidde, waarbij ik het veel belovende ‘behind’ over het hoofd zag. Zoiets moet het geweest zijn.

Enfin, ik heb nu dan eindelijk kennis genomen vaneen heel fraai boekje. Het is ontstaan uit lezingen die Curley in mei 1984 op uitnodiging van Yirmiahu Yovel aan de Hebreeuwse Universiteit te Jeruzalem gaf. Hij had zich goed gerealiseerd dat hij voor een publiek van overwegend niet-specialisten zou spreken, maar ook de deskundigen wilde hij wel bedienen; en dat laatste deed hij vooral via de uitvoerige eindnoten. De noten tellen 33 bladzijden in kleinere letter, tegen de tekst zelf (afgezien van het later toegevoegde voorwoord) 132 bladzijden, zodat die noten bijna de helft van de omvang van de hoofdtekst uitmaken.
De drie lezingen, nu hoofdstukken, kregen de opbouw van de KV die ook in de Ethica nog wel terug te vinden is: over God, over de mens en over ’s mensen welzijn.

Lees verder...

Theses over de lichaam-geest verhouding bij Spinoza

Hier houd ik even vast - en geef ik aan de belangstellenden door - de twee theses over de lichaam-geest verhouding bij Spinoza die ik recent tegenkwam.

[1]
Een master thesis van Jonne Hagen, The Human Mind in Spinoza’s Ethics [2011, Utrecht University] – cf.
PDF

Heeft het – opmerkelijk - over de “human mind as an individual under the attribute of thought.”

We cannot render individualization under the attribute of thought intelligible by appealing to physical mechanisms of individualization. [17]

En zomaar komt uit de lucht vallen: “‘being a complex individual’ appears to be a fairly attribute-neutral property belonging both to physical and mental modes.” [18] Deze kennelijk van Bennett afkomstige typering wordt verder niet toegelicht.

Interessant om kennis te nemen van het werkstuk, vooral door een zeer uitgewerkt gedachte-experiment.

Lees verder...

De Korte Geschriften worden de Vroege Geschriften

Op een aantal vragen die ik stelde in het blog van 30 januari 2015, “Hoe zal de komende herdruk van de "Korte Geschriften" er uit gaan zien?”, ontvingen de deelnemers aan de cursus over de PPC/CM van afgelopen zaterdag antwoord van secretaris Theo van der Werf. Uit die informatie blijkt in ieder geval dat het niet om een simpele herdruk van de Korte Geschriften zal gaan, maar dat het een herziene heruitgave zal worden.

De titel zal worden aangepast en aansluiten bij het internationale, Engelstalige gebruik om over Spinoza's Early Writings te spreken. Zo ging bijvoorbeeld Vol. 4 van de beëindigde serie Studia Spinozana over "Spinoza's Early Writings" (1988, Ed. F. Mignini, P.-F. Moreau & G.van Suchtelen). De Fransen spreken van Premiers écrits. Œuvres complètes I [, PUF, 2009]. De Nederlandse band in de Werken van B. de Spinoza zal worden: Vroege Geschriften.

De Stelkonstige reckening van den regenboog en Reeckening van kansen, waarvan inmiddels duidelijk is geworden dat de toeschrijving ervan aan Spinoza op lucht gebaseerd was, zal uit de uitgave verdwijnen.

De vertaling van de Tractatus de Intellectus Emendatione, die in vertaling van Nico van Suchtelen als Vertoog over de verbetering van het verstand in de Korte Geschriften was opgenomen, zal worden herzien door Piet Steenbakkers.

Filippo Magnini zal nog eens kijken naar de Korte Verhandeling van God, de Mensch en deszelvs Welstand. Ik ben benieuwd of hij de  puntjes die hij ‘fanatiek’op alle ӱ’s plaatste, los kan laten (dat zal mede afhangen van invloed die vanuit de Vereniging Het Spinozahuis op hem zal worden uitgeoefend).

Ik schat wel in dat dit enige tijd zal vergen en we het nog even zonder moeten doen.  


[Heb even de cover geleend van Denis Collin, Libre comme Spinoza. Une introduction à la lecture de l’Ethique. Max Milo Editions, Paris, 2014]

De 'geometrische orde' was juist bedoeld voor beginners

Afgelopen zaterdag was de eerste bijeenkomst van de VHS-cursus over de PPC/CM, ofwel Spinoza’s René Descartes, De beginselen van de wijsbegeerte in meetkundige trant uiteengezet en de Metafysische gedachten.

Wat mij erg meeviel was dat de opkomst niet lager leek dan in eerdere jaren. Voor Spinoza PPC/CM blijkt dus geen geringere belangstelling te bestaan dan voor zijn andere werk. Uit het voorstelrondje in de gespreksgroep na de inleiding, waarin ik als gespreksleider fungeerde, kreeg ik de indruk dat een paar aanwezigen zich hadden ingeschreven uit vooral belangstelling voor Descartes.

Miriam van Reijen gaf de eerste inleiding, waarbij ze inging op het ontstaan van de PPC/CM, het voorwoord dat Lodewijk Meijer ervoor schreef, de briefwisseling met Willem van Blijenbergh die uitleg vroeg over dingen die hij in de door Pieter Balling gemaakte Nederlandse vertaling niet van Spinoza begreep, en tenslotte de twee gedichten die na het voorwoord aan die vertaling waren toegevoegd.

Miriam van Reijen voor het gehoor in de aula van het Spinoza Lyceum in Amsterdam (dat gehoor was groter: er zaten nog mensen links en rechts die de lens van mijn fototoestel niet meer pakte).

Lees verder...

Analyse en Synthese bij Descartes en Lodewijk Meijer

Van Adrie Hoogendoorn ontving ik onderstaande tekst. Hem en mij leek het nuttig die in een blog te plaatsen. De aanleiding is de cursus over de PPC/CM en het daarin behandelde voorwoord van Lodewijk Meijer. Dit stukje is bedoeld als nadere verheldering op de in de titel genoemde termen. Opdat ik erop kon teruggrijpen, heb ik het brengen van mijn eigen blog over en n.a.v. die eerste cursusdag nog even uitgesteld. Die volgt kort na dit blog.

Lees verder...