Op weg naar de cursus over de PPC [2] "Spinoza was never truly a Cartesian"

Zoals ik in het blog van eergisteren over Albert G. A. Balz aankondigde, neem ik hier een deel uit zijn Idea and Essence in the Philosophies of Hobbes and Spinoza [New York, 1918] over –  van archive.org - en wel zijn aaneensluitende tekst van p. 35 – 39  over "essentia & existentia" in de Cogitata Metaphysica. De laatste woorden van dat tekstdeel zette ik als titel boven dit blog.

Volgens Balz houdt Spinoza zich in de Cogitata Metaphysica meer bezig met de centrale ideeën in Descartes’ Regulae ad directionem ingenii ut et inquisitio veritatis per lumen naturale dan met enig ander Cartesiaans werk. Spinoza wil er volgens Balz Descartes’ Beginselen toelichten aan de hand van analoge noties in de Regulae. *)

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [78] "Spinozas Ethik" in "Bücher der Weisheit und Schönheit"

Zo'n verhaal als dit begint bij de ontdekking van een cover, die voor mij aanleiding wordt verder te zoeken. In dit geval de cover, gezien bij een Zweedse antiquaar, van Spinozas Ethik (daarover hieronder meer).

In apart vormgegeven blauwe Jugendstil-banden (Buchschmuck von Franz Stassen) gaf Jeannot Emil Freiherr von Grotthuss (1865-1920) van ca. 1900-1910 een reeks uit onder de titel “Bücher der Weisheit und Schönheit.”

 

Meestal kwam er geen datum van uitgave in te staan, of misschien nooit, dus als je datum tegenkomt, zal dat een schatting zijn of afleiding uit andere informatie. Zo verschenen in die reeks o.a.:

Brüder Grimm, Auswahl [1904]
E.T.A.Hoffmanns musikalische Schriften. Edgar Istel [1904]
Beethovens Briefe. In Auswahl herausgegeben.  Karl  Storch (Hrsg.)  [1904]
Charles R. Darwin, Auswahl aus seinem Schriften. Paul Seliger (Hrsg.)
Lotzes Mikrokosmus. Otto Richter (Hrsg.). [1908]
Goethes Gespräche. Einleitung und Auswahl von Eugen Korn. [1910]
Montesquieu -  Auswahl aus seinen Schriften. Dr. E. Meyer (Hrsg.) 
Dante. In einer Auswahl der "Göttlichen Komödie", der "Vita Nuova" und dem "Kanzoniere".  Richard Zoozmann (Hrsg.)
Richard Wagner in seinen Briefen.  Erich Kloß (Hrsg.) 

En ergens omstreeks 1910 verscheen

Spinozas Ethik, In verkürzter übersetzung von M. Kronenberg

De Duitse Spinozabibliografie zet op de ene pagina 1910 [Cf.], maar op de andere circa 1900 [Cf.]  

Er worden antiquarisch zeer uiteenlopende prijzen voor gevraagd, uiteenlopend van $12.00 (€10.89) [cf.], €14,95 [cf.], 180Kr=€19,26 [cf.], gemiddeld tussen 30 en 40 euro [cf.] tot €55 [cf.]

Zie hier méér van de vertaler: Dr. M. Kronenberg.  

Lees verder...

James Allanson Picton (1832 - 1910) verwees naar Spinoza als naar "the Master"

Hij was een tamelijk vrijdenkend geestelijke, schrijver en politicus.

Bertrand Russell kon Picton’s Spinoza, A Handbook To The Ethics, wel waarderen, in die zin “that Picton's interpretation of Spinoza is reliable enough for the general reader.” [Zie onder]

Na het afmaken van de High School ging James Picton eerst aan de slag in het kantoor van z’n vader die architect was. Op z’n 19e begon hij aan zijn opleiding tot geestelijke aan het onafhankelijke Liverpool Institute en vervolgens aan het Owens College in Manchester, waar hij een London University MA in de klassieken behaalde in 1856. Datzelfde jaar werd hij onafhankelijk geestelijke aan Cheetham Hill te Manchester, bekleedde vervolgens vergelijkbare posities in Leicester (1863-68) en Hackney (1858-76), was lid van het schoolbestuur voor Londen van 1869 tot 1878. Daarna was hij tien jaar, van 1884 tot 1894 voor Leicester lid van het Parlement. Naast al deze werkzaamheden was hij schrijver [ik volsta met deze link naar zijn boeken online; en deze link].

In kerkelijke vergaderingen had hij er geen moeite mee om zich als pantheïst te afficheren, de menselijkheid van Christus te benadrukken (wonderen werden niet gedaan), en te benadrukken dat voor een geloofsgemeenschap doctrinaire overeenstemming geen vereiste was. [Cf.]

Hij schreef o.a. een biografie over Oliver Cromwell, Oliver Cromwell: the man and his mission [Londen, Cassell, Peter, Galpin & co., 1882].

“Na een flinke afschuw van elk dogmatisme ontwikkeld te hebben, bewoog hij tot ver buiten de bermen van agnosticisme” [Cf.], – en schreef:

Lees verder...

Hoe zal de komende herdruk van de "Korte Geschriften" er uit gaan zien?

Het deel van de Werken van B. de Spinoza met de zgn. Korte Geschriften is al geruime tijd uitverkocht. Dat is uiteraard juist lastig, net nu de Ver. Het Spinozahuis voor het eerst de voorjaarscursus organiseert over Spinoza’s René Descartes, De beginselen van de wijsbegeerte in meetkundige trant uiteengezet en de Metafysische gedachten, die 28 februari zal beginnen. De VHS schrijft bij het programma: ”De Korte geschriften (Wereldbibliotheek) waarin de vertaling is opgenomen is uitverkocht. Een herdruk zal in de loop van maart verschijnen” [cf.].

In de voorjaarsaanbieding 2015 van de Wereldbibliotheek [cf.] staat het niet vermeld bij de komende herdrukken. Daarom neem ik aan (vrees ik) dat er niet al geruime tijd aan een serieuze herziening van de editie is gewerkt, maar dat wellicht een simpele herdruk in het voornemen ligt. En eigenlijk kan dat toch niet meer.

In de reeks onder auspiciën van de Ver. Het Spinozahuis, Werken van B. de Spinoza, kwam de band met de Korte Geschriften uit in 1982. Daarin verscheen voor het eerst na meer dan 300 jaar een nieuwe vertaling van de PPC en wel door Fokke Akkermans als

René Descartes, De beginselen van de wijsbegeerte en Metafysische gedachten

Lees verder...

Albert G. A. Balz (1887 – 1957) Over het essentie-begrip bij Hobbes & Spinoza

Sinds al weer geruime tijd geleden hield en houd ik mij bezig met het essentie-begrip bij Spinoza - met de opzet om daarover nog eens te bloggen. Om een of andere reden krijg ik deze ‘studie’ niet afgerond, hoewel ik meen inmiddels een duidelijk beeld van essentie bij Spinoza te hebben. Nu ik gisteren een blog over Hobbes & Spinoza maakte, voeg ik dit blog over Balz toe dat ik niet langer bewaar voor die toekomstige blogs, waarvan de komst niet geheel zeker is.

Wat me opviel bij mijn “essentie-studie” was het feit dat Henri Krop in de lemma’s esse, essentia en existentia die hij schreef voor The Continuum Compendium to Spinoza (2011), o.a. verwees naar:

A.G. Balz, Idea and Essence in the Philosophies of Hobbes and Spinoza. New York, 1918

Deze dissertatie over het idee- en essentiebegrip bij Hobbes en Spinoza wordt nog steeds gelezen. Dat maakte mij nieuwsgierig naar deze auteur. Ik ben van plan in een volgend blog een deel uit deze tekst te citeren, maar eerst wilde ik meer over hem te weten zien te komen. Dat is weer niet zo eenvoudig, want hem is (nog) geen Wikipedia of andere internetpagina gegund (dat wordt dit blog dus).

Veel kon ik aanvankelijk over deze Albert George Adam Balz niet vinden. Bij de Duitse Spinozabibliografie tref ik de notitie aan dat het de uitgave van zijn dissertatie uit 1916 betreft [cf.]. Het werkje van 86 bladzijden is te lezen bij Archive.org. Verder worden bij de Duitse Spinozabibliografie al zijn voornamen gegeven bij de vermelding dat onder zijn redacteurschap de heruitgave van de Elwes-vertalingen tot stand kwam als Benedictus de Spinoza, Writings on political philosophy [New York: Appleton-Century-Crofts, 1937. - XXXV, 197 pp. Cf.]
Bij Hathitrust wordt 1887- [from old catalog] als geboortejaar vermeld.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [77] Zweedse cover uit 2003

På spaning efter Spinoza - Glädje, sorg och den kännande hjärnan
Av Antonio Damasio [Cf.]

Hobbes & Spinoza - worden nog eens hot

Gisteren kwam ik tegen dat er in mei 2015 een conferentie zal worden gehouden over “Hobbes & Spinoza in the 21st Century,” met als thema: Recent interest in Hobbes and Spinoza has tended to focus on their ideas in historical context. From this perspective, Hobbes is acknowledged to be an important influence on Spinoza, and both are key figures in the development of modern political philosophy and science. Yet many current moral and political thinkers overlook Hobbes and Spinoza, and the connection between them, thus losing out on a major source of insight for current moral and political issues. While some recent notable discussions of Hobbes and Spinoza have applied their methods and ideas to contemporary problems, we think that these discussions are deserving of both greater attention and continued development.
The relative lack of appreciation for Hobbes and Spinoza in contemporary political and moral thought, concomitant with a renaissance in historically oriented Hobbes and Spinoza scholarship, points to the need for increased dialogue between these two domains. To this end, our conference will facilitate this dialogue in order to promote further application of Hobbes's and Spinoza's ideas to contemporary moral and political issues. [
Cf.]
Een van de sprekers is Edwin Curley, die op zijn
website artikelen over o.a. Hobbes en Spinoza als PDF aanbiedt!

En vandaag kreeg ik de vraag of ik dit boek kende van Henry M. Rosenthal, The Consolations of Philosophy: Hobbes's Secret, Spinoza's Way. Temple Univ Press, 1989

[Wat aparte titel, die vragen oproept. Cf. begin van een review en cf. nog een, waarmee we een indruk van het boek krijgen]

Door deze samenloop besloot ik in dit blog e.e.a. dat op internet te vinden is over beide filosofen bijeen te brengen en tevens hun portretten naast elkaar te zetten. Ik zette er hun data onder om te laten zien hoe ongelijk de leefjaren verdeeld kunnen zijn.

Lees verder...

Op weg naar de cursus over de PPC [1]

ik twijfel, ik denk, dus ik ben… draait Spinoza om: ik besta, en weet dat ik besta en dus denk.

Hoe uitvoerig ik dat ga aanpakken, weet ik nog niet, maar ik overweeg om, op weg naar de cursus over René Descartes, De beginselen van de wijsbegeerte in meetkundige trant uiteengezet en de Metafysische gedachten, die 28 februari zal beginnen [cf. blog], wel eens een blogje eraan te wijden.

Op vele plaatsen van de PPC is duidelijk Spinoza aan het woord - daarin geeft hij geen samenvatting van Descartes. Integendeel, hij plaatst een aantal kritische opmerkingen. Martial Gueroult heeft er al in 1960 op gewezen dat Spinoza méér doet dan Descartes’ argumenten in een axiomatische vorm transformeren [cf.]. Spinoza was niet zo geobsedeerd door twijfel als Descartes was en bepaald ook minder onder de indruk van zijn cogito. Sterker nog, al meteen In het PROLEGOMENON, de inleiding op deel I van de PPC geeft hij kritiek op hoe Descartes begint te filosoferen; zoals hij in de Ethica zal formuleren: je moet bij God beginnen (en niet bij jezelf).
Heel fraai en veelzeggend is deze passage [vert. F. Akkermans]:

Lees verder...

Lezing in Soest over Spinoza en Nietzsche

Hierbij wijs ik nog eens op de lezing die Jan Flameling (van Filosofisch Bureau Ataraxia) a.s. zaterdagmiddag 31 januari van 14.00 uur tot 17.00 uur voor de Spinozakring Soest zal geven over Spinoza en Nietzsche, twee enkelingen

Flameling  zal in zijn lezing de grote Nederlandse en Duitse filosoof tegenover elkaar zetten en de vragen behandelen: Wie was Spinoza, wie was Nietzsche, wat zijn hun overeenkomsten en wat hun verschillen? Heeft Spinoza invloed gehad op Nietzsche?

Deze lezing wordt georganiseerd door de Spinozakring Soest [website]
Prijs: € 8,50 [hier meer informatie, o.a. over aanmelden]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [76] Spinoza's achtbaan fraai geëtaleerd

Een paar dagen geleden ging iemand van/voor de Wereldbibliotheek een foto maken van de etalage van de boekwinkel Islands Bookstore in de Jordaan in Amsterdam, dat in zijn etalage uitbundig Spinoza's achtbaan had uitgestald - het boek dat bij de Werelkdbibliotheek verscheen van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld). Ik vermoed dat de Wereldbibliotheek eraan meewerkte of anders kunstenares Saskia Pfaeltzer wel van wie ook Spinozabeeldjes en een met Spinoza versierde schaal in de etalage prijken.

Daarvan verscheen deze foto op twitter, welke eveneens in dit weblog voor het Spinozisme in Nederland mag worden bewaard.

 

Spinoza-illustratie van Michael Szyksznian

Zelden heeft het me meer moeite gekost om de herkomst te achterhalen van een Spinoza-afbeelding die Google bij mijn regelmatige speuren aanbood.

Daar ik de afbeelding wel ´sprekend´ vond, achtte ik het de moeite waard om te achterhalen wie hem gemaakt had. Ik zal niet alle wegen beschrijven die ik bewandelde om uiteindelijk op de juiste plek uit te komen.

De tekening blijkt gemaakt te zijn door de Pool Michael Szyksznian, geboren in 1983, cartoonist, illustrator, en filosoof zoals hij zichzelf noemt. De auteur maakt Comics voor de Amerikaanse uitgever Bluewater en grafisch werk voor Kozaczek.pl. Hij gebruikt de schuilnaam Bullsik en heeft onder die naam twitter- en facebook-accounts en zijn website.

Daarop blijkt op deze pagina dat de Spinoza-tekening thuishoort in "A series of portraits of writers for a ‚famous quotes’ website project." Dat blijk www.cytaty.info te zijn, maar daarop is de illustratie op de pagina van onze filosoof nog niet te vinden. Men zal nog bezig zijn de 132 illustraties in te brengen. 

Lees verder...

De goden van Spinoza & Teilhard de Chardin

Voor mezelf had ik met mijn blog van 19 augustus 2013, “Pierre Teilhard de Chardin (1881 - 1955) zag Spinozisme als foute ideologie”, definitief afgerekend met deze geleerde jezuïet, die op een of andere manier trachtte zijn wetenschappelijke inzichten en daarop gebouwde kosmologie, te rijmen met centrale categorieën van zijn katholieke theologie. Ik had mijn boeken van en over Teilhard de deur uitgedaan en was niet van plan mij ooit nog eens met zijn denken bezig te houden.

Maar ik kan er niet omheen het stuk te lezen en daarover in dit blog te rapporteren dat in het laatste nummer van Philosophy Now het artikel staat van

Derek Harrison, “The Gods of Spinoza & Teilhard de Chardin.” [in: Philosophy Now, a magazine of ideas, feb/mrt 2015 – cf. - of kom er wel bij via deze link]

Harrison geeft een samenvattende beschrijving van de godsideeën, zoals ze fungeren in de werken van resp. Spinoza en Teilhard de Chardin. Hoe Teilhard de wereld als evoluerend zag sub specie evolutionis, en hoe hij het idee ontwikkelde van de noosphere [de totaliteit van alle bewustzijn op aarde]. En uiteraard bespreekt hij ook zijn zgn. Punt Omega, het culminatiepunt waarin alle universele bewustzijn in de evolutie samenkomt. Dat hij dat gelijkstelde met Christus, wordt door Harrison, hoewel hij wel verwijst naar Teilhards ‘Christogenesis’ i.v.m. het Punt Omega, toch enigszins veronachtzaamd.

Het is mij niet duidelijk geworden waarom de auteur deze vergelijking tussen beide denkers maakte, wat hij ermee beoogde en wat hij denkt ermee bereikt te hebben. Hij wekt de suggestie nogal wat overeenkomst te zien. Ik verwijs naar mijn eerdere blog, waarin ik duidelijk liet zien hoe Teilhard niets van Spinoza moest hebben - dus zelf niet erg verguld geweest zou zijn met deze vergelijking en bewering van overeenkomstigheid. Ik ben het eveneens niet, bekeken van de kant van Spinoza.

Spinoza-illustratie van Laszlo Meitner (1900 – 1968)

Eerder dan Richard Lindner (1901 - 1978) in 1956 [cf. blog], maakte Laszlo Meitner in 1952 een Spinoza-illustratie bij een tekst (uit Ethica 3/2s) dat als affiche verspreid werd door de Container Corporation of America in de serie "Great Ideas of Western Man." Hier méér info over dat project.

De schilder, ontwerper, illustrator en decorontwerper Laszlo Meitner werd in 1900 geboren in Boedapest. Hij begon in 1919 een studie aan de Academie voor Schone Kunsten in Berlijn, waarna hij als illustrator werkte voor de tijdschriften Simplissimus, Jugend en Querschnitt. Na de opkomst van de nazi's in 1933 verhuisde hij naar Londen waar hij als "sketch-artist" bij een Londens filmbedrijf aan de slag ging. In 1937 verhuisde hij naar Parijs, waar hij zich als cartoonist ontpopte. In 1939 verbleef hij in het huis van het schildersechtpaar Arpad Szenes en Maria Helena Vieira da Silva in Lissabon (Arpad Szenes was ook in Boedapest geboren). In 1940 verhuisde hij naar Rio de Janeiro, waar hij in 1941 genaturaliseerd werd tot Braziliaan; hij had onder meer een solotentoonstelling bij het Instituut voor architecten van Brazilië, IAB. Vanaf 1952 wijdde hij zich uitsluitend aan de schilderkunst. In dat jaar maakte hij het schilderij voor de Container Corporation of America.

In 1968 overleed hij in Rio de Janeiro. [Info van hier]. Je komt meermalen op internet tegen dat hij ergens in 1944 overleden zou zijn, maar dat moet op een vergissing berusten.

                    Het affiche meet ongeveer 12.75" x 9.5".

Zie hier een overzicht van een aantal van Meitner's schilderijen.

Inutilis scientia Spinozana [75] Marlene Dumas’ Spinoza’tjie hangt momenteel in het Bonnefantenmuseum in Maastricht

Zoals we al in De steen vliegt (1997), op p. 159 in het bijschrift bij de afbeelding van 'Spinoza'tjie' van Marlene Dumas konden lezen, was het kleine werkje, olieverf op linnen (6x) 18 x 24 cm., door de kunstenares in 1992 geschilderd en behoort het tot de Collectie Eyck te Wijlre. [Cf. blog]

Nu had ik een poos geleden al eens gelezen dat het echtpaar Jo en Marlies Eyck, althans de door hen gestichte fundatie, een samenwerking was aangegaan met het Bonnefantenmuseum te Maastricht. [Cf.] Ik had op mijn blog een zwart-wit afbeelding en was best wel benieuwd naar de kleuren, waarvoor ik dan naar Wijlre zou moeten (wat slechts een heel vaag, zelfs al weer vergeten, plan bleef).

Maar zie, afgelopen vrijdag kwam mijn zus bij mij langs nadat ze eerst een bezoek aan het Bonnefantenmuseum had gebracht en daar had ze dit fotootje voor mij gemaakt – mijn familie is goed op de hoogte van mijn hobby!

 

Er blijkt maar heel weinig kleur in het werkje te zitten.

Enfin, weet dus dat Spinoza’tjie momenteel in Maastricht hangt!

Christopher Sandius jr. (1644 - 1680) kende hij Spinoza persoonlijk? Hoorde hij tot de kring van Spinoza?

Dat beweert de Poolse geleerde Lech Szczucki in zijn “W krêgu spinozjañskim (Krzysztof Sandius junior)” [In de Spinozistische cirkel: Christopher Sandius jr.]. Hij is de enige die daar ooit mee kwam.

Het blog van afgelopen donderdag met informatie van Frank Mertens over de bibliotheek van Johannes Bouwmeester, liet zien dat die ook vier boeken bezat van Christopher Sandius – ze worden daar vermeld. Ook Spinoza had een werk van Sandius– volgens Wiep van Bunge het enige socinaanse [sic] boek in zijn boekerij [cf. Socinianisme in de Nederlanden]. Dat betreffende boek wordt door Jacob van Sluis & Tonnis Musschenga aldus beschreven:

[Quarto] 18. Sandii Nucleus Hist. Eccles. 1676 Col. Cum Tractatu de Script. Vet. Eccles.

Christoph. Christophori Sandii Nucleus historiæ ecclesiasticæ, exhibitus in historia Arianorum,

tribus libris comprehensa: quibus praefixus est tractatus de veteribus scriptoribus ecclesiasticis. –

Secunda editio ab authore locupletata & emendata. – Coloniæ: apud Joannem Nicolai, 1676

Auteur: Christophorus Christophori Sandius (1644-1680)

Drukker: Nicolai, Joannes, Keulen, 1676-1678

Omvang: [8],436, [20] p.

Catalogus Te Winkel nr. 042 (= Freudenthal 042, Aler 127)

Exemplaar Spinozahuis geschenk van G. baron Rosenthal.

 

Frank Mertens schreef voorts: “Soms wordt ook beweerd dat Sandius en Spinoza elkaar persoonlijk gekend hebben, al heb ik daarvan nooit enig bewijs gevonden, maar het lijkt me wel de moeite om te onderzoeken in hoeverre deze onderbelichte denker invloed uitgeoefend zou kunnen hebben op de kring rond Spinoza.”

Die opmerking maakte mij nieuwsgierig en deed me op speurtocht gaan naar wat daarover eventueel op internet te vinden is. Zou Spinoza dat boek dat verscheen in het jaar voor zijn dood zelf hebben aangeschaft, of zou hij het van de auteur hebben ontvangen daar ze elkaar kenden?

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [74] Hoe kan toch steeds Spinoza’s God over 'het hoofd' worden gezien

Gisteren verscheen van John G. Messerly het blogessay “The End of Religion: Technology and the Future” [op zijn website en op de website van het Institute for Ethics & Emerging Technologie]

Het begint zo: “History is littered with dead gods. The Greek and Roman gods, and thousands of others have perished. Yet Allah, Yahweh, Krishna and a few more survive. But will belief in the gods endure? It will not. Our descendents will be too advanced to share such primitive beliefs.”

Het is misschien meer een artikel voor de website van Paul Delfgaauw Vangodenenmensen dan voor dit blog. Het artikel beschrijft de overtuiging van de auteur dat de vooruitgang van wetenschap en techniek het geloof in de naar antropomorfe beelden geschapen goden en daarop gebaseerde religies geheel zal doen wegsmelten. Opmerkelijk is wel dat op de God van Spinoza in het geheel niet wordt ingegaan. Die kan niet dood en bestaat geheel los ervan of mensen erin geloven of niet. Merkwaardig toch hoe die God toch over almaar “het hoofd” kan worden gezien.

Ach, zo’n artikel is misschien vooral bedoeld op zijn boek dat 2013 uitkwam nog eens te promoten

John G Messerly, The Meaning of Life: Religious, Philosophical, Transhumanist, and Scientific Perspectives. Darwin & Hume Publishers, Febr. 2013

Maar dan verscheen daar onlangs een Spaans boek, dat de God van de atheïsten nog eens goed onder de loep neemt:

Carlos A. Marmelada, El Dios de los ateos. Stella Maris, 2014  [cf.]

Daarover verscheen vandaag dit interview met de auteur onder de titel: "La Ciencia no sirve para demostrar que Dios no existe" [De wetenschap kan niet bewijzen dat God niet bestaat] [cf.]

In de blurb lezen we: "Dit boek presenteert een gedurfde [sic, jawel] stelling: de "god" van atheïsten is niet dezelfde God over wie de christenen spreken. De atheïstische "god" is bedacht door individuele filosofen [als Spinoza], een bedenksel dat nu eenmaal fortuin heeft gemaakt in onze cultuur." Ingegaan wordt op de ideeën en motieven van auteurs als Richard Dawkins, Sam Harris en Daniel C. Dennett.
O zeker, de verdedigers van de godsdienst en z'n  traditionele godsbeelden zijn nog niet overwonnen en vechten dapper terug.  

Spinoza: ingeniosissimus Atheos

Wat konden ze het in voorbije eeuwen toch fraai zeggen – Charlie Hebdo’s cartoons halen het er bij lange na niet bij.

Zo bouwde Johann Jacob von Ryssel († 1732), in zijn Continuatio in Vossii librum de philosophorum sectis, een boek dat Gerardus Johannes Vossius begonnen was, verder uit. Daarin kreeg Spinoza deze typering mee:

Ex Schola Cartesii derivatur BENEDICTUS de SP1NOZA, ingeniosissimus Atheos, qui libertate philosophandi abusus excessit magistri sui limites.

Uit de Cartesiaanse school kwam Benedictus de Spinoza voort, de zeer schrandere atheïst, wiens misbruik maken van de vrijheid om te filosoferen, veel verder ging dan de door zijn meester aangehouden grenzen.

Hier het gehele paragraafje:

Lees verder...

Johann Jakob Brucker (1696 - 1770) eerste historicus van de filosofie had niets op met Spinoza

Deze eerste filosofiehistoricus en daarmee voorloper van Jonathan Israel, zag in Spinoza een atheïstische verderfelijke 'vernieuwer' van de filosofie.


Brucker was geboren in een arm gezin in Augsburg. Hij studeerde in Jena filosofie en tevens theologie bij Johann Franz Buddeus. Door diens broer Carl Friedrich Buddeus met wie Brucker bevriend raakte werd hij ingewijd in de geschiedenis van de filosofie waaraan die bezig was, maar die hij niet kon afmaken. Dat ging Brucker doen. Hij werd directeur van de Latijnse school en evangelische geestelijke in Kaufbeuren waar hij het omvangrijke geschiedwerk schreef, waarin hij neoplatonisme en scholastiek verwierp, Socrates, Aristoteles, Melanchthon en Buddeus ophemelde en vooral de christelijke godsdienst als de aller voortreffelijkste van alle filosofieën bracht, om de lezer tot deugdzaamheid en wilsverbetering te brengenen zo tot in het Rijk Gods. Hem lag het piëtisme na aan het hart.

Hij werd behalve de eerste Duitse Filosofiehistoricus ook – vanuit bezorgdheid om de zielen der kinderen - stichter van een nieuw schoolsysteem. In 1731 werd hij lid van de Preußischen Akademie der Wissenschaften; in 1741 verkreeg hij de doctorstitel in de theologie.

Van Thomasius nam hij de notie van eclecticisme over. Hij onderzocht de geschiedenis van de filosofie systematisch vanuit dit principe van het eclecticisme om het ware van het ‘pseudophilosophische’ te schiften, alsmede ‘Aberglaube’ en ‘sektiererische Philosophie’ van het ‘gesundem Menschenverstand’. Hij wist filosofen uit het verleden in te brengen in het actuele debat. De geschiedenis van de filosofe kon de vooruitgang van de mensheid tonen vanuit de duisternis van sekten naar het licht van de eclecticisten en deed begrip ontstaan voor zowel de mogelijkheden om tot zekere kennis te komen als van de beperkingen van de mogelijkheden van de menselijke rede.

Lees verder...

Ook veilingcatalogus bibliotheek Abraham van Berkel onderzocht

Naar aanleiding van de recente blogs over Johannes Bouwmeester [deze en het vervolg van gisteren], ontving ik van Michiel Wielema de volgende tekst, die ik hierbij graag in dit weblog publiceer.

                                                   * * *  

Het door het Spinoza Web eerder deze week naar buiten gebrachte nieuws dat de veilingcatalogus van Spinoza’s vriend Johannes Bouwmeester was gelocaliseerd en de reactie daarop van Wim Klever dat dit “hugely important news” betrof, hebben bij mij wel enigszins op de lachspieren gewerkt. Ten eerste blijkt het via de website van de Dutch Book Sales Catalogues (http://bsc.idcpublishers.info/) heel eenvoudig om veilingcatalogi uit de periode 1599-1800 te vinden (Bouwmeester staat er ook bij; de UB Amsterdam heeft duizenden microfilms van catalogi en het is te hopen dat die ook eens gedigitaliseerd gaan worden). Ten tweede is het altijd zeer de vraag wat voor nieuwe informatie er uit dat soort boekenlijsten te halen is. Dat Bouwmeester de werken van Spinoza (en de gebroeders De la Court, Beverland en La Peyrère) bezat is bijvoorbeeld niet echt een verrassing te noemen, wel misschien dat hij Koerbaghs Bloemhof blijkbaar niet had, een werk waarmee Bouwmeester ook wel in verband is gebracht. Maar uit de afwezigheid van een boek kan men nauwelijks conclusies trekken, net zoals de aanwezigheid van een boek niet betekent dat de eigenaar het ook gelezen heeft.

Via de genoemde website is recentelijk ook de veilingcatalogus van de bibliotheek van Abraham van Berkel (1639-1686) gevonden (op microfilm, het origineel ligt in Sint Petersburg). Van Berkel is vooral bekend als vertaler van Hobbes’ Leviathan en als helper van de Koerbaghs tijdens de drukfase van Een ligt schijnende in duystere plaatsen in 1668. Helaas is de catalogus incompleet. Hij bestaat uit drie stukken en de tekst breekt af in het tweede stuk tijdens de tweede lijst van octavo boeken (elk van de 3 stukken heeft een indeling in boeken in folio, quarto, octavo en dudecimo). Er zijn 918 titels bewaard gebleven, maar als men extrapoleert op basis van de vier getallenseries kan het totaal aantal titels wel eens ergens tussen de 1400 en 1600 hebben gelegen. Het is natuurlijk te hopen dat er nog eens een volledig exemplaar opduikt.

 

Lees verder...

Eerste analyse van de bibliotheek van Johannes Bouwmeester (1634 - 1680)

Naar aanleiding van mijn blog van 19 januari 2015 ontving ik een e-mail van Frank Mertens, die bezig is met een studie naar Johannes Bouwmeester, over wie hij zo mogelijk dit jaar een artikel hoopt te publiceren met onder meer een volwaardige biografie van hem én met een uitvoerige analyse en bespreking van diens bibliotheek. Twee jaar geleden al had hij scans laten komen van de Universitätsbibliothek Augsburg en was aangenaam verrast dat de veilingcatalogus inmiddels op internet aan onderzoekers en andere geïnteresseerden beschikbaar is gesteld [link naar de catalogus].

Spinoza in Bouwmeesters bibliotheek
van de Libri in Quarto wijs ik [Stan] op
nr. 9 : Spinosae Opera Posthuma, Amstelod. 1677
nr. 18: Tractatus Theologico Politicus, Hamburg. 1670 
nr. 78: Tractatus Theologico Politicus, Hamburgi 1670/
nr. 191: Des Cartes Principiorum Philosophiae pars 1 & 2 per Benedict. Spinoza Amstelod. 1663
De TTP bezat hij dus dubbel.

De analyse van de veilingcatalogus was uiterst tijdrovend, zo laat Frank weten: “alleen al het identificeren van de titels koste me vele maanden, en ik moet nog steeds enkele belangrijke bronnen in bibliotheken en archieven consulteren vooraleer ik het artikel kan afwerken. Het uitschrijven van het artikel heeft daardoor, maar ook omwille van een aantal andere onderzoeksvragen die me bezighielden, aanzienlijk meer tijd gevergd dan ik aanvankelijk gedacht had.”

Omvang van de geveilde bibliotheek: 1209 titels
“Ik kan over de catalogus wel reeds zeggen dat het aantal titels vanwege een vrij groot aantal convoluten beduidend hoger ligt dan op het eerste gezicht lijkt. Ik kon in totaal 1209 publicaties identificeren, dus exact honderd meer dan het aantal dat je opgeeft.” Ik [Stan] was uitgegaan van de nummering van de catalogus en had daar een eerste staatje van gemaakt dat inderdaad op 1109 uitkwam. Het zijn er dus 100 meer en daarvan geeft Frank het volgende overzichtje:

Lees verder...

VHS-voorjaarscursus over Spinoza's RENÉ DESCARTES, DE BEGINSELEN VAN DE WIJSBEGEERTE

Kort na het bekendmaken door de VHS van het thema van de komende voorjaarscursus, waarover ik op 12 januari een enthousiast blog maakte met "Goed nieuws: Voorjaarscursus over de PPC!"

is vandaag het hele programma op de website gezet.

Ik geef het hieronder graag door:

 

 

 

Lees verder...

Bienvenue dans l'angle Alpha

In 2012 werden er enige openbare lezingen gebracht van een theaterstuk dat Frédéric Lordon had gemaakt n.a.v. van zijn boek Capitalisme, désir et servitude. Marx et Spinoza. [Cf. blog]

Afgelopen zaterdag is in het Waalse Melle in een mise en scène van de comédienne Judith Bernard het theaterstuk gebracht, Bienvenue dans l'angle Alpha, op basis van datzelfde boek, dat - zoals ze zelf stellen [cf.] - méér een soort show dan echt theater zou zijn, zoals wellicht is af te zien aan de reeks foto's ervan die op Flickr werden geplaatst.

Van 12 - 14 februari wordt de show nogmaals opgevoerd met medewerking van L'Orchestre national de Barbès. [Van hier]

 

Spinoza in nieuw boek van André Comte-Sponville

Vandaag ontving ik de tip dat vorige week het volgende boek verscheen van

André Comte-Sponville, Du tragique au matérialisme (et retour). Vingt-six études sur Montaigne, Pascal, Spinoza, Nietzsche et quelques autresPUF, 2015 - books.google

Ik geef dat hier graag door, met dank aan de tipgeefster.

Maar heb ook enige aarzeling: schrijft deze Franse filosoof niet een beetje teveel boeken? Ik heb hieronder een aantal van zijn boeken bij elkaar gezet (er zijn er meer).

Maar als je dan bij PUF de inhoudsopgave ziet, krijg je er wel zin in...  i.v.m. aardig wat Spinoza...

réface
1 – Le tragique et le dérisoire (Singularité de l’Ecclésiaste)
2 – « C’est chose tendre que la vie » (À propos de l’essai « De la vanité » de Montaigne)
3 – « Nul remède » (Morale et politique dans les Essais de Montaigne)
4 – Pascal et Spinoza face au tragique
5 – Entre tragique et comédie (La philosophie politique de Blaise Pascal)
6 – Du rigorisme de la vertu au réalisme de l’honnêteté (Grandeur et limites de La Rochefoucauld)
7 – « Bien faire et se tenir en joie » (La philosophie morale de Spinoza)
8 – La Mettrie et le « Système d’Épicure »
9 – La Mettrie, un « Spinoza moderne » ?
10 – « Ni hasard, ni Dieu » : La nature selon La Mettrie
11 – La vertu selon Vauvenargues
12 – Le Spinoza de Jean-Marie Guyau
13 – Nietzsche et les philosophes hellénistiques (Hommage à Marcel Conche)
14 – « Un anachorète malade » (Nietzsche et Spinoza)
15 – Immoralisme, sophistique, esthétisme : trois raisons de n’être pas nietzschéen
16 – « L’éternel absent » (l’existence et l’esprit selon Alain)
17 – « Noblesse oblige » (La philosophie morale d’Alain)
18 – Le philosophe contre les pouvoirs (La philosophie politique d’Alain)
19 – Le Dieu et l’idole (Alain et Simone Weil face à Spinoza)
20 – L’absurde dans Le Mythe de Sisyphe
21 – L’Orientation philosophique de Marcel Conche
22 – « Actualité d’une sagesse tragique » (La thèse de Pilar Sanchez Orozco sur Marcel Conche)
23 – Marcel Conche avec et contre Nietzsche
24 – Le matérialisme et la morale
25 – Le matérialisme et la politique
26 – En guise de conclusion : un matérialisme tragique
Index des noms
Sources

Lees verder...

Hervé Chaussard’s Spinoza-dans-choreografie "Joy"

Vanaf gisteren, maandag 19 januari tot en met maandag 2 februari, 2015, loopt in Dijon Bourgogne het Art Danse Festival. [Cf.]

Daarop wordt onder meer een nieuw werk uitgevoerd van Hervé Chaussard: “Joy" waarin de lichamen van vier dansers meebewegen op de woorden van Spinoza en de Partita No. 2 voor viool van Johann Sebastian Bach, gespeeld door Doriane Gable.

Toegelicht wordt: "Voor Spinoza is de essentie van de mens de inspanning om te volharden in zijn bestaan, een inspanning waarvan vreugde het doel is. Wat is er mooier dan het starten van een choreografie met zulke noties als creatief gereedschap. "

 

Spinoza vergeleken met "wijsheidstradities"

Dit blog heeft alleen tot doel om mijn ontdekking die ik bij mijn speuren naar Spinoza tegenkwam, mogelijk voor mezelf - later - vast te houden en anderen, vooral zij die geïnteresseerd zijn in een vergelijking van Spinoza met het boeddhisme of taoïsme e.d., te wijzen op:

Mitchell D Ginsberg, The Inner Palace: Mirrors of Psychospirituality in Divine and Sacred Wisdom-Traditions. 1e editie 2002, 8e editie tevens 1e bij Wisdom Moon Publishing LLC, 2013 – books.google - Inhoudsopgave PDF

Een op het eerste gezicht intrigerend werk. De auteur zegt er 15 jaar over te hebben gedaan. Het lijkt een bestseller: sinds het in 2002 uitkwam, is het al aan de 8e editie toe. De auteur betrekt allerlei benaderingen uit de “wijsheidstradities” op elkaar en heel opmerkelijk is dat je de notatie van begrippen en zinnen in vele talen tegenkomt: Hebreeuws en Jiddisch, Chinees en Japans, Sanskriet, Farsi en Arabisch en nog meer. Het is een boek waarbij de afdeling noten en bijlagen een beduidend grotere omvang heeft dan de tekst zelf.  

Lees verder...

Carel Peeters over "Spinoza's achtbaan": "Spinoza nodigt uit om mee te sollen"

In zijn rubriek "Literaire Kroniek" in Vrij Nederland plaatste Carel Peeters zojuist zijn bespreking van twee recente uitgaven:

Van John Dewey (1859-1952) Het religieuze bevrijd van religie [vertaling van A Common Faith, 1934] uitgegeven door de ISVW.

Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld), Spinoza’s achtbaan, uitgegeven door de Wereldbibliotheek.   

Twee citaten:  

"Spinoza nodigt uit om mee te sollen. Met moeilijke filosofen wordt graag de draak gestoken. Hij kan abstract zijn, maar ook heel aards. Veel is onzeker over zijn leven, maar er is genoeg over hem te vertellen om rode oren van te krijgen. Hij is niet stuk te krijgen. Hij was een revolutionair denker, even zelfbewust als bescheiden. Hij hield zich in leven als lenzenslijper, terwijl hij ondertussen met de grote denkers van zijn tijd correspondeerde."

"Een niet onbelangrijk onderdeel van Spinoza’s achtbaan zijn de tekeningen van Saskia Pfaeltzer. Inventief, bewust slordig, geraffineerd, technisch virtuoos, veelzijdig en goed passend bij ernstige joligheid van Bindervoet."

[Hier mijn bespreking van 14 november 2014]  

Lees verder...

Johannes Bouwmeester (1634 - 1680) Spinoza’s speciale vriend: "Amice singularis"…

… zoals de aanhef van Spinoza’s aan hem gerichte brief [nr. 37] van 10 juni 1666 luidde: “Doctissime Vir, Amice singularis.” 

Johannes Bouwmeester was een arts, filosoof, latinist en toneelkenner en van 1669 tot 1680 lid van 'Nil Volentibus Arduum'. Hij studeerde filosofie en medicijnen in Leiden van 1651 tot 1658 (promotie). Hij was naast vriend van Spinoza, o.a. bevriend met Lodewijk Meijer en Adriaan Koerbagh. Zijn vader, Claes Boumeester, was kleermaker, veel andere familieleden waren muziekinstrumentmakers.

Er is zeker één brief (de al vermelde nr. 37) bekend van Spinoza aan Bouwmeester, en waarschijnlijk een tweede (nr. 28) uit 1665 [cf. blog]. In 1663 schreef Bouwmeester een gedicht in het Latijn bij Spinoza’s Principia Philosophiae Cartesianae en in ca. 1680 het gedichtje bij Spinoza's portret dat de uitgave van diens nagelaten werk siert.

 

Lees verder...

Arabische blogger Raif Badawi vergeleken met Spinoza

 [Een nieuw requiem, nu voor bloggen als "speelveld van de vrijheid"]

De in Saoedi Arabië woonachtige Raif Badawi (1984) maakte jaren terug, in 2008, een internetforum 'Vrije Saoedische liberalen'. De Saoedische blogger brak daarin een lans voor individuele vrijheid en jarenlang kon hij ongehinderd zijn gang gaan - tot vanwege de zgn. “Arabische Lente” de Saoedische autoriteiten in 2012 bang werden en zijn betoog alsnog in de kiem smoorden. Hij kreeg het zwaarder te verduren dan de Saoedische twitteraar Hamza Kashgari over wie ik eerder blogde [cf. blog].

Duizend stokslagen, tien jaar gevangenisstraf en een boete van omgerekend 224 duizend euro kreeg hij opgelegd. De eerste reeks van vijftig barbaarse stokslagen werden hem toegediend, de tweede reeks zou om medische redenen vorige week zijn uitgesteld [cf. Trouw].

De in het Frans geschreven voor de Arabische wereld bedoelde Al Huffington Post Maghreb heeft vandaag een stukje van Chedly Mamoghli, waarin een vergelijking wordt gemaakt tussen Spinoza en Raif Badawi: "De Spinoza à Raif Badawi" [Cf.].

Lees verder...

Requiem voor "Het speelveld van de vrijheid"

Droef verslag van een onvermijdelijke miskoop.

“READERS OF CONTEMPORARY PHILOSOPHY will not be surprised to see the name Spinoza paired with Marx in the title of a recently published book. Ever since Louis Althusser argued in the mid-1960s that he and his cowriters of Reading Capital were Spinozists and not structuralists, there has been an increased inquiry into the points of connection between Marx and Spinoza. One could even say that what the Hegel/Marx connection was to a previous generation — animating the writings of Adorno, Sartre, Lukács, etc. — the Marx/Spinoza connection is to a current collection of philosophers ranging from Althusser, and the members of his circle such as Étienne Balibar and Pierre Macherey, to Antonio Negri, Warren Montag, and Hasana Sharp.”
Zo begint een recente bespreking [
cf.] van de vertaling in het Engels van Frédéric Lordon, Willing Slaves of Capital: Marx and Spinoza on Desire.

Zou het boek dat een maand geleden verscheen van Jasper Schaaf, Het speelveld van de vrijheid. Marx, Spinoza, overwegingen over vrijheid en macht [Damon, 15 december 2014 - cf. blog] net zo’n boek in het Nederlandse taalgebied zijn?

Onweerstaanbaar, gezien mijn Spinoza-interesse, is voor mij dan de aanschaf van zo’n boek. Maar hoe groot kan vervolgens de tegenvaller zijn en de aanschaf dus een onvermijdelijke miskoop blijken.

Lees verder...

Lezing Spinoza en Nietzsche, twee enkelingen

Op zaterdagmiddag 31 januari van 14.00 uur tot 17.00 uur zal Jan Flameling (van Filosofisch Bureau Ataraxia) voor de Spinozakring Soest een lezing geven over Spinoza en Nietzsche, twee enkelingen.

Flameling  zal in zijn lezing de grote Nederlandse en Duitse filosoof tegenover elkaar zetten en de vragen behandelen: Wie was Spinoza, wie was Nietzsche, wat zijn hun overeenkomsten en wat hun verschillen? Heeft Spinoza invloed gehad op Nietzsche?

Deze lezing wordt georganiseerd door de Spinozakring Soest [website]
Prijs: € 8,50 [hier meer informatie, o.a. over aanmelden]

Summer School Collegium Spinozanum

Van 7 - 10 juli 2015 zal er in de Faculteit voor Filosofie te Groningen worden georganiseerd een International Summer School on Spinoza and Spinozisms in their Historical and Philosophical Context.
Onder de titel Collegium Spinozanum.
Bedoeld voor voor graduate students (Master's and PhD) & post-docs.
De coördinator is Andrea Sangiacomo

Invited speakers:
Keith Green (University of East Tennessee)
Matthew Kisner (University of South Carolina)

Henri Krop (Erasmus University Rotterdam)

Martin Lenz (University of Groningen)
Syliane Malinowski-Charles (Université du Québec à Trois-Rivières)
Lodi Nauta (University of Groningen)
Ursula Renz (University of Klagenfurt) 

Han van Ruler (Erasmus University Rotterdam)
Andrea Sangiacomo (University of Groningen)

Piet Steenbakkers (Utrecht University)

[zie hier en hier meer info]

Toegevoegd 7 maart 2015 van hier:

 

 

Lees verder...

Soviet Spinoza by A. Maidansky

Op 18 en 19 mei 2012 werd in Helsinki het symposium "SPINOZA IN SOVIET THOUGHT". Daarbij presenteerde prof. Andrey Maidansky zijn powerpointprogramma: "Soviet Spinoza: Faith searching for understanding," die ik hierbij graag van zijn website in dit blog naar binnen haal. [Cf. ook dit blog] In het verleden heb ik van diverse Sovjet-filosofen hun Spinoza-interesse behandeld. In deze presentatie komen die alle bij elkaar. Ik wijs vooral op de 11e dia: Spinoza vs. Marx.

Soviet Spinoza by A. Maidansky

Lees verder...

Tijd voor Ethica 4/18s

De zinsnede van Spinoza die op een muur bij Hotel de Filosoof aan de Anna Vondelstraat 6, te Amsterdam is aangebracht, werd juist in deze hectische tijd weer eens via twitter verspreid.

Men under the guidance of reason... desire nothing for themselves which they do not also desire for the rest of mankind...

Zie vergelijkbare afbeeldingen in dit blog of weer een andere foto  hier.

Lees verder...

In God, bewezen of niet, wordt nauwelijks nog geloofd

Volgende week verschijnt het boek van Emanuel Rutten en Jeroen de Ridder En dus bestaat God [Buijten en Schipperheijn B.V.].

Hoezeer zij ook van mening zijn met "de beste argumenten" voor het bestaan van de ene en echte God te komen - zij vechten tegen de bierkaai.

[Zie ook Paul Delfgaauw's Vangodenenmensen]  

Uiteraard bestaat God, maar dan zoals gedacht en bewezen door Spinoza.

En daar hoort niet het plaatje bij uit de Sixtijnse Kapel dat dagblad Trouw vandaag op de voorpagina heeft! 

Vandaag brengt Trouw de 'onthutsende' resultaten van een door de redactie besteld onderzoek:

 

Lees verder...

Will Durant’s "Talk on Spinoza" – ruim 100 jaar geleden

Van het een komt het ander. Toen ik gisteren in Lewis S. Feuer, Varieties of Scientific Experience [Transaction Publishers. 1995 – books.google] de door mij geciteerde tekst over Gabriel R. Mason tegenkwam [cf. blog], zag ik uiteraard meteen ook de tekst daarboven, waarin Feuer een korte impressie geeft van hoe Will Durant van begin af aan groot succes had met zijn inleidingen over Spinoza. Feuer baseert zich voor zijn schets op A Dual Autobiography van Will & Ariel Durant [New York, 1977].

Het volgendes tukje van Feuer is een mooie aanvulling op het blog van 24 juli 2008” De Spinoza van Will Durant - forever a lover of philosophy.” Deze foto van wikipedia stamt uit ongeveer de besproken tijd:

 

“Many a young East Side Jew shared in an emotional identification with Spinoza. When Will Durant, later the celebrated author of The Story of Philosophy, began his career in 1913 as a popular lecturer at the Labor Temple on Second Avenue and Fourteenth Streeth his opening lecture on Spinoza drew "some five hundred new American’s." A Jewish auditor of Durant's versified in a "little magazine":

Lees verder...

Nieuw boek op komst over Spinoza's religiekritiek

Voor mei 2015 is aangekondigd te verschijnen:

Idit Dobbs-Weinstein, Spinoza's Critique of Religion and Modern Critical Theory. Marx, Benjamin, Adorno. Cambridge University Press, May 2015 

In het licht van mijn blog van 16 december 2013, "Walter Benjamin (1892-1940) zijn Theologisch-politisches Fragment...", waarin ik uitvoerig op Idit Dobbs-Weinstein inga, ben ik zo vrij alsdan mijn hart vast te houden.

Aanvulling 10 juli 2015

Inmiddels is het boek onlangs in juni uitgekomen en te vinden op books.google

Gabriel Richard Mason (1884 - 1979) de eerste Amerikaan die op Spinoza promoveerde schreef ook een Spinoza gedicht

The Spinoza Quarterly uit 1933 waaruit ik in het vorige blog het Spinoza sonnet van Julius Drachsler bracht, gaf ook een Spinoza gedicht te lezen van Gabriel R. Mason.

Uiteraard ging ik opzoek naar meer gegevens over hem en kwam bij de volgende tekst die ik overneem uit Lewis S. Feuer, Varieties of Scientific Experience [Transaction Publishers. 1995 – books.google].

Daaruit blijkt o.a. dat de eerste promotie over Spinoza in Amerika  plaats vond in 1911, en wel met Gabriel R. Mason, Spinoza and Schelling [New York University, Graduate School of Arts and Science, 1911 - cf.] Of, completer:

Gabriel R. Mason. B.A., 1903, College of the City of New York; M.A.,
1907, New York University. Thesis: "The Relation of the God of Spinoza to the Absolute of Schelling." Educator. Instructor, Public School No. 62, New York City. [onder het jaar 2011, cf.]  

“The first American to write a doctoral thesis on Spinoza, Gabriel R. Mason, was indeed one of the young East Side Jews who was in rebellion against the orthodoxy of his parents. Gabriel, himself born in Russia in 1884, was brought by his parents to the United States at the age of eight in 1893. During the year after his Bar-Mitzvah, as he was shedding "the ritual and the superstitions of the Jewish religion," he sought for some sort of intellectual support, or more accurately the reassurance of a tradition within Jewish history of his philosophical rebellion against orthodoxy. To his delight, he came in his senior year at college upon Spinoza, learning that "for these same views Spinoza was excommunicated by the Jews of the Amsterdam Synagogue." Thus, he writes, "I was attracted to this road [Naturalism] by the lovable personality and profound philosophy of Spinoza...." Mason had a notable career as an educator, serving for many years as a principal of a public elementary school and high school, when such posts were the highest academic places to which Jewish scholars, except for unusual exceptions, could aspire. But Mason also was for 44 years a member of the Socialist Party during periods especially before and during the First World War when such a membership brought one close to the permissible boundaries of academic freedom. And if Spinoza lived close to the Collegiant sect, Mason found fellowship in the Ethical Society. “

Lees verder...

Julius Drachsler (1889 - 1927) schreef een Spinoza sonnet

Hij werd geboren in Bella in het toenmalige Tsjechoslowakije. Nadat hij zijn lessen gevolgd had op een gymnasium dat door dominicanen geleid werd, volgde hij nog eens lessen op een Hebreeuwse school, want van huis uit was hij joods. Toen hij 13 jaar was emigreerde hij met z’n ouders naar New York City, waar hij z’n school afmaakte; in 1905 ging hij naar het College van die stad waar hij het goed deed, vele prijzen behaalde en gekozen werd in diverse functies. Vervolgens ging hijsociologie doen aan de Columbia University. In 1915 behaalde hij aan die universiteit z'n Master of Arts en in 1921 werd hij Doctor of Philosophy. Hij begon z’n werk aan de Jewish Big Brother Association of New York City; en in 1915 werd hij lid van de faculteit van de pas opgerichte School for Jewish Communal Work, waaraan hij verbonden bleef tot 1918. Toen het Bureau of Jewish Social Research in april 1919 aanving, werd hij assistent directeur van de directeur dr. Ludwig B. Bernstein.
Z’n belangrijkste publicaties waren Democracy and Assimilation: The Blending of Immigrant Heritages in America. New York, The Macmillan Company, 1920) [hier te lezen] en z'n doctorsthese:
Inter-marriage in New York City. A Statistical Study of the Amalgamation of Europea People, 1921 [hier te lezen]. 
O.a. droeg hij het hoofdstuk aan "Prejudice as a Social Phenomenon" in: Bruno Lasker (Ed.), JEWISH EXPERIENCES IN AMERICA: SUGGESTIONS FOR THE STUDY OF JEWISH RELATIONS WITH NON-JEWS. New York, The Inquiry, 1930.

Voor de rest verwijs ik naar onder vermeld artikel van Charles S. Bernheimer waaraan ik e.e.a. ontleende en waar we o.a. lezen:

“Among his papers  were also found a dramatic poem entitled "Renunciation," a sketch of a poetic drama based on the life of Spinoza, and a sonnet dedicated to the philosopher.”

Vijf jaar later eindigde Frederick B. Robinson zijn bijdrage "Spinoza - Man of Character" in The Spinoza Quarterly aldus:

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [73] The First Spinoza Community [Fake-cover?]

Ongeveer een week geleden plaatste iemand, Maxwell Bax, op Instagram onderstaande afbeelding.

Het lijkt toch duidelijk een boekje, getiteld: The First Spinoza Community.

Daarop is geschreven:  "Something I was handed at school. Interesting views expressed by Spinoza on friendship. Agree? Yea!"

Maar, zo takel je een boekje toch niet toe?

Als je verder via Google niets over 'n boekje met deze titel vindt, ook niet bij de Duitse Spinoza bibliografie en evenmin bij Jean Préposiet, Bibliographie spinoziste. [Presses Univ. Franche-Comté, 1973 books.google], dan ga je aan het bestaan ervan twijfelen.

Maar ik kan me een boekje met zo'n fraaie titel zo heel makkelijk voorstellen. Dat móet toch ooit uitgegeven zijn!

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [72] Spinazie & Spinoza

Al lang geleden was ik de website van Spinazie & Spinoza al eens tegengekomen, maar hier had ik het initiatief nog niet gesignaleerd.

"Spinazie & Spinoza doet aan ecologisch ontwerpen en uitvoering.
Het liefst in samenwerking met collega ondernemers en zelfstandigen. Denk aan landschapsarchitecten, (stede)bouwkundigen, (permacultuur)docenten/coaches, uinarchitecten, diverse vaklui en kunstenaars. EN met de gebruikers zelf!" Zie de website.

Teksten van en over Willem Meijer bijeengebracht

In de loop der tijd heb ik - o.a. wegens de bewondering die ik heb voor deze vroegere Spinozist aan wie we veel te danken hebben - een flink aantal blogs gehad over dr. Willem Meijer (1842-1926). O.a. herpubliceerde ik teksten van hem die mij nog steeds van belang leken.

Hier zet ik deze blogs eens op een rijtje. Niet alle blogs overigens waarin zijn naam voorkomt en ik iets over hem zeg. De PDF's van teksten van hem bracht ik over naar een veiliger omgeving.
[Dat hoop ik geleidelijkaan met alle PDF's te doen, zodat ik de besmette www.benedictusdespinoza.nl definitief kan afstoten].

Hier zomaar een advertentie van vele lezingen die hij gaf.  


En nog zo'n gevonden bericht: "Naar de N. Ct. verneemt, heeft dr. W. Meijer zich wegens gezondheidstoestand en hoogen leeftijd teruggetrokken uit het Curatorium van de Societas Spinozana."
               Nieuwe Rotterdamsche Courant, 23-04-1924 [cf. Delpher]

Lees verder...

Foto van het Spinoza-huis in Rijnsburg

De website zoover.nl heeft tussen de foto's over Rijnsburg deze foto van het Spinoza-huisje uit de tijd toen het nog behoorlijk vrij stond.

 

Spinoza's Ethica krijgt een nieuw jasje

U herinnert zich vast nog mijn verontwaardigde blog van 7 augustus 2014 "Ongehoord! Spinoza's Ethica in de ramsj". Het werd voor velen aanleiding zo'n goedkoop ramsjexemplaar van Henri Krops vertaling te bemachtigen.

Zoals in de reacties blijkt was kort daarna wel duidelijk dat het een opruimingsactie betrof om ruimte te maken voor een nieuwe druk.

Welnu die 7e druk komt eraan in februari. Tevens is de gelegenheid te baat genomen om de dubbeltalige (Latijn-Nederlands) uitgave in een nieuw jasje te steken.

Ook voor nieuwe belangstellenden in Spinoza, die er steeds bij zullen komen, zal er een Ethica beschikbaar zijn. Van de prijs is ook iets af gegaan: € 29,95

Willem Meijer over de Collegianten

In plaats van, n.a.v. "Charlie Hebdo", op dit blog een discussie voort te zetten over interpretatie van de islam, resp. de Koran, lijkt het me nuttig op het voorbeeld van de Collegianten te wijzen.

In: Archiv für Geschichte der Philosophie, [15. Band 1902, S. 1-31] publiceerde dr. Willem Meijer een fraai en nog altijd zeer goed leesbaar en informatief artikel: "Wie sich Spinoza zu den Collegianten verhielt." Daar die jaargangen van het Archiv für Geschichte der Philosophie  gedigitaliseerd zijn [cf. bij wikisource], is het eenvoudig mogelijk Meijer's artikel te lezen [cf. bij archive].

Om de toegankelijkheid ervan nóg eenvoudiger te maken, heb ik de tekst (hetgeen nog flink wat 'fatsoeneren' vergde) ondergebracht in dit PDF.  De oorsponkelijke paginanummers staan erin tussen [ ]; de voetnoten werden doorgenummerd.

Ik beveel het stuk ieder ter lezing aan.  

        

Goed nieuws: Voorjaarscursus over de PPC!

Eindelijk! In de komende voorjaarscursus die de Ver. Het Spinozahuis organiseert, zal Spinoza's eerste werk, de Renati Des Cartes principiorum philosophiae (PPC), dat in 1663 onder zijn eigen naam uitkwam, behandeld worden.

Waarom zeg ik "eindelijk"? Meermalen heb ik na afloop van voorjaars- en zomercursussen de suggestie gedaan om de PPC op de rol te nemen (en ik weet dat ik niet de enige was die dat voorstelde). Maar nooit kwam het er van.

Het is een boek met een aparte eigenaardigheid, n.l. dat Spinoza een aantal hoofdstukken uit Descartes Principia philosophiae more geometrico bewijst, maar teven duidelijk laat weten dat hij niet zelf achter belangrijke ideeën erin staat. Toch is er veel waar hij wél achter staat én komt flink wat van de tekst duidelijk uit Spinoza zelf. Het is best niet eenvoudig om goed uiteen te rafelen waar staat Spinoza achter en waar is hij het niet mee eens. Daarbij is enige deskundige begeleiding, een cursus, dus erg nuttig.

          

 

Lees verder...

Verslag van de crematie van dr. Willem Meijer

Toen de nabestaanden van de joodse bankier George Rosenthal (1828-1909), de man die het Spinozahuis aan de Ver. Het Spinozahuis geschonken had en de reconstructie van Spinoza’s bibliotheek had gefinancierd, zijn crematie wilden organiseren, moesten ze daarvoor in 1909 uitwijken naar Duitsland, want cremeren kon in het “christelijke Nederland” niet.

Maar enige jaren later, in 1913, werd op de begraafplaats "voor alle gezindten" Westerveld in Driehuis bij Velzen het eerste crematorium van Nederland gebouwd. Op 1 april 1914 vond er de eerste crematie plaats [foto van wikipedia]. Dit gebeurde a.h.w. ‘illegaal’ – maar werd toen door de overheid gedoogd. Pas in 1955 werd cremeren in Nederland wettelijk geregeld.

Toen de Spinozist dr. Willem Meijer op zondag 3 januari 1926 overleed, kon hij op 7 januari 1926 in Westerveld worden gecremeerd. Daarvan verscheen in de Nieuwe Rotterdamsche Courant van 7 januari 1926 dit verslag [ook op 8 jan. cf. Delpher]. Zulke verslagen worden tegenwoordig zo niet meer gemaakt.

Lees verder...

L'Amour plus fort que la Haine - de Liefde sterker dan de Haat

Vandaag wordt in Frankrijk de misschien wel grootste demonstratie uit de geschiedenis gehouden, met ook talloze regeringsleiders als president Mahmoud Abbas, de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, Angela Merkel, Mark Rutte en vele anderen

Na de aanslag met de molotovcoctail in november 2011 kwam Charlie Hebdo met dit nummer: L'Amour plus fort que la Haine. Daar in het blad, naar verluid, regelmatig naar Spinoza werd verwezen, mag aangenomen worden dat Charlie Hebdo ook deze stelling van Spinoza kende en omarmde:

"De haat die geheel en al door de liefde wordt overwonnen, verandert in liefde. Deze liefde is groter dan wanneer er geen haat aan vooraf was gegaan." [Spinoza, Ethica 3/44] 

Herdenking van de Spinozaherdenking van Lucien von Römer in Indonesië

De medicus en seksuoloog Lucien von Römer (1873 - 1953) vestigde zich in 1913 in Nederlands-Indië, waar hij als arts werkzaam was. Na zijn pensionering in 1932 als gewestelijk gouvernementsarts vestigde hij zich als specialist zielsziekten in Malang. Hij had veel belangstelling voor geschiedenis, genealogie en filosofie. In een In Memoriam is te lezen: ”he was an admirer of Erasmus, Spinoza, and Nietzsche, whose Thus Spake Zarathustra he translated into Dutch.” [Cf.]

Hij was de organisator van een Spinozaherdenking op 24 november 1932 in het gebouw van kunsten en wetenschappen te Malang. Henri Krop geeft in zijn Spinoza-icoon-boek op blz. 563 de hoofdonderdelen van het programma, van de muzikale gedeelten waarvan ik in dit blog fraaie opnamen binnenhaal. Zodat ik op mijn beurt die herdenkingsbijeenkomst herdenk.

Lees verder...

Voor €1121 is "Het leven van B. de Spinoza" voor u

Antiquaar Rudi Thoemmes Rare Books (Bristol, United Kingdom) heeft in de aanbieding:  

Het leven van B. de Spinoza, met eenige Aanteekeningen over zijn Bedrijf, Schriften, en Gevoelens. Door den heer Bayle, Leeraar der Wijsgeerte te Rotterdam, nevens een kort betoog van de Waarheit des Christelijken Godsdiensts; en twee Verhandelingen, I. Van de ziel. II. Van Godts wezentlykheit. Door den heer Jaquelot, leeraar der Fransche kerke in 's Gravenhage. Vertaalt door F. Halma. De voorreden behelscht eenige aanmerkingen tegens 't Levensvervolg van Philopater. Utrecht: Francois Halma, Willem van de Water, 1698.

Zulke koopjes komen er maar weinig op ons pad. 
[Zie in dit blog méér over Halma's vertaling en over hoe u het gratis kunt downloaden, maar dit in handen hebben is wel even iets anders]

Lees verder...

Spinoza: actueler dan ooit!

Wat een timing! van de ambassadeur van Spinoza in Nederland!

A.s. dinsdag 13 januari 20:00 uur geeft Jan Knol in Grandcafé Liff aan de Brink 14, Assen een lezing over Spinoza: actueler dan ooit! [méér info; foto van deze site]

Spinoza hoeft niet als 'Boeddha van de lage landen' gezien, maar parallellen lijken er wel te zijn

Dôgen KigenBijna een jaar geleden, op 7 februari 2014, had ik een blog over "Spinoza en de Boeddhanatuur naar Masao Abe's uitleg van Dogen Kigen (1200–1253)". Naar aanleiding daarvan had ik contact met Stefan van Weers, student aan de VU Master Theology & Religious Studies, specialisatie “Teaching Religious Diversity”. Hij was enthousiast over dat blog dat precies zijn twee interesses raakte: (zen)boeddhistische filosofie en westerse filosofie, i.h.b. Spinoza. Hij stuurde mij een eerste klad toe van een vergelijkende studie waaraan hij werkte –precies over die tekst van Masao Abe. Ik vroeg of ik die in het vervolg op dat blog mocht publiceren, maar hij wilde zijn stuk liever definitief afwerken en daarna mocht ik het publiceren.

Welnu inmiddels heeft hij zijn premasterscriptie met goed gevolg afgerond én vandaaruit een artikel in het 4e kwartaalnummer 2014 van Tijdschrift voor Filosofie gepubliceerd gekregen. Nu acht hij de tijd rijp om zijn stukken verder te verspreiden, wat ik bij deze graag doe.

In zijn stuk waagt hij zich aan een kritische studie van de wijze waarop Masao Abe (1910 -­ 2006), een van de filosofen van de Japanse Kyotoschool, een comparatieve studie wijdde aan centrale concepten van Dôgen (1200 -­ 1253), filosoof uit de zenrichting van het mahâyânaboeddhisme, en de filosofie van Spinoza (1632 -­ 1677): n.l. het concept Boeddhanatuur van Dôgen enerzijds en het concept God–Substantie–Natuur van Spinoza anderzijds.

Lees verder...

Spinoza en Charlie Hebdo

Bij dit plaatje had het Café philosophique de Montargis gisteren een uitgebreid citaat uit het laatste hoofdstuk van de TTP, onder de titel: SPINOZA: "LE BUT DE L'ORGANISATION EN SOCIÉTÉ, C'EST LA LIBERTÉ !"

Het was een vertaling uit de Spinoza Oevres complètes van Gallimard, 1954, vertaald door  Roland Caillois, Madeleine Francès et Robert Misrahi [Cf.] 

De titel van de TTP is daar kennelijk vertaald als Traité des Autorités théologiques et politiques (1670). Opmerkelijk; een uitleggende vertaling. 

Het is opvallend hoeveel er n.a.v. de terreuraanslag op Charlie Hebdo wordt teruggegrepen op Spinoza's libertas-pleidooi (ik heb o.a. de opening van Van Aartsen die zijn toespraak begin met "Ultimi barbarorum" naar hier gehaald, maar ga niet naar alle gebruik verwijzen.]

Nog maar kort geleden noemde ik het Spinoza-beeld van Dings het Amsterdamse vrijheidsbeeld en voor een recent blog maakte ik dit plaatje.

Spinoza in het straatkunstprojekt van Ero Ellad

Corinne Dalle Ore is een in Parijs werkzame kunstenares die o.a. een hele reeks oude portretten van beroemdheden bewerkte, die ze signeerde met haar kunstenaarsnaam - die een omkering van haar naam is: Ero Ellad (Cf.]. Als een werkelijk grote aanwinst in de Spinozaportrettering kun je dit niet zien, maar de inzet van haar kunstprojekt was anders, zoals hierna blijkt.

Zie haar werken in onderstaande video en de opzet wordt duidelijk.

Lees verder...

Noël Aubert de Versé (1642/45 — 1714) Spinoza: le plus subtil Athée

Was een nogal zwalkende filosoof-theoloog en voormalig Franse oratoriaan en naar het schijnt uitgegroeid tot vrijdenker. Zwervend door Frankrijk, Nederland (van 1679 tot 1687 in Amsterdam), Duitsland (Hamburg en Dantzig), Engeland en weer Frankrijk (1690), maar ook zwalkend tussen katholicisme, calvinisme, socianisme, sympathie voor de collegianten - als een balletje in een flipperkast: wel drie keer bekeerde hij zich terug tot het katholicisme. Maar voor Bayle was het de vraag of hij dat oprecht was en of hij, ondanks zijn bestrijding van het spinozisme (in L'Impie convaincu ou Dissertation contre Spinoza) niet veeleer toonde een radicale spinozist te zijn. Met name in zijn laatste werk, Le Tombeau Du Socinianisme, zou hij dat radicale spinozisme laten zien, volgens Bayle dus, is te lezen bij Israel. 

Is het in het algemeen al niet eenvoudig te achterhalen wat iemand werkelijk vindt, bij iemand wiens meningen via de flipperkast gaan, lijkt me dat nog moeilijker. Hij was, daar wijst Jonathan Israel op, een groot voorstander van tolerantie, wat me vooral voor zo’n zoeker begrijpelijk lijkt. Hij vond dat geloof door filosofie gerechtvaardigd moest worden, maar meende dat Bredenburg daar te ver in ging en zo spinozist werd – hij mengde zich met twee pamfletten in de Bredenburg-debatten. In L'Impie convaincu ou Dissertation contre Spinoza vond hij dat vooral aan het cartesianisme dat de fundamenten, de wortels van het spinozisme uitmaakte, de bijl moest worden gelegd om ruimte voor geloof en moraal te krijgen. In het voorwoord in dat boek noemt hij Spinoza “le plus impie et le plus fameux mais au même temps le plus subtil Athée que l’enfer ait jamais vormi sur la terre."

[De titel vol uitgeschreven: L'Impie Convaincu, ou Dissertation contre Spinosa. Dans laquelle l'en refute les fondements de son Atheisme. L'on trouvera dans cét Ouvrage non seulement la refutation des Maximes impies de Spinosa, mais aussi celle des principales hypotheses du Cartesianisme, que l'on fait voir être l'origine du Spinozisme. Amsterdam, 1684]

Lees verder...

Mohammed bande vrijheid volledig uit, volgens Spinoza

Er is meermalen de wens uitgesproken dat een Spinoza voor de islam zou opstaan. Nu weten we niet hoe diepgaand Spinoza de islam bestudeerd heeft. Maar uit het weinige dat Spinoza over moslims (die hij vanwege het Osmaanse Rijk meest Turken noemt) en over Mohammed schreef, valt op te maken dat hij het niet eens zou zijn met hen die vinden dat de Koran-interpretatie van de salafisten geen recht doet aan de leer van Mohammed, namens wie ze willen optreden. Zij zullen – waarschijnlijk tot hun ontsteltenis - moeten concluderen, dat Spinoza eerder aan de kant van de interpretatie van de salafisten te vinden is, dan van de gematigde moslims (die de jihad meer als een innerlijke strijd tegen eigen egoïsme en hartstochten zien).

In zijn brief van februari 1671 (brief 43) aan Jacob Osten, in reactie op de brief van Van Velthuysen, die in het slot van zijn brief uit Spinoza’s Tractatus theologico-politicus had gemeend te kunnen afleiden dat Spinoza Mohammed als een ware profeet zou zien, ontkent Spinoza dat en schrijft:

Lees verder...

Kalasjnikovs trekken grenzen libertas philosophandi

Spinoza's bedachtzame verstandigheid (caute) deed hem 30 maart 1673 aan Ludwig Fabritius van de universiteit van Heidelberg schrijven:

"Cogito deinde, me nescire, quibus limitibus libertas ista philosophandi intercludi debeat, ne videar publice stabilitam religionem perturbare velle."
"Vervolgens bedenk ik dat ik niet weet binnen welke grenzen die vrijheid van filosoferen zou moeten worden ingeperkt om de indruk te vermijden dat ik de van staatswege gevestigde godsdienst zou willen verstoren."

Daar dit nog te meer geldt voor een waarlijk satirisch cartoonblad zocht Charlie Hebdo niet de grenzen op, maar zag het volstrekt geen grenzen à ennuyer les fidèles de toujours [cf.]. Tot extremistische fundamentalisten de grenzen met hun kalasjnikovs trokken.

En dat maakt angstig. Waarom zouden mensen die niet bang zijn bij elkaar kruipen en schreeuwen dat ze niet bang zijn?  

 

Lees verder...

Spinoza laat zich niet meer tegenhouden

      Spinoza kiest nu voor dit bord en niet meer voor het volgende  
                (hoewel dat ook nog steeds wel van toepassing is)

Lees verder...

Een eregalerij van geuzenamen van de 'vloekwaardige filosoof' Spinoza, 'der Fürst aller Atheisten'

Dat Spinoza een ‘vloekwaardige filosoof’ was, is een typering van Antoon Vloemans in zijn laatste Spinozaboekje uit 1953 waarover ik onlangs blogde. Vele voorbeelden daarvan kwamen al eerder in blogs voorbij. "Der Fürst aller Atheisten” is een aanhaling van Fritz Mauthner die nog meer van zulke pejoratieve benamingen van Spinoza geeft in zijn Der Atheismus und seine Geschichte im Abendlande, dat van 1920–1923 bij de Deutschen Verlags-Anstalt Stuttgart verscheen. Deze grote studie is in 2010 gedigitaliseerd en via een daarvoor apart geopende website, www.fritzmauthner.com op internet gebracht. De delen staan vol met Spinoza en Mauthner biedt zo een bijzonder stukje Spinoza-receptie. Over Fritz Mauthner (1849 - 1923) had ik al eerder blogs.

In een voetnoot in de 4e band van Der Atheismus und seine Geschichte im Abendlande bracht Mauthner een aantal van zulke namen bijeen, zoals Euclides atheisticus dat we hier onlangs ook al tegenkwamen in het eerste blog over de Catalogus scriptorum Anti-spinoz(i)anorum. Terecht stelde Mauthner vast dat Euclides atheisticus “seine Anhänger allerdings für ein ernsthaftes Lob nehmen konnten” - een geuzenaam dus.

Hij schrijft dat in de volgende voetnoot op blz. 171 die ik hier in z’n geheel citeer:

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [71] Australische ruzie over subsidiëring 'onnutte' wetenschap

In 2013, the ARC [Australian Research Council] funded a $327,840 University of Queensland study of philosopher Benedict de Spinoza’s place in secular thought.

Het is een van de voorbeelden van "belachelijke subsidies" waarover ruzie is ontstaan tussen de Australische regering en de ARC (soort NWO).

"Australia's education minister has walked away from an election commitment to audit “ridiculous” grants by the Australian Research Council and reassign their funding, amid warnings about the politicization of research grants." Zo begint een artikel in The Australian.

Zoiets krijg je als wetenschapssubsidiëring teveel wordt gepolitiseerd. Midden vorige maand schreven 69 (van de 73) "Winnaars van de Spinozapremie" een bezorgde brief aan de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten over de nieuwe verdeling van wetenschappelijke subsidiegelden die het kabinet wil doorvoeren.

De NWO verdeelt zo'n half miljard euro aan overheidsgeld onder wetenschappers op basis van ingediende voorstellen en projecten. In de nieuwe wetenschapsvisie van minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker is voorgesteld om de NWO volgens een 'Nationale Wetenschapsagenda’ te laten werken. Ook werkgevers, maatschappelijke organisaties en universiteiten krijgen dan een stem in de toewijzing van het geld. Dat vinden de wetenschappers maar riskant.

Ameldonk Blok of Block (c. 1651 - 1702) Wat weten we van zijn bewondering voor Spinoza?

Blok was an admirer of Spinoza and a friend of the German philosopher Ehrenfried Walter von Tschirnhaus (1651 – 1708), aldus vat Rienk Vermij in 2012 (in: Eric Jorink & Ad Maas, zie onder) zijn studie uit 1988 samen. Voor dat tweede, vriendschap met Tschirnhaus, bestaat genoeg evidentie, maar zou het niet kunnen zijn dat Vermij hier zijn relatie tot Spinoza wat overdreef? Want het enige ‘wapenfeit’ is eigenlijk dat Blok aan Petrus van Gent, met wie hij toen nog bevriend was, voorstelde om samen de Ethica te gaan lezen.

Daaraan is nu een tweede wapenfeitje toegevoegd: Blok was in het bezit van een exemplaar van de Tractatus theologico-politicus, zoals onlangs werd ontdekt en enthousiast getwitterd door The Spinoza Web i.o. - cf. en cf.)

Je kunt echter niet stellen dat Henri Krop in wiens Spinoza-icoon-boek Blok’s naam niet voorkomt, iets gemist heeft. Dat Blok zich met Spinoza heeft bezig gehouden en interesse in diens filosofie had kun je wel zeggen, maar of hij bewonderaar van Spinoza was of – wie weet - zelfs spinozist… daarvoor zou je toch méér moeten vinden. N.a.v. die tweets ging ik op internet eens op zoek naar deze Blok.*

Lees verder...

Spinoza - de wijze uit het Westen

Inutilis scientia Spinozana [70] Spinoza-beeldje van Pichard

Tot ergens gisterenavond liep er een soort 'veiling' op ebay van dit kleine vergulde Spinoza-beeldje. Er werd een bod boven de €3,50 gevraagd. Ik heb er uiteraard even over gedacht om zo'n kleine gimmick aan te schaffen, maar kon m'n hebzucht makkelijk in bedwang houden, want ik zag uiteraard dat het niet veel voorstelde en dat je er gauw op uitgekeken zult raken. Deze curator van Spinozana is niet helemaal gek.

Over die Pichard kan ik niets vinden. De weinige gegevens van debetreffende(al verdwenen pagina) ben ik al kwijt, alleen het plaatje heb ik nog. Dat hier dan maar zo verzameld.

 

Joseph Semah in groepsexpositie "Der Fremde in Mir"

Joseph Semah neemt deel aan een groepsexpositie Der Fremde in Mir die in het tedelijk Museum Assen Hedendaagse Kunst (SMAKH) van 18 januari t/m 15 februari 2015 zal worden gehouden. Hij liet mij per e-mail weten: "In this exhibition Joseph Semah presents his installation and opening performance Being touched by an angel just before birth."

De opening is op zondag 18 januari 2015 om 15.00 uur 

Daar Joseph Semah heel vaak Spinoza in zijn kunst heeft verwerkt, geef ik dit bericht hier graag door. [Cf. meer info op website SMKH - over hem vindt u méér als u zijn naam in 't zoekvenster ingeeft]
En - wie weet - weet hij ook hier een link met Spinoza te leggen.

    
                                         © Joseph Semah  

Inutilis scientia Spinozana [69] Dubt u nog over uw nieuwjaarsvoornemens?

In juni 2012 had ik een blog "Spinozistische pilletjes tegen de stress", over dit boekje. Daarover breng ik nu: tip 1. Je moet simpel, maar verstandig beginnen.

            

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [68] over een vrouw die aan het strand Spinoza las

Bij het speuren naar informatie over René Worms en de begintijd van de sociologie, kwam het volgende boek op mijn pad. Het bracht een aardige anekdote aan.

De Société d'autopsie mutuelle is een antropologische kring van vooruitstrevende burgers die ten doel had onderzoek te genereren naar eventuele samenhang tussen persoonlijkheid, geschiktheden en de morfologie van de hersenen. Hij werd opgericht op 19 oktober 1876. De leden doneerden hun lichamen na hun dood aan deze Maatschappij tot wederzijdse autopsie. Daarbij zorgden de leden er tevens voor dat de onderzoeksorganisatie beschikte over een uitvoerige beschrijving van hun persoonlijkheid, vaardigheden, gewoonten etc. Er is weinig onderzoek naar deze organisatie gedaan, maar Jennifer Michael Hecht schreef er een intrigerend boek over, The End of the Soul: Scientific Modernity, Atheism, and Anthropology in France [Columbia University Press, 2013 - boooks.google] Heerlijk wel wat een verkeerde cover het boek heeft (dat hoef ik hier toch niet uit te leggen?)!

De uitdijende kring was een illustratie van het groeiende aantal vrijdenkers en atheïsten en van een strijd die burgers bereid waren op te nemen tegen de traditie en vooral de katholieke Kerk. De kring telde beroemde aanhangers als schrijver Emile Zola, staatsman Leon Gambetta, de voorvechtster van geboortecontrole, Margaret Sanger, en Arthur Conan Doyle.

Opmerkelijk is hoe weinig Spinoza in het boek voorkomt, maar wel laat zich de volgende aardige anekdote lezen.

Lees verder...

René Worms (1861 – 1926) schreef "La morale de Spinoza"

Het eerste dat opvalt is hoe dikwijls wordt beweerd dat deze Fransman in 1869 geboren zou zijn. De levensdata die ik in de kop van dit blog geef, vond ik in Henri Krops Spinoza-receptie-boek in het zeer informatieve hoofdstuk IX over "Spinozisme buiten Nederland (1900-1940)", op p. 488. En toen ik eens naar deze Worms op zoek ging, daar Krop hem, zijn data en zijn boek alleen maar noemde, maar verder niet behandelde, kwam ik op diverse plekken (de meeste eigenlijk) 1869 als zijn geboortejaar tegen. Zo bijvoorbeeld als eerste:

René Worms (1869-1926) était un sociologue français, fondateur de la Société de Sociologie de Paris, de la Société Internationale de Sociologie et de la Revue Internationale de Sociologie. Il exerça également les fonctions de Conseiller d'État. [Cf. fr.wikipedia - en.wikipedia ook uiteraard]. Maar ook hier en hier en hier zelfs 9x 1869!
Hij had behoorlijk wat in z'n mars en werd 3x doctor: in Rechten (1891), Letteren (1896) en Politieke en economische wetenschappen (eveneens 1896).

Zoals uit bovenstaande korte omschrijving al blijkt, heeft hij vooral bijgedragen aan de institutionalisering van de sociologie. Overigens is hij in de geschiedschrijving van de Franse sociologie nagenoeg geheel vergeten; ± alle credits inzake de geboorte van de sociologie gaan naar Émile Durkheim en nog wat naar Gabriel Tarde. Sebastien Mosbah-Natanson schreef daar een interessant artikel over: Worms zou een verouderde n.l. organische theorie hebben aangehangen, op de verkeerde onderbrenging hebben ingezet (bij Rechten i.p.v. bij Letteren), teveel op internationalisering hebben gefocussed en de Franse scene hebben verwaarloosd, maar toch zou zijn definitie van sociologie beter bij de huidige tijd passen dan die van Durkheim [cf.]. Misschien heeft die nalatigheid m.b.t. zijn geboortejaar ook wel met deze verwaarlozing van zijn betekenis voor de wetenschap te maken. Er is blijkbaar zelfs nooit een monografie over de man geschreven.

Enfin, René Worms schreef dus op jonge leeftijd ook een boek over Spinoza.

Die fr.wikipedia-pagina vermeldt zijn Spinozaboek: La Morale de Spinoza (1892) [lire en ligne], maar zegt er niet bij dat dit de 2e editie was. Volgens de Duitse Spinoza-bibliografie was het namelijk al in 1882 verschenen [Paris: Hachette [e.a.]. [Cf.] Dan zou hij – indien geboren in 1869 - 13 jaar geweest zijn! 21 jaar – indien geboren in 1861 – is nóg behoorlijk jong. Er is één bron, de Library of Congress [cf.], die in diezelfde wikipedia te vinden is trouwens, die zelfs heel precieze levensdata geeft: b. Rennes, 8 Dec., 1861; d. Paris, 12 Feb., 1926. Ik had eerst gedacht dat ik Henri een foutje moest melden, maar vele anderen zitten blijkbaar fout: zelfs bibliotheken geven fouten gewoon door. Ook archive.org die zijn doctoraatsthese geeft, Organisme et société (1895), heeft z’n geboortedatum gewoon fout.

Lees verder...

Had Willem Witteveen verwantschap met Spinoza?

Willem Witteveen (1952), prof.dr. W.J. Witteveen, was in Tilburg hoogleraar rechtstheorie en retorica en tevens lid van de PvdA-fractie van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Hij behoorde met zijn vrouw en dochter tot de slachtoffers bij de vliegramp met de MH17 op 17 juli 2014 in Oekraïne. Zij gingen op vakantie en vlak tevoren had hij bij zijn uitgever de kopij ingeleverd van wat zijn laatste boek zou worden: De wet als kunstwerk. Een andere filosofie van het recht. Met collages en miniaturen van de auteur [Boom, 2014]. Zijn uitgever omschrijft het zelfs als zijn magnum opus.  

Het kwam onlangs uit en in Trouw van zaterdag 27 december besprak Kees Schuyt het enthousiast. Schuyt vermeldde vele namen van filosofen die in het boek aan de orde kwamen (Rousseau, Montaigne, Kant), sociologen (Weber, Simmel, Selznick) en literaire schrijvers (Orwell, Kafka, Havel e.a.). Spinoza niet en ik neem aan dat Schuyt, die zich toch als Spinoza-liefhebber afficheert, wel vermeld zou hebben als Spinoza wél in het boek voorkwam.

Aan het slot vatte hij de kern van Witteveens levens- en rechtsfilosofie samen in: “De wet is geen instrument om ons in een keurslijf te persen, maar een poort naar vrijheid, vrede, veiligheid en voorspoed.” Die passage staat aldaar niet tussen aanhalingstekens, dus ik weet niet of het letterlijk zo in Witteveens boek staat. Met een kleine aanpassing werd het ook de kop van de recensie.

Lees verder...

Voorjaarscursussen HOVO en zomercursussen op Lesbos over Spinoza

In het verleden maakte ik 2x per jaar een overzicht over cursussen die aan de HOVO's over Spinoza worden gegeven. Meestal laat ik dat nu over aan het agenda-overzicht dat de VHS maakt. Maar daar dat momenteel onvolledig is, ben ik weer eens de HOVO-websites langs gegaan.

HOVO Alkmaar
Ir. W. Lintsen, De God van Spinoza, zes colleges op maandag 13.15 - 15.45; periode: 29-4; 13-5; 20-5; 27-5; 3-6; 10-6 [méér info] 

HOVO Amsterdam [VU]
Ir. Wim Lintsen, De God van Spinoza - zes colleges woensdag, 10.30-13.00 uur  4 februari t/m 11 maart 2015 [méér info maar is al VOL

HOVO Brabant Seniorenacademie, locatie Eindhoven
Ir. Wim Lintsen, De God van Spinoza, zes colleges 12.30 – 14.15 uur Cursusdata: 09-mrt., 16-mrt., 23-mrt., 30-mrt., 13-apr., 20-apr. [méér info

HOVO Nijmegen
dr. M.T. van Reijen, Spinoza’s Korte verhandeling. Over God, de mens en zijn geluk. Dinsdagen van 13.45 - 15.30 uur 27 januari t/m  24 maart (niet 17 februari) [méér info

HOVO Rotterdam
Dr. Henri Krop, Spinoza en Nederland: In heden en verleden. Acht colleges van 2,5 uur Maandag, 14.00 – 16.00, 26 januari, 2, 9, 16 februari, 2, 9, 16, 23 maart 2015 [méér info
Gebeurt uiteraard aan de hand van zijn Spinoza, een paradoxale icoon van Nederland, Bert Bakker / Prometheus, Amsterdam 2014.

Lees verder...

Spinoza wordt als het over politiek gaat nog altijd overgeslagen

Filosofiehuis Het zoekend hert in Antwerpen begint een maandelijkse lezingencyclus op zondagen onder de titel “Pijn en Plezier v/h Politieke Dier”. [Cf. of cf.]

Het programma bestaat uit: Josine Blok over Aristoteles (25 januari); Tinneke Beeckman over Machiavelli (22 februari); Wessel Krul over Hobbes (22 maart); Hans Achterhuis over Hannah Arendt (19 april); Frank Ankersmit over Habermas (17 mei); Ronald Tinnevelt over Martha Nussbaum (7 juni) en Manu Clayes en Bleri Lleshi maken uit dit alles een ‘synthese’ over De toekomst van het politieke dier (21 juni).

Spinoza heeft ons in ieder geval tijdens deze cyclus niets te melden.

Kan het lichaam gelukkig zijn?

Van 9 januari t/m 8 februari 2015 is weer de Maand van de Spiritualiteit.

“Het thema van De Maand van de Spiritualiteit 2015 is Het gelukkige lichaam. Al in de Oudheid streefde men naar een gezonde geest in een gezond lichaam, en uit eigen ervaring kennen we het gevoel van geestelijk welbevinden wanneer we fit zijn van lijf en leden. We zitten ‘lekker in ons vel’ wanneer lichaam en geest in balans zijn. Maar is een gezond lichaam ook voorwaarde voor een gelukkig leven? Ben ik mijn lichaam of heb ik mijn lichaam? Waar sommige spirituele tradities het lijf als gevangenis van de ziel beschouwen, daar zien andere het juist als de plaats van verlichting. Hoe dan ook, willen we in dit leven streven naar geluk of spiritueel inzicht, dan kunnen we niet om ons lichaam heen.

Rust nemen, gezond leven, ontzorgen, luisteren naar je lichaam. Het zijn goede voornemens op weg naar een manier om te leren wat je écht gelukkig maakt. Want niets is zo mooi als de kracht van een lichaam in balans.

Tijdens deze maand staan we stil bij alles wat goed voor ons is en ons gelukkig maakt. Meedoen dus!” Aldus De Maand van de Spiritualiteit.

Lees verder...

Catalogus scriptorum Anti-spinozanorum [2]

De reactie van dr. Winfried Schröder op het vorige blog over de Catalogus scriptorum Anti-spinozanorum, helderde veel op, maar leidt ook weer tot nieuwe vragen. Hij verwees o.a. naar zijn Spinoza in der deutschen Frühaufklärung [Würzburg, Königshausen & Neumann, 1987], maar dat heb ik niet bij de hand en het is op internet niet te vinden.

Wel wordt het boek waar volgens Schröder deze Catalogus een deel van zou zijn door books.google aangereikt: Gottlob Friedrich Jenichen, Historia Spinozismi Leenhofiani publica in Belgio auctoritate novissme damnati ex authenticis documentis collecta. Lipsiae, Klosius, Johannes Herebordus, 1707. Het exemplaar van de KB werd gedigitaliseerd.

Daarin komen echter de woorden Catalogus scriptorum Anti-spinozanorum niet voor. Wel ontdekte ik (eerlijk gezegd op weg geholpen door de Duitse Spinoza-bibliografie) dat van p. 52-73 een bibliografie van “Schriften gegen Spinoza” wordt gegeven. Dat deel wordt ingeleid door een

Lees verder...

Uwe Poth maakte een Spinoza-gouache

Uwe Poth is uit Duitsland afkomstig, maar woont en werkt tegenwoordig in Nijmegen. In zijn werk combineert deze beeldend kunstenaar teken-, schilder- en druktechnieken.

In 2005 maakte hij een reeks gouaches die hij de titel meegaf: Counterfeits. Daaronder een Spinoza, hier in kleine afbeelding met Schiller, Hegel, Wittgenstein, Freud en Einstein. Zie hier op zijn website een grotere afbeelding van Spinoza.

Lees verder...

Voorgenomen in 2015 Russisch te leren en iets van Spinoza?

Met de video "Fate Of The Great «06. Benedict Spinoza»" zijn beide voornemens misschien te combineren. [Hij begint wel in de verkeerde synagoge...]

Franz Schlerath (1894 - ?) schreef "Spinoza und die Kunst"

In de inleiding van het VIIIe hoofdstuk van zijn boek Spinoza - een paradoxale icoon van Nederland, dat handelt over “Het spinozisme in de letterkunde van Tachtig (1885-1920)", heeft Henri Krop een paragraaf over Spinoza en de kunst, waarvan ik een deel (zonder verwijzingen) citeer: ”

"In 1918 kon Franz Schlerath in zijn dissertatie Spinoza und die Kunst daarom met recht opmerken dat in de literatuur over Spinoza een monografie over zijn verhouding tot de kunsten nog ontbrak. Hoewel Spinoza volgens Schlerath in een tijd leefde die de Nederlanders met recht de Gouden Eeuw noemen, in kringen van scheppende kunstenaars verkeerde, en blijkens de inventaris van zijn bibliotheek bovendien bellettrie las en zelf in de Korte verhandeling twee dialogen opnam, was hij niet in staat tot een werkelijk begrip van de reële waarde van schoonheid te komen, zo luidt de slotconclusie. Dit oordeel stond zeventig jaar later nog overeind. In een zeldzaam artikel over Spinoza en de kunst dat in 1989 in The Journal of Aesthetics and Art Criticism verscheen, betoogde J.C. Morrison dat Spinoza niet alleen heel weinig over schoonheid zegt, maar ook bewust weigerde een esthetica te ontwikkelen. In de Ethica komen we 'mooi' en 'lelijk' tweemaal tegen in verband met Spinoza's kritiek op de doeloorzakelijkheid. Met 'goed' en 'kwaad' ontstaan deze begrippen wanneer wij de werkelijke aard der dingen niet begrijpen. Ze verwijzen niet naar eigenschappen van dingen, maar naar 'modi imaginationis', dat wil zeggen producten van onze verbeelding. 'Mooi' en 'lelijk' duiden enkel gevoelens aan die de waarneming in ons teweegbrengt. Net als elke hartstocht dienen zij ons voortbestaan of doen daar afbreuk aan. 'Mooi' en 'goed' verwijzen niet naar een perfectie die tot de werkelijkheid van de dingen behoort. Hieruit volgt dat door de mens vervaardigde voorwerpen op één lijn staan met natuurlijke objecten en de kunsten geen extra dimensie toevoegen aan de werkelijkheid. Dit naturalisme lijkt elke ontwikkeling van een kunstfilosofie in spinozistische zin onmogelijk te maken. De kunst acht Spinoza daarom niet nutteloos, want zij draagt aan ons geluk bij en versterkt de conatus, maar 'alleen de waarheid maakt ons vrij en alleen de rede brengt ons tot de waarheid'. Het rationalisme vormt zo een tweede hinderpaal om Spinoza's filosofie als een basis voor een esthetica te gebruiken. Toch gebeurde het schier onmogelijke en sinds het laatste decennium vóór 1900 nam een aantal schrijvers Spinoza's filosofie tot het uitgangspunt van hun kunstenaarschap.”

Lees verder...

Le meilleur pour 2015 et le bonheur avec Spinoza

Peter Miedema tekende "Spinoza in de kleine ruimte"

In februari van 2014 verscheen dit boekje

Eva De Blieck & Bart Bruijnen e.a., De zuilen - dankzij de filosofie. De Dochters Tekst en Redactie, 2014 - ISBN 9789081135443

Tien auteurs: Eva De Blieck, Bart J.G. Bruijnen, Guy Commerman, Claar Griffioen, Werend Griffioen, Marian Habets, Guus Matser, Frederik van Sluijs, Albertine Sterk, Ewald Vanvugt

Drie illustratoren, n.l. de gebroeders Harry, Hessel en Peter Miedema verzorgden de illustraties. Plato met zijn vorsende blik siert het boekomslag; verder zijn er tekeningen van Hannah Arendt, Pierre Bayle, Henri-Louis Bergson, Teilhard de Chardin, Zeno van Citium, Epicurus, Sigmund Freud, Michel de Montaigne, Friedrich Nietzsche, Fernando Pessoa, John Rawls, Michael Sandel, Jean-Paul Sartre en Baruch Spinoza.

Wim Fievez, van wie ik ooit bij de HOVO Maastricht lessen filosofie volgde (en die niks van Spinoza moet hebben… dit terzijde) schreef over het werkje: “Veertien korte verhalen, voorafgegaan door korte, soms veelzeggende filosofische citaten, die worden gecombineerd met kleine, getekende zwart-witafbeeldingen. In deze opzet lezen de verhalen (van de hand van veertien verschillende Nederlandse en Vlaamse auteurs) als uitwerkingen of illustraties van het in de citaten aanwezige filosofische idee. Als een rode draad is dat de bekende gedachte dat het menselijke bevattingsvermogen gering is, het leven en de wereld worden geregeerd door het noodlot, en dat levensplanning onvermijdelijk stukloopt op de macht van oncontroleerbare neigingen en door het lichaam bepaalde stemmingen en gevoelens. In dat geval blijft er voor de filosofie slechts de ruimte van een kort citaat; de rest is aan de literatuur. De verhalen gaan over zaken uit het dagelijks leven waarin menigeen zich direct herkent.” [Cf. Bol.com]

Lees verder...

Goede voornemens voor 2015? Do you have the free will to…?

Deze blogger van Spinoza en curator van zoveel mogelijk Spinozana als er maar te vinden zijn, wenst alle bezoekers van dit Spinoza-weblog een goed en gezegend 2015 – u weet wel: gezegend van Benedictus. Denk aan zijn aanbeveling: Bene agere et laetari – doe het juiste en wees blij. Bene agere is: doen wat met je ware natuur overeen komt.

Met de titel hierboven wil ik u niet afhouden van eventuele goede voornemens (al zijn we het eens met Spinoza’s verwijzing naar zowel Ovidius als Paulus: we weten wat goed is, maar doen wat fout is). Nee, ik wilde u blij maken met een tekst waar Rob van der Hoeden mij op wees uit het onlangs verschenen boek van

Natalie Deane & Damien Lafont, Your true nature. Wisdom of living masters. Barker Deane Publishing (November 10, 2014) – Amazon

Een van de “levende meesters” waarmee zij voor dit boek spraken is Sri Mooji, een meester of goeroe binnen de Indiase filosofische richting advaita vedanta (letterlijk: non-dualiteit, het einde van het weten) [cf. wiki, of wiki, cf. website Sri Mooji].

Met hem spraken ze o.a. over zijn visie op het al dan niet hebben van een vrije wil. Het hele interview is te lezen in dit PDF. De selectie daaruit van Rob neem ik hier over. Hoe dichtbij elkaar de ware wijzen uit Oost en West komen, is toch wel frappant.

Lees verder...