Carl Gebhardt (1881 1934) de Spinoza-geleerde veronachtzaamd?

De naam van deze Spinoza-geleerde is hier al vaak gevallen, maar een eigen blog had hij tot heden niet. Ik heb het uitgesteld tot ik meer over hem te weten kon komen. Dit wordt nog slechts een bescheiden bijdrage tot de nauwelijks bestaande Gebhardt-kunde. Eigenlijk is het blog vooral bedoeld om te wijzen op wat er van hem te vinden is op internet en om een paar aanvullingen te geven op de paragraaf die Henri Krop aan hem wijdt in Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (2014). Goed dat hij die paragraaf aan hem besteedde, gezien de grote verdienste die Gebhardt speciaal ook voor de Nederlandse Spinoza-receptie heeft gehad.

Het is verbazingwekkend wat hij in een tamelijk kort leven, hij werd slechts 53 jaar, allemaal m.b.t. Spinoza presteerde. En Spinoza was de enige niet met wie hij zich bezighield. Als je zijn grote verdienste voor het Spinozisme overziet, is het opmerkelijk dat er – voor zover ik weet – nog nooit een monografie aan hem is gewijd – of een symposium met vervolgens een publicatie.

                 
Bij gebreke van een foto van hem hier zijn handtekening, genomen van een brief die hij 28 december 1930 schreef aan Henri Polak.

Lees verder...

Jonathan Israel beveelt vijf boeken over de Verlichting aan

De website Five Books dat wekelijks aan schrijvers en experts verzoekt om vijf boeken aan te geven uit hun vakgebied en vervolgens in een interview te bespreken waarom die belangrijk zijn, heeft Anthony Gottlieb gevraagd het interview te doen met Jonathan Israel . 

Afgelopen vrijdag, 28 november 2014, werd zijn interview met Jonathan Israel over de Verlichting gepubliceerd. Israel had daartoe de volgende vijf boeken aangedragen en aanbevolen:

Paul Hazard, The Crisis of the European Mind
Henry May, The Enlightenment in America
Louis Dupré, The Enlightenment and the Intellectual Foundations of Modern Culture
David Sorkin, The Religious Enlightenment
Jonathan Israel, Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights, 1750-1790

De samenvattende leader luidt: “Some argue there is no necessary connection between the rejection of traditional religious ideas and the evolution of democracy but that's wrong, argues the eminent historian. He chooses books that give as full as possible a picture of the Enlightenment in all its dimensions."

Israel geeft a.h.w. een schitterend college, waarin hij  de hoofdlijnen van zijn visie op de Verlichting nog eens weergeeft, mede aan de hand van deze andere boeken. ["Whether Spinoza is an atheist or not is still a moot point amongst philosophers. It depends what you mean by atheism."] En waarin hij tijdens de bespreking van het 3e boek zelfs zelfkritisch wordt. Zeer aanbevolen. [Hier de link naar het interview - dat later naar hier werd verplaatst]

Boven de covers van de vijf besproken boeken, daaronder Jonathan Israel's andere boeken [eigenlijk beveelt hij uiteraard 10 boeken aan]

Leszek Kolakowski: Spinozisme "failliete filosofie", maar "zinvolle mislukking"

Dit boek heeft mij een wat meer ambivalente houding tegenover Kolakowski gegeven. Het heeft mij sterker aangetoond dat ik toch eigenlijk op grotere afstand van hem sta dan ik lange tijd heb gedacht. Ik schafte Leszek Kolakowski, De onrust van onze eeuw [onder redactie van Jacques De Visscher, Alicija Gescinska en Guide Vanheeschwijck. Klement/Pelckmans, 2014] aan en las het om twee redenen: ten eerste daar ik altijd grote bewondering voor deze van origine Poolse filosoof en ideeënhistoricus had, zoals wel blijkt uit dit blog met mijn “In memoriam” en dit blog over zijn The Two Eyes of Spinoza [TES]. Dat ik de titel meegaf: “Zwei Spinozas wohnen, ach! in meiner Brust” en daarna nog “De twee blikrichtingen van Spinoza” [cf.]. De tweede reden was dat ik had begrepen dat in dit boek zijn doctoraatsstudie over Spinoza aan de orde zou komen. Zijn proefschrift over Spinoza dat hij nooit had willen heruitbrengen of laten vertalen, zou toch in een herwerkte versie van hem in het Pools zijn uitgegeven en dat zou behandeld worden door Alicija Gescinska. Zo’n boek komt er bij mij dus zeker in.

Lees verder...

Foto's van Spinozadag 2014 bij ASK

Op de website van de ASK zijn de foto's van de Spinzoadag in Paradiso geplaatst die gemaakt werden door fotograaf Gerard Arninkhof. We krijgen slechts bescheiden formaatjes te zien (iets groter dan gemiddelde 'thumbnails'), maar daarmee is al wel duidelijk het verschil zichtbaar van foto's die met een professionelere camera en met het oog en de kennis van de vakman werden gemaakt en mijn iets simpeler kiekjes [cf. blog, maar de mijne waren er wat eerder...].

Vanavond Robbert Dijkgraaf over 'het Oneindige'

 

‘DWDD University presenteert: Het Oneindige door Robbert Dijkgraaf’, vrijdag 28 november om 20.30 uur bij de VARA op NPO1. [Cf.]

Zou hij er Spinoza's Brief 12 aan Lodewijk Meijer over het oneindige op hebben nagelezen (in de OP 29)? [Zie dit blog]

De schrijver van de blurp waarschijnlijk niet; daarin lezen we over "To infinity and beyond!" 

Lees verder...

Joaquín Sorolla y Bastida (1863 - 1923) schilderde Spinoza-portret ca. 1900-1902

Op 18 augustus 2008 had ik het blog "Spinozaportret toegeschreven aan Joaquin Sorolla." Er was kort tevoren naar buiten gebracht dat een schilderij uit de nalatenschap van hoogleraar experimentele psychologie dr. Luis Simarro, waarvan lang onbekend was gebleven wie het schilderde, kon worden toegeschreven aan Joaquín Sorolla. Dat het bij de afgebeelde persoon om Spinoza ging, was eigenlijk wel duidelijk, maar helemaal zeker was het nog niet.

Aanleiding voor dit nieuwe blog is dat ik (zoals dat meestal gaat: zoekend naar iemand anders) op een tekst stuitte die enige jaren later was verschenen over de zoektocht naar dat schilderij.

Jesé Javier Campos Bueno, "Un retrato de Spinoza pintado por Sorolla." In: F.J. Martinez (Ed.), Spinoza en su siglo. Madrid, Bibliotheca Nueva, 2012, pp.181-201. 

Van de vertaling door Sabrina van Dijk wordt een PDF verspreid:
José Javier Campos Bueno, "Een portret van Spinoza geschilderd door Sorolla" (2012 - PDF)

Bijna aandoenlijk is te lezen hoe gepoogd werd te achterhalen aan de hand van welke afbeelding/foto Sorolla moet hebben gewerkt. Over de kleinste details wordt minutueus informatie gegeven, maar intussen wordt het Haagse Spinoza-portret als het Wolfenbütteler gepresenteerd, wordt de OP in 1667 gedateerd, en nog zo een en ander.

De auteur is van het volgende overtuigd: "Geen twijfel mogelijk dat het een groot geluk is voor de Spinozisten dat ze nu kunnen zeggen dat het ongetwijfeld beste portret van de filosoof is gemaakt door een universele schilder zoals Sorolla. Er zijn niet veel artistieke voorstellingen gemaakt als compliment aan de gedachte en als triomf aan de wetenschap (Campos Bueno, 2010) maar in dit geval, is het resultaat een opmerkelijk portret, of op zijn minst vertederend omdat het de melancholische menselijkheid ademt en de leergierigheid van een rustige man die, denkend aan Borges, droomt over een duidelijk labyrint, vrij van metafoor en mythe, bouwend aan de oneindige kaart van datgene wat al zijn sterren zijn."

Lees verder...

Carl Gebhardt's interpretatie van Spinoza's Caute-zegel

Lakzegel van Spinoza op de pagina publicaties van de VHSTijdens de Spinozadag van afgelopen zondag verwees Henri Krop naar de publicatie van Carl Gebhardt die in het 4e nummer van Chronicon Spinozanum 4 (1924-26] in de rubriek "Varia Spinozana" een nieuwe interpretatie gaf van het Caute-zegel van Spinoza.

In dit blog breng ik deze korte tekst. Daarna geef ik de links naar mijn interpretatie van dit Caute-zegel. 

Lees verder...

Morgen: la Jornada de Spinoza

Drie weken geleden schreef ik een blog over de oprichting van de Sociedad Spinoza de Sevilla die een week later zou plaats hebben. Ik schreef daarbij: "Misschien kunnen ze een injectie betekenen voor de Spaanse Spinoza Vereniging, El SEMINARIO SPINOZA de España , waarvan de website geen activiteit uit de laatste jaren meer laat zien."

En zie: morgen wordt een Spinozadag, Jornada de Spinoza, gehouden die mede als opmaat dient tot de jaarvergadering, la Asamblea Ordinaria del Seminario Spinoza de España! [Cf.]
Kortom, er blijkt al een goede samenwerking.

Mij onbekende Spinoza-tekening

Maandag, op Spinoza's geboortedag, verscheen op een Macedonische website dit detail van deze treffende Spinoza-tekening. Er werd niet bij vermeld wie de maker ervan is, noch waar hij eventueel gevonden was. Toch plaats ik deze afbeelding alvast in dit blog, in de hoop er nog eens meer van te weten te komen. En hem ooit in z'n geheel aan te treffen.
Mijn gevoel/intuïtie zegt dat hij waarschijnlijk van een joodse kunstenaar is. Spinoza heeft hier in mijn ogen een iets joodsere uitstraling dan op het 'Wolfenbütteler-portret'- resp. het 'Opera-portret' (hoe riskant dit soort 'oordelen' ook zijn].

        

Lisa Park veruitwendigt in Eunoia II de 48 emoties van Ethica III

Multimediale kunstenares Lisa Park, afkomstig uit Zuid Korea, woont en werkt in New York, momenteel in het New Museum. Ze is al geruime tijd bezig met een kunstproject dat ze Eunoia noemt, Goede Geest [van het Griekse eu (goed) en nous (geest)]. Met EEG-sensoren en software voor muziekprogrammering geeft ze performances waarin ze in schalen met water trillingen van haar hersengolven tijdens de meditatie materialiseert. Zie deze Youtube-video van enige tijd terug, waarin ze met een bescheiden aantal schalen werkte.

Afgelopen zondag, 23 nov. 2014, werd haar Eunoia II op Youtube gezet, dat gewijd is aan Spinoza en waarin ze, naar het aantal door Spinoza beschreven emoties, met 48 geluidstrillingsschalen werkte.

 

Lees verder...

Vandaag onthulling gevelsteen voor moedige protestlezing over Spinoza

Straks, van 14.15-14.45 uur, zal op Plantage 26 te Leiden een gevelsteen worden onthuld bij het voormalig woonhuis van prof.dr. L.J. van Holk, voor de moedige protestlezing die hij, vandaag 74 jaar geleden, aan de Universiteit van Leiden hield over “Spinoza en de onschatbare joodse bijdrage tot het Nederlandse geestesleven.” Dit wegens protest tegen maatregelen van de Duitse bezetter tegen joodse professoren en docenten [zie voor meer informatie het blog dat ik 25 november 2010 over hem schreef. Ik hoop dat er straks foto’s van getwitterd worden]

                     

                
               En inderdaad kwam er een tweet met foto van LUF

Eerder is dan al zo’n gevelsteen onthuld voor prof.dr. J.A.J. Barge (Boerhaavelaan 6), en een voor prof.dr. R.P. Cleveringa (Rijnsburgerweg 29), en daarna volgt nog op Rapenburg 73 de onthulling van een lezenaar bij Academiegebouw door Rector Magnificus prof.mr. C.J.J.M. Stolker.

Met deze drie gevelstenen en een lezenaar die vandaag dus in Leiden worden onthuld, worden  de drie hoogleraren Cleveringa, Van Holk en Barge herdacht, die op 26 november 1940 ieder een gedenkwaardige protestrede tegen de maatregelen van de Duitse bezetter uitspraken.

De gedenkstenen komen bij de huizen waar deze professoren woonden. Hierop staan hun naam, de datum 26 november 1940 en het woord ‘protestrede’. Daarnaast wordt hun gelaatsprofiel in een enkele lijn aangeduid op de steen. Dit past bij een regel uit de protestrede van Cleveringa waarin hij zegt dat hij poogt “met een enkele lijn, een enkele aanwijzing, een enkele streep te komen tot een schets, die een suggestie is voor ontvankelijke geesten”. De lezenaar, het centrale object, brengt de gevelstenen als het ware samen en plaatst alles nadrukkelijk in het licht van het motto van de Universiteit Leiden “Libertatis Praesidium” (Bolwerk van vrijheid). De lezenaar komt op de binnenplaats van het Academiegebouw te staan.

Lees verder...

Spinoza op Lesbos [3]

Zoals ik in het vorige blog al aankondigde, volgt hier de informatie over de cursus op Lesbos die dr. Harry van den Bouwhuijsen gaat geven en die, naar ik meen, nog niet elders op internet te vinden is.

Spinoza over ‘vrije wil’ en menselijke vrijheid

Hebben wij mensen een vrije wil? Die vraag houdt theologen en westerse filosofen nu al bijna tweeduizend jaar bezig. De laatste tijd hebben ook neurowetenschappers zich in het debat gemengd. Maar kunnen neurowetenschappers – ondanks hun pretentie – filosofische vragen beslissen als “Hebben mensen een vrije wil?” of “Is menselijke vrijheid mogelijk zonder vrije wil?” Zij zorgen vaak voor verwarring doordat zij uit de bevinding dat bewuste beslissingen vaak (altijd?) het resultaat zijn van onbewuste processen onterecht de filosofische conclusie trekken dat de vrije wil dus niet bestaat, en dat de mens dus onvrij is. De filosofische discussie over vrije wil en menselijke vrijheid is echter veel breder dan de neuropsychologische discussie over de onbewuste oorsprongen van ons bewuste handelen. Maar ook filosofen zijn nog altijd niet in staat deze kwestie tot een voor iedereen bevredigende oplossing te brengen. Een meerderheid van de huidige deelnemers aan het debat is van mening dat een vrije wil te verenigen is met het deterministische beeld van de wereld dat de natuurwetenschappen ons voorhouden. Een minderheid (de ‘harde deterministen’) vindt echter dat dit niet het geval is. Spinoza behoort tot deze minderheid. Maar anders dan de huidige harde deterministen is Spinoza van mening dat de mens zonder ‘vrije wil’ zich toch tot een vrij mens kan ontwikkelen, zowel in zijn persoonlijk leven als in staatsverband. 

Lees verder...

Spinoza op Lesbos [2]

Zoals ik in het vorige blog al schreef valt het op dat er steeds meer Nederlandse cursussen over Spinoza op Lesbos worden gegeven. Dat zijn in 2015 de volgende - ik breng ze hier eerst in schema en geef daarna wat meer informatie:

 

Lees verder...

Spinoza en Lesbos [1]

Er lijkt zich een nauwe band aan het ontwikkelen te zijn tussen Spinoza en Lesbos. Ik bedoel dat het opvalt dat er steeds meer Nederlandse cursussen over Spinoza op Lesbos worden gegeven. Daarover in een volgend blog meer. Eerst wil ik het in dit blog hebben over een eerste, hoewel indirectere associatie van Spinoza met Lesbos en wel via wat hij in de laatste paragraaf, §4, van het Politiek Traktaat schrijft over de Amazonen. De paragraaf uit de vertaling van Willem Meijer plaats ik aan het eind van dit blog (is eenvoudiger, want die bestaat al digitaal i.t.t. de vertaling van Karel D’huyvetters).

In de Griekse mythen werden de eilanden Taurus, Lemnos en Lesbos door de Amazonen bewoond. Zij leefden zonder mannen en namen alleen contact op met mannelijke buren als ze nageslacht wilden. Jongetjes baby’s werden gedood, alleen meisjes opgevoed. Lesbos werd de naamgever voor de liefde van vrouwen voor vrouwen: lesbische liefde. Zo genoemd daar de zevenhonderd jaar voor Christus op het eiland Lesbos wonende dichteres Sappho, die talloze minnaressen had en gedichten over vrouwenliefde schreef. *)

In die 4e paragraaf in het 11e hoofdstuk over de democratie wil Spinoza nagaan waarom vrouwen van het bestuur zijn uitgesloten en met name of dit vanuit hun natuur (hoe ze zijn) gebeurt of louter door wetgeving. In het laatste geval zou dat kunnen worden gewijzigd, in het eerste geval zou het een onveranderlijk gegeven zijn. Ik ga het niet nog eens uitgebreid over Spinoza’s vrouwbeeld hebben en over deze 'zwarte bladzijde' in zijn politieke filosofie. Daarover is al veel geschreven, ook op dit weblog.

Lees verder...

Leo Strausss "Spinoza 1959 Course Transcript"

Over Leo Strauss ging het al in diverse blogs. Zo onlangs over enige recent verschenen boeken (cf. en cf.). Bekend is dat hij in het najaar van 1959 aan de Universiteit van Chicago een cursus over Spinoza verzorgde. Daarin ging het – uiteraard – vooral over de filosofie van de TTP.

George Anastaplo gaf in het hoofdstuk  “Leo Strauss at the University of Chicago” in Kenneth L. Deutsch & John Albert Murley (Eds), Leo Strauss, the Straussians, and the American Regime [Rowman & Littlefield, 1999 – books.google] een uitgebreid overzicht van de cursussen die Strauss daar gaf, o.a., zoals gezegd in de herfst van 1959 over Spinoza [cf. de betreffende pagina].

Op de website van het Leo Strauss Center in Chicago, waarvan de opzet is o.a. alle geluidsbanden en teksten van Strauss te digitaliseren, staat: "Seminar in Political Philosophy: Spinoza," offered in autumn quarter 1959, covered the Theological-Political Treatise. There are no existing audiofiles. [cf.] en ook elders staat uitdrukkelijk: No Audio - No Transcript [cf.].

Wat wil echter het geval: op archive.org staat te lezen en te downloaden: "Leo Strauss Spinoza 1959 Course Transcript" [archive.org] – ruim 300 pagina’s typoscript [zie hier al Strauss's werken op archive.org].

Niet dat ik méér deed dan er wat doorheen bladeren. Het leek me echter nuttig dit hier te melden voor degenen die Strauss en/of de TTP diepgaand willen bestuderen.

Tussen zijn 'How to study Spinoza’s Theologico-Political Treatise uit 1948 [in 1952 opgenomen in de essaybundel Persecution and the art of writing] en zijn uitgave van de Engelse vertaling van zijn Die Religionskritik Spinozas als Grundlage seiner Bibelwissenschaft: Untersuchungen zu Spinozas Theologisch-politischem Traktak (1930) als Spinoza's Critique of Religion (1965) met een belangrijk nogal autobiografisch voorwoord, had hij dus in 1959 een uitgebreide cursus over Spinoza verzorgd - over vooral the Political Philosophy of Spinoza.

___________

Leo Strauss op en.wikipedia 

Een andere terugblik op de Spinozadag - over het blijven slijpen van de diamant

De Spinozadag die ik gisteren voor de vijfde keer bijwoonde (ik miste de 6e en 7e), werd om meerdere redenen een bijzondere ervaring voor me. Zoals ik in mijn impressie [cf. blog] al aangaf was het uiteraard leuk te horen dat mijn Spinoza-blog zo breed gewaardeerd wordt. Er werd - toen het door Frank van Kreuningen genoemd werd - spontaan voor geapplaudisseerd. Dat maak je niet vaak mee.

Het is uiteraard heel leuk om mede in Spinoza-geïnteresseerden die je maar af en toe tegenkomt, op zo’n dag te ontmoeten. Leuk vond ik het een stel dat ik van de VHS-zomercursussen kende, tijdens deze Spinozadag te treffen, die zij voor het eerst bijwoonden.

Er kwamen mensen naar me toe die me een hand wilden geven: zo bv. Eliane Beyer die zich voorstelde en me even wilde laten weten dat zij degene was die mij op de linoleumsnede van Spinoza van de Rus Lev Pavlovich Lapin had gewezen [cf. blog]. Dat was drie jaar geleden! Leuk toch.

Saskia Pfaeltzer, kunstenares en illustrator van Spinoza’s achtbaan, liet weten dat ze mijn bespreking van hun boek erg waardeerde [cf.]. Ik had daarin een opmerking gemaakt over een tekening waarop Spinoza met z'n laarzen door de Bijbel stapte, en liet haar weten dat mij was opgevallen dat Henri Krop uit het dagboek van de Deense wetenschapper Ole Borch (Olaus Borrichus) citeerde dat hij op zijn rondreis door Nederland aan het eind van de jaren 1650 had gehoord van een ex-jood die de Bijbel “aan zijn laars lapte!” Daardoor moest ik mijn opmerking over haar tekening waar ik moeite mee had, misschien aanpassen. Nu vermoed ik dat het “aan zijn laars lappen van de Bijbel” een vrije weergave van Krop betreft, maar toch: wellicht wordt precies dít weergegeven in haar tekening.

Lees verder...

Vandaag Spinoza's geboortedag

Het was mij, gezien het blog over de gisteren gehouden Spinozadag, uiteraard niet ontgaan dat vandaag de geboortedag is van Spinoza.
Ik vind het echter wel aardig hier nog even de tekst te brengen van de joodse historicus Mitchell A. Levin die deze rubriek verzorgt

This Day, November 24, In Jewish History by Mitchell A. Levin  

1632: Birthdate of Baruch Spinoza (known also as Benedict De Spinoza). The life and philosophy of Spinoza are too complex for this brief daily blurb and you are urged to read more about him on your own) In brief Spinoza was born in Amsterdam to Sephardic Jews who had fled from the Inquisition in Portugal, Spinoza received a rigorous Jewish education including the study of such “modern” commentators as Maimonides and Ibn Ezra.   However his inquiring mind led to learn Latin and to study with so-called free-thinkers.  He became a disciple of Descartes and his rationalist philosophic approach to life.  Spinoza was a pantheist believing that God was within nature and not above nature with His own divine will.  To paraphrase Telushkin, Spinoza did not believe that God created nature, but that God is Nature.  In 1656, while still in his twenties, Spinoza was excommunicated (in Hebrew “kerem”) for denying the immortality of the soul and God’s authorship of the Torah.  On this latter point, Spinoza was a forerunner of modern Biblical critics.  He believed that the Torah had not been written by Moses, but by Ezra the Scribe.  The ban from the Jewish community was total.  Spinoza spent the rest of his life moving from place to place in Holland studying and developing his philosophical works.  At one point he joined a Mennonite sect and changed his name to Benedictus or Benedict. By the time of his death in 1677, Spinoza had developed a philosophy of rational pantheism in which to “know” nature is to know God.  Over the centuries, many Jews have expressed their displeasure over Spinoza’s excommunication.  In the 1950’s no less a figure than David Ben Gurion tried unsuccessfully to have the ban lifted.  From the writings of Spinoza: “As long as a man imagines a thing is impossible, so long will he be unable to do it.”  “Men who are ruled by reason desire nothing for themselves which they would not wish for all humankind.”  (Sounds like Hillel).

ASK/Paradiso-Spinozadag 2014

Hier stromen de bezoekers gisteren kort na 11:30 uur Paradiso binnen om de Spinozadag te gaan bijwonen. Op dat moment konden zij nog niet weten dat het een goed geslaagde dag zou gaan worden.

Het werd de zevende Spinozadag alweer. Met deze dag wordt herdacht dat 382 jaar geleden Spinoza in Amsterdam geboren werd. 

Lees verder...

Spinoza vanuit een hogere gezichtshoek

Zo houdt de Amsterdamse wethouder economische zaken, zee- & luchthaven, kunst & cultuur enig toezicht op het Spinozabeeld.

Foto op19 november 2014 genomen en getweet door Chris Buijink, Voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, vanaf de kamer van wethouder Kajsa Ollongren.

Lees verder...

Oliver Wendell Holmes (18411935) Amerikaans opperrechter die graag Spinoza las - voor z'n plezier

Engeland kende Sir Frederick Pollock (1845 - 1937) rechtsgeleerde en Spinoza-deskundige. In diezelfde periode kende de VS van Amerika ook een rechtsgeleerde die zich intensief met Spinoza zou hebben beziggehouden: opperrechter Oliver Wendell Holmes, vooral beroemd om zijn “Free Speech decisions” en metname om zijn criterium voor de grenzen aan vrijheid van spreken: alleen wanneer wat gezegd of geschreven werd een "clear and present danger" voor geweld tegen de staat vormde, kon het aangepakt worden.

Oliver Wendell Holmes (1841–1935) read and reread Spinoza’s Ethics, and  his famous formulation that freedom of thought reached a limit only when it posed a “clear and present danger” appears to have been made under Spinoza’s influence.” Aldus David S. Winston in zijn lemma “Baruch Spinoza” in The Encyclopedia of religion [cf. het vorige blog; het citaat werd aanleiding voor dit blog).

Pollock had a lifelong correspondence with US Supreme Court Justice Oliver Wendell Holmes. [Cf.]

Opmerkeljk is hoeveel er over die man en zijn criterium geschreven is. Het lijkt ook wel of iedereen in Amerika dat op school kreeg.

Ook Steven Nadler wijst nog eens naar dat criterium van Holmes, a “clear and present danger”, in zijn The Stone-essay van 5 febr. 2012 [Cf.], waarin hij schrijft het jammer te vinden dat Spinoza niet verder ging in zijn verdediging van vrijheid van spreken.

Lees verder...

Tot morgen op de Spinozadag in Paradiso

David S. Winston schreef lemma Baruch Spinoza in "The Encyclopedia of religion"

 

Mircea Eliade (1907 - 1986), de bekende Roemeense historicus, filosoof en religietheoreticus (bekend van het onderscheid tussen het profane en het sacrale cf.) werd in de 1980-iger jaren hoofdredacteur van een groot project om tot een encyclopedie van de religie te komen. Het werden 16 delen.

Mircea Eliade (ed.), The Encyclopedia of religion. New York, Macmillan Punlishing Co., 1987 [16 vols]

Het 14e deel bevat een artikel van David Winston, "Barukh Spinoza," [Vol. 14, pp. 7-11 - wordt niet vermeld in de toch zo gedegen Duitse Spinozabibliografie]

In 1993 werden telkens twee banden in een gebracht, zodat de reeks uit acht banden bestond.

De tweede editie verscheen in 2005, behalve in druk ook online. Het bevat bijna alle 2750 ingangen van de eerste editie, waarvan vele geüpdate werden (zo werd Barukh Baruch) en bijna 600 nieuwe lemma’s toegevoegd werden [cf.]. Voor die online editie dien je normaliter dan wel een toegangscode (aangeschaft) te hebben. Maar hij is ook open toegankelijk op librarum.org

Hier de link naar het lemma Baruch Spinoza door DAVID WINSTON (2005) in de Encyclopedia of religion SECOND EDITION.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [57] Eerst Bordeauxwijn of Leffe met Manchego dan Spinoza

Onze minister-president Mark Rutte sprak - in het Duits - bij het in ontvangst nemen in Berlijn van de Walther Rathenau Preis zijn trotse dankwoorden uit. Enige alinea's uit het midden van zijn toespraak:

[...] 

De jonge Vlaamse wetenschapper Jonathan Holslag doet onderzoek naar de relatie tussen Azie en Europa. Ik ben het zeker niet altijd met hem eens, maar wat mij raakte is zijn pleidooi voor de kwaliteit van Europa en voor het Europese vakmanschap. Voor `goed gemaakte spullen die voor eeuwig mooi blijven', zoals hij dat formuleert. Volgens Holslag moeten we deze kwaliteit weer tot middelpunt maken van het Europese bedrijf. Dan kan er sprake zijn van 'een opwaartse klim naar duurzaamheid, schoonheid en uiteindelijk geluk'. 'Een nieuwe sprong in de beschaving.'

Het zijn hoogdravende woorden, maar ze raken wel een kern. Europa heeft producten van topkwaliteit in huis. Wil je een auto van de allerbeste kwaliteit dan ga je naar Muenchen of Ingolstadt, voor mode moet je in Milaan zijn, het mooiste design vind je in Kopenhagen of Amsterdam. En dan heb ik het nog niets eens over de Franse Bordeaux, de Spaanse Manchego of een Belgische Leffe.

Hetzelfde geldt voor onze unieke denkkracht en creativiteit, nu en in het verleden. Alleen al Duitsland en Nederland staan samen voor een onvoorstelbare rijkdom aan cultureel en intellectueel erfgoed. Ik hoef alleen maar de namen Goethe, Bach, Thomas Mann, Rembrandt, Erasmus, Van Gogh en Spinoza te noemen.

Breng dat bij elkaar, en er ontstaan de mooiste kruisbestuivingen. Een voorbeeld uit mijn eigen achtertuin: de Spaanse architecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz verbouwden het Amsterdamse Rijksmuseum - met grandioos resultaat. Of neem de hoogtechnologische stedelijke netwerken die in Europa ontstaan. Steden als Eindhoven - het slimste stukje aarde ter wereld - Milaan en Duesseldorf zijn topcentra van creativiteit en innovatie."  [Hier de hele toespraak - cf ook hier]

 

Zier hier een passage in een brief aan een antisemiet waarin Walther Rathenau Spinoza noemt - tussen Marx en Christus.

Boek over Leo Strauss met wél Spinoza

Moest ik onlangs in een blog vaststellen dat een boek over Leo Strauss dat recent (in september) verscheen, helemaal niets over Spinoza had, intussen ontdekte ik dat een maand eerder een boek over Strauss uitkwam dat uitdrukkelijk wél en uitvoerig Strauss's Spinoza-benadering behandelt:

Martin D. Yaffe & Richard S. Ruderman, Reorientation: Leo Strauss in the 1930s. Palgrave Macmillan, 2014, books.google

Daarin van Steven Frankel Chapter 2, "Spinoza's Critique of Religion. Reading the Low in Light of The High". 

De redacteuren schrijven daarover in de inleiding:

"Steven Frankel looks at the dramatic change in Strauss's understanding of the seminal Jewish apostate Baruch Spinoza. It was, after all, Spinoza, more than any other thinker, who initially convinced Strauss of the impossibility of a return to classical thought. Frankel focuses on the so-called autobiographical Preface to the 1962 English translation of Strauss's Spinoza's Critique of Religion. He shows that that Preface,*) rather than being genuinely autobiographical, is in fact a kind of series of "Socratic dialogues" pitting various philosophical authorities against one another—Martin Buber against Heidegger, Cohen against Spinoza, Rosenzweig against Maimonides, and liberalism against Zionism. Frankel helps us to see that Strauss, rather than trying to show or illuminate the specific historical influences that shaped his youthful (limited) understanding of Spinoza and related questions, had, by 1962, become capable of seeing the ways in which the apparently time-bound disputes of the 1920s and 1930s were in fact iterations (strikingly new ones in many ways) of various permanent questions."

Of dat zo blijft is uiteraard onzeker, maar momenteel is juist dat hoofdstuk in z'n geheel via books.google te lezen. Die tip geef ik bij dezen graag door (met nóg eens deze foto van Leo Strauss  op de cover van dat andere boek, hoewel hij die leefde van 1899 - 1973 in de 1930-iger jaren er niet zo zal hebben uitgezien).

*) De Preface van Strauss's Spinoza's Critique of Religion is bij books.google in z'n geheel te lezen.

NB. Overigens had ik al eerder een blog met signalement van dit boek  

 

Duits boek over Spinoza's Politiek traktaat

Begin vorige maand is dit boek verschenen (de uitgever heeft books.google nog niet toegestaan erin te laten snuffelen...):

Wolfgang Bartuschat, Stephan Kirste u. Manfred Walther (Hrsg.), Naturalismus und Demokratie. Spinozas "Politischer Traktat" im Kontext seines Systems. Ein Kommentar. Mohr Siebeck, 2014 –
ISBN
978-3-16-153527-7

Ein Kommentar zu Spinozas letztem Werk Tractatus politicus , das 1677/78 unvollendet publiziert wurde, war bislang ein Desiderat. Spinozas Theorie der Politik, des Staates und des Rechts ist anders als seine Metaphysik und seine Religionsphilosophie im deutschsprachigen Bereich lange wenig beachtet worden. Erst in jüngerer Zeit ist die Beschäftigung mit Spinozas politischer Philosophie auch in Deutschland wieder intensiver geworden. Nach einer Bestimmung des Ortes der Politischen Philosophie und stets im Kontext von Spinozas Gesamtwerk kommentiert der Band zunächst Spinozas Theorie der natürlichen Genese von Recht und Staat, sodann die Grundlagen der politischen Philosophie, das Verhältnis von natürlichem und staatlichem Recht, die Theorie der Souveränität und der internationalen Beziehungen. Auf dieser Grundlage folgt dann die Interpretation seiner Konzeption einer Optimierung des Systems politisch-rechtlicher Institutionen für alle drei Regierungsformen. Abschließend werden die Aktualität des Denkens Spinozas und sein Einfluss auf gegenwärtige Debatten analysiert.  

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [56] waar Spinoza's achtbaan laten?

Toen ik mijn leeservaring over over Spinoza’s achtbaan van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld) [Wereldbibliotheek, 2014] schreef [cf. blog] kwam de vraag al bij me op: waar zal een boekhandelaar dit boek neerzetten of -leggen?

Welnu, bij boekhandel Dominicanen in Maastricht hebben ze dat opgelost door de twee exemplaren die ze inkochten in de kast 'Filosofie' te leggen - op de plank onder die waarop de Spinozana staan. 

Alle Spinozana staan immers bij "Filosofie".

 

Vandaag sterfdag van Menasseh ben Israel

Menasseh ben Israel stierf, teruggekomen van zijn Londense missie, in Middelburg op 20 november 1657. Hij begroef in Middelburg het lichaam van zijn zoon Samuel die was gestorven in Engeland, waar Menasseh ben Israel in 1655 heen gegaan was om bij Cromwell de toelating van de joden in Engeland te bepleiten. Daarna overleed hij zelf. Zijn lichaam werd echter begraven op de begraafplaats Ets Haim in Ouderkerk aan de Amstel (zie mijn foto van 23 aug. 2008).

  

Menasseh ben Israel was dus niet aanwezig bij de Herem van Spinoza op 27 juli 1656. "Zo kon hij niet voorkomen dat zijn begaafde leerling Spinoza in Amsterdam uit de Joodse gemeenschap werd gezet," schrijft iemand in wikipedia, alsof geweten is dat hij dat zou hebben willen voorkomen. Het is mogelijk: volgens de historica Rena Gertrud Fuks-Mansfeld was Menasseh een innemende en bereidwillige gesprekspartner voor christenen [cf. blog].

Lees verder...

Website "Korte Verhandeling" kreeg ander internetadres

Tot mijn aanvankelijke schrik was (leek) de website verdwenen met Gerrit Jongeneelen's werk over Spinoza Korte Verhandeling van GOD de MENSCH en deszelvs WELSTAND.

Nadat ik via de e-mail contact met hem zocht bleek dat "alleen" het adres (de url) was veranderd. Iets dat eigenlijk niet moet gebeuren, want door verandering van url werken allerlei links erheen niet meer (zoals bij Poortman.kb.nl, bij wikisource en op dit blog, waar ik de link overigens straks ga wijzigen). Wat blijkt het geval:

France Telecom heeft een aantal jaren geleden zijn Nederlandse internet provider wanadoo.nl verkocht met als gevolg dat die het Nederlandse wanadoo domein niet meer mocht gebruiken. Sinds zeer onlangs is men blijkbaar ook opgehouden naar online.nl door te verwijzen. Zodat Internet Explorer de boodschap geeft: "Kan de webpagina niet vinden."

Dat is op te lossen door wanadoo te wijzigen in online

http://home.wanadoo.nl/vvdghj/KV/index.html   wordt

http://home.online.nl/vvdghj/KV/index.html

NB url is begin jan 2017 wederom gewijzigd, nu in:

http://vvdghj.cuccfree.org/kv/KV/index.html?i=1 

Gelukkig is het werk aan de KV van Gerrit Jongeneelen dus nog steeds beschikbaar.  

      
Deze titelpagina heeft met dit bericht niets te maken, maar wel leuk is te zien dat in 1899 voor ƒ0,40 de Korte Verhandeling kon worden aangeschaft. Opmerkelijk is wel dat daar staat: "Uit het Latijn". Dat was natuurlijk onzin, want het Latijnse manuscript van Spinoza is niet overgeleverd. Ik neem toch niet aan dat Meijer uit de Latijnse vertaling van Johannes van Vloten weer naar het Nederlands zal zal hebben vertaald.

Konrad Immanuel Böhringer (1863 - 1940) tekende ook Spinoza

 

Weer een beroemde tekenaar ontdekt die een tekening van Spinoza maakte, maar over wie merkwaardigerwijs geen pagina op internet te vinden is. Dit wordt dus weer voor het eerst zo’n pagina.

Deze Duitse schilder, graficus en lithograaf van vooral Bleistiftzeichnunge van portretten, was werkzaam in Dresden en München [cf. en cf.].

Hij werd geboren in Grimma. Sein Vater wirkte in Grimma als Musiklehrer an der Fürstenschule St. Augustin und danach am Grimmaer Lehrerseminar. Konrad Immanuel besuchte in der Muldenstadt die Bürger- und Realschule. Es folgte ein Studium an der Kunstakademie in Dresden - unter Pohle und Pauwels [cf.]. Nach einem Studienaufenthalt in München arbeitete er über 30 Jahre als anerkannter Porträtist in Dresden. [Cf.]

Hij nam deel aan de Dresdener kunstschilderskring „Künstlerkolonie Goppeln“ [cf.] Veel van zijn werk werd uitgegeven door de Firma Franz Hanfstaengl in München; die Heliogravüre (fotogravures) werden gesigneerd met KIB [cf.].

Dat hij 7 maart 1863 geboren is (en niet in 1853 [cf.] en niet in 1873 [cf.]) weten we doordat er een uitgave bestaat K. I. Böhringer zur Vollendung seines 75. Lebensjahres am 7. März 1938, geïllustreerd door Konrad Immanuel Böhringer. Uitgever Hanfstaengl, 1938 -  43 pagina's [Cf.]

In 1910 werd aan de Uhdestraße Nr. 5: in Dresden een villa gebouwd als woonhuis voor de familie Böhringer. Konrad Immanuel Böhringer, Königlich-Sächsischer Hofrat, war ein bekannter Porträtmaler seiner Zeit und unterhielt enge Beziehungen zum Königshaus. Sein in der Villa befindliches Atelier diente auch als Ausstellungsraum. [Cf.] Zo is van hem een tekening bekend van de vierde zoon van Keizer Wilhelm II, AUGUST WILHELM, Prinz von Preußen (1887 - 1949).

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: nos aeternos esse (verwijst naar uniciteit)

In reactie op de lezing van Dick Desaw “Eternity is just a euphemism for now” [cf. vorige blog] die ik als vaker gebruikt herken, maar te makkelijk vind, ga ik nog eens in op de volgende passage van Spinoza:

“At nihilominus sentimus, experimurque, nos aeternos esse.” (Ethica 5/23s)

“Niettemin nemen we waar en ervaren we dat we eeuwig zijn” (vert. Vermeulen). Dat waarnemen of opmerken (sentire) doen we intelligendo concipit, met ‘begrijpend denken’ (Vermeulen), met ‘kennend inzien’ (Krop).

Over deze zin heb ik op dit blog meerdere malen mijn moeite ermee besproken – b.v. heel uitgebreid in een reactie-wisseling op een mijmering aan het eind van 2013 (of deze een half jaar eerder). Onlangs heb ik mij er weer mee beziggehouden daar we gisterenavond met onze Spinoza Kring Limburg het laatste deel van de Ethica vanaf 5/20 bespraken. Ik overweeg deze passage, waarmee ook anderen in de SKL moeite bleken te hebben, nu in een periode waarin ik langere tijd met Spinoza’s essentie-begrip bezig ben (waarover ik nog eens apart hoop te bloggen). Ik realiseer me heel sterk a) dat Spinoza als nominalist alleen bestaan toekent aan (naast, beter gezegd, binnen de substantie) singuliere, particuliere dingen: modi. Universalia bestaan voor hem niet, dat zijn denkdingen van ons, hulpmiddelen om ons te oriënteren in de wereld en met elkaar te communiceren. Ook het essentie-begrip betrekt Spinoza (i.t.t. al zijn voorgangers-filosofen, op Duns Scotus na) op de enkeldingen. Daarover later meer.

Vanuit dit besef, en steeds weer pogingen doende de boven aangehaalde zin te begrijpen (er chocola of kaas van te maken), krijg ik de indruk dat ik het zo moeten lezen: ik, dit particuliere ding, besef aan de hand genomen door Spinoza, dat het voortkomt uit het universum en volstrekt uniek is. We voelen en ervaren dat we uniek zijn: dat er nooit eerder en ook nooit later na mij iemand in de wereld zal komen die (als) mij is. In die zin kan ik mij als eeuwig zien. Dat ik er ben, ooit was als eenmalig en uniek ding is een “eeuwige waarheid”. Het moet die “eeuwige uniciteit” zijn die Spinoza hier bedoelt [cf. ook dit blog over “De eeuwige essentie van elk enkelding” en dit blog over Het wezen der dingen is eeuwig – "een eeuwige waarheid" en ook dit blog over het "eeuwige deel van de geest" als "Mentis duratio" wat volgens mij een oxymoron van Spinoza was].

Met het benadrukken van die uniciteit bedoel ik niet dat ik me iets bijzonders voel in de zin van ‘iets vehevens’ of ‘iets uitverkorens’. Nee, het betekent gewoon dat ik dit res particularis ben, net zoals elk enkelding uniek, bijzonder, iets aparts is. Voor eeuwig. Zo gelezen zeg ik: ja “At nihilominus sentimus, experimurque, nos aeternos [unicosque] esse.”

Spinoza-blogger Dick Desaw (1938 - 2014) is niet meer

Dick Desaw had een blog Spinoza on Science and Stress. Daarover had ik op 26 augustus 2012 een blog: "Dick DeShaw's Spinozablog & Graphic Essay on Spinoza." Ook verwees ik naar een blogje van hem in mijn 19 juni 2013-blog 'Big History' en Spinoza? [5]" [cf.]. Ik meen me te herinneren dat hij wel eens op een blog of via e-mail gereageerd heeft op iets.

In mijn blog van 29 september j.l. waarin ik het boek van Martin Skogsbeck "Spinoza in Love" signaleerde, gaf ik ook aan te hebben gezien dat Spinoza-blogger Dick DeShaw dat boek ter recensie aangeboden had gekregen. Na mijn recensie van Skogsbeck's  boek [cf. hier en hier] ging ik nog wel eens kijken wat de reactie van Deshaw op dat boek was. Maar er kwam niets.

Nu lees ik vandaag in een herinneringsstukje over hem in The Globe and Mail, geschreven door zijn weduwe Rose DeShaw, dat Dick DeShaw op 9 juli 2014 op 76-jarige leeftijd, aan een hartaanval is overleden. Het stukje eindigt aldus:

"With pipe, long beard and a cap bearing Spinoza’s image, Dick became a familiar sight sitting in front of his home, talking and reading. He believed we are always in eternity. “Eternity is just a euphemism for now,” he explained. “And we always look backward at now.”

Een misser is dan weer dat ze zijn portret erbij hebben geplaatst zonder die Spinoza op z'n pet - die is er afgesneden. Die krijgen we wel te zien op de Obituary die in juli werd geplaatst [cf.]  

               

Met dit blog herinner ik nog eens aan Dick Desaw voor wie Spinoza zo'n sterk houvast was in een lange stress-volle periode in zijn leven. Hij had de overtuiging dat Spinoza's filosofie hem hielp daar nooit meer in terug te vallen.

             Eternal Dick Desaw, that we do always remember him.

Yalom's Het raadsel Spinoza heruitgebracht

Sinds enige dagen is Irvin D. Yalom's Het raadsel Spinoza door Balans in midprice paperback (€15) uitgebracht - het prijsverschil met de eerste uitgave is niet groot (was €19,95) maar in ieder geval kreeg het boek een betere cover. [Zie mijn bespreking van 20 febr. 2012]

               

Steven Nadler (Ed.) "Spinoza and Medieval Jewish Philosophy"

Al in twee blogs kondigde ik de komst van dit boek aan [het uitvoerigst in dit blog]. Inmiddels is het  verschenen of het zal 30 november verschijnen, maar is alvast bij books.google in te zien.
Het lijkt mij een belangwekkende uitgave!

Steven Nadler (Ed.), Spinoza and Medieval Jewish Philosophy. Cambridge University Press, 2014 - isbn: 9781107037861 - books,google

Lees verder...

Een boek dat nog eens de aparte positie van Spinoza laat zien

Spinoza komt uiteraard weer wel aan de orde in het volgende boek:

Eric Watkins (ed.), The Divine Order, the Human Order, and the Order of Nature: Historical Perspectives, Oxford University Press, 2013, 240pp., $74.00 (hbk), ISBN 9780199934409. books.google

Vandaag in de NDPR, reviewed by  John Whipple, University of Illinois at Chicago.

Uit de inhoudsopgave blijkt wie Spinoza behandelt:
Part 1: The Medieval Period
 Chapter 1: Powers Versus Laws: God and the Order of the World According to Some Late Medieval Aristotelians -  Marilyn McCord Adams
 Chapter 2: The Order of Nature and Moral Luck: Maimonides on Divine Providence -  Steven Nadler
 Part 2: The Early Modern Period
 Chapter 3: God, Laws, and the Order of Nature: Descartes and Leibniz, Hobbes and Spinoza -  Daniel Garber
 Chapter 4: Malebranche's Causal Concepts -  Robert Merrihew Adams
 Chapter 5: Laws and Order: Malebranche, Berkeley, Hume -  Tad Schmaltz
 Chapter 6: Laws of Nature in Seventeenth-Century England: From Cambridge Platonism to Newtonianism -  Peter Harrison
 Chapter 7: Laws and Powers in Leibniz - Donald Rutherford
 Chapter 8: Change in the Monad -  Martha Brandt Bolton
 Part 3: Kant
 Chapter 9: Rational Hope, Moral Order, and the Revolution of the Will -  Andrew Chignell
 Chapter 10: Kant on the Natural, Moral, Human, and Divine Order -  Eric Watkins

Lees verder...

Ook komende jaren Spinoza niet in VWO-filosofieonderwijs

In het boek van de Vlaamse filosoof Tim De Mey, Het voordeel van de twijfel [Lemniscaat, 2014] dat de voorbereiding op het Vwo-examen over filosofie zal begeleiden dat vanaf 2016 t/m 2019 zal gaan over het scepticisme en radicale twijfel, komt – u raadt het al – Spinoza’s denken niet voor. Zelfs zijn naam ontbreekt volledig in het boek. Het toont weer eens aan hoe Descartes en zijn zekerheid dat alleen de twijfel vaststaat, onder meer de twijfel aan, de niet zekerheid over het bestaan van de omgevende wereld, van grotere invloed is geweest op het filosofische denken. Terwijl toch de wetenschap in feite veel meer van het model van Spinoza over het bestaan van de wereld uitgaat. Het illustreert hoe filosofie en wetenschap sinds de 17e eeuw uit elkaar zijn gegroeid.

“Een ontregelend boek,” belooft de uitgever.

'Kritisch zijn is in de eerste plaats zelfkritisch zijn. Het is durven twijfelen aan de eigen overtuigingen over hoe de wereld in elkaar zit, over wat we moeten doen en laten, en hoe we met elkaar en de wereld moeten omgaan. Niet zomaar genoegen nemen met de oppervlakkige, psychologische bevrediging die schijnbaar opgeheven twijfel bij gelegenheid lijkt te bieden, maar onvermoeibaar door blijven twijfelen totdat de onderliggende filosofische vragen beantwoord zijn.' Aldus het uitgangspunt van De Mey.

Lees verder...

Komende zondag: Spinozadag 2014

Aanstaande zondag, 23 november 2014, is het van 12.00 tot 16.30 uur in Paradiso in Amsterdam Spinozadag - de zevende Spinozadag alweer. Onder de titel

           Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw? 

vraagt de Amsterdamse Spinoza Kring  aandacht voor het klimaat waarin Spinoza in Amsterdam opgroeide en in contact met gelijkgestemden de basis voor zijn filosofie legde. 

Het zal gebeuren aan de hand van twee boeken die recent verschenen: Bart Leeuwenburgh's Het noodlot van een ketter (2013), dat het leven en denken van Adriaen Koerbagh, dat hem in het rasphuis deed belanden, beschrijft waar deze kennis van Spinoza in 1669 overleed. Het wordt niet genoemd, maar zal toch zeker ook aandacht krijgen: het dit jaar verschenen boek van Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen. Hertaling Michiel Wielema. Vantilt, 2014  

Henri Krop's Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (2014),  waarin hij de receptie van Spinoza's denken in Nederland uitgebreid bespreekt.
[Zie meer informatie en het programma bij de ASK]

Ik heb de eerste vijf Spinozadagen bijgewoond, heb de laatste twee overgeslagen, maar ben van plan er deze keer weer eens heen te gaan.  

300 jaar geleden voerden Dortous de Mairan en Malebranche een correspondentie over Spinoza

In dit blog de fraaie samenvatting en kritische beschouwing van Johannes van Vloten in een bijlage in zijn boek Benedictus de Spinoza (2e druk 1871) van de briefwisseling die deze Franse geleerden van  sept. 1713 t/m sept 1714 met elkaar hadden over Spinoza. Eerst stel ik de protagonisten voor:

Jean-Jacques Dortous de Mairan (1678 - 1771), was een Frans geofysicus en astronoom. Hij was lid van verschillende wetenschappelijke verenigingen en instellingen en deed enkele belangrijke ontdekkingen op het gebied van astronomie en biologie. De Mairans observaties en experimenten leidden ook tot het begin van wat heden bekendstaat als het circadiane ritme. In 1743 werd hij verkozen tot lid van de Académie française. Hij overleed 20 februari 1771 in Parijs op 92-jarige leeftijd aan een longontsteking.[Tot zover nl.wikipedia]. De Engelse voegt daar nog aan toe dat Malebranche zijn docent was: “De Mairan attended college in Toulouse from 1694–1697 with a focus in ancient Greek. In 1698 he went to Paris to study mathematics and physics under the teachings of Nicolas Malebranche.” [en.wikipedia] En in de Franse vinden we een verwijzing naar deze correspondentie: Méditations métaphysiques et correspondance de N. Malebranche avec J.-J. Dortous de Mairan sur des sujets de métaphysique (1841). Heruitgegeven als Nicolas Malebranche: Correspondance avec J.-J. Dortous de Mairan. Paris, Vrin, 1947. [fr.wikipedia]

Nicolas de Malebranche (1638 - 1715) was een Frans cartesiaans filosoof. Malebranche was van oorsprong een oratoriaans priester die de discussie aanging met zijn tijdgenoot Antoine Arnauld over theologische en metafysische vraagstukken. Hij heeft met Blaise Pascal gemeen dat zijn werk zich kenmerkt door fraai proza. Hij was goed bekend met het werk van René Descartes en uitte er veel kritiek op. Hij kon zich niet vinden in Descartes' voorstelling omtrent de relatie tussen lichaam en geest. Hij verwierp de opvatting dat lichamen een intrinsiek vermogen bezitten om ons en elkaar te beïnvloeden als bijgeloof, en verdedigde daarentegen de theorie van het occasionalisme.

Volgens Malebranche is wetenschap geworteld in a priori metafysische beginselen en is er onderscheid tussen de rationeel bevattelijke essentie en de empirisch waarneembare eigenschappen van dingen. Echter, om invloedrijk te kunnen zijn, kwam Malebranche te laat. Het cartesianisme werd reeds overschaduwd door het werk van Spinoza en Gottfried Wilhelm Leibniz en was met wisselend succes aangevallen door empiristen als Thomas Hobbes en John Locke. [aldus nl.wikipedia]

Lees verder...

Haags Spinozahuis pas in 2015 weer toegankelijk

Zo lang als ik mij met Spinoza bezig houd (ruim zeven jaar inmiddels) is het Spinozahuis aan de Paviljoengracht in Den Haag, waarin de Ver. Het Spinozahuis een studiezaal met bibliotheek heeft, niet toegankelijk. Tijdens de renovatie van het Spinozahuis in Rijnsburg, die meer dan tien jaar in beslag nam, werden er spullen uit dat huis opgeslagen. Het moet dus al veel langer niet toegankelijk zijn.

Pas na de heropening van het museum Het Spinozahuis in Rijnsburg kon de VHS zich bezig gaan houden met de herinrichting van de Haagse studiezaal. Aanvankelijk was de verwachting dat die studiezaal in september van dit jaar weer toegankelijk zou kunnen zijn, maar op de website is te lezen dat dit pas in de loop van 2015 het geval zal zijn. We moeten dus nog enig geduld opbrengen.

 

Ik kom op dit blog n.a.v. het boek Spinoza’s achtbaan van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld), waarin beweerd werd dat er in Nederland zes Spinozabeelden zijn (het zevende bevindt zich in de tuin van het al zo lang niet toegankelijke Haagse Spinozahuis [cf. blog]. [Foto uit maart 2013 van hier]

Lees verder...

Spinoza in de ISVW "Eenmalige Eeuwcertificaten"

26 september 2014 had ik al eens een blog over Spinoza in de reeks Eenmalige Eeuwcertificaten die de ISVW uitgeeft. Een paar dagen geleden brachten ze op hun website nog maar eens een nieuwe pagina om deze soort van crowdfunding nog eens onder de aandacht te brengen. Ik ondersteun hen daarin door die van Spinoza hier weer eens onder de aandacht te brengen met daaronder de hele reeks [voor meer info zie de ISVW]:

                      

 

Inutilis scientia Spinozana [55] TIE in Roemenië

Viorel Coltescu (1939 - 2002), professor filosofie aan de Universiteit van Timisoara in het westen van Roemenië, verzorgde een uitgave van de TIE en schreef „Metoda la Spinoza [Methode bij Spinoza]”, het voorwoord op Spinoza, Tratat despre îndreptarea intelectului [Over de verbetering van het verstand], Editura de Vest, Timisoara, 1992, 95 pagini [p. 5-26] [PDF IN MEMORIAM. Hier aanbod]

   

Lees verder...

Emo Verkerk's Spinoza's

Van de kunstenaar Emo Verkerk (1955), "een van de belangrijkste kunstenaars van de laatste decennia in Nederland" [Museumtijdschr.] heb ik eerder reeds drie Spinoza-schilderijen en -objecten laten zien. Verkerk begon eind 70-iger jaren te tekenen en werd bekend door zijn portretten van schrijvers en kunstenaars. Later ging hij ook landschappen schilderen, waarbij hij steeds verschillende materialen en technieken met elkaar mengt. [Cf. stukje over hem in Volzin]

Vanaf vandaag tot 15 februari 2015 is er een overzichtstentoonstelling van zijn werk in het Gemeentemuseum in Den Haag,schilderijen en beelden [cf.]. De laatste overzichtstentoonstelling van deze kunstenaar was in 1988 in het Stedelijk Museum in Amsterdam, schrijft Trouw, in een groot artikel over deze Haagse tentoonstelling en over Verkerk zelf, Daarin lees ik dat zo'n 90 schilderijen en objecten, gemaakt tussen 1978 en 2014 en grotendeels afkomstig uit privécollecties, thematisch verdeeld in het Gemeentemuseum bijeengebracht zijn. Maar er was ook nog een expositie in het Fries Museum in 2000 met zo'n 70 portretten (vertelde Emo Verkerk vannacht aan Anton de Goede in Nooit Meer Slapen bij VPRO.  

We lezen in Trouw: "Vaak begint hij met een portret van een schrijver die hij bewondert, of een ander bekend persoon: Spinoza, Joseph Roth, Gerard Reve, enz..."

Tussen de afbeeldingen dit  Spinoza-schilderij, olieverf op doek uit 1999, dat zich in een particuliere collectie bevindt.

Het is het meest als Spinoza herkenbare schilderij. De andere breng ik hieronder, zodat alle tot heden op internet zichtbare schilderijen en objecten gewijd aan Spinoza van deze in Den Helder wonende en werkende kunstenaar in één blog samengebracht zijn.

Het is duidelijk dat Verkerk "iets met Spinoza heeft." Het Gemeentemuseum laat op de Engelse pagina, onderstaand deel ervan zien waarop de kleuren iets beter uitkomen.

 

Lees verder...

Spinozas achtbaan fraai boek ligt vanaf vandaag in de winkel

Vandaag brengt de Wereldbibliotheek het al lang geleden [cf. blog en blog] aangekondigde boek van Erik Bindervoet (tekst) en Saskia Pfaeltzer (beeld): Spinoza’s achtbaan in de boekwinkels. Morgen kan Sinterklaas als hij in Gouda aan wal komt met zijn inkopen beginnen van dit “groot feestdagenboek”, zoals literairnederland.nl het aankondigt. Het eerste dat inderdaad opvalt is het forse A4-formaat en flinke gewicht door het charmoiskleurige zware papier waarop het gedrukt is – en uiteraard die opvallende tekening op de cover. Kortom, het is qua vormgeving een mooi boek - precies zoals ik een boek graag heb: stevig ingenaaid en gebonden en met stofomslag. Als je het ter hand neemt vallen de vele gekleurde en enkele zwartwit tekeningen op. Het gaat niet zomaar om een paar illustraties, nee, een rijke buit aan plaatjes valt je in de schoot. De vele tekeningen vormen samen al een boom bomvol verhalen. Ze nodigen in ieder geval uit ze goed te bekijken om een indruk op te doen van wat de kunstenares ermee bedoeld kan hebben.

Alles aan eerste indrukken bij elkaar genomen – en dan heb je nog niets gelezen – heeft het boek een aparte sfeer – aan de ene kant bevestigt het de indruk: is voor jongelui; maar tegelijk ook: kan dienen als bladerboek op de salontafel (als die nog bestaat).

Lees verder...

Susan James: Why Should We Read Spinoza?

Op 7 november 2014 gaf Susan James in de London lecture series van het Royal Institute of Philosophy die in het seizoen 2014-2015 vooral gaan over de geschiedenis van de filosofie, haar lezing die al de dag erna op YouTube gepubliceerd werd:

                Susan James: Why Should We Read Spinoza?

"During the twentieth century, Spinoza was allotted a minor role in Anglophone histories of philosophy. Dwarfed by Descartes, Hobbes, Locke and Leibniz, he was widely regarded as an eccentric loner. Recently, however, he has come to be seen as a philosopher of broad contemporary relevance. He has been read as a religious pluralist, a radical democrat, an early defender of dual aspect monism, a metaphysical holist whose ideas anticipate the concerns of contemporary ecologists, and as nothing less than the founder of the Enlightenment. In this lecture I shall ask what this interpretative turnaround tells us about the way we do the history of philosophy. What are we looking for when we study philosophy’s past? And why should we read Spinoza?"

Johannes van Vloten: "Spinoza, de blijde boodschapper der mondige menschheid"

Toen ik in het blog van 12 oktober 2014 een PDF bracht van de scriptie voor MO.A. Geschiedenis aan de Haagse Hogeschool die Niek Tom in 1988 schreef, getiteld ‘Een vaan des oproers’, en die handelde over de ontstaans-geschiedenis van het standbeeld van Spinoza op de Paviljoensgracht te Den Haag, was ik van plan om de toespraak die Johannes van Vloten hield bij gelegenheid van de onthulling van het beeld op 14 september 1880 daaraan toe te voegen. Die toespraak, Spinoza, “De blijde boodschapper der mondige menschheid”, is wel in Engelse vertaling op internet te vinden, maar in het Nederlands alleen in het vierde deel van Chronicon Spinozanum, waarin die toespraak mét een vertaling in het Latijn door W.G. van der Tak in 1926 werd opgenomen.

Ik heb die toespraak daaruit overgenomen en breng die hierna met dit blog makkelijker vindbaar op internet. Eerst citeer ik uit die scriptie van Niek Tom de passage op blz. 24 over deze onthulling:

"Van Vloten sprak bij deze gelegenheid zijn rede uit getiteld "Spinoza, de blijde boodschapper der mondige menscheid". Daarin benadrukte hij nogmaals dat Spinoza's veroordeling door tijdgenoten gebaseerd was op een botsing tussen de geest van de wordende toekomst en de geest van het verleden. Van Vloten zag deze onthulling als een voorbeeld, een symbool voor de verandering der tijden. Hij benadrukte Spinoza's hantering van de rede als de hoogste uiting van de menselijke beschaving, de vrede als verzoenende factor. Weliswaar zag Van Vloten Spinoza niet als een optimist, maar hij omschreef hem als een Anti-Pessimist, die vermoedde dat er veel goeds in de wereld tot stand gebracht kon worden. Met Spinoza zag Van Vloten de mogelijkheid dat iedereen uiteindelijk inzicht zou kunnen krijgen in het oneindige verband van alle dingen. Van Vloten zag in dit verband de geloofsverdeeldheid als een belastende factor. Tenslotte trok Van Vloten een lijn van de vrijheidslievende Geuzen-prins Willem van Oranje door naar Spinoza. In hem zag hij het voorbeeld om tot een veredeling van het verstand en het gemoed te komen buiten alle kerkbegrippen om.

Na deze toespraak, tijdens welke het doek van het beeld was verwijderd, werd het standbeeld aan de Gemeente 's-Gravenhage overgedragen. Vervolgens sprak Burgemeester Gevers-Deynoot een dankwoord uit. Als laatste officiële handeling volgde een kranslegging namens de "Kosmophielenclub" uit Leipzig. En hiermee was de plechtigheid ten einde. "Diepe ernst was haar kenmerk" schreef een journalist in de Nieuwe Rotterdamsche Courant van die avond. Na de onthulling dineerde het gezelschap van genodigden in het Oranjehotel te Scheveningen."  

 

[De vijf delen van Chronicon Spinozanum zijn bij Andrei Maidansky als djvu-bestand te downloaden. Ik had er graag ook een PDF-bestand van gemaakt, maar die faciliteit is bij mijn Word-programma jammer genoeg kapot geraakt – waarschijnlijk door een of ander virus kapot gemaakt].

Lees verder...

David de Ishac Cohen Nassy (1747-1806) schreef Lettre politico-theologico-morale sur les Juifs

Het ziet er naar uit dat zowel de titel als het denkraam geïnspireerd is op Spinoza’s Tractatus theologico-politicus [zie onder].

David Nassy was een toonaangevende figuur in het culturele leven van Suriname in de tweede helft van de 18de eeuw. En hij werd de eerste jood die tot burger van de VS van Amerika werd genaturaliseerd.

David Nassy werd geboren in Suriname, door zijn vader opgeleid in het notariaat en vervulde de secretariële functie van adjutante-gabay bij de joods-Sefardische gemeenschap Beracha ve Shalom (Zegen en Vrede) te Jodensavanne. Hij was weinig succesvol als koffieplanter, volgde zijn vader op als jurator (gezworene) van de Joodse gemeenschap, maar vluchtte in 1776 voor zijn schuldeisers naar Jodensavanne.

Nassy schreef het eerste prozastuk in de Letterkundige Uitspanningen van het genootschap De Surinaamsche Lettervrinden. In 1788 voltooide hij het belangrijke geschiedwerk Essai historique sur la colonie de Surinam (1789) waarvan S.H. Brandon, M.P. de Leon, S.J.V. de la Parra en J. de la Parra de mede-auteurs waren en waarvan in 1791 de Nederlandse vertaling verscheen als Geschiedenis der kolonie van Surinam.

In 1792 vertrok Nassy naar Noord-Amerika (Philadelphia), waar hij als medicus werkzaam was. In Philadelphia liet hij in 1793 een boek verschijnen over epidemische ziekten, waarin hij de bestrijding van de gele koorts beschreef, waarvan hij als de ontdekker geldt. Hij werd het eerste joodse lid van de American Philosophical Society. Hij keerde in 1795 terug naar Suriname en werd tot Doctor benoemd. Hij bleef als publicist actief en schreef onder meer de tegen een Dordts anti-joods pamflet gerichte Lettre politico-theologico-morale sur les Juifs. (Paramaribo, ca. 1798).

Lees verder...

Steven Nadler (Ed.) A Companion to Early Modern Philosophy

Wellicht nuttig om te weten is dat op internet te vinden is:  

Steven Nadler (Ed.) A Companion to Early Modern Philosophy. Blackwell Publishers, (2002)

Het is, zoals de inhoudsopgave bij de uitgever en bij books.google laat zien, een rijk gevuld boek.

En het staat zomaar als PDF gereed op philosociology.com !

Enfin, dit moet u toch even weten.  

Ik ben er eens een kijkje gaan nemen en zag dat het op een Iraanse site staat.

Kant zou als verborgen Spinozist begonnen zijn

In de NDPR vandaag het boeiende review door Anthony Bruno, van de Universiteit van Bonn, van

Omri Boehm, Kant's Critique of Spinoza [Oxford University Press, 2014, xxxiv + 252pp., ISBN 9780199354801 - cf blog].

Een interessante bespreking van een blijkbaar zeer interessant en uitdagend boek. In het algemeen werd aangenomen dat Kant voor hij aan de kritieken begon, een volgeling van Leibniz/Wolff was en - waar hij zelf op wees - door Hume uit zijn dogmatische sluimer werd gewekt. Volgens Omri Boehm zou de voorkritische Kant echter een aanhanger van Spinoza´s rationalistische monisme zijn geweest.

Wel is het zo dat Kant nergens in de Kritik der reine Vernuft Spinoza noemt. Boehm haalt zijn aanvankelijke Spinozisme echter uit de tekst en maakt eenvoudig geloofwaardig dat een Pruisische professor in de filosofie in die tijd, in 1763 - voor de Pantheismusstreit die 1785 inzette - zijn Spinozistische interesse niet direct kon laten blijken.

Lees verder...

Colin Marshall's Spinoza-artikelen

Colin Marshall, Assistant Professor aan de University of Washington [cf pagina aldaar, cf zijn website, en CV] schreef meerdere artikelen (hoofdstukken) over Spinoza die hij beschikbaar stelt via zijn website. Ik wijs hier op de volgende:

Colin Marshall, "The mind and body as 'one and the same thing' in Spinoza".In: British Journal for the History of Philosophy 17:5 (2009), 897-919 – PDF

Colin Marshall, "Spinoza on destroying passions with reason". In: Philosophy and Phenomenological Research 85:1 (2012), 139-160 – [PDF]  

Colin Marshall, "Reason in the Short Treatise" in: Yitzhak Melamed (ed.), The Young Spinoza: A Metaphysician in the Making. Oxford University Press, forthcoming 2013. [PDF]

Colin Marshall, "Spinoza's revisionist metaethics" in: The Cambridge Critical Guide to Spinoza's Ethics, Yitzhak Melamed (ed.). Cambridge University Press (forthcoming, pending final review) [geen PDF]  Notitie 4 febr. 2016: dit werd gewijzigd in:

•  Moral Realism in Spinoza's Ethics, cf. academia.edu

Vooral het eerstgenoemde, "The mind and body as 'one and the same thing' in Spinoza", vind ik wel boeiend. Het stelt de identiteitsthese aan de orde. Hij bekent zich als een “substantialist” in de geest van Gueroult. Hij bekritiseert Michael Della Rocca.  Interessant is dat hij Lewis Robinson’s Kommentar zu Spinozas Ethik [Bd.I [Kommentar zum ersten und zweiten Teil der Ethik] Leipzig, Felix Meiner, 1928] weer eens van stal haalt en onder de aandacht brengt. Gueroult zei in een voetnoot van zijn boek over het eerste deel 1 van de Ethica: “Lewis Robinson a été le premier, et jusqu’à présent le seul, à concevoir l’unité des attributs en Dieu par l’identité de leur acte causal et à maintenir en Dieu l’irréductibilité de leurs essences incommensurables (cf. Kommentar, pp. 246 sqq., 275 sqq.). Cette interprétation est entièrement confirmée par notre analyse. [Cf.]

In beginsel heb ik moeite met hoe Gueroult van Spinoza’s God/natuur een complex samenraapsel maakt van allemaal substanties met één attribuut en hoe hij de attributen allemaal een eigen essentie van God of de natuur laat uitdrukken. Maar je moet die interpretatie uiteraard niet uit de weg gaan.

Spinoza-schilderij van Thea Saks

De in Los Angeles werkzame kunstenares Thea Saks maakte dit Spinoza-schilderij in acryl- en olieverf op hardboard  [16” x 20” - $400 - cf.].

Thea Saks studeerde beeldende kunst en illustratie aan de Parsons School of Design en de School of Visual Arts in New York. Haar werk is geïnspireerd door tekeningen en prenten uit de voorbije eeuwen en verkent haar interesse in folklore, fantasie, en klassieke verhalen over spookhuizen en kerkhoven. [Naar cf. en cf.]  

      

Met Spinoza vrij zijn in een wereld in crisis?

Om te achterhalen hoe met Spinoza vrij te zijn in een wereld in crisis, moet u misschien naar Marseille.

Lees verder...

Sociedad Spinoza de Sevilla opgericht

Een groep studenten aan de Faculteit der Wijsbegeerte van Sevilla die zich wijdt aan de studie en de verspreiding van het werk van Spinoza heeft onlangs de Sociedad Spinoza de Sevilla opgericht.

Op donderdag 13 november 2014 zal om 17u de eerste vergadering worden gehouden. Zie hier het programma.
Uiteraard hebben ze een Facebook-pagina en zijn ze op Twitter.

Misschien kunnen ze een injectie betekenen voor de Spaanse Spinoza Vereniging, El SEMINARIO SPINOZA de España , waarvan de website geen activiteit uit de laatste jaren meer laat zien.  

 

Inutilis scientia Spinozana [54] De FISHERMANs ShortRod Spinoza 512 series

Onder zeesportvissers zal hij wel bekend zijn, maar op dit Spinoza-blog was hij nog niet eerder gesignaleerd: De SPINOZA Short512-1 en verder. Kenners zouden hem beschouwen als een van de beste hengels in de wereld. Hij kost dan ook bijna 1000 euro. De 512 series kent varianten in de nummers 5121, 5122, 5123 en 1524. Er is er ook een serie met de naam Pascal 512. [Deze foto stamt uit Japan waar een gebruikt exemplaar wordt aangeboden, waardoor ik achter het bestaan ervan kwam - cf. Hier een site waar ervaringen worden uitgewisseld.]

Vissers-Spinozisme
De hengel werd tussen de 10 en 15 jaar geleden door Fisherman op de markt gebracht. En er blijkt een apart soort Spinozisme mee te zijn ontstaan. Schreef Spinoza in de TTP hoofdstuk XVI dat geheel volgens de wetten van de natuur de grote vissen de kleine vissen opeten. Deze hengels van de klasse Spinoza 512 doen daar wat tegen. "These rod fishts against the all huge fishes in the world." [Cf.]


Spaanse Spinoza-vertalingen van Alianza Editorial in opvallende covers

De Spaanse uitgever Alianza Editorial, die al enige jaren in zijn "Colección El Libro De Bolsillo - Filosofía" de werken van Spinoza heeft, is bezig ze in een nieuw jasje te steken [cf.] . Het werden soms opvallende covers. Behalve van de Ethica is van de andere werken de traductor: Atilano Domíngue.

Spinoza, Tratado teológico-político, Colección:  El libro de bolsillo. Alianza Editorial - verscheen eerder 1998 en kreeg deze maand deze nieuwe cover.

Het is de aanleiding voor dit blog. Ziet er aardig uit, maar is het wel zo'n goed idee om er zo'n toneel-Spinoza op te zetten?

 

 

 

 

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [53] Spinoza's sterfhuis zou zijn geboortehuis in Amsterdam geweest zijn

Zoals er hier wel vaker op gewezen is: een fout die eenmaal op internet is verschenen, zal zich vermenigvuldigen.
Zo wordt momenteel weer een door Pierre Turin in 1932 vervaardigde 69 mm bronzen Spinoza-medaille aangeboden, die door de Societas Spinozana op de markt werd gebracht bij gelegenheid van Spinoza's 300e geboortedag. Misschien dat daarom gemeend en beweerd wordt dat op de achterzijde te zien zou zijn: "Maison de naissance du philosophe à Amsterdam entre ses dates de naissance et de mort."
Dat dit Haagse huis, Domus Spinozana, in Amsterdam gesitueerd zou zijn, heb ik al vaker bij deze medaille vermeld gezien.

Er kan hier tot 19 november vóór de veiling die 20 november zal plaats hebben, geboden worden vanaf 200 euro en de aanbieder verwacht er 300 euro voor te ontvangen. Dat is heel wat meer dan ik er voor betaalde (zie dit blog en ook dit blog).

              

Het wezen der dingen is eeuwig "een eeuwige waarheid"

Dit blog gaat over een (niet eerder besproken) passage die mij (en misschien anderen) tot andere inzichten brengt.

Het is uiteraard teveel gevraagd van de lezer van dit blog te verwachten dat hij of zij de in augustus hartstochtelijk gevoerde discussie op dit blog nog voor de geest heeft. Maar misschien zeggen de titels van de blogs genoeg:

De eeuwigheid van de menselijke geest (blog van 10 augustus 2014), daarmee samenhangend over “Het lezen en begrijpen van Ethica 2/8 e.v.” (blog van 15 augustus 2014) en “Ter afronding misschien Don Garrett” (blog van 27 augustus 2014).

Ik pakte anderhalve maand later de draad weer op met “De eeuwige essentie van elk enkelding” (blog van 15 oktober 2014). Ook daarop had weer een uitgebreide discussie plaats. Die eindigde ik met: “ik stel toch voor het thema vooralsnog - tot er nieuwe inzichten opkomen - als voldoende besproken te beschouwen.”

Welnu, een nieuw inzicht aan de hand van een tekst die nog niet eerder in de discussie werd ingebracht, lijkt mij voldoende aanleiding om een halve maand later de draad weer op te pakken.

Ik herinner me nog goed dat Henk Keizer en daarna en met hem Mark Behets vroegen om de plaats aan te wijzen, waar Spinoza het heeft over de eeuwigheid van de essenties van singuliere dingen.

Ik meen nu op zo’n plaats te kunnen wijzen, maar er hangt wel een geur van twijfel omheen.

Lees verder...

IV Premio de Ensaio Bento Spinoza 2014: José Ovejero

Morgen is in de IES Rosalía de Castro de uitreiking voor de 4e keer van de Premio de Ensaio Bento Spinoza - deze maal aan José Ovejero [cf. blog; cf website van het  Instituto Rosalia de Castro te Santiago].

 

Inutilis scientia Spinozana [52] Spinoza - misbegrepen - in poprecensie

Maarten Buser had gisteren op 8weekly een recensie over het album  Gloria van de Zeeuws-Vlaamse Broeder Dieleman. Daarin:

"Spinoza zou het instrumentale pianonummer 'In Excelsis Deo' geweldig hebben gevonden. De vogelgeluiden die tijdens het nummer klinken, zouden een prachtig bewijs zijn voor diens opvattingen dat de natuur God is."

  Beluister hier dat 'In excelsis Deo' van Broeder Dieleman. Wie vogeltjes hoort, mag het zeggen.

Het volgende, uit dit album Gloria, nemen we maar meteen mee.

Ja, ook dit is, net als alles, uitdrukking van God, zoveel is duidelijk, want niets is er buiten God.

Hier dan ook maar de eerste track van Gloria:

Lees verder...

Spinozadag 2014 in Paradiso

In vervolg op het blog van 19 oktober hier nog even de advertentie van het evenement van 23 oktober 2014 in De Groene Amsterdammer.

       [N.B. Hier is - i.t.t. bij de ASK - ook Karianne Marx vetgedrukt]

Hermann Samuel Glasscheib (1897 - 1976) Baruch Spinoza, Drama in einem Vorspiel und sieben Bildern

H.S. Glasscheib, van joodse origine, studeerde medicijnen aan de Humboldt-Universität in Berlijn, werd in 1923 Dr. med. Röntgenologie in Berlijn, Warschau en Moskou. Schreef in 1926 het eerste leerboek over Röntgenkunde. Werd vanwege de vervolging van joodse artsen onder Stalin van de Univ. van Moskou verwijderd. Emigreerde in 1938 naar Palestina, waar hij in Haifa leider werd van de röntgenafdeling in het Elischa-Ziekenhuis. Daarnaast ontpopte hij zich tevens als schrijver en dichter. Naast medische werken schreef hij

 

Baruch Spinoza, Drama in einem Vorspiel und sieben Bildern. Ner-Tamid-Verlag, 1964 - 112 pp.

Asche, Blut, Basalt. Die Wiedergeburt meines Volkes, Gedichte. ShikmonaPub. Company, Haifa, 1972 - 72 pp.

______________

Lemma Gasscheib, Hermann Samuel in Deutsches Literatur-Lexikon

Cover van Dan Wyman Books hier en hier

Paul Siwek S.J. ( 1893 - 1986) zag spinozisme als: 'réalisme intuitionniste absolu'

Behalve de Poolse jezuïet Stanislaus Dunin-Borkowski ((1864-1934 – cf. blog en blog) was er nog een Poolse jezuïet die zich uitvoerig met Spinoza heeft bezig gehouden: Pawel of Paul Siwek. In 1938 schreef hij ook een stuk over zijn illustere ordebroeder:

“Spinoza w swietle badan ks. Stanislawa Dunin-Borkowskiego S.J. [Spinoza in het licht van pater Stanislaw Dunin-Borkowski SJ - in: Przegl¹d Filozoficzny 41, 1 (1938)] 

Deze jezuïet, filosoof en psycholoog, zou een van de grootste Poolse filosofen van de twintigste eeuw geweest zijn. Hij schreef meer dan dertig boeken in zeven talen en zo'n 200 artikelen op het gebied van filosofie en psychologie. Vooral is hij bekend vanwege zijn vertaling van de werken van Aristoteles. Maar hij besteedde ook veel aandacht aan Spinoza.

Terwijl  hij in Krakau de Middelbare school St Jacob bezocht, verbleef hij in het jezuïeten seminarie. Op vijftienjarige leeftijd, op 17 juli 1908, trad hij in bij de Sociëteit van Jezus waar een tweejarig noviciaat op volgde. Op 11 juni 1911, hij was achttien jaar, deed hij zijn eerste geloften, waarna hij in 1913 examen aflegde in de afdeling Onderwijskunde. In de jaren 1913-1916 studeerde hij filosofie aan het Jezuïetencollege van Krakow. Van 1916-1918 studeerde hij wiskunde, natuurkunde en Griekse taal in Chyrowie aan de Jezuïetenacademie met de status van een hoge school en in 1919 begon hij met de studie theologie in Engeland, waar hij in Hastings op 24 augustus 1922 priester werd gewijd. Vervolgens zette hij n.a.v. zijn goede resultaten in filosofie en theologie die studies voort aan de Gregoriaanse Universiteit in Rome waar hij in 1927 twee doctoraatstitels behaalde: in de filosofie en theologie. En wel met The Psychological Parallelism According to Spinoza. In de tussentijd verzorgde hij lezingen in de psychologie aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de Jezuïeten in Krakau. In 1930 promoveerde hij aan de universiteit van Clermont-Ferrand, met de presentatie van twee boeken: L'ame et le corps d'apres Spinoza en La psychophysique humaine d'apres Aristote. In datzelfde jaar deed hij zijn religieuze professie.  
[Ik geef dit zo uitgebreid weer, daar het een illustratie is van de uitgebreide Jezuïtenopleiding]

“In my theses on Spinoza, I tried to prove the nullity of the monistpantheist solution of psychological problems, that is, of the problems which concern the mutual relations of soul and body.” (Zo schreef hij in zijn stuk voor The Book of Catholic Authors]

Lees verder...

Fritz Kaufmann (1881-1958) schreef één artikel over Spinoza een juweeltje

Al dagen ben ik tamelijk in de ban van een bijzonder artikel uit 1940 over de filosofie van Spinoza. Voor ik er iets over zeg, lijkt me wel aardig om eerst even te vertellen langs welke serendipische weg ik op het Spinoza-artikel van Fritz Kaufmann stuitte. I.v.m. met mijn ‘research’ naar de eventuele connectie Mozart – Spinoza, kwam ik de beroemde socioloog en filosoof Alfred Schutz tegen die een uitvoerig boek over Mozart schreef waarin hij de componist als een groot filosoof typeerde.1) Ik wilde vervolgens nagaan of Schutz ook over Spinoza geschreven had, vond niets, maar kwam zo wel op een pagina met Husserl-literatuur, waarop naast Schutz ook een lijstje met werk van Fritz Kaufmann stond, waaronder deze titel:

Fritz Kaufmann, "Spinoza's System as a Theory of Expression." In Philosophy and Phenomenological Research. 1 (1940, 83-97. [ook opgenomen in de Duitse Spinozabibliografie]

En die titel maakte mij nieuwsgierig: twintig jaar vóór dat hét thema werd van Gilles Deleuze. Ik probeerde dus uit te vinden of het wellicht op internet te vinden was. Onder auteur met de titel kreeg ik geen hit, maar toen ik auteur met tijdschrifttitel ingaf bleek het onder die naam als PDF bij Gary Zebel te staan. Later zag ik dat het ook te vinden is op de website van Andrey Maidansky die het als tekst overnam en daarbij van de voetnoten eindnoten maakte.

Vervolgens keek ik of het artikel bij Gilles Deleuze voorkwam. Ja, maar Gilles Deleuze weidt één zin aan Kaufmann, waarmee hij hem simpel afserveert: "Some recent commentators have directly considered the idea of expression in Spinoza. Kaufmann sees in it a guiding thread trough the "Spinozist labyrinth," but he insists upon the mystical and aesthetic character of the notion in general, independently of the use of it by Spinoza." (volgt verwijzing naar Kaufmanns artikel) [Expressionism in Phillosophy: Spinoza. Transl. by Martin Joughin, Zone Books, NewYork, 1990 (oorspr. 1968), p.19]. En dat was het dan (maar intussen?)

Zie ook in Gilles Deleuze, Spinoza et le Problème de l’Expression [PDF]

Lees verder...

Is a Theory of Democracy in Spinoza Missing?


[Poster van hier]

Smilde - Filosofisch café met Spinoza zonder Jan Knol!

Mochten we het Drenthse Smilde als het om Spinoza gaat, louter in verband brengen met voormalig dominee aldaar, Jan Knol, inmiddels blijkt dat ook ene Gerrit van der Most de Smildenaren kan inleiden in het denken van Spinoza. Zo is te lezen in de Krant van Midden Drenthe:

Smilde - In Galerie Mersman in Smilde staat vrijdag 21 november, 20.00 uur,een boek van Spinoza centraal, waarin hij hartstochtelijk pleit voor tolerantie en vrijheid van denken.
Gerrit van der Most leidt ons in in het denken van Spinoza. Vervolgens gaan we in gesprek aan de hand van stellingen. Meer informatie over het thema vindt u op de website van CRAS http://www.cultureleraadsmilde.nl/. Daar kunt u zich ook opgeven. Er is een leessuggestie voor de liefhebber en een artikel voor degene die zich wil verdiepen. [Cf.]

Alleen die "leessuggestie voor de liefhebber" en "artikel voor degene die zich wil verdiepen" is daar niet te vinden; komt misschien nog.