Inutilis scientia Spinozana [51] Spinoza-tentoonstelling in Berlijn 1932 had Spinoza-beeld van Saudek

Zojuist zag ik in David Wertheim's Salvation Through Spinoza: A Study of Jewish Culture in Weimar Germany [BRILL, Leiden, 2011 - books.google] dat daarin op p. 132 een krantenfoto staat van de grote Spinoza-tentoonstelling die door de Berlijnse joodse gemeenschap in 1932 georganiseerd werd (opening 15 december 1932). Ik herkende daarop een Spinoza-beeld van Rudolf Saudek (1880 - 1965) die meerdere beelden van Spinoza maakte [zie over hem dit blog]. Klein Spinoza-feitje, toch 't memoreren waard.

A splendid and credible book about a passionate Spinoza

by Stan Verdult

What a splendid novel, really beautiful! I enjoyed it very much. It is an unexpected, unique, successful and credible novel about – yes – the hitherto unknown life of Spinoza: Spinoza in Love by Martin Skogsbeck. [cf. Amazon]

Of all the novels I have read in which Spinoza somehow or other appears, I undoubtedly rate this one as the finest. Its author wishes to fill the gaps of what is unknown about Spinoza’s biography, and does so by revealing his real and most intimate personal life. The reader gets a picture of a Spinoza who actually lived and didn’t just think rationally about life. In this book Spinoza is very different from what Dionijs Burger once wrote in the middle of the 19th century, that he was a man ‘dead for real life’.

At the end of the story, Skogsbeck lets the narrator of the tale, an intimate friend of Spinoza, say “How can anybody aspire to grasp Benito’s ideas without a notion of who he was as a person? In his texts you will discover his wit and rigour, granted. But not the humanity, the passion and the courage.” (p. 350). The passion is well conveyed in this cleverly construed book, and not just in small doses.

Lees verder...

Vandaag Hendrik Wyermarsdag of vrijdenkersdag voor Spinozistisch martelaar

Morgen, 31 oktober, wordt Lutherdag of hervormingsdag gevierd, daar Luther op die dag in 1517 zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkerde.

Ik stel voor dat we vandaag, 30 oktober, aanwijzen (“dopen”) als Hendrik Wyermarsdag of vrijdenkersdag, daar op 30 oktober 1710, Hendrik Wyermars (± 1685 - na 1749) veroordeeld werd tot de zwaarste straf ooit voor geen zwaarder vergrijp dan het schrijven en doen uitgeven van een de dominees en regenten onwelgevallig boek.

Hij werd veroordeeld tot 15 jaar Rasphuys, ‘buiten acces, sonder pen, int of papier’, betaling van 3000 gulden boete en daarna 25 jaar verbanning uit de provincie.  

In zijn boek, Den ingebeelde Chaos, dat in juni dat jaar was uitgekomen, was de vrijdenker uitgebreid in discussie gegaan met Spinoza. Hubert Vandenbossche typeerde zijn boek dan ook als een "Tractatus de emendatione Spinozae" en Jonathan Israel duidde de zwaar vervolgde auteur aan als "martelaar van het radicale denken.” Hij is te zien als een Spinozistisch martelaar.

Lees verder...

Willem Jan Otten lijkt soms in de buurt van Spinoza te komen…

… in ieder geval is hij Spinozistisch te lezen. [Dit blog komt er, mede ertoe aangezet door Aris Zeilstra, hier in dit blog te zien]

Lang geleden was ik gestopt met het lezen van Willem Jan Otten. Hij was mij een té gelovig, soms bijna theologisch schrijver geworden. Maar mijn dagblad, Trouw, blijft mij lange essays voorzetten van de hand van deze auteur die dit jaar de P.C. Hooft-prijs ontving. Zo ook voorbije zaterdag, waarin hij schreef over en naar aanleiding van het boek dat hij de voorbije zomer meermalen las: Christian Wiman, My Bright Abyss. Meditation of a Modern Believer [Farrar, Strauss & Giroux]

Christian Wiman is een Amerikaans dichter die jarenlang redacteur was van Poetry magazine. Acht jaar geleden bleek hij een ernstige dodelijke ziekte te hebben. Over de crisis waarin hij terecht kwam, z’n worstelingen en bijna-dood-ervaringen, schreef hij My Bright Abyss, samengesteld uit stukken tekst die hij schreef in z’n betere momenten over geloven in het aangezicht van de dood. Hij ontdekt bijvoorbeeld: “God is niet de uitkomst van leven en denken, het leven is de uitkomst van God.”

Ik citeer Otten:

Lees verder...

Éthique édition révisée et augmentée

Daar de nieuwe tekstkritische tweetalige (Latijn-Franse) uitgave van de Ethica die geacht wordt de editie van Carl Gebhardt uit 1925 te gaan vervangen, er nog altijd niet is, zullen ze bij de uitgever van de tweetalige Pautrat-vertaling alle ruimte en aanleiding hebben gezien om nog een herziening van die vertaling uit te brengen:

Spinoza, Éthique. Bilingue Latin-Français, édition  révisée et augmentée. Traducteur Bernard Pautrat.  Points COLLECTION, 23/10/14 [cf.]

[Eerdere edities: 11988, 21999]

Op de cover Spinoza's brief aan Leibniz  van 9 november 1671.

Rikus Koops' poging de KV te geometriseren

Kon ik tot nu toe Rikus Koops, hertaler en toelichter van de Korte Verhandeling  en verzorger van inleidingen op Spinoza, een goede pers bezorgen - onlangs nog n.a.v. van zijn interessante analyse van de "proto-Ethica" uit 1665 - nu echter heeft hij wat mij betreft zijn hand nogal overspeeld - en moet ik mijn kritiek uiten.

Hij biedt een vijfde Spinoza-Notitie aan: "De geometrische vorm achter de Korte Verhandeling 1.0" [Cf. op zijn website in de rubriek "Publicaties" onder "Spinoza notities"], waarin hij wil aantonen dat een omzetting van de eerste twee hoofdstukken van de Korte Verhandeling naar een geometrische vorm mogelijk is, door - naar hij meent - daadwerkelijk zo'n geometrisering te leveren.

Daarmee wil hij zijn uitgangspunt ofwel zijn overtuiging dat de KV wel in geometrische methode is geschreven [hij bedoelt wellicht: gedacht/ontworpen] maar niet in geometrische vorm is weergegeven, bewijzen - door het kunststukje dus in de praktijk te leveren. Is hem dat gelukt?

Bepaald niet. Als je alleen al ziet welke erg lange lijst van axioma's zijn aanpak oplevert, maar vooral als je ziet naar de inhoud van wat hij als Spinoza's axioma's in de KV presenteert - dan slaat je bijna de schrik om het hart. Axioma's omschrijft hij - plausibel - als "onbewezen waarheden." Hij meent ze op de volgende manier aan de KV te hebben ontleend, zeggend:

"Ik heb een tekstdeel als axioma opgenomen als deze ten eerste in een bewijs wordt toegepast en ten tweede in dit bewijs of in een eerder bewijs niet is aangetoond." Hij vervolgt met:  "In sommige gevallen zijn van axioma's in de voetnoten bewijzen geleverd, deze zijn in dit geval bij het axioma opgenomen." Daardoor verdwijnt iets van de logica en zouden het toch "bewezen waarheden" worden.

Lees verder...

"De onbekende Spinoza" wat is en blijft het toch een interessant boekje

Wat is het toch jammer dat een kwalitatief erg goed en interessant boekje als De onbekende Spinoza van filosofiedocent, essayist en romanschrijfster Rebecca Goldstein al jarenlang niet meer te koop is. Het was in een goede vertaling van Henk Schreuder, die regelmatig tussen haakjes een treffende toelichting inlaste, in 2007 door Atlas uitgegeven. Maar al in november 2010 werd het restant in de ramsj gedaan [cf. blog] en na die uitverkoop is het niet meer in de boekhandels te koop.

Vorige week raadde ik het iemand ter lezing aan, maar ook op boekwinkeltjes.nl wordt het zelden of nooit aangeboden. De kennelijke gehechtheid van de bezitters, die het liever in hun privébibliotheek houden, dan doorverkopen, zegt toch ook wel iets over de kwaliteit van het werkje.

Hoe anders in de Engelstalige wereld waarin het origineel, Betraying Spinoza. The Renegade Jew Who Gave Us Modernity (2006) nog altijd te koop is. En zo hoort het ook.

Weer heb ik het met smaak en plezier herlezen. Voor de vierde keer inmiddels. En ook al ‘ken je de afloop’, het blijft spannend bij wijze van spreken. Vooral ook de manier waarop het is geschreven door iemand die jaloersmakend goed kan schrijven. De schrijfster heeft Spinoza’s Ethica goed leren kennen, doordat ze er jarenlang inleidingen over verzorgde op de universiteit. Daar ze een orthodox-joodse opvoeding en middelbare schoolopleiding ontving, waar ze zich vervolgens aan ontworstelde, voelde ze verwantschap met Spinoza. Maar daar ze zichzelf één bleef voelen met het jodendom, werd hét thema van het boekje de vraag of ze de vinger erachter kon krijgen dat ook Spinoza, ondanks zijn kritiek op het joodse volk en zijn mythe van uitverkiezing, met hen verbonden bleef voelen. Zelf, los van het feit dat anderen (zoals Christiaan Huygens) hem als jood (‘onze jood uit Voorburg’) bleven zien. Ze meent dat bewijs gevonden te hebben: één bewijsplaats slechts die ze a.h.w. ophemelt tot bovenmaatse proporties (lees daarvoor dat boek…). Ze doet dat allemaal zo betrokken en liefdevol, dat je als lezer haar haar overdrijving vergeeft.

Lees verder...

Cees Nooteboom speelt soms met Spinoza

Gisteren vertelde mijn broer mij tijdens een familiefeestje dat hij z’n twijfels had over een tekstje van Cees Nooteboom op p. 243 in zijn De omweg naar Santiago (1992). Nooteboom koketteert graag met z’n eruditie, maar heeft hij hier Spinoza wel goed te pakken? Zo wilde hij van mij weten.

Ja, die erudiete associaties van Nooteboom… De een stoort er zich aan, voor de ander vormt dat nu juist de grote charme van zijn schrijven. Vooral reisschrijver was hij - reizen was zijn manier van leven. 

Een enkele maal strooit Nooteboom Spinoza door zijn werk. Soms zomaar één keer als namedropping, b.v. in een wat vreemde bosscène in Rituelen. In Allerzielen (1998) fladdert iemand even snel door de geschiedenis: “renaissance, stijl, uiterlijk. Schitterend, maar zonder de vroomheid. Nog even, en de eerste lenzen worden geslepen. Jouw landgenoten, als je Spinoza tenminste een Hollander wilt noemen." Ja, een schrijver kan z’n personages van alles laten zeggen, maar natuurlijk was Spinoza een Hollander, een Amsterdammer zoals hij zelf graag zei.

Over de zes maanden die Nooteboom in een kamer in Berkeley doorbracht waarin hij "meer had gelezen dan in enige vergelijkbare periode in zijn leven," lezen we in de verzamelbundel Avontuur Amerika (2010): "De gewichten die ik torste waren natuurlijk boven mijn macht, Spinoza, Hume, Augustinus, Hölderlin, Stevens, maar de hoge dwingelandij van die teksten nam het op tegen de tortuur van het meubilair."

Lees verder...

Benedictus de Spinoza is de naam

Het is op dit blog al vaker gegaan over welke naam Spinoza zelf hanteerde. Zo was er het blog van 13 juni 2013: "Spiñoza was eigenlijk de naam… we noemen hem Spinoza", waarin ik een artikel over de juiste naamgeving van Gebhardt overnam. Hem ging het alleen over de correcte achternaam; de voornaam liet hij aan ieders eigen voorkeur over. Ik vind dat merkwaardig en respectloos naar de betreffende persoon. Ik vind dat je de naam hoort te gebruiken, waaraan die persoon zelf de voorkeur gaf of geeft.

Bekend is dat Spinoza na het overlijden van zijn vader in 1654, diens zaak voortzette samen met zijn jongere broer onder de naam  "Bento y Gabriël Despinoza”. Dit kon slechts duren tot de ban daar een einde aan maakte. Zo weten we in ieder geval dat hij zich voor de herem of ban Bento noemde.

Van na die tijd is een belangrijk feit dat hij op de titelpagina van z'n eerste boek dat in 1663 verscheen, de PPC, Renati Des Cartes principiorum philosophiae Pars I, & II, More Geometrico demonstrata, liet plaatsen dat het geschreven was (door) 

per Benedictum de Spinoza Amstelodamensem.

Nog sterker acht ik de wijze waarop hij zijn brieven ondertekende. Nu zijn door de redacteuren van de Opera Posthuma de meer persoonlijke dingen weggelaten - zo ook bij de meeste brieven de slotformules en ondertekening. Maar een aantal van Spinoza's brieven zijn in handschrift overgeleverd. De meeste ondertekende hij met B. de Spinoza. Zie hier het overzichtje uit dat stuk van Gebhardt:

Lees verder...

Video's "Spinoza et les arts"

In een eerder blog bracht ik affiche en de aankondiging van de conferentie "Spinoza et les arts" die in mei van dit jaar werd gehouden - in Amiens en Parijs.

Filip Buyse, die één van de  sprekers was, liet mij weten dat inmiddels de video's met de lezingen van de eerste dag,15 mei, op internet zijn gezet.

Mij lukte het niet die video's geopend of gedownload te krijgen (via Explorer), maar misschien lukt dat via andere browsers wel [Cf.]

 

Pascal (1623 - 1662) en Spinoza (1632 - 1677)

Behalve dat ze beiden in de 17e eeuw leefden en dachten als filosofen, en allebei jong stierven - Blaise op 38-, Benedictus op 44-jarige leeftijd - zijn er toch nauwelijks redenen ze in één blog te noemen. Enige verschillen tussen hen heb ik in eerdere blogs benoemd. Toch vind ik het wel aardig dat hun verzamelde werken in één veilingkavel werden samengebracht [cf.], deze Oeuvres complètes uit de Bibliothèque de la Pléiade met leren band en stofomslag, die van Pascal uit 1957 en die van Spinoza uit 1978.

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [50] tien jaar 'IJzeren Lijst' of filosofische Top Tien - Spinoza op 10

Tien jaar geleden, in de dertiende jaargang (2004), behandelde Filosofie Magazine een “IJzeren Lijst” van de tien belangrijkste filosofische werken.

Welk boek zou iedereen moeten lezen? Om de wereld van vandaag te begrijpen? Of ging het meer om de boeken met eeuwigheidswaarde? Filosofie Magazine vroeg aan alle hoogleraren filosofie (alle 150 academische filosofen, schreef Trouw) een top-vijf samen te stellen. FM kreeg 44 reacties. En via een puntentelling, waarbij de eerste plaats werd gewaardeerd met 10 punten, de tweede plaats met 7, de derde met 5, de vierde met 3 en de vijfde met 2, ontstond een ranglijst. De eersten op die lijst en dus beschouwd als belangrijkste tien titels, vormden de IJzeren Lijst: de Top Tien uit de geschiedenis van 25 eeuwen. [Cf. - Cf. ook]

DE IJZEREN LIJST

1. Aristoteles - Ethica Nichomacheia
2. Immanuel Kant — Kritik der reinen Vernunft
3. Plato — Politeia
4. John Rawls — A Theory of Justice
5. René Descartes - Meditaties
6. Karl Popper - The Open Society and its Enemies
7. Plato — Symposion
8. Karl Marx Das Kapital
9. Hannah Arendt —The Human Condition
10. Benedict de Spinoza - Ethica

Inderdaad, zo stond het daar: Benedict de Spinoza - we laten ons flink beïnvloeden door de Angelsaksische landen. Tegenwoordig staat op de website over die “IJzeren Lijst” Benedictus, maar toen stond in het blad echt Benedict. Op die website lezen we voorts: “Benedictus de Spinoza is één van de bekendste Nederlandse filosofen.” Hij was nog niet dé icoon van Nederland - al dan niet paradoxaal.

Lees verder...

Mozart & Spinoza [4] miscellanea

In dit blog knoop ik nog wat verspreide losse eindjes aan elkaar. Wel aardig is de indruk die iemand heeft van het boek De ketter en de hoveling van Matthew Stewart dat de relatie tussen Spinoza en Leibniz daarin zou worden geschetst als de relatie tussen Mozart en Salieri [cf.]

In: Hermann Hesse’s Steppenwolf

In het verlengde van een vorig blog over Mozart, Goethe en Spinoza, kan ik nog op Hermann Hesse’s Steppenwolf wijzen, waarin de hoofdpersoon, Harry Haller, laat merken door Spinoza’s filosofie beïnvloed te zijn, als eerder Mozart-expert geweest te zijn. In een samenvatting en analyse is te lezen: “In spite of his commitment to optimism and faith, Mozart resides in the realm beyond the purely physical world of Steppenwolf. Hesse goes back to Spinoza's theory again and describes Mozart and the other Immortals existing in a substantive state in the heavens. Steppenwolf longs to join Mozart and the other Immortals because they abide in a plane where there is no division. Such a place would finally allow him to join the wolf and human natures, as well as his other selves, into a complete composite. Then he could finally achieve unity with God and know peace.” [Cf.] Ik laat het hier bij – het is wellicht een onderwerp voor ooit een apart blog.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [49] Zweden had een serie "de största märkesmännen", waaronder Spinoza

Bij de Zweedse uitgever Hugo Gebers Förlag te Stockholm verschenen van 1906 t/m 1928 21 Bøker (boeken) in de reeks “De största märkesmännen” [Cf.] Dat betekent zoiets als “mannen van het sterkste merk”. De omvang was meestal minder dan 100 pagina’s. Zo verschenen in 1907 boeken als

Carl David Marcus, Goethe. De största märkesmännen, 3. Hugo Gebers förlag, 1907. 8:o. 68 s. [Cf.]

Emilia Fogelklou, Frans af Assisi. Hugo Gebers Förlag, 1907  [cf.]

Edvard Lidforss, Dante. De största märkesmännen VI. Hugo Gebers Förlag 1907, häftad, 72 s. [Cf.]

In deze reeks verscheen in 1908

O.H. Dumrath, Spinoza. De största märkesmännen VIII. Hugo Gebers Förlag, 1908. - 64 pp.

             

Lees verder...

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza [3] beschouwing over "iets mooi vinden"

Op mijn zoektocht die ik in het eerste blog begon, naar of Mozart met Spinoza in verband werd gebracht, kwam ik ook een interessante tekst tegen, waarbij juist Mozart genoemd werd in een beschouwing over Spinoza's emotieleer.

Frans Jacobs onderscheidt met Frijda ‘fasische’ en ‘tonische’ emoties, in zijn boek "Een filosofie van Emoties en verlangens" (2008, cf. blog) en vergelijkt Spinoza’s emotiebegrip met ‘het houden van Mozart’. Fasische emoties zijn de gewone reacties op wat van buiten komt – waarop een ongestoorde voortgaan volgt; tonische emoties zijn dieper gaande reacties op gebeurtenissen en “drukken uit wat we in ons leven van waarde achten.” Zij doen ons intensief bezig zijn, doordat we geboeid zijn, ergens in willen investeren. Deze twee verschillende typen emoties moeten niet op één hoop worden geveegd. Hij vindt dat Spinoza ten onrechte dat onderscheid niet maakt.

Nadat hij in zijn paragraaf “Spinoza over affecten” diens leer over de drie basisaffecten, conatus, blijheid (laetitia) en droefheid (tristitia) heeft geschetst en heeft laten zien dat de conatus, het streven om zichzelf in stand te houden, daarvan de belangrijkste is, en dat Spinoza externe krachten alleen van belang acht voor zover ze tot verzwakking resp. versterking van ons vermogen om voort te bestaan leiden, citeert hij de conclusie die Spinoza trekt in 3/9s: Uit dit alles blijkt, dat wij niets nastreven, willen, verlangen of begeren omdat wij van mening zijn dat iets goed is. Integendeel, wij zijn van mening dat iets goed is omdat wij het nastreven, willen, verlagen en begeren.” Je houdt dus van iemand, omdat zij je voortbestaan bevordert, en je haat haar omdat zij je voortbestaan benadeelt. En dit vindt Jacobs te beperkt; en hij is de enige niet. In onze discussiekring in de SKL over de Ethica klinkt een dergelijk ’geluid’ regelmatig. En ook op dit blog heb ik wel laten weten iets minder Spinozist te zijn en soms toch meer de definitie van het waardenbegrip van de Scholastiek (ratio finis et boni) te volgen: er is een reden in mij waarom ik iets lust of niet, maar er ligt ook een oorzaak in het ding dat ik al dan niet apprecieer en mij wel of niet ten doel stel. ( cf. en cf. en cf.). Ik citeer Jacobs, juist omdat hij in zijn beschouwing over Spinoza precies Mozart noemt. Hij schrijft:

Lees verder...

"Spinoza's God" voor het Spinoza-archief

Toch nog even melden, al is het al bijna vijf jaar geleden verschenen (en al ben ik zelf niet van plan het te gaan lezen):

Franklin Lonzo Dixon Jr., Spinoza's God - the source of all-that-is. Alondra Press, January 20, 2010

A plain-language explanation of the philosophy of Baruch Spinoza, told as a more-or-less personal experience. The book is in two parts, the first dealing with Spinozism per se, the second defending the philosophy against the assaults leveled at it (and all metaphysical systems) by post-modernist philosophers. The book culminates with a rare defense of Part Five of Spinoza's masterpiece, 'Ethics Geometrically Demonstrated.' In that same culmination, the author lays the foundation for a new definition of the sacred, using for his materials Spinoza's commonsensible observations, and showing how those understandings differ from the irrational premises of conventional theological definitions of God and God's role in the world. [Amazon]

Nieuws over de Amsterdamse "Spinoza-leerstoelen"

Ik ga niet meer over de verwarring beginnen die de Universiteit van Amsterdam schept door op twee heel verschillende plekken (bij Filosofie en Medicijnen) telkens voor korte tijd een Spinoza Chair te hebben. In de wereld is dan sprake van de "Spinoza Chair, University of Amsterdam", maar er zijn er dus twee. [Cf. en Cf. eerdere blogs]

[1] Professor Sally Haslanger holds the Spinoza Chair 2015 

Meer dan deze mededeling hierover is op de website van wijsbegeerte bij de Universiteit van Amsterdam niet te vinden.

Haar eigen cv meldt: Spinoza Chair, University of Amsterdam, April – June, 2015. [PDF] Daarin lezen we dat professor Sally Haslanger sinds 2004 Professor of Philosophy is aan het Massachusetts Institute of Technology en sinds dit jaar Ford Professor aan de MIT School of Humanities, Arts, and Social Sciences. Zie aldaar meer over haar.

[2] Die andere Spinoza Leerstoel, n.l. aan de Medische Faculteit van de UvA betreft altijd een kortere periode en meestal in het najaar. Dit jaar wordt deze Spinoza Chair van 11 t/m 13 november bekleed door Prof. David L. Helfet, MD. Hij zal op dinsdag 11 november 2014 in het AMC de Spinoza-lezing houden. [Cf. of op twitter
 

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [2] via Goethe (1749 -1832)

Er zijn indirecte verbanden construeerbaar: Goethe was dol op Spinoza én hij was dol op Mozart. Dus… (zoiets als a=c en b=c  dan a=c, maar die "logica" is op dit vlak toch niet geldig).

Johann Wolfgang Goethe was zeven jaar ouder dan Wolfgang Amadeus Mozart, en zou hem nog eens bijna veertig jaar overleven. Het kan onrechtvaardig verdeeld zijn in de wereld.

 

Dat Goethe wegliep met Spinoza is welbekend, is hier vaak genoeg in blogs aan de orde geweest. Hij was ook gek op Mozart.

Op 18 augustus 1763 hoorde de bijna 14-jarige Goethe in Frankfurt de toen 7-jarige Wolfgang Amadeus Mozart en zijn zuster Nannerl spelen. Sinds die tijd moet hij een diepe belangstelling voor Mozarts muziek gehad hebben. Hij zag Mozarts talent als schitterend, wonderlijk en onverklaarbaar. Hij herinnerde zich die gelegenheid op hoge leeftijd. Hij bewonderde Mozarts composities, in het bijzonder zijn Don Giovanni. Zijn eigen Faust had hij het liefst door Mozart laten componeren, maar die was toen al veertig jaar dood. Uit een gesprek met Eckermann van donderdag 12 februari 1829 (bijna veertig jaar na Mozarts dood dus):

Lees verder...

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [1] meesters van de eeuwigheid

Mozart y Spinoza. No me disgusta la mezcla [Mozart en Spinoza. Ik heb geen hekel aan het mengsel] twitterde María Bernardo eens.

Hoewel ik lange tijd groot liefhebber was van Mozart (en nog wel ben, maar ik zet de CD’s die ik van zijn muziek heb, tegenwoordig toch minder vaak op) en inmiddels al vele jaren de filosofie van Spinoza mijn grote liefde is, was ik er nooit op gekomen om de componist en de filosoof met elkaar in verband te brengen. Maar op 26 september 2014 plaatste Jan Jippe, beeldend kunstenaar en (jeugd)boekillustrator uit Almere op zijn Kunstsite, een schilderij getiteld “Wijsheid - over Mozart en Spinoza.” [Hij is er nog mee bezig en heeft liever niet dat ik het overneem dus zie het hier] Jippe meent die relatie te zien, zo liet hij me in een e-mail weten, via de vrijmetselarij, waar Mozart iets mee had.

Het bracht mij ertoe eens na te gaan óf beiden al eens met elkaar in verband zijn gebracht. Google geeft wat hits, waaruit echter blijkt dat nergens Mozart direct met Spinoza in verband wordt gebracht. Mozart heeft zich nooit over Spinoza geuit en heeft misschien nooit van hem gehoord. Eventuele connecties moeten dan langs andere weg gevonden worden. De komende blogs wijd ik aan enige van zulke mogelijke verbindingen.

Lees verder...

Cover-plaat vanuit het verzet tegen Spinoza

Er verscheen deze maand een boekje met in het Spaans, of nauwgezetter in het Castellaans, vertaalde artikelen van Pierre-François Moreau, Spinoza: filosofía, física y ateísmo. A. Machado Libros. Madrid, 2014 - 270 páginas. [cf.]

Het kreeg een cover mee, waaruit aan de ondertitel, laat staan uit de getekende 'tronie', al duidelijk is dat die uit het tegenkamp afkomstig was.

De echte Spinoza-zaaier is toch Jan Knol

In aansluiting op het vorige blog kan ik melden dat ik zojuist via de post de derde op nog enkele punten verbeterde versie ontving van Jan Knol's Spinoza's 259 stellingen Gisteravond wees ik een dame in De Zon die mij om een eenvoudige inleiding in de Ethica vroeg, op Jan Knol's En je zult spinazie eten

Knol heeft jaren lang inleidende lezingen over Spinoza gegeven. Is daar een poos wegens ziekte mee moeten stoppen, maar is daar na de lezing die hij tijdens de zomercursus van de VHS gaf, weer mee begonnen. Het gaat hem weer goed. Op de agenda van de VHS lees ik: "Op woensdagavond 29 oktober spreekt Jan Knol in de Gereformeerde Kerk van Woubrugge over de actualiteit van Spinoza's filosofie. Entree: 5 €, inclusief koffie/thee."

En vandaag ontving ik dus zijn nieuwste herdruk van Spinoza's 259 stellingen, waarvan er inmiddels al zo'n 300 over zijn virtuele toonbank zijn gegaan. Zie in dit blog hoe u Jan Knol's  Spinoza's 259 stellingen kunt bestellen.

Ik kan hem langs deze weg meteen wijzen op een begrijpelijk foutje dat hij in een volgende herziening kan meenemen: op de laatste bladzijde noemt hij  zijn inleidende boeken, waarvan de eerste is: En je zult spinazie eten, maar hij schrijft daar Spinazie (met hoofdletter). Grappig toch?

Een handige toevoeging is het inhoudelijk schematische overzicht van de Ethica op de binnenzijde van de achterkaft.

Lees verder...

Spinoza gezaaid, in de avondzon

Gisterenavond had ik een aardige ervaring in verband met Spinoza. Ik gaf een lezing over Spinoza in de kelder van boekhandel De Zon in Heerlen [cf. blog met aankondiging]. Of eigenlijk betrof het niet een lezing, niet een op papier uitgeschreven verhaal, maar een praatje bij een powerpointpresentatie, waardoor je niet op leestoon, maar veel ontspannener en losser spreekt. Wat ook weer makkelijker tot vragen tussendoor leidt, waardoor je wel het ‘risico’ loopt dat je niet alle voorbereide dia’s af kunt werken. Aan bijna een kwart kwam ik niet toe na zo’ 2¼ uur aan het woord te zijn geweest. Maar je kunt toch al niet de hele Spinoza in één avond recht doen – je kunt niet meer dan een eerste indruk geven. Wat je kunt bereiken is dat wellicht bij een enkeling de interesse wordt aangewakkerd om meer van Spinoza te weten te willen komen en aan zelfstudie te gaan beginnen.

De opkomst was boven verwachting. In de kelderruimte onder de boekwinkel zouden volgens de boekhandelaar zo’n 20 maximaal 22 mensen kunnen. Voor het weekend hadden zich slechts vijf mensen opgegeven, maar ik besloot het toch door te laten gaan. Ik had m’n zaakje immers voorbereid en zag er een mooie gelegenheid in te toetsen en te oefenen - je bent immers nooit te oud om te blijven ‘trainen’. En zie, inclusief de vijf mensen van de Spinoza Kring Limburg, die er tot mijn vreugde acte de présence gaven, waren er uiteindelijk 25 mensen aanwezig. De belangstelling was gezien de vragen en reacties groot.

Vooral opvallend vond ik de zeer actieve aanwezigheid van een jonge adolescente, die met haar moeder meegekomen was. Ze leek zeer leergierig, maakte ijverig aantekeningen en reageerde via haar lichaamstaal heel instemmend en alles opzuigend. Een lust voor het sprekersoog. En hoewel dat misschien een te gewaagd suggestief Nabokoviaans beeld is, de gedachte dat ik misschien een Spinozistisch zaadje geplant heb in een meisje, waar - wie weet - ooit een mooi boompje uit groeit in de vorm van een Spinoza-wetenschapper of schrijfster van een heel mooi boek over Spinoza – die fantasie versterkte de evaluatie dat het goed is zoiets te doen. Ik kan aan de hand van deze ervaring de reeks dia’s nazien en enigszins herzien om er wellicht nog eens mee de Limburgse boer op te gaan.

Friedrich Schlegel (1772 – 1829) nog meer Spinoza-fragmenten

Op 30 september 2012 bracht ik het blog “Friedrich Schlegel (1772 – 1829) en Spinoza-fragmenten” die verschenen waren in het tijdschrift Athenäum dat hij in 1797 samen met zijn broer August Wilhelm Schlegel begonnen was uit te geven. [Zie aldaar méér over deze Schlegel]

Willy Schuermans van Spinoza Kring Lier wees er in zijn recente blog "De poëtische dimensie van Spinoza" op dat er nog enige Spinoza-fragmenten van hem te vinden zijn.

in Athenäum verscheen in 1800 Gespräch über die Poesie en in het tweede, “Rede über die Mythologie,” komt Spinosa (mét 's') uitgebreid in beeld. Een stel vrienden tracht in gesprekken door te dringen tot de kern van poëzie. Nou ja, gesprekken: ze bestoken elkaar met soms lange monologen, zo zegt het personage Ludoviko (in wie Schlegel zelf herkend kan worden) in deze Rede über die Mythologie:

Lees verder...

Gustav Kafka (1883 - 1953) emeriteerde wegens uitsluiting van zijn joodse collega’s

Deze Duitse psycholoog en hoogleraar geschiedenis van de filosofie wordt hier in eerste instantie gememoreerd als uitgever van de reeks "Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen", die liep van 1921-1933. Er verschenen in totaal 37 banden.

Band 18 was dat over Spinoza, om preciezer te zijn: Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen Abt. IV: Die Philosophie der neueren Zeit I. Band 18:

Bernhard Alexander, Spinoza. Verlag Ernst Reinhardt, München, 1923- 178 S. [Cf. Spinoza-bibliografie]

“The series of volumes edited by Gustav Kafka and entitled. Geschichte der Philosophie in Einzeldarstellungen deserves notice… “zo begint een recensie van de reeks in The Journal of Philosophy, Vol. 31, No. 16 (Aug. 2, 1934), pp. 438-447 [Cf.]

Voor verdere informatie over deze Professor für Geschichte d. Philosophie in Dresden en uitgever van deze reeks verwijs ik naar de Duitse Wikipedia, waaruit ik alleen deze passage citeer:

Lees verder...

Het zijn de mensen die het doen

   Boomerang supports wereldvrede - geen wrede wereld, uiteraard! 

Gisteren verscheen op de website van Boomerang een soort van (verdedigende) toelichting over wat de bedoeling was van de God IS Goed-kaart. De ophef die daarover ontstond zegt veel over de manier waarop er nog in een 'goede' God wordt geloofd. Hoe moeilijk kan serieuze humor zijn. Terwijl de kritisch-cynische boodschap voor de meeste mensen toch duidelijk zal zijn? Hoe mensen misbruik maken van het door henzelf geschapen beeld van God. En hoe dat niet alleen iets van IS nu is, maar van alle tijden.

 

Lees verder...

Boek over Leo Strauss zonder Spinoza (en een reviewer die daar niets van zegt)

Al even geleden had ik dit nieuwe boek gesignaleerd en gezien dat het Strauss’ visie op Spinoza terzijde liet liggen. Het boek (uitgever: “offers a new interpretation of the neoconservative icon”) wilde kennelijk een irenische Strauss voorzetten en daarom sommige van zijn thema’s en preoccupaties in de schaduw laten. Ik besloot het te negeren, daar je niet al je verbazingen over het weglaten van Spinoza kunt uiten – het zou het blog helemaal doen vollopen. Het gaat om:

Robert Howse, Leo Strauss. Man of Peace. Cambridge University Press, september 2014

Waarom ik het nu toch signaleer, komt door een nieuwe verbazing, namelijk dat in het review dat de NDPR vanmorgen publiceerde, Steven B. Smith daar met geen woord over rept.

Steven B. Smith schreef uitvoerig over Spinoza en daarbij eveneens uitvoerig over Strauss’s Spinoza-receptie. In Steven B. Smith: Reading Leo Strauss: Politics, Philosophy, Judaism. University of Chicago Press, 2006 Chapter three: Strauss’s Spinoza, p 65-83 [dit hoofdstuk was in 2009 nog in z’n geheel te lezen bij books.google, maar nu niet meer]. Een toespraak die Steven Smith n.a.v. dit boek over Leo Strauss hield op 10 aug 2006 en die op internet was gezet is jaren later op zijn verzoek daar weer vanaf gehaald.  

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [48] tumblr-knutselen met Spinoza

                

Van de diverse platforms van sociale media is tumblr door de vormgeving die het aanbiedt een heel aparte. Het nodigt velen kennelijk uit om plaatjes te maken met citaten. Spinoza wordt veel gebruikt, vaak in bewoordingen die helemaal niet van hem zijn. Waar het me hier om gaat is dat de adressering een mooie gelegenheid biedt om na te gaan welke naamgeving kennelijk populair is.

Als je tumblr de diverse zoeknamen ingeeft blijkt, gezien de kwantiteit aan resultaten, het meest pupulair:

Spinoza 
uiteraard, want die vat alle namen samen.
Dan blijkt vervolgens het meest voor te komen:

Baruch Spinoza  dan

Baruch de Spinoza dan  

Benedict Spinoza  en heel wat minder

Benedictus de Spinoza en heel weinig 

Benedictus Spinoza

Duidelijk is: de naam Baruch (de) Spinoza is een 'meme' geworden en er echt niet meer uit te krijgen.

En zo kwam ik dit knutselwerkje tegen dat ene Nadine een jaar geleden op tumblr postte.

 

 

Lees verder...

Rikus Koops biedt interessante analyse van "proto-Ethica" uit 1665

Graag wijs ik op een 4e notitie die Rikus Koops op zijn website heeft geplaatst, te vinden in de rubriek "Publicaties" onder "Spinoza notities": “Notitie 4: Hoe zag de Ethica er uit in 1665? versie 1.0.”

Hij toont er eens temeer mee aan dat hij zich met recht ‘Spinozakundige’ noemt.

Hij geeft in die notitie een analyse van de inhoud die de Ethica in 1665 (door hem proto-Ethica genoemd) gehad moet hebben in vergelijking met de Korte Verhandeling uit omstreeks 1660/61 en de uiteindelijke Ethica uit 1677.

Zijn stelling, die hij uitvoerig beargumenteert, is dat Spinoza in 1665 reeds een afgeronde versie van de Ethica had - een voorloper van de uiteindelijke tekst zoals we die kennen.

Los van de vraag of alle zienswijzen kloppen en hoeveel speculatie erin geïnvesteerd is, is het grote nut van het resultaat van zijn studie die hij ons aanbiedt, dat we beter zicht erop krijgen dat de Ethica een ontwikkelingsgeschiedenis had – dat er een zeker ontstaanspatroon van de Ethica te ontdekken is. Koops notitie laat duidelijk zien dat er voor geometrisering een verdergaande systematisering nodig was dan loutere (her)ordening, maar dat die een zoeken van diepgaandere samenhang en veroorzaking vergde, waaruit afleidingen, zoals de Ethica die aanreikt, konden volgen.
Bijvoorbeeld vanwege de gewijzigde opvatting over de rol van de rede voor het bereiken van ons geluk: de Ethica laat zien dat we pas door vanuit de rede ontwikkelde emoties tegenover een slechte emotie te zetten, de invloed van deze laatste kunnen terugdringen. In de KV had hij deze opvatting nog niet en dat vergde aardig wat aanpassing.

Ik beveel deze notie van harte in ieders belangstelling aan.

[Zie het blog van 7 dec. 2012 over eerdere notities van Koops hand.] 

William Van Mildert (1765 – 1836) over Spinoza als grote bedrieger

Was de laatste prins-bisschop van het Anglicaanse bisdom Durham, en een van de stichters van de Universiteit van Durham. Hij studeerde aan de Universiteit van Oxford en werd in 1789 priester. In 1792 maakte hij zijn enige buitenlandse reis, naar de Lage Landen. In Amsterdam bezocht hij de Duitse Komedie, het Binnengasthuis, het Spinhuis en het Rasphuis. In 1813 werd hij hoogleraar theologie (Regius Professor of Divinity) aan de Universiteit van Oxford en seculier kanunnik van Christ Church in Oxford. In 1826 werd Van Mildert bisschop van Durham. Hij was een van de voornaamste drijfkrachten achter de vestiging van de Universiteit van Durham als derde universiteit van Engeland (na Oxford en Cambridge). Van Mildert wist het Britse parlement ervan te overtuigen om in 1832 een wet aan te nemen waarmee de universiteit gevestigd werd. Diverse van de bisschoppelijke bezittingen schonk hij aan de universiteit. Hij was de laatste die de titel paltsgraaf droeg.

Na zijn dood werden zijn verzamelde geschriften en preken in zes delen uitgegeven

William Van Mildert, The Theological Works of William Van Mildert, D.D., Late Lord Bishop of Durham, S. Collingwood for John Henry Parker, 1839, Volume 1. [books.google], Volume 2. [books.google] Dit tweede deel bevat zijn Boyle Lectures, die al eerder in 1807 waren uitgegeven.

In Sermon IX, ”Origin and Progress of Deism, Herbert, Hobbes, Spinosa. New Sect of Sceptics in the Seventeenth Century”, geeft hij een scherpe schets van wat vanuit gelovig oogpunt Spinoza te verwijten is. Uit zijn tekst blijkt dat eind 18e, begin 19e eeuw een duidelijk beeld over Spinoza bestaat. Uit de aantekeningen blijkt dat hij zich sterk op Buddaeus baseerde.
Ik neem dat deel van die preek, annex Boyle Lecture hier over. 

Lees verder...

Spinozadag 2014 in Paradiso over Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw?

De zevende Spinozadag die de Amsterdamse Spinoza Kring samen met Paradiso organiseert, zal plaatshebben op zondag 23 november 2014 vanaf 12:00 uur in Paradiso. Thema

          Spinoza en Koerbagh: provo’s van de Gouden Eeuw?

Sprekers: de nieuwe cultuurwethouder van Amsterdam Kajsa Ollongren, Bart Leeuwenburgh, Henri Krop, Hedy d’Ancona en Karianne Marx.

Voorbije vrijdag zond Paradiso een persbericht uit met de informatie en het nieuwe affiche.

 

Lees verder...

Rebecca Newberger Goldstein over wetenschap en filosofie

"Goldstein is a novelist and a teacher of philosophy whose previous nonfiction book, “Betraying Spinoza,” was in effect a love letter to the 17th-century Dutch thinker described as “the renegade Jew who gave us modernity.” Now she has written a love letter to Plato, whom she regards as having given us philosophy."[Anthony Gottlieb in The New York Times]. N.a.v. haar nieuwste boek

Rebecca Newberger Goldstein, Plato at the Googleplex: Why Philosophy Won’t Go Away. Pantheon Books, 2014.  

Rebecca Newberger Goldstein. Foto door Steven PinkerHet boek waarin ze Plato naar de tegenwoordige tijd haalt, gaat over het debat tussen wetenschap en filosofie.

N.a.v. dit boek combineert Andrew Anthony vandaag in The Guardian een interview met een bespreking van haar nieuwe boek: Rebecca Newberger Goldstein: ‘Science is our best answer, but it takes a philosophical argument to prove that’ 

Het eindigt met de zin: "science and philosophy fulfil two different but complementary roles. Science may be able to tell us if and how animals suffer pain. But it requires philosophy to explain if and why that’s wrong."

Was CNN's John Berman een bastaard achter-achter...kleinzoon van Benedictus de Spinoza?

CNN's John Berman traces his roots to Amsterdam to solve a family mystery.

Theo Loevendie geeft toelichting op zijn Spinoza-opera

Op 4 november 2014 20:00 uur heeft bij SPUI25 te Amsterdam een bijeenkomst plaats: The Rise of Spinoza – achter de schermen

Componist Theo Loevendie geeft een kijkje achter de schermen. Hoe ging hij te werk? Hoe verwerkte hij de zeventiende-eeuwse Amsterdamse verhoudingen tussen Spinoza en de Joodse gemeenschap in de opera? Daarnaast laat blokfluitist Erik Bosgraaf zien wat zijn aandeel in dit project was en gaat Loevendie in gesprek over de historische wortels van de opera met David Wertheim, directeur Menasseh ben Israel Instituut. Moderator: Thijs Weststeijn van Centrum voor Studie van de Gouden Eeuw.
Toegang tot de activiteiten van SPUI25 is gratis. Wel vooraf aanmelden - zie aldaar.

|Theo Loevendie applauded after world pr of his The Rise of Spinoza [cf.]

Lees verder...

In Dei nomine feliciter

Deze spreuk van de Radboud Universiteit van Nijmegen, "In Gods naam gelukkig", die al zou teruggaan tot op Willibrordus, de eerste bisschop van Utrecht, past goed bij de in een antropomorf-achtige God gelovende astronoom Heino Falcke. In 2011 kreeg hij de Spinozaprijs. Hij hield woensdag 15 oktober een lezing voor het Soeterbeeck-programma over: "Tussen de sterren. De mens, God en het heelal".

De dag tevoren stond in Trouw een interview met hem met een soort dubbelboodschap. Enerzijds werd uit zijn mond opgetekend: "in de hele ontwikkeling van het heelal maakt het helemaal niet uit of wij er zijn os niet. Het kan de natuur niet schelen of wij er zijn." Maar dan was er ook nog God en hij zei: "Ik geloof niet dat liefde een uitvinding van de mens is. Dat is niet iets dat wij ontwikkeld hebben." En daar kwam God: "Hij is de oorzaak van het heelal. En: "Voor mij zijn al die natuurwetten ook Gods wetten. Ze vloeien voort uit wie God is." Dat laatste is taal die ook Spinoza hanteert. Maar dan:
 "Het doel van het universum is liefde." 

Gisteren werd het korte verslag ervan op de Soeterbeeck-website geplaatst. En daarin lezen we: “maar pas sinds de ruimtevaart kunnen we de aarde zien met de ogen van God – van een afstand namelijk.” Zo'n godsbeeld dus. Ik wens hem hier toe: wees "In Dei nomine feliciter."

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [47] Spinoza als "der Gottvertrunkene Mann"!

De bekende typering van Novalis van Spinoza als “ein Gotttrunkener Mensch” [cf. blog] kom je in het Engelse taalgebied vaak tegen als “der Gottvertrunkene Mann”. Voor voorbeelden van deze nogal opvallende verkeerde weergave: cf. en cf. en cf.  of in dit PDF.

Dit gaat kennelijk terug op de inleiding van Elwes op zijn Spinozavertaling [1891 - cf. blog]. Dus aan Elwes moet de verspreiding van het foute Novalis-citaat dat er Spinoza’s verdrinking in God i.p.v. dronken van God van maakt, toegeschreven worden.

Het is een kleinigheid, daarom in de rubriek "Inutilis scientia Spinozana", maar het is een fraai voorbeeld van hoe fouten die in de wereld zijn geholpen, daar niet meer eenvoudig uit te verwijderen zijn.

Hoezo zou Spinoza het Asperger syndroom laten zien

In een blog van 27 april 2009, “Michael Fitzgerald bluft over Spinoza's Asperger’s Syndrome”, gaf ik informatie over en kritiek op het zgn. ‘onderzoek’ van Michael Fitzgerald, die zich vooral gebaseerd bleek te hebben op de nogal merkwaardige Spinoza-biografie van Margaret Gullan-Whur, die nogal wat eigenzinnige psychologische duidingen in haar boek verwerkte. In behoorlijk veel literatuur over Asperger en autisme wordt Spinoza genoemd en dit grijpt allemaal terug op deze ene bron: Fitzgerald.

Daar ik bezig ben met voorbereidingen van een komend blog, waarin ook weer eens Spinoza’s veronderstelde Asperger syndroom aan de orde komt, stuitte ik op een aardige eindnoot in het boek van Rebecca Goldstein, De onbekende Spinoza, waarin ze zinnige argumenten aanreikt die Spinoza’s autisme, ook in de lichtere vorm van Asperger, tamelijk ongeloofwaardig maken. En dan gaat het nog helemaal niet over zijn vroeger veronderstelde sociale geïsoleerdheid (waar dus niets van klopte), maar om z’n diepgaande empirische psychologische waarnemingen.

Graag neem ik die interessante eindnoot hier over:

Het betreft een eindnoot bij deze zin: “Zijn [Spinoza’s] bewondering voor de wiskundige methodologie en voor abstracte systemen verminderde niet zijn fascinatie voor menselijke typen en psychologische diepten.” [Blz. 166]. Daarbij deze noot 11: 

Lees verder...

Der Gott der Romantiker

U hebt, ik zeg het maar even, precies dit weekend nog voor de

Ausstellung über den Jenaer Goethe und sein Verhältnis zu den Frühromantikern. Van 5 juli tot 19 october 2014 in het Literaturmuseum Romantikerhaus, Unterm Markt 12a, 07743 Jena. [Cf.]

De liefde was bij deze God niet geheel wederzijds, als ik het wel heb. 

 

Theo Loevendie - "The Rise of Spinoza" op Youtube

Gisteren is door "Dutch Composers" Theo Loevendie's "The Rise of Spinoza" op Youtube bracht. Of dit de opname van Npo radio4 is of een andere kan ik slecht beoordelen. Het lijkt me een andere opname. In ieder geval is het een heldere en kwalitatief heel goede opname. Een goed initiatief om deze zo kort na de première op deze manier openbaar te maken. Hopelijk gebeurt dit met goedkeuring van alle rechthebbenden, zodat dit op Youtube mag blijven.

Het applaus is geheel weggelaten, hetgeen ik wat merkwaardig vind.

Verdere informatie en toelichting onder "lees verder". Dat kan het best eerst aangeklikt worden om daarna pas de video te starten.

Lees verder...

Spinoza in "the best of all possible games"

Uitgedaagd door Leibniz speelt Spinoza in deze comic the God Game.

 

Lees verder...

Boek over Spinoza als filosoof: over wat zijn idee van filosofie was

Vandaag verschijnt de handelsuitgave van de Thèse de doctorat en Philosophie, die Philippe Danino aan de Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne onder leiding van Chantal Jaquet op 9 december 2013 verdedigde:

Philippe Danino, Le meilleur ou le vrai. Spinoza et l'idée de philosophie. Publications de la Sorbonne, 16 octobre 2014 -
PDF TABLE DES MATIÈRES & INTRODUCTION

Abstract: Being accused by Albert Burgh of appraising his own philosophy as the best above all others, Spinoza rectified: only the philosophy he could understand did he know as true. But vainly will one seek any authentic definition, in his works, of the idea of philosophy, or an overall programme of rational knowledge, such as Bacon, Descartes or Hobbes endeavoured to make out. Can one find in Spinoza a specific, singular indeed conception of the idea of Philosophy? Studying occurrences, the nature of the definition, eventually what the change from the prospective title Philosophy to that of Ethics may signify, generates as many indications about an idea of philosophy conceived as a praxis of distinction, or, as Althusser would say, as activity consisting of drawing boundaries. But a very idea of philosophy constitutes itself by this movement, and only by this movement, namely via necessary relations with what, a priori, is not itself: the vulgar, the ignorant, the theologian, the sovereign. In other words the idea of philosophy generates itself within a system of singular encounters. Analysing their fruits enables one, then, to recompose the idea of “true philosophy”: it is firstly that of a practise of producing ideas (understanding, philosophising with rectitude, speaking as philosopher) and of communicating them (speaking to the “vulgar”, to the sovereign, disseminating as philosopher). Finally something like a philosophic natural disposition comes to light, an effort experienced in an exultation proper to the “true philosopher”, who is already wise by virtue of his movement toward perfection and his growing power. [Cf.]

Spinoza-cartoon van Lesco Griff

Op 14 maart 2013 bracht illustrator en cartoonist Lesco Griff deze Spinoza-cartoon op zijn blog. Via dit blog neem ik deze graag op in de almaar groeiende reeks Spinoza-cartoons, comics & illustraties

 

Spinoza op het speelveld

In december zal bij Damon uitkomen van

Jasper Schaaf, Het speelveld van de vrijheid. Marx, Spinoza, overwegingen over vrijheid en macht. Damon, 15-12-2014 -  ISBN 9789460361937 - 160 pagina's [volgens Amazon  96 pages; we zullen zien]

Voor dit boek verschijnt zal Jasper Schaaf spreken op de najaarsbijeenkomst van de Vereniging Het Spinozahuis die op zaterdag 15 november 2014 zal worden gehouden in het Gemeenschapshuis De Burgt in Rijnburg. Dan spreekt de Japanner Osamu Ueno over "The Infinite without View, Eternity without Memory: Spinoza in contrast with Leibniz". Het onderwerp van Schaaf is nog niet ingevuld, maar zal wel verband houden met zijn boek. [Cf. VHS]

Lees verder...

De eeuwige essentie van elk enkelding

Ofwel “het eeuwige wezen der dingen”. Wat kan Spinoza daaronder verstaan?

Op dit weblog hebben enige bezoekers en ik in de maand augustus van dit jaar lange discussies gevoerd over de vraag of Spinoza “eeuwige essenties” toekent aan singuliere dingen (ik noem ze in het vervolg soms ook ‘enkeldingen’). En de achterliggende vraag was daarbij uiteraard wat hij daarmee dan bedoeld zou kunnen hebben.

10 augustus 2014 over “De eeuwigheid van de menselijke geest” [cf. blog met 41 reacties] en van 15 augustus 2014 over “Het lezen en begrijpen van Ethica 2/8 e.v.” [cf. blog met 51 reacties]. En tenslotte was er nog 27 augustus 2014: “Ter afronding misschien Don Garrett” [cf. blog met 5 reacties]

“In God bestaat noodzakelijk een idee die het wezen van dit of dat menselijk lichaam onder een aspect van eeuwigheid uitdrukt.” [Ethica 5/22].

Bartuschat daarover: “Spinoza's essentialisme stelt: elk eindig ding dat vergankelijk is, komt een eeuwige essentie toe, en slechts in zoverre dat het geval is, is te zeggen dat het ook in zijn tijdelijkheid van de goddelijke substantie afhangt, dus diens modus is.”

Verderop betoogt Bartuschat: “De menselijke geest is dus niet eeuwig daar hem een eeuwige essentie toekomt, die immers ook aan het lichaam toekomt (V, 22d), waarvan Spinoza niet zegt dat hij eeuwig is. Eeuwig is alleen de geest daar hij het eeuwige kent en dit kennen tot zijn essentie behoort (V, 23), namelijk als een onfeilbare manier van denken (“certu cogitandi modus”, V,23s), die hij zelf voltrekt.” Dat aspect (n.l. dat Spinoza het intuïtieve adequate kennen van de menselijke geest volgens Bartuschat op het oog heeft) laat ik hier rusten (hoewel ik er helemaal op het eind op terugkom). Hier wil ik vooral ingaan op het begrip van die “eeuwige essentie” van zowel lichaam als geest (het complete enkelding dus).

Dat is blijkbaar een moeilijk te bevatten idee. Zo schreef Henk Keizer: “De gedachte dat er ergens een eeuwig 'reservoir' is van de essenties van alle dingen van alle tijden past niet in het nuchtere denken van Spinoza.” (Henk Keizer 14-08-2014 @ 08:39)

Lees verder...

Does Teresa posit this ‘third kind of knowledge’ in muffled resonance with Spinoza the Marrano? (Kristeva)

Waarschijnlijk inspelend op het feit dat volgend jaar overal gevierd zal worden dat de R.K. heilige Teresa van Avila vijfhonderd jaar geleden geboren werd, verschijnt volgende maand de vertaling van

Julia Kristeva, Teresa, My Love: An Imagined Life of the Saint of Avila. Transl. of Thérèse mon amour by Lorna Scott Fox. Columbia University Press, November 25, 2014

Mixing fiction, history, psychoanalysis, and personal fantasy, Teresa, My Love follows Sylvia Leclercq, a French psychoanalyst, academic, and incurable insomniac, as she falls for the sixteenth-century Saint Teresa of Avila and becomes consumed with charting her life. Traveling to Spain, Leclercq, Kristeva's probing alterego, visits the sites and embodiments of the famous mystic and awakens to her own desire for faith, connection, and rebellion.

One of Kristeva's most passionate and transporting works, Teresa, My Love interchanges biography, autobiography, analysis, dramatic dialogue, musical scores, and images of paintings and sculptures to embed the reader in Leclercq's -- and Kristeva's -- journey. Born in 1515, Teresa of Avila survived the Spanish Inquisition and was a key reformer of the Carmelite Order. Her experience of ecstasy, which she intimately described in her writings, released her from her body and led to a complete realization of her consciousness, a state Kristeva explores in relation to present-day political failures, religious fundamentalism, and cultural malaise. Incorporating notes from her own psychoanalytic practice, as well as literary and philosophical references, Kristeva builds a fascinating dual diagnosis of contemporary society and the individual psyche while sharing unprecedented insights into her own character.

Lees verder...

Bij NDPR review van "Philosophy and Its History"

NDPR biedt heden een review door Gary Hatfield, University of Pennsylvania, van

Mogens Lærke, Justin E. H. Smith, and Eric Schliesser (eds.), Philosophy and Its History: Aims and Methods in the Study of Early Modern Philosophy, Oxford University Press, 2013, 362pp., $35.00 (pbk), ISBN 9780199857166.

In twee hoofdstukken komt Spinoza uitvoerig aan de orde, zo blijkt ook uit dit review.  Over of n.a.v. die twee hoofdstukken had ik eerder de volgende blogs:

06-12-2013: Julie R. Klein over Spinoza's perspectivisme

14-09-2013: Yitzhak Melamed bestrijdt de "domesticatie van Spinoza"

De alinea uit het review over Melamed neem ik hier over:

"Melamed evaluates the practice of giving "charitable" interpretations of past philosophers so that they "got it right" by contemporary standards (265). Focusing on Spinoza, he examines recent "charitable" interpretations according to which Spinoza spawned the early "Radical Enlightenment" (265) by advocating the separation of church and state, religious toleration, racial and sexual equality, sexual emancipation, a universal right to knowledge, and democracy as the best form of government. Melamed argues that Spinoza didn't hold the views attributed to him, or, in the case of democracy, offered only a lukewarm endorsement. Turning the tables on charitable interpretation, he contends that Spinoza should be philosophically interesting for us today precisely because he offers strong arguments for views different from our own. Melamed endorses approaching past philosophers with the same critical attitude we apply to our contemporaries, while all the same allowing those philosophers to speak in their own voices, eschewing the tendency to make them more like us in order to make them seem better or more interesting. As he puts it, "precise historical reconstruction is a major prerequisite for using past philosophers in the most profitable manner philosophically" (274) (echoing a historiographical theme of recent decades). 

Vier sterren van Thea Derks voor The Rise of Spinoza

Permalink voor ingesloten afbeelding    Standing ovation for Theo Loevendie after premiere Spinoza.

Muziekschrijfster en radiomaakster Thea Derks geeft vier sterren in haar recensie die ze gisteren op bachtrack.com bracht: "NTR ZaterdagMatinee premières Theo Loevendie's opera The Rise of Spinoza" - een vakkundige en enthousiaste bespreking.

Even over Thea Derks - studied English at Groningen University and musicology at Amsterdam University. She graduated with honours in 1996. She was singer/songwriter of the new-wave group Tess. She lectured on modern music in the Amsterdam Concertgebouw from 2003–12, gives pre-concert talks throughout the Netherlands, and is a reporter and programmer for Radio 4, the Dutch classical music station. She recently published a biography on Reinbert de Leeuw that has been well received. [Zie haar blog]

Vandaag tweette ze 

Theo Loevendie captivates audience with new opera 'The Rise of Spinoza' http://t.co/YUXy1HJeN9 @ZaterdagMatinee @radiofilhorkest @bachtrack

— Thea Derks (@tdrks) 14 oktober 2014
Lees verder...

Jan Wiegel (1929 - 1994) maakte documentaire "Uit het gezichtspunt van de eeuwigheid"

Jan Wiegel studeerde politieke en sociale wetenschappen in Amsterdam, werkte als scenarist en maakte meer dan dertig documentaires. Tijdens het Nederlands Film Festival 1995 werd er een retrospectief aan hem  gewijd [cf.].

Wiegel begon in 1961 als camera-assistent en ontpopte zich als scenarioschrijver, cameraman en filmcutter bij Multifilm en Cinecentrum te Hilversum. Vanaf 1967 werkte hij zelfstandig onder de naam Jan Wiegel Filmproductie. Hij werd beschouwd als een getalenteerd cineast met een persoonlijke stijl. Als maker van documentaires en promotiefilms was hij in het vak gekneed door de schrijver en filmer Anton Koolhaas. Samen schreven ze een aantal scenario's, onder andere in opdracht van Rijkswaterstaat en Stichting Vluchteling. [Info van Amsterdams Stadsarchief]

Ter gelegenheid van de 300e sterfdag van Spinoza in 1977 maakte hij (camera en regie) voor de NOS en de BRT de documentaire Uit het gezichtspunt van de eeuwigheid.

Lees verder...

Spinoza in "Het beloofde land"

Sylvain De Bleeckere, Dennis Baert & David Dessin, Het beloofde land. Altiora, Averbode, 2014

Beschrijving: "Van alle woorden in de joodse, religieuze geschriften zijn die over Het Beloofde Land de belangrijkste en tegelijk de meest beladen. Dit boek toont aan waarom van in de eerste religieuze verhalen over de Joodse identiteit tot in de nieuwsmedia van de 21e eeuw over Israël en het Midden-Oosten de drie woorden nooit van het toneel zijn verdwenen. Het boek vormt een mentale reis naar het Israël/Palestina uit de eeuwenoude Schrift en naar het Israël/Palestina van vandaag. De auteurs gidsen de lezer door een bijzonder belangrijk hoofdstuk van de joods-politieke theologie; ze introduceren ons tegelijk in het joodse denken van Spinoza over Arendt tot Halbertal; ze dialogeren met ons over de ruimere thematiek van religie en moderniteit en confronteren ons via drie recente en relevante films met de dramatische actualiteit in het Beloofde Land Israël/Palestina. Daarbij thematiseren de auteurs ook de actueel blijvende fenomenen Holocaust, antisemitisme en moslimterrorisme." 

Boekpresentatie 

Lees verder...

Spinoza in Italië

Aangeboden op ebay

Cristina Santinelli, Spinoza in Italia. Bibliografia degli scritti italiani su Spinoza dal 1675 al 1982. QuattroVenti, Urbino. 1982. Pagine 236

Opdat u maar van het bestaan ervan weet 

Moses Philipson (1761 - 1850) schreef eerste Spinoza-monografie van de Haskala

Ook bekend als Johann Jacob Martin Philippi , was een Duits-joodse geleerde, schrijver en königlich preußischer Hofrat. *)

Bij zijn geboorte droeg hij de naam Moses Alexander David. Hij was de eerste joodse scholier die met goed gevolg de Koninklijke school, het Christianeum, in Altona bezocht. Salomon Maimon was er zijn schoolgenoot. In 1784, nog in zijn laatste schooljaar, werd hij „Buchhalter und Geschäftsführer“ in het Hannover bankfiliaal van zijn oom, wat hij 28 jaar bleef. In die tijd veranderde hij zijn naam in Moses Alexander Philipson. Later werd hij daarnaast pedagogisch en personeelsdirecteur in de Meyer‘schen Schulstiftungen, een opleidingsinstituut voor arme kinderen, dat zijn schoongrootvader Meyer Michael David gesticht had. Hij gaf er enige malen per week les in schrijven en Frans. Hij beheerste naast Duits meerdere talen: Frans, Engels, Italiaans en Latijn.

Hij nam deel aan de politieke en filosofische discussies van de zgn. maskilim [Midden- en Oost-Europese joden op zoek naar Verlichting). Hij was bevriend met Moses Mendelssohn. In 1786, een jaar na het uitkomen van Jacobi's Spinoza Buchlein kwam hij met een uiteenzetting over de kwestie Moses Mendelssohn en Jacobi. En enige jaren later schreef hij de eerste Spinoza-monografie van de Haskala (de joodse Verlichting) **):

M. Philipson, Leben Benedikt’s von Spinosa. Braunschweig, Verlag der Schulbuchhandlung, 1790
Het boek is te lezen bij
Hathitrust en een andere copy bij books.google.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [46] Spinoza’s Ethica in Gilmore Girls

Gilmore Girls was een Amerikaanse dramaserie over de hechte en moderne relatie die de opstandige en eigenwijze dochter van twee rijke republikeinen heeft met Rory, haar dochter die zij op zestienjarige leeftijd kreeg. Er waren zeven seizoenen waarvan de laatste aflevering in de Verenigde Staten op 15 mei 2007  (in Nederland op 21 augustus 2007) werd uitgezonden [cf. wiki].

Gisteren werden op critical-theory 7 stills uit die serie geplaatst met “7 Totally Continental Moments in Gilmore Girls”. Eén daarvan was deze, “That Time Spinoza’s Ethics was Assigned in Class”. At Yale, Professor Bell can be seen discussing Baruch Spinoza’s “Ethics.”

Het betreft: Spinoza Ethics, edited and translated by G.H.R. Parkinson. OUP, 2000 

Vier sterren voor The Rise of Spinoza in NRC Handelsblad

In NRC Handelsblad verschijnt vandaag een bespreking van Kasper Jansen van het concert van voorbije zaterdagmiddag, waarvan een verkorte versie op de website werd geplaatst.

Hij heeft het over de "succesvolle wereldpremière" van Theo Loevendies The Rise of Spinoza en voorts over "[h]et even beknopte als levendige en afwisselende The Rise of Spinoza op eigen tekst is een hoogtepunt in het muziektheatrale oeuvre van Loevendie."

Uiteraard schrijft hij ook over de uitvoering van Stravinsky’s Oedipus Rex, maar mij gaat het alleen om Spinoza.

Zal er toekomst zijn voor The Rise of Spinoza?

Er is momenteel nog niets over te zeggen of Theo Loevendie's Spinoza-opera, The Rise of Spinoza, nog eens uitgevoerd zal worden en dan als 'echte' opera. Aan deze concertante uitvoering mankeerde wat mij betreft helemaal niets, maar sommigen willen misschien een verder aangeklede en geënsceneerde versie meemaken.

In de aganda van de Vereniging Het Spinozahuis was bij 12 oktober te lezen:

"Pierre Audi van de Nederlandse Opera is uitgenodigd om deze uitvoering bij te wonen, en hij zal besluiten of en wanneer er een volledig geënsceneerde serie uitvoeringen komt. Er is daarnaast een grote kans in Duitsland waar maar liefst 50 operahuizen zijn. The Rise of Spinoza is in Hamburg uitgegeven bij Peermusic, een Amerikaans-Duits bedrijf."

Lees verder...

Loevendie's Spinoza-opera in de Volkskrant VIJF sterren!

Dagblad Trouw had er tot mijn spijt (nog?) niets over, maar de Volkskrant - zo liet Anton Bossers mij weten - waardeerde de uitvoering van Theo Loevendie's Spinoza-opera met VIJF sterren! Uit dat stuk van Biëllla Luttmer:

"Theo Loevendie, componist, jazzmuzikant, improvisator, heeft op zijn 84ste een werk voltooid in uitbundige, fel geschilderde kleuren. Met een koor dat Spaanse ritmes klapt, getuigt hij van zijn liefde voor tijdloze muziek uit verre streken, maar de vrijheid van de musici is zorgvuldig gestileerd. Zelfs de marktkooplui die hun waren aanprijzen, scanderen op toon. En als Spinoza discussieert met de rabbi botsen niet alleen hun denkbeelden, maar ook de karakters van de zangstemmen."

 

Heel Holland bakt... z'n eigen Spinoza

Het tv-programma "Heel Holland bakt" is heel succesvol. Maar "het bakken van je eigen Spinoza" komt langzamerhand ook almaar meer voor.

Vandaag doet dat Tommy Wieringa in zijn column voor Dagblad De Limburger / Limburgs Dagblad. Daarin neemt hij het op voor de "radicale vrijheidsdenker" Anton Dautzenberg en de "gevallen wetenschapper" Diederik Stapel, die elkaar gevonden hebben in een boek, De fictiefabriek, en een voorgenomen theatervoorstelling.

In het boeken van die voorstelling zouden ze nogal geboycot worden. Zo had de KNAW bezwaar tegen hun optreden op het Discovery Festival, waarna het gecanceld werd.  Wieringa vergelijkt dat bezwaar van de KNAW met de banvloek die de Sefardische gemeenschap van Amsterdam over Spinoza uitsprak. Hij zet die vergelijking uitgebreid neer.

Maar vergelijkt hij daarmee impliciet de wetenschapsfraudeur niet met Spinoza?  Hoever kun je gaan in het gebruiken van - ja, bakken van je eigen - Spinoza?

Inutilis scientia Spinozana [45] De religieuze kleur van de Heidelbergse universiteit

Mijn enthousiaste blog over de Spinoza-opera wilde ik er niet mee 'belasten', maar er was nog een kleinigheidje. Aan de hand van enkele 'feitjes', vroeg ik mij af of Theo Loevendie zich wel goed door kenners van Spinoza en zijn geschiedenis had laten adviseren. Lange tijd, ik vermeldde het al eerder, bleef 1655 vermeld als datum van de herem en van de tijd waarin de opera zou spelen. Enfin dat werd gelukkig op tijd gewijzigd in 1656. Dat in de boventitels als datum tijdens de uitvoering van de opera 1556 voorbijkwam, zal uiteraard een typefout geweest zijn.

Maar dan de religieuze kleur van de Universiteit van Heidelberg. Ik vond allereerst wel grappig dat Spinoza door Van den Enden voor hij naar Rijnsburg zou vertrekken - Spinoza had nog helemaal niets gepubliceerd! - geadviseerd werd om de aangeboden hoogleraarsbetrekking aan de universiteit van Heidelberg aan te nemen. Nog grappiger vond ik dat die universiteit zeer nadrukkelijk als Rooms-Katholiek werd aangeduid, terwijl in de muziek iets van het gregoriaanse Credo klonk. En inderdaad begon die universiteit in de 14e eeuw als  katholiek instituut van het Heilige Roomse Rijk (in 1385 om precies te zijn), tevens eerste universiteit van Duitsland. Maar ten tijde van Spinoza was die kleur al geruime tijd geleden verschoten. Toen de keurvorst van de Palz Otto Hendrik ergens in zijn regeerperiode die van 1556 - 1559 liep [cf.], calvinist werd, werd dat ook 'zijn' universiteit. De Heidelbergse catechismus, die daar in 1563 werd vastgesteld met behulp van theologen van de Heidelbergse Universiteit (de Palz was een bolwerk van het calvinisme) zou zoals bekend vanaf de Dordtse Synode van 1619 van groot belang voor het Nederlands calvinisme worden. Toen ter sprake kwam dat Spinoza een hoogleraarschap zou worden aangeboden, was die universiteit dus al ruim meer dan een eeuw geen Rooms-Katholieke universiteit meer.

Ook grappig vond ik dat Spinoza zei dat hij er nog eens over zou nadenken, als ze hem over een jaar of tien dat aanbod zouden doen. Een vooruitwijzing uiteraard naar dat (enige) aanbod dat hem in 1673 werd gedaan. Niet velen van de aanwezigen zullen die verborgen anekdote hebben opgemerkt.

De totstandkoming van het Haagse Spinoza-beeld

Hoewel ik op dit Spinoza-blog al aardig wat aandacht aan dit beeld van de jonge Parijse beeldhouwer Frédéric Hexamer (1847-1924) gaf [hieronder geef ik er een overzichtje van], vind ik de geschiedenis ervan zo fascinerend dat ik méér informatie erover de moeite van verspreiding waard acht.

Rudi Ekkart, Nederlands kunsthistoricus die van 1990 tot eind 2012 directeur van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie [RKD] in Den Haag was, is onder Spinoza-liefhebbers vooral bekend om zijn gezaghebbende artikel "Spinoza in beeld: het onbekende gezicht", in: De steen vliegt/A stone in flight [Arti & Amicitiae, Amsterdam, 1997, pp 130-160]. Bij zijn afscheid verscheen er een speciaal RKD-Bulletin: Bijdragen voor Rudi Ekkart [Cf.]. Eén van de artikelen daarin was van: 

Niek Tom, "‘Een vaan des oproers’. De ontstaansgeschiedenis van het standbeeld van Baruch Spinoza op de Paviljoensgracht te Den Haag."

Toen ik dat tegenkwam heb ik contact met de auteur gezocht en gevraagd of ik dat stuk mocht herpubliceren. Hij stelde daarop voor om zijn scriptie zelf alsnog een verdere verspreiding te geven.

In 1988 had Niek Tom zijn Scriptie MO.A. Geschiedenis aan de Haagse Hogeschool geschreven onder deze titel ‘Een vaan des oproers’, waarin hij aan de hand van de notulen en stukken van het 'Comité Gedenkteeken Spinoza', die zich nu in het Haags Gemeentearchief bevinden, de totstandkoming van het beeld had nagetrokken en de (bescheiden) oppositie ertegen geschetst.

Lees verder...

Document met recensie naar veilige omgeving verplaatst

Onlangs bracht ik een blog over de bespreking door Yoram Stein van het boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. 

Van diverse kanten bereikte mij het bericht dat Google of het eigen internet-beveiligingsprogramma aangaven dat de betreffende website met malware besmet was. De vijandige rommel bevindt zich op de server(s) van de provider van mijn website. Heel vervelend. Er werd derhalve ontraden het document naar de eigen pc te halen (hoewel er met dat document zelf niets mis was). Eerder was het nog wel zo dat, ook bij besmetting met malware, Pdf's toch zonder probleem gedownload konden worden. Dat was nu blijkbaar niet meer het geval. 

Ik heb dus met spoed omgezien naar een nieuwe plek om documenten veilig te kunnen uploaden en heb die gevonden bij seniorennet.be, waarop ik die recensie heb geplaatst. Hier de link erheen.
Met dank aan Karel D'huyvetters die me daarvoor nog een tip gaf.

Ook nieuwe documenten ga ik daar voortaan heen brengen (en wellicht ook nog sommige eerdere documenten). Of ik daarnaast nog iets met dat blog ga doen, daarover moet ik nog even denken.

Het kreeg alvast wel de titel: Spinoza - Spinozisme - Spinozana 

The Rise of Spinoza – fascinerende opera van Theo Loevendie mooi uitgevoerd. Inderdaad prachtig!

Gisteren was voor mij een hele belevenis:  het bijwonen van de première van deze Spinoza-opera van Theo Loevendie. Dat begon al met het genieten van die schitterende concertzaal van het Concertgebouw, geheel bezet – tot aan de nok zogezegd. Ik was daar zeker dertig, misschien zelfs al vijfendertig jaar niet meer geweest, terwijl ik daar vroeger vlakbij woonde en er veel concerten heb bijgewoond. Mooi dat Spinoza mij er weer heenbracht. Het was overigens geen bijeenkomst van Spinozisten. Ik heb geen bekenden gezien, die er misschien wel geweest zijn?

Eindelijk dan kwam Theo Loevendie’s droom uit (die droom die ik ooit in een blog wel eens als “de droom van Gerontius” omschreef, daar ik vreesde dat hij altijd wel droom zou blijven – daar zat ik dus goed fout).

“Al sinds mijn puberteit koester ik diepe bewondering voor Spinoza. Vanaf die tijd heb ik de hartenwens gehad om een muziekstuk aan leven en werken van de filosoof te wijden,” aldus componist Theo Loevendie. Hij kreeg van de NTR ZaterdagMatinee – na zijn suggestie uiteraard - uiteindelijk de opdracht tot het componeren van een opera over deze zeventiende-eeuwse filosoof – het werd zijn vijfde opera. Het werk beslaat de gebeurtenissen in de zomer van 1656, toen de jonge Baruch Spinoza werd verbannen uit de joodse gemeenschap van Amsterdam. Markus Stenz dirigeerde de wereldpremière.

Lees verder...

Laatste herinnering

Iemand stuurde mij dit berichtje dat gisteren in de Volkskrant stond. Ik geef het als laatste herinnering. Voor wie er niet bij kan zijn: de zaterdagMatinee wordt ook rechtstreeks uitgezonden op  NPO Radio4.
NRC Next zou ook, zelfs uitgebreid, aandacht aan deze opera hebben gegeven, maar op welke dag dat dan geweest zou zijn, weet ik niet - ik heb niets kunnen vinden. Misschien kan iemand dat alsnog doorgeven?

 

Lees verder...

Rake bespreking van Krops boek over de Spinozareceptie

Het jongste nummer van Radix, tijdschrift over geloof en wetenschap, 40(3), is net uit en dat bevat een drie bladzijden vullende recensie door Yoram Stein van het boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. Het is, voor zover ik weet, de eerste recensie over dit boek in een multidisciplinair wetenschappelijk tijdschrift. Een mijlpaal dus!

Yoram Stein is docent filosofie en publicist en werkt aan de Universiteit Leiden – en dat was nieuw voor mij - aan een proefschrift over de rol van vrijheid en religie in Spinoza’s TTP! We zullen ooit dus meer van hem over Spinoza vernemen.

De recensent geeft een heldere plaatsbepaling en betekenis van Krops boek, met name door het te bespreken tegen de achtergrond van het beeld dat door de boeken van Jonathan Israel was ontstaan en waarbij, zoals Stein het fraai samenvat, Spinoza als "beschermheilige van het secularisme" werd neergezet.

Het beeld dat Spinoza een antireligieus denker zou zijn wordt door Krop sterk genuanceerd door te laten zien hoe groot Spinoza’s invloed op protestantse denkers is geweest. Ook wijst Krop erop hoe in de 19e eeuw vooraanstaande spinozisten van oorsprong theoloog waren.

Yoram Stein haalt aldus treffend naar voren hoe de band tussen spinozisme en protestantisme als een rode draad door het boek loopt. Graag citeer ik hier zijn slotalinea:

“Het loont wellicht wel om Krops boek zelf contextualistisch te lezen: als een weerslag van de tijd waarin wij nu leven, waarin religie onder druk staat van enerzijds de aanhangers van de radicale verlichting die alle religie uit het maatschappelijk leven willen bannen en anderzijds de radicale gelovigen die hun religieuze heilstaat met geweld aan anderen willen opdringen. Dit boek levert zo niet alleen een belangrijke bijdrage aan de geschiedschrijving van de moderne filosofie in Nederland, maar tracht tegelijkertijd ook op bescheiden wijze een nieuw perspectief te bieden in dit actuele debat over de plaats van religie in de moderne samenleving, namelijk door te laten zien dat religiositeit goed met de moderniteit kan samengaan.”

Yoram Stein zag er wel iets in om het PDF met deze recensie via dit blog verdere verspreiding te geven, zodat anderen er desgewenst op kunnen reageren.

Robert van Putten, de hoofdredacteur van Radix, tijdschrift over geloof, wetenschap en samenleving, ging ermee akkoord. Het is het tijdschrift van ForumC, een christelijke organisatie die zich bezig houdt met “wat er gaande is in cultuur en samenleving om de ontwikkelingen van onze tijd te kennen en te duiden, christenen bewust maken van de ontwikkelingen en het denken hierover verder te brengen.” In blogs in 2011 en 2013 gaf ik aandacht aan onderzoek van ForumC [cf website Radix]

Zie hier de (nu veilige) link naar dat PDF met Steins recensie.

Stan Verdult

Iszó Köves (1853-1917) waar is zijn Spinoza-schilderij gebleven?

Ook ik had nog nooit gehoord van Iszó Köves, die je ook als Isidor Koves tegenkomt. Maar nu ik weet dat hij een schilderij met Spinoza gemaakt heeft, waarvan niemand weet waar het zich bevindt en of het nog bestaat, moet ik dit in een blogje hier doorgeven en vastleggen. Ik las gisterenmiddag in Ezra Mendelsohn (Ed.), Studies in Contemporary Jewry [Volume XIX: Jews and the State: Dangerous Alliances and the Perils of Privilege: Volume XIX: Jews and the State: Dangerous Alliances and the Perils of Privilege. Oxford University Press, 2004 -books.google]:

“Izsó Köves (1853–1917), a Hungarian-born artist of Jewish origin, had a particular interest in portraying scenes of Jewish history: Spinoza before his judges…” Kortom, deze joods-Hongaarse schilder met bijzondere interesse in het schilderen van scènes uit de joodse geschiedenis, zou ook een schilderij gemaakt hebben van Spinoza voor zijn rechters. 

Hij studeerde aan de School van Decoratieve Kunsten in Boedapest, waar hij leerling was van Károly Lotz (1833 – 1904). Hij bracht een tijd schilderend in Parijs door. Vanaf 1891 werkte hij in Boedapest als tekenleraar. Hij was vooral geïnteresseerd in historische onderwerpen, portretten en genrestukken. [Van hier]

Zo maakte hij ook een schilderij van Moses Mendelssohn op audiëntie bij Frederik de Grote, een bezoek dat in werkelijkheid nooit heeft plaats gevonden. Waar dat schilderij gebleven is, is eveneens niet bekend, maar er is ooit een fotokopie van boven water gekomen. Die neem ik hier over uit bovenvermeld boek.

Lees verder...

The Rise of Spinoza - "Het wordt prachtig!"

Peter de Wit, die mij van een Spinozacursus in het Spinoza Lyceum kent en als bezoeker dit blog waardeert, was vandaag aanwezig bij de repetitie van de Spinoza opera door het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest in het Muziekcentrum van de Omroep te Hilversum. Hij stuurde me voor dit blog deze foto én zei erbij: “Het wordt prachtig!”  

 

Lees verder...

Spinoza op gevel boekhandel Ptyx

In dezelfde Brusselse deelgemeente waarin de Vrije Universiteit (L’université libre de Bruxelles) gevestigd is, in Elsene (Ixelles), opende aan de Lesbroussartstraat (Rue Lesbroussart) 39 op 29 september 2012 boekhandel Ptyx zijn zaak met deze opvallende gevel.

Wat een handige, commerciële marketing, want zo val je zeer op. Zie maar hoe vaak foto’s van deze gevel via Facebook en Twitter etc. verspreid zijn.

Het doet een liefhebber van Spinoza uiteraard goed zijn held temidden van andere literaire grootheden op die gevel geplaatst te zien. Daarom doe ik via dit blog graag mee aan de verdere bekendmaking van librairie Ptyx. [Website Ptyx]

 

Lees verder...

Spinoza in nieuwe Heine-biografie

In de nieuwe Heine biografie die in september uitkwam blijkt nog eens duidelijk dat Spinoza zijn held en voorbeeld was.

Rolf Hosfeld, Heinrich Heine. Die Erfindung des europäischen Intellektuellen. Siedler Verlag, 2014 [Cf. & Amazon]

Hier de laatste alinea van het openingshoofdstuk "Zeitgenosse Heine":

"Er hatte im Übrigen seine eigene Art, den Unterschied zwischen »Kultur« und »Zivilisation« zu sehen, den nicht nur seine Zeitgenossen kurzerhand mit dem Unterschied zwischen Deutschland und Frankreich gleichsetzten. Besonders das Ressentiment und der Tiefsinn galten ihm als verhängnisvolle deutsche Krankheiten. Heine hatte nie die Absicht, sich mit Höhenflügen zu verrechnen. Er war ein moderner Skeptiker in der Tradition Michel de Montaignes. Wie sein großes Vorbild Baruch de Spinoza wollte er eine Welt ohne Chimären, ohne »tiefe«. Und entsprechend eine Dichtung, die leichten Fußes daherkommt und sich in einer offenen und mit all ihren Ambi-valenzen unbestimmten Gegenwart verortet sieht. Eigentlich ist die Beschäftigung mit dein Leben und Werk Heinrich Heines, Deutschlands ersten modern-postmodernen Dichters und größten Lyrikers nach Goethe, immer noch eine Entdeckungsreise voller unerwarteter Überraschungen."

Bespreking in de Frankfurter Rundschau.   Amazon geeft 21x Spinoza.

Interview met Yirmiyahu Yovel

Vandaag verscheen op Israel Hayom het eerste deel van een interview dat Dror Eydar had met Yirmiyahu Yovel. A.s. vrijdag verschijnt het tweede deel. Ik neem hier de foto van Yovel (credit: Kobi Kalmanovich)en een alinea over Spinoza over. [Zie dat interview]

 

"I arrived at the subject [the Marrano phenomenon] following my study of Spinoza. I dedicated one third of my book "Spinoza and Other Heretics" to the fact that Spinoza was of a Marrano family that had returned to Judaism and which tried to lead a Jewish life in Amsterdam with their heads full of Christian symbols. Spinoza's community was made up almost entirely of people born in Christianity who returned to Judaism.

Spinoza himself was born a Jew, but I found to my surprise that much of his ability to free himself from what we said that the individual could not be released from -- tradition and identity ties -- lies in the fact that he lived in a reality where the people around him confused and mixed the two religions. Ambivalence and duality between religions were the norm for the community in which he was raised. Thus, the confusion of identity was not an unusual phenomenon in Spinoza's childhood community, but rather a defining characteristic. This atmosphere, along with his sharp mind and ability to strip himself, as Descartes insisted, from all the prejudices with which we are born and on which we were brought up from infancy, allowed this young man to break loose from these bonds. I saw how, on one issue after another, his Marrano background was reflected in his philosophy. This fascinated me. "

Zie het blog  dat ik 25 februari 2010 had over Yirmiyahu Yovel.

K. H. E. de Jong (1872 - 1960) stelde Spinoza voor als pansubstantialist

K. H. E. de Jong komt, terecht denk ik, niet voor in het boek over de Spinoza-receptie van Henri Krop. Maar in dit Spinoza-blog mag hij toch een plaatsje krijgen. Hij was in 1900 te Leiden cumlaude gepromoveerd in de klassieke talen. Hij ging privaatles geven en werd in 1910 in Leiden toegelaten als privaatdocent in ‘De wijsbegeerte in de Romeinse keizertijd’, hetgeen hij tot 1958 bleef; in 1940 kwam daar een privaatdocentschap in de parapsychologie bij. Z'n hoofdwerk was Das antike Mysterienwesen (1909, 2e dr. 1919) 

Tijdens de jaarvergadering in Rijnsburg van de Vereniging Het Spinozahuis in 1937 hield hij de rede over “Spinoza en de Stoa”, uitgegeven onder die titel als 5e in de reeks Mededeelingen van wege het Spinozahuis [Brill, Leiden, 1939 - books.google - aanvulling 2016-10-3: blijkt door iemand als PDF op internet gebracht]. Datzelfde jaar 1937 was van hem verschenen De Stoa. Een wereld-philosophie en nu was hij kennelijk gevraagd om dat thema toe te passen op Spinoza.

Verder is van Karel Hendrik Eduard de Jong geen publicatie meer over Spinoza bekend [zie op DBNL een overzicht daarvan). Als je sommige titels ziet – hieronder neem ik enige covers op – kun je vermoeden dat zijn belangstelling elders lag en niet zozeer bij Spinoza en het Spinozisme.

Wel was hij ooit bestuurslid van de Vereniging Het Spinozahuis en verzorgde hij – vanuit die positie neem ik aan - voor het Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde van 1959 het levensbericht over Willem Gerard van der Tak (3 februari 1885 - 's-Gravenhage - 19 maart 1958) die zo lange tijd secretaris van de VHS was geweest [cf. DBNL].  

Lees verder...

Gesprek over substantie, attributen en modi in Het Martelaarsboek van Jan Rieuwertsz.

Zoals ik in het vorige blog, waarin ik Spinoza in Love van Martin Skogsbeck besprak, al aangaf geeft het boek op diverse plaatsen een aardige uitleg van Spinoza’s filosofie. Zo is er o.a. een episode met een bijeenkomst in de boekwinkel met het uithangbord "Het Martelaarsboek" van Jan Rieuwertsz. Daarbij zijn naast Rieuwertsz aanwezig, Spinoza (hier Benito genoemd), Pieter Balling, Jarig Jelles, Simon de Vries en ook de verteller Christiaan van Ermelhoven [Christiaan en Benito spreken onder elkaar Spaans]. De volgende passage met uitleg over Spinoza’s kernbegrippen substantie, attributen en modi, vind ik zo fraai passen bij thema’s die we met een aantal bezoekers op dit weblog uitvoerig bediscussieerden, dat ik die in dit blog als treffende illustratie uit dat boek wil brengen. Het geeft wellicht een wat vertekend beeld, want zulke passages zijn er maar een paar.

Spinoza heeft een notitie uitgereikt over de filosofie die hij aan het ontwikkelen is. Als het gesprek afgelopen is neemt hij die ook weer in, want het is work in progress. De deelnemers vragen nadere uitleg.

Lees verder...

Schitterend en geloofwaardig boek over een passionele Spinoza


                          selfie van recensent met Spinoza in Love

Wat is dit een geweldig mooie roman. Werkelijk schitterend. Ik heb er zeer van genoten. Een heel onverwachte, aparte, maar echt geslaagde en geloofwaardige roman over - ja - het tot nu toe onbekende leven van Spinoza: deze Spinoza in Love van Martin Skogsbeck [cf. blog]

Van alle romans die ik ken, waarin op een of andere manier Spinoza voorkomt, acht ik deze ontegenzeggelijk de fraaiste! De schrijver ervan wil het gat opvullen van alles wat we niet weten van Spinoza’s biografie en dan met name z´n werkelijke, intiemste persoonlijke leven. En hij doet dat zo, dat we een beeld krijgen dat Spinoza werkelijk ook gelééfd heeft en er niet alleen rationeel over heeft gedácht – dat hij niet, zoals Dionijs Burger in het midden van de 19e eeuw schreef: “dood was voor het werkelijke leven.”

Skogsbeck laat de verteller van het verhaal, de intieme vriend die Spinoza gehad zou hebben, op het eind van zijn herinneringen over hun leven schrijven: “How can anybody aspire to grasp Benito’s ideas without a notion of who he was as a person? In his texts you will discover his wit and rigour, granted. But not his humanity, the passion and the courage.” (p. 350). En die passie krijgen we in dit knap geconstrueerde boek aangereikt. En niet zo’n beetje.

Lees verder...

Iraanse Spinoza, Mohsen Amir Aslani, opgehangen

Twee stukken die vandaag op internet verschenen brachten mij op de hoogte van het bizarre levenseinde van de Iraanse psycholoog en intellectueel, Mohsen Amir Aslani, die, nadat hij 9 jaar geleden al opgepakt werd wegens 'ketterij', op woensdag 24 september in de nabijheid van Teheran op 37-jarige leeftijd werd opgehangen.

Het terecht verontwaardigde stuk van Afshin Ellian dat vandaag op Elsevier.nl  verscheen, "Wie in Iran de islam wil vernieuwen, wacht een vreselijk lot", maar iets eerder (omdat daarin de naam Spinoza voorkwam) het latere stuk van Leon de Winter dat eveneens vandaag op de Dagelijkse Standaard.nl verscheen, "Geloofsgekte tekenend voor islamitische wereld", gaat ook over deze Mohsen Amir Aslani.

Van hem leer ik dat Aslani opgehangen werd daar hij "het lezen van de Koran als een literaire tekst" voorstond. Daarom vergelijk ik die Iraanse intellectueel met Spinoza. En vind ik hem een plaats op dit weblog waard. Het is werkelijk een ten hemelschrijende schande hoe men in het land waar de ayatollahs heersen met andersdenkenden omgaat.

The Guardian schreef een week geleden (zie ik nu): "Iran executes man for heresy." "Mohsen Amir-Aslani convicted of insulting prophet Jonah and making 'innovations in religion' through interpretations of Qur'an."

Lees verder...

Moses Hess (1812 - 1875) "Der wahre Prophet des jüdischen Volkes war Spinoza"

              "Spinoza würde sich Wundern." [Karl Jaspers, 1957 Cf.]

Dit wordt  slechts een kort blogje, nadat ik mij vanmiddag weer een poosje met Moses Hess heb bezig gehouden. Eerder had ik twee blogs over hem en zijn grote belangstelling voor Spinoza:

9 september 2010: Moses Hess (1812 - 1875) een bevlogen Spinoza-fan

22 januari 2012: Moses Hess (1812 - 1875) ein Jünger Spinozas

Ik heb enig "onderhoud" aan die blogs gegeven (o.a. plaatste ik een betere foto van zijn graf in Israël dat inmiddels op de Engelse wikipedia was geplaatst).

En ik kwam een artikel tegen van Jerome E. Copulsky, THE LAST PROPHET: SPINOZA AND THE POLITICAL THEOLOGY OF MOSES HESS dat handelt over Hess's opvallende passage die de titel van dit blog werd. Het werd in 2008 geplaatst op het Culture Web Forum van het Martin Marty Center's Religion [PDF].

Aanbidding van Spinoza?

Onderstaand plaatje had ik nog nooit eerder gezien. Vanochtend, zoals altijd weer opzoek naar Spinozana, verscheen het op mijn pad. De foto werd overgenomen in het (dure) boek van Jan-Hendrik Wulf met die ouderwets lange titel, Spinoza in der jüdischen Aufklärung: Baruch Spinoza als diskursive Grenzfigur des Jüdischen und Nichtjüdischen in den Texten der Haskala von Moses Mendelssohn bis Salomon Rubin und in frühen zionistischen Zeugnissen [Walter de Gruyter, 2012 - cf blog]. Daarin laat books.google het zien op p. 600, met dit bijschrift:

7 Spinoza-Denkmal (errichtet am 14. September 1180), Bronze des franzosischen Bildhauers Frederic Hexamer (1847-1924), nahe der Paviljoensgracht 72/74 in Den Haag, Spinozas letztem Wohnort, aus: Sokolow (1929), ohne Seitenangabe

Dat boek van Sokolow verscheen in het Hebreeuws en was volgens Wulf:
Nachum Sokolow, Spinoza und seine Zeit. Paris, Voltaire, 1929.
Datzelfde boek catalogiseert de Duitse Spinozabibliografie als:  
Sokolow, Nahum: Barukh Shpinoza uzemano: midrash befilosofya uvekorot ha'itim [Baruch Spinoza and his time: a study in philosophy and history]. Paris : [s.e.] 1929. - 434 pp. 

Gezien dat jaartal vermoed ik dat de foto is genomen bij de herdenking  van Spinoza's 250e sterfdag in 1927. Nu dan die wellicht veelzeggende foto die dicht in de beurt van heiligenverering lijkt te komen, waar wij Spinoza-liefhebbers niet altijd wars van zijn:

             

Inutilis scientia Spinozana [44] Waar blijft de Spinoza Universiteit?

In het verleden heb ik mij in enige blogs boos gemaakt over de - m.i. nep -  "Spinoza University" [cf. en cf. en cf.]. Uiteindelijk verdween dat enigszins verdachte initiatief geruisloos uit de lucht.

Gelukkig heeft zich sindsdien niet zomaar weer een of andere groep gemeld om een (namaak)universiteit onder die naam te beginnen.
Want als er ooit in Nederland naast de Erasmus Universiteit een Universiteit zich zou tooien met de naam van Nederlands grootste filosoof ooit, dan moet dat uiteraard wel een echte universiteit zijn. Zal ooit ergens een dergelijke initiatief worden genomen?

Vijf jaar geleden alweer, in september 2009, maakte Minister Plasterk bekend te laten onderzoeken in hoeverre het mogelijk is de aanduiding ‘universiteit’ en ‘university’ voor te behouden aan instellingen die geaccrediteerde opleidingen aanbieden.

En een jaar geleden kwam minister Jet Bussemaker van onderwijs naar buiten met het voornemen van om van 'universiteit' en 'hogeshool' een beschermde titel te maken. Nu kan nog steeds elke instelling of burger met een idee de term 'Universiteit' gebruiken.  

Zo tooit een educatief initiatief zich met de naam "Universiteit van Beuningen". Heeft een echt logo met een plaatje van een collegezaal. Maar daar gaat het fout.
Iedereen mag zoals gezegd nog steeds welk initiatief dan ook "universiteit" noemen en zeggen dat hij "hoorcolleges" geeft.

 

Lees verder...

Nemo potest Deum odio habere - niemand kan God haten

Onlangs zag ik langs de weg een affiche met de opvallende titel "Rotgod"  over een "filosofische theatervoorstelling over God en anderen." [Hier méér info]
Toen ik vandaag weer in die omgeving moest zijn nam ik mijn fototoestel mee om het reclamebord voor dit blog te vereeuwigen. Maar ik was te laat, er hingen alweer andere affiches. Daarom leen ik de oorspronkelijke foto die voor dat affiche gebruikt was.

Als Spinoza er toch niet geweest was...

Ik moet dan denken aan "Nemo potest Deum odio habere - niemand kan God haten" [Ethica 5/18]. En aan de hele TTP uiteraard. Geeft juist zo'n term "Rotgod" niet aan hoe belangrijk het zoeken naar God nog altijd wordt gevonden. Als kinderen en jonge mensen maar niet teveel de weg van de superstitie op geholpen worden.

“Rotgod” is een voorstelling voor kinderen over zingeving. Over het zoeken naar wat is en wat niet is. Over het zoeken naar verbinding tussen religies en mensen van alle leeftijden. Een filosofische theatervoorstelling over God en anderen." [PDF flyer - zolang die daar nog blijft staan]  

Le Problème Spinoza won de 25e prix des lecteurs du Livre de poche

In januari van dit jaar verscheen het in Frankrijk als pocket boek. Maandelijks worden op Livre de poche twee boeken uit zes genomineerden uitgekozen als beste: een voor literatuur en een voor het spannende boek.
Onlangs verkoos een jury van 130 lezers Le Problème Spinoza van Irvin Yalom voor de pocket-literatuurprijs: Le 25e prix des lecteurs du Livre de poche. [Cf. en cf. Voor de fotomontage gebruik gemaakt van een foto van hier]

 

Ook Groot Omroepkoor, Vlaams Radio Koor en Radio Filharmonisch Orkest spelen belangrijke rol in de Spinoza-opera

In eerdere blogs (zie overzicht) gaf ik aandacht aan de solisten die acte de présence zullen geven in de Opera The rise of Spinoza van Theo Loevendie die over ruim een week, op zaterdag 11 oktober in het Concertgebouw zijn wereldpremière zal beleven.

Ook het Groot Omroepkoor, het Vlaams Radio Koor en het Radio Filharmonisch Orkest zullen daarbij een belangrijke rol voor hun rekening nemen. Het is immers een stuk voor solisten, koor en orkest.

Op de website van het Grootomroepkoor komen we al weer iets meer te weten over wat ons geboden zal worden:
"Twee sopranen, twee alten, twee tenoren en twee bassen uit het Groot Omrooepkoor komen voor het voetlicht als market vendor, naast counter-tenor Tim Mead (als Spinoza), sopraan Katrien Baerts (Clara), tenor Marcel Reijans (François van den Ende) en bas-bariton Huub Claessens (Rabbijn Morteira). Een andere opmerkelijke solist in deze opera is blokfluitist Erik Bosgraaf. Het Groot Omroepkoor is ingestudeerd door chef-dirigent Gijs Leenaars. The rise of Spinoza is geschreven in opdracht van de NTR ZaterdagMatinee. Daarmee ging een lang gekoesterde wens van Theo Loevendie in vervulling." [Cf.]  

Dus, ook van deze gezelschappen hier een video binnengehaald.  

Groot Omroepkoor - Soul of America  

Groot Omroepkoor o.l.v. André Thomas
NaGuanda Nobles [sopraan]
RT3: Rogier Telderman [piano/synthesizer], Guus Bakker [basgitaar], Tuur Mons [drums]
Jeannette Landré [fluit]

Billings - Easter Anthem (arr. R. Shaw)
Thompson - Alleluia
Dickau - Piping down the valleys wild
Lauridsen - Nocturnes: Sure on this shining night
Runestad - Nyon nyon
Thomas - I've just come from the fountain
Hogan - We shall walk through the valley in peace
Bonds - He's got the whole world in his hands
Hogan - I can tell the world
Hogan - This little light of mine
Hogan - My soul's been anchored in the Lord 

Lees verder...

Het is toch weer mis met benedictusdespinoza.nl

Van Google ontving ik een keurige waarschuwing

"Het lijkt erop dat sommige pagina's op uw site bezoekers infecteren met software die erop is gericht toegang te krijgen tot vertrouwelijke gegevens of hun computers te beschadigen. U kunt deze problemen mogelijk niet gemakkelijk zelf zien als de hacker uw server heeft geconfigureerd zodat schadelijke inhoud alleen wordt weergegeven voor bepaalde bezoekers. Om bezoekers van uw site te beschermen tegen malware, wordt in de zoekresultaten van Google nu een waarschuwing weergegeven wanneer gebruikers op een link naar uw site klikken."

En inderdaad geeft mijn eigen internetbeveiligingsprogramma weer de oude bekende waarschuwing voor "gevaarlijke pagina".

Google geeft er heel attent informatie bij over wat ik kan doen om die besmettingen te verwijderen. Ik ken dat uit het verleden, waarin dat mij veel tijd kostte. Ik wordt hier moedeloos van - heb het er niet meer voor over om hieraan mijn tijd te besteden om die malwarewaarschuwing kwijt te raken.

Ik leg het moede hoofd in de schoot en heb de link erheen, die ik nog maar drie dagen geleden eindelijk na drie jaar meende weer te kunnen terugzetten [cf.], weer  verwijderd. Jammer dan.

Jacob Brill (1639 – 1700) waarschijnlijk geen Spinozist

Veel is over deze Jacob Brill uit Leiden op internet niet te vinden, bijna alleen maar aanbiedingen van gravures van hem: “Halbfigur in der Linken Brille haltend. Kupferstich um 1720” [cf.], maar meestal omschreven met “Jacob Brill (1639-1700) Dutch philosopher and follower of Spinoza. Engraving from From Icones Virorum by Friedrich Roth-Scholtz (Nuremberg, 1725)”. Die omschrijving van deze aangeboden gravures wordt de aanleiding voor dit blog. Op het eind ga ik er nog even op in.  

Ook bij Krop en Israel vinden we nauwelijks iets. Bij Krop (Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland) wordt hij slechts vermeld als Leidse lakenwever die aanhanger was van de Zeeuwse predikant Pontiaan van Hattem. [p. 231]

Poortman geeft deze karakteristiek: “Lakenwever, catechiseermeester en mysticus te Leiden. Eerst Voetiaan, daarna Coccejaan, tenslotte aanhanger van een pantheïserende wereldbeschouwing in de geest van Pontiaan van Hattem.” [Cf.] Dit is duidelijk afgeleid van het lemma “Bril (Jakob)” in A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden (1855), waarin na "mystische Pantheisme" nog volgt "of Spinozisme." [DBNL]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [43] Spinoza verkeerd ingezet

In een serie artikelen waarin Fleur Launspach en Ruben Munsterman op Follow the Money de geldstromen in de wetenschap volgen, brachten ze gisteren een interview met Hans Clevers, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Clevers legt uit hoe de Nederlandse wetenschap het met steeds minder overheidsbudget moet doen en is aangewezen op contractonderzoek. Zou een nieuwe Albert Einstein in het huidige wetenschapsklimaat kunnen floreren?

Het stuk eindigt met deze alinea:

Het kabinet gaat de komende jaren zelf nog minder geld in onderzoek investeren en hoopt dat het bedrijfsleven dit gat opvangt. Fundamenteel onderzoek verdwijnt zo uit de Nederlandse wetenschap. De kans dat Nederland ooit nog een keer een wetenschappers als bijvoorbeeld Baruch Spinoza zal voorbrengen, wordt zo beangstigend klein.” [Vet van mij, SV, aan het foute meervoud van wetenschappers ga ik voorbij.]

Alsof Spinoza ooit overheidssteun ontving en niet volkomen onafhankelijk en op eigen kracht met slechts enige hulp van vrienden, tot zijn filosofische prestaties was gekomen. Die laatste passage in het interview is contrafactisch en kon dus in de argumentatieve lobby wel eens contraproductief blijken. Hetzelfde geldt trouwens voor het andere voorbeeld: Albert Einstein.  

Spinoza - the ultimate bad boy of Jewish history & the coolest Jewish philosopher

Rabbi Jeffrey K. Salkin schreef gisteren een preek voor teenagers, waarin hij uiting gaf aan zijn "Yom Kippur fantasy: I want to speak to a congregation that consists only of teenagers. Imagine that it is Yom Kippur. This is what I would say."

Daarin komt de volgende passage voor:

"Who was the coolest Jewish philosopher? That would have been Baruch Spinoza, who lived in the 1600s in Amsterdam. Among other things, Spinoza publicly doubted that God had revealed the Torah. He believed that the Torah was only relevant in its ancient context. He publicly doubted that the Jews were the chosen people. He believed that everything was part of the same basic essence. For his trouble, the Jews of Amsterdam ostracized him and humiliated him. He suffered terribly, but he spoke his truth. He was the ultimate bad boy of Jewish history, the sort of kid that you want to hang out with but your parents won't allow it. Spinoza was cool." [Cf.]

Inutilis scientia Spinozana [42] De Brief

Wim Goris, die hier soms op blogs reageert en wiens aardige tekst over Spinoza en de trekschuit ik mocht publiceren [cf. blog], stuurde mij deze afbeelding met een onderschrift waar hij ineens opkwam. Ik geef die hier graag - zonder commentaar - door, daar het mij wel een aardige brainwave leek (toch commentaar dus...). Wie uitleg zoekt over het schilderij van Johannes Vermeer, bijvoorbeeld wil weten waarom het tegenwoordig niet meer 'De brief' wordt genoemd, klikke hier, wie een grotere afbeelding bij het Rijksmuseum wil zien, klikke hier. Wie wil weten waarom ik dit toch "Inutilis scientia Spinozana" noem, klikke hier.

 

Lees verder...

Signalement van nieuwe toelichting op de Ethica

Er heeft zich deze week weer een nieuwe loot aan de almaar groeiende stam van hulpen bij het lezen van de Ethica gevoegd:

Denis Collin, Libre comme Spinoza. Une introduction à la lecture de L'Ethique. Max Milo ("Essais documents"), 25 septembre 2014 - 288 p

Denis Collin heeft niet zozeer een nieuwe interpretatie aan de bestaande willen toevoegen, maar een handleiding willen geven voor beginners over hoe de Ethica te lezen en de erin gebruikte termen te begrijpen.
Dat wordt door de uitgever misschien ook wel uitgedrukt met een nieuwe tekening van Spinoza op de cover? Het is de reden waarom ik het hier binnenhaal.

 [Ik trof het hier aan]

Spinoza in het enactivisme

Enactivism is zo’n typische vakterm  die niet te vertalen is en zo schreef Monica Meijsing b.v. een artikel "Waarneming tussen representationalisme en enactivisme."1) Enactivisme gaat ervan uit dat cognitie ontstaat in en afhankelijk is van de dynamische interactie tussen een kennend organisme en z’n omgeving. Die omgeving ontwikkelt zich tot een wereld samen met dat organisme. Het waren Varela, Thompson en Rosch die in 1991 het begrip ‘enactive cognition’ ontwikkelden. Enactivisme drukt de gedachte uit dat acties niet simpelweg uiting geven aan begrijpen, maar dat zijzelf al vormen van begrijpen zijn. Daarvoor werd te term ‘embodied cognition’ gemunt - nog zo’n technische term om wat gebeurt kernachtig te typeren. ‘Embodied cognition’ en omgeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De studie van Merleau-Ponty over de Fenomenologie van de waarneming was een belangrijke inspiratiebron voor de studie van enactive cognition. Maar ook Spinoza’s filosofie wordt meer en meer als zo’n inspiratiebron gezien.

Zo was er al wel eerder geschreven over hoe ‘enactive cognition’ goed past in en beter te begrijpen is vanuit Spinoza’s theorie over de geest. B.v. Kerry Handscomb, "Enactive Cognition and Spinoza's Theory of Mind" 2)  

Maar eind vorig jaar verscheen een boek dat in nog sterkere mate laat zien wat degenen die de relatie bestuderen van kennende organismen met hun omgeving  aan Spinoza kunnen hebben:

 

Giovanna Colombetti, The Feeling Body: Affective Science Meets the Enactive Mind. MIT Press, 15 nov. 2013 books.google Cf review en op NDPR.

"In The Feeling Body, Giovanna Colombetti takes ideas from the enactive approach developed over the last twenty years in cognitive science and philosophy of mind and applies them for the first time to affective science—the study of emotions, moods, and feelings. She argues that enactivism entails a view of cognition as not just embodied but also intrinsically affective, and she elaborates on the implications of this claim for the study of emotion in psychology and neuroscience."  

Vooral Spinoza's conatus-leer en zijn studie van de affecten blijken zeer bruikbaar. 

Lees verder...

Spinoza Kring Limburg gaat de boer op

Hier neem ik een bericht over uit de e-nieuwskrant die vandaag aan de relaties van Boekhandel De Zon in Heerlen werd toegezonden.
    
nieuwsbriefhoofd.png 
Spinoza! Wat is er zo fascinerend aan deze filosoof?

Een lezing door Stan Verdult van de Spinoza Kring Limburg op dinsdag 21 oktober 19.30 uur

Spinoza wordt erkend als de grootste filosoof ooit die Nederland heeft voortgebracht. Zijn filosofie houdt velen bezig.
Wie was Spinoza die leefde in de 17e eeuw? Wat leerde hij? En vooral, wat is het dat hem kennelijk nog steeds zo aantrekkelijk maakt om te bestuderen? Meer dan in zijn eigen tijd (waarin hij vooral bestrijders had) wordt hij tegenwoordig bestudeerd. Niet alleen door filosofen en wetenschappers, maar vooral door gewone burgers, filosofische "leken".

Er verschijnen over de hele wereld veel boeken over en vertalingen van de werken van deze filosoof.  En dat al eeuwenlang, zoals blijkt uit het boek dat eerder dit jaar verscheen van filosoof en vertaler van Spinoza’s Ethica, Henri Krop, getiteld: Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland.  

De Vereniging Het Spinozahuis is de grootste vereniging in Nederland rond deze filosoof. Er bestaan diverse Spinoza Kringen, waaronder ook de Spinoza Kring Limburg (SKL) en er worden regelmatig cursussen gegeven en symposia en conferenties gehouden over onderwerpen uit zijn filosofie.

Stan Verdult, medeoprichter van de SKL en al zeven jaar blogger over "Spinoza, Spinozisme en Spinozana," houdt een lezing over Spinoza. Hij zal ingaan op de vraag wat het paradoxale én het fascinerende is van deze filosoof – en op wat hij ons in deze tijd te zeggen heeft.

 

Wanneer: Dinsdag 21 oktober, 19.30 uur
Waar: Boekhandel De Zon, Raadhuisstraat 32, Heerlen
Entree: €6,00
Vooraf aanmelden via info@boekhandeldezon.nl