Spinoza-zomercursus te Barchem 2014

http://4.bp.blogspot.com/-GjT31DjGfRQ/U9j0epN6MoI/AAAAAAAATrg/vyRS9PMJQNM/s1600/Woudbrookers_2014-07-29_0.JPG

Het is even rustig op dit blog, daar ik mij deze week in Barchem bevind waar de 15e Spinoza zomercursus wordt gehouden. Het thema van deze cursus die van 28 juli t/m 1 augustus 2014 loopt is: Spinoza bij moderne en hedendaagse denkers. We zijn nu halverwege en genieten een middag- en avondpauze zodat ik dit blog kan maken, waarin ik mij niet tot doel stel een samenvatting te brengen, want dat zou teveel vragen, maar hooguit een indruk geef met enige foto's over wat we aan het doen zijn.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [29] Spinoza op Scrutons Franse cover

http://2.bp.blogspot.com/-xVAufv0VkU8/U9S51Ep2x9I/AAAAAAAATrQ/dysW8is5Ulk/s1600/Roger_Scruton_Spinoza_Les_grands_philosophes_2000.jpgEven voor de geschiedenis hier noteren dat het boekje Spinoza van Roger Scruton in de serie Les grands philosophes al in 2000 verscheen met op de cover deze impressie van Spinoza.

 

7x Spinoza-beeld van Mark Antokolsky (1843 - 1902)

Op 23 november 2010 bracht ik een uitgebreid blog: "Het Spinoza-beeld van Mark Antokolsky (1843 - 1902) een 'stervende Spinoza'?"

Dit marmeren Spinoza-beeld van de Russische beeldhouwer Mark Antokolsky bevindt zich in het Russisch Staatsmuseum de Hermitage te St. Petersburg. Het is gemaakt in 1881 of 1882

Sindsdien kwam ik nog wel eens andere foto's van het beeld tegen, gemaakt vanuit andere hoek en met andere belichting, waardoor het een telkens ander beeld lijkt. Omdat je er vanuit die verschillende invalshoeken een andere indruk van krijgt, leek het me wel aardig de diverse afbeeldingen hier bij elkaar te zetten (met dank aan de makers en degenen die de afbeelding op internet bachten). Zie hier bij Printerest en hier een pagina op een Russische site met veel afbeeldingen van/over Mark Antokolsky. Trouwens nog indrukwekkender is de verzameling afbeeldingen op deze Russische site. Daarvan deze foto die een beeld geeft van de zaalopstelling: op de voorgrond het beeld Nestor Letopisets [Nestor de kroniekschrijver] van Antokolsky en in de verte zijn Spinoza. 

http://3.bp.blogspot.com/-ljw-By8Bqg0/U9PWUtcA-3I/AAAAAAAATrA/CougjXwbJ3s/s1600/Voorgrond_Nestor_Letopisets_Nestor_de_kroniekschrijver_In_verte_Spinoza.jpg

De eerste die ik tegenkwam, zoals afgebeeld in het boek van Ernst Altkirch, Spinoza im porträt, Jena, 1913 [Van de site Andrey Maidansky]

Lees verder...

Merethe Roos over Balthasar Münter (1735-1793) en... Jonathan Israel

Vorig jaar verscheen van Merethe Roos, Ph.D. (2010) in Theology, MF Norwegian School of Theology, is Associate Professor and Head of research and master studies at Østfold University College, Norway [en Redaktør i Norsk Pedagogisk Tidsskrift og førsteamanuensis ved Høgskolen i Telemark. Historikernerd. Tekstnerd. Humanioraforsker. Musiker, zoals haar twitterpagina vermeldt] van deze Merethe Roos dus verscheen bij Brill haar studie over Balthasar Münter (1735-1793), de evangelische priester, dichter van kerkliederen, (gematigd) verlichter en hofprediker in Gotha en Kopenhagen waar hij o.a. de geestelijk adviseur was van Johann Friederich Struensee [cf. blog], die hij bijstond tot aan zijn executie en over wiens bekering hij een boek schreef:

Balthasar Münter, Bekehrungsgeschichte des vormaligen Grafen und Königlichen Dänischen Geheimen Cabinetsministers Johann Friederich Struensee [Rothens Erben und Prost, Kopenhagen 1772].

http://3.bp.blogspot.com/-wQLzQTIDa84/U9ORwYZIYHI/AAAAAAAATqI/Dpn_MH6ZXzM/s1600/Merethe-Roos_Enlightened_Preaching.jpgWaar het mij hier om gaat is dat

Merethe Roos in haar Enlightened Preaching: Balthasar Münter’s Authorship 1772-1793 [BRILL, 2013 – books.google] in heel kort bestek op de pagina's 146-47 een veelgehoorde kritiek op Jonathans Israels project heel bondig verwoordt. Veel van wat ze zegt is voor mij herkenbaar en heb ik, verspreid over vele blogs, ook wel verwoord. Om die reden neem ik haar korte veelzeggende tekst hier over:

Lees verder...

Vernieuwde "Spinoza excursies" - zomer 2014

Ook dit jaar weer organiseert Jossi Efrat excursies "In de voetsporen van Spinoza".

Vergeleken met de excursies van de voorbije jaren wordt nu meer aandacht besteed aan de Voorburgse periode van Spinoza. Daarbij ook een wandeling langs de Vliet, naar Hofwijck, het voormalig buitenhuis van de familie Huygens, en bezichtiging van de bijzondere tuin aldaar.

Op de zondagen 10 augustus, 24 augustus en 7 september 2014 worden drie identieke auto-excursies gehouden waarbij te voet wordt gelopen op de plaatsen waar Spinoza ook heeft verbleven. De bedoeling is de gehele levensloop van Spinoza na te gaan; dat kan op 1 dag, omdat de afstanden niet zo groot zijn. Aan de hand van 17e eeuwse gravures zullen de deelnemers zich een voorstelling kunnen maken hoe het er toen uitzag, door deze tekeningen te vergelijken met de gebouwen en het straatbeeld van nu. De deelnemers zullen elk ca. 15 kopiën van deze plaatjes daarbij ontvangen.

Het vervoer geschiedt met eigen auto. Voor degenen die niet over eigen auto beschikken wordt een regeling getroffen zodat er van Amsterdam naar den Haag meegereden kan worden met anderen, min of meer gratis.

Op zondagen is het parkeren relatief gemakkelijk. In het centrum van Amsterdam meestal ook gratis tot 12 uur. In het centrum van den Haag is het na de middag niet gratis, er is daar dan wel voldoende parkeerplaats.

Men kan kan op elk moment afhaken, evt. ook later beginnen.

   

[image040.jpg]
Hier geeft Jossie Effrat op 23 augustus 2009 toelichting bij het graf van rabbijn Saul Levi Morteira op de oude joodse begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel. Lees verder...

Matthew Stewart's 'Nature's God' weer besproken

Barton Swaim had gisteren in The Wall Street Journal July 25, 2014 een book review: 'Nature's God' by Matthew Stewart & 'Independence' by Thomas P. Slaughter. Was America's revolution driven by political philosophers, or practical men reacting to events?

De reviewer heeft zich niet laten overtuigen en is enigszins kritisch over Stewart's verhaal. 

"In Mr. Stewart's telling, the central tenets of "philosophical radicalism" worked their way into the Declaration of Independence and the Constitution by a kind of ideological stealth. When, for example, Jefferson referred in the first paragraph of the Declaration to "the separate and equal station to which the Laws of Nature and of Nature's God entitle" a nation, he wasn't just offering a palatable conception of deity to his religious or nominally religious readers. He was drawing on a radical tradition stretching back to John Locke and especially to the Dutch rationalist Baruch Spinoza, who himself had drawn on the ancient Greek philosophers Epicurus and Lucretius. Similarly, radical ideas about suffrage and religious disestablishment earned attention among the nation's Founders primarily through the efforts of a few radical atheists—or perhaps the word is pantheists—such as the Vermonters Thomas Young and Ethan Allen."

Zie in de reacties bij dit blog van 28 maart 2014 andere recensies.

Op 22 juli 2014  had op MRB Radio #14 Art Remillard talks with Matthew Stewart about his new book, Nature’s God: The Heretical Origins of the American Republic.
Het is zo'n irritant onderwatergeluid via de telefoon of skype o.i.d.

Johann Rosenmüller (1619 - 1684) tijdgenoot van Spinoza...

die Spinoza niet bekend geweest zal zijn, net zoals hij de meesten van ons in onze tijd ook niet bekend is, overvleugeld als deze eertijds belangrijke componist van religieuze muziek uit de barok is door componisten als Heinrich Schütz, Johann Jakob Froberger of  Dietrich Buxtehude; laat staan Johann Sebastian Bach die zes maanden na Rosenmüller's overlijden geboren zou worden.

Wikipdia leert ons: Johann Rosenmüller studeerde aan de theologische faculteit van de Universiteit Leipzig, waar hij in 1640 afstudeerde. In 1651 werd hij organist van de Nikolaikerk in Leipzig, en later ook van de Thomaskerk. Ook werd hem toegezegd dat hij de cantor van de Thomaskerk zou opvolgen. In 1655 werd Rosenmüller echter beschuldigd van ontucht met koorknapen. Hij werd gevangengezet, maar kon vluchten naar Venetië. In Venetië werkte Rosenmüller als trombonist aan de Basiliek van San Marco en als componist. Hij noemde zich daar Giovanni Rosenmiller. Hij werkte ook als kapelmeester aan het Ospedale della Pietà in Venetië, een weeshuis voor meisjes. In Italië vond de synthese plaats tussen de Duitse en de Italiaanse muziekstijlen die Rosenmüller tot een beroemde en invloedrijke componist heeft gemaakt. In 1682 keerde Rosenmüller terug naar Duitsland als kapelmeester van Hertog Anton Ulrich van Brunswijk-Wolfenbüttel. Op 10 september 1684 stierf hij in Wolfenbüttel. Rosenmüller heeft vocale en instrumentale werken gecomponeerd. Hij werd onder andere beïnvloed door de muziek van Giovanni Legrenzi, Francesco Cavalli, Arcangelo Corelli en Heinrich Schütz. [Uitgebreider op de de.wikipedia]

Lees verder...

Harold Foster Hallett (1886 - 1966) idiosyncratisch Spinoza geleerde 2

Het wordt tijd dat ik een vervolg breng op het eerste blog, nu met een poging iets over zijn Spinozisme samen te vatten.

Hallett is known primarily as a Spinoza scholar. He claimed that 'no philosopher of repute has been worse served by his expositors and commentators than Spinoza' (Benedict de Spinoza: The Elements of his Philosophy, p. vii), and he spent his career battling what he saw as misinterpretations of the Dutch rationalist.” Aldus Robert Piercey in zijn lemma over Hallett 1) waarin hij ook schrijft dat Hallett zijn boeken eerder zag als 'Spinozistic studies' dan als louter toelichtingen. Hij verzette zich vooral tegen de 19e eeuwse 'idealistische', positivistische en fenomenologische uitleggingen.

Over H. F. Hallett's Benedict de Spinoza; the elements of his philosophy [University of London, The Athlone Press, 1957] schreef W.G. Van der Tak in het 60e jaarverslag van de VHS (1957-58):

Dit is een bijzonder grondig en moeilijk boek, het tweede werk over Spinoza van Hallett, die in 1930 zijn grote werk „Aeternitas; a Spinozistic study" publiceerde en weldra nog een monografie over Spinoza doet verschijnen. Het hier besproken werk is zeer aangenaam van vorm en bevat een uitvoerig naam- en zakenregister, een opgave van de bijna 200 aangehaalde plaatsen uit Spinoza's geschriften en een door de auteur, die ook graveur en schilder is, gefantaseerd en gegraveerd portret van Spinoza. De moeilijkheid van het bock is een gevolg daarvan, dat men zich moet indenken in een zeer bijzondere visie van Hallett op Spinoza zomede op een daarmede verband houdende wijze van behandeling en speciale terminologie. Deze visie is die van een beschouwing van Spinoza's leer als dynamisch; de methode van behandeling beoogt zoveel mogelijk alles te zien en te doen begrijpen van uit een door het gehele werk vastgehouden betrekking op wat Spinoza God noemt, dus a.h.w. van boven af. Daartoe worden termen gebezigd, die men in verband met het Spinozisme ongewoon moet noemen, maar die een voor het doel van Hallett duidelijke betekenis hebben. Hij polemiseert niet veel; eenmaal worden telkens met name genoemd Barker, Martineau, Taylor, Pollock en Kaufmann; meermalen spreekt hij over Joachim; het boek van Stuart Hampshire [..] wordt genegeerd. Zonder namen te noemen spreekt Hallett een algemeen afkeurend oordeel uit over veel interpretatoren, die hij in hun visie geremd acht wegens hun „truncated empirism", waarmede hij het positivisme schijnt te bedoelen.” [Cf.]

Lees verder...

Ignorantia non est argumentum...

                                            ... zou Spinoza hebben geschreven.

Dit is weer zo'n aan Spinoza toegeschreven quote, waarvan je vele honderden hits in Google krijgt, maar die in Spinoza's werken in deze vorm niet terug te vinden is.

Maar in dit geval is makkelijk te achterhalen wie deze “Spinoza-uitspraak” in de wereld heeft gebracht: Friedrich Engels.

Friedrich Engels schreef in 1877 in samenwerking met Karl Marx het strijdschrift Herrn Eugen Dührings Umwälzung der Wissenschaft kortweg “de Anti-Dühring“ genoemd (het is de tekst waardoor Eugen Dühring van wie anders niemand meer zou hebben gehoord, blijvend aan de vergetelheid ontrukt is). De Anti-Dühring wordt beschouwd als een van de invloedrijkste marxistische teksten.

In het XIe hoofdstuk, “Moral und Recht. Freiheit und Notwendigkeit,” lezen we:

Worauf wir nur mit Spinoza antworten können: Ignorantia non est argumentum, die Unwissenheit ist kein Beweisgrund.”

Lees verder...

The Spinoza Web - nog geen website, wel op twitter

Het vorige blog maakte ik, n.a.v. een ontdekking die ik deed toen ik weer eens op zoek ging naar voortgang van "Spinoza's Web" en ging zien of het project misschien op twitter was. En dat bleek het geval. De beloofde website is er nog steeds niet, maar al sinds half januari 2014 zit iemand namens dat project op twitter: twitter.com/TheSpinozaWeb

Heel veel voortgang is er nog niet te ontdekken op

                      http://2.bp.blogspot.com/-1j4dLHAau6U/U9EK_5fZDFI/AAAAAAAATpY/SbXUa-E0x8Q/s1600/The_Spinoza_Web.jpg   

Inutilis scientia Spinozana [28] Spinoza-blogse zit op twitter...

Ergens begin juni is iemand, Joost mag weten wie, op twitter een account begonnen waarin de blogs die ik breng, worden geregistreerd. Wie daar wat aan heeft? Wederom, Joost mag het weten. Er zijn toch twee volgers van twitter.com/bdespinoza !

Zie hier de kop met daarin het laatste blog: "Spinoza hat schon gesagt..."

Maar zodra ik straks dat blog opsla wordt dat aldaar meteen geregistreerd [dacht ik, maar dat blijkt niet zo snel te gaan, dus misschien gebeurt het wel met de hand?]. Als ik, wat soms voorkomt, de titel van m'n blog wijzig, blijft die eerste daar bewaard en wordt de gewijzigde als nieuw blog vastgelegd. Enfin, als je maar lol hebt. Maar wie hier wat in ziet? Enfin, op deze manier is dit weblog ook op twitter, zodat wie #Spinoza intikt, ook naar hier verwezen wordt. 

http://1.bp.blogspot.com/-QXftmcg8PCE/U9ECN1PgLZI/AAAAAAAATpI/iY_eNSnb3VQ/s1600/Spinoza-blog_op_twitter.jpg

Spinoza hat schon gesagt...

Aanleiding voor dit blog is dat van de “Spinoza Kring Lier”-blogger Willy Schuermans over een passage in Arthur Schopenhauer, Senilia. Gedanken im alter [Hrsg. von Franco Volpi und Ernst Ziegler. C. H. Beck, München, 2010]

De gedachte die hij daaruit citeert stamt al uit Die Welt als Wille und Vorstellung (daar zonder verwijzing naar Spinoza) en treft men [met wél die verwijzing] ook aan in Arthur Schopenhauer, Die Kunst, alt zu werden [Herausgegegeben von Franco Volpi, C.H.Beck, 2009 – books.google]. Op de achterflap lezen we dit citaat

» Man muβ nur hübsch alt werden, da giebt sich alles. « Arthur Schopenhauer.

En in dit boek vinden we uit het door Schopenhauer (1788 - 1860)
in 1852 begonnen Senilia deze aantekening uit 1858, door de redacteur genummerd als 261 en met geredigeerde spelling en interpunctie gebracht:

Lees verder...

"Marx' Spinoza-Hefte" & "Spinoza und Nietzsche"

Gisteren werden twee artikelen uit de Spinoza-Special, Spinoza und ›wir‹, van Das Argument [Nr 307/2014 - cf. blog] overgenomen op Linksnet, Für linke Politik und Wisenschaft.

Marx' Spinoza-Hefte
van Nicolás González Varela - door Peter Jehle uit het Spaans vertaald.
"Marx war zweifellos ein aufmerksamer Leser des politischen Spinoza." Lees verder

Spinoza und Nietzsche
Wider die Verwechslung von Handlungsfähigkeit und Herrschaftsmacht
van Jan Rehmann
"Dass Nietzsches Machtbegriff in Kontinuität zu Spinozas potentia zu verstehen sei, ist zu einem Gemeinplatz in der Sekundärliteratur geworden." Lees verder

Vooral dat tweede artikel is wellicht handig vooraf te lezen door de deelemers aan de Spinoza Zomercursus ter voorbereiding op de behandeling a.s. maandagmiddag door Piet Steenbakkers: Nietzsche en Spinoza.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [27] even voor de geschiedenis

Het "ik" is weer helemaal in. Ook het Duitse PhilosophieMagazin had in het 4e nummer van dit jaar een special over het "ik". 

         http://1.bp.blogspot.com/-zTmn8HQjEt8/U8_2SCMyOHI/AAAAAAAAToQ/0wZB2rbNjaI/s1600/Philosophie_2014-05-15.jpg

Daarin was aandacht voor "Spinoza und die Lebenslust" van de Zwitserse filosoof Michael Hampe, terwijl  van André Comte-Sponville een inleiding is opgenomen van een bloemlezing of Sammelbeilage: Auszüge aus Spinozas Ethik. [Hier bladeren in het Magazin]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [26] Stoppen met kwartetspel "toeschrijven van De Jure Ecclesiasticorum aan..."

Aanleiding voor dit blog: ik las een jaar na uitkomen eindelijk Arthur Weststeijn's De radicale republiek. Johan en Pieter de la Court, dwarse denkers uit de Gouden eeuw [Bert Bakker, 2013].

Interessante studie over de De la Courts en aspecten van de 17e eeuw; nuttig als achtergrond bij de studie van Spinoza's context, vooral over de handel, de strijd tegen het monopolie van de VOC, ideeën en debatten over burgerschap en over de mercatores sapienstes, over politiek en veel meer. Een erg sympathiek beeld van Pieter de la Court kreeg ik niet vanwege de wel erg grote nadruk op het eigenbelang (hoe 'welbegrepen' ook). Het deed me eerder denken aan Ayn Rand dan aan Spinoza. Een erg goed hoodstuk vond ik het laatste: over tolerantie en de strijd om de verhouding tussen kerk en staat. Twee merkwaardigheden vielen me in dat hoofdstuk op. Weststeijn typeert de in 1670 uitgebachte TTP als “de meest vergaande bijdrage aan het Hollandse debat over het politieke gebed en volgens velen de Stunde Null van de radicale Verlichting.” Die velen zijn natuurlijk vooral Jonathan Irael – geen moeite mee. Maar dat Spinoza zich met zijn TTP mengde in het al in 1664 losgebarsten debat over of er van de kansels enkel voor de Staten van Holland en niet voor de Prins van Oranje gebeden moest worden – een debat dat lang aanhield – het is voor het eerst dat ik daarover hoor. Ik herinner mij niet over die kwestie iets in de TTP te hebben gelezen – wel uiteraard het pleidooi voor onderschikking van de kerken aan de overheid; maar over deze gebedskwestie sprak Spinoza zich bij mijn weten niet uit.

Lees verder...

Nog een positieve bespreking van "Spinoza in bedrijf"

Ik ontving de tip van een deelnemer van de Spinoza Kring Limburg dat er - naast die van een recent blog - nog een bespreking van Spinoza in bedrijf van Miriam van Reijen te vinden is, en wel op de website van het Vlaamse tijdschrift De Uil van Minerva, tijdschrift voor geschiedenis en wijsbegeerte van de cultuu. 

Op de website en (nog?) niet in de gedrukte versie staat een uitgebreide bespreking door Roland Leune. Ik neem daaruit de voorlaatste alinea over:

"Het is de verdienste van deze selectie dat ze de actualiteit van Spinoza in het licht stelt maar tegelijkertijd oog heeft voor de toch belangrijke verschillen tussen zijn zienswijze en de huidige westerse opvattingen. Ongetwijfeld vormt het boek van M. van Reijen een lezenswaardige gids in het denken van Spinoza. In die zin biedt het zeker een betrouwbare introductie ten behoeve van leidinggevenden in de privé- en publieke sector. Uiteraard, maar dat geldt voor alle filosofische werken, dient de lezer open te staan voor dit soort inzichten. Dat veronderstelt een ontvankelijkheid van geest, kenmerkend voor wie reeds leeft overeenkomstig de rede. Het blijft natuurlijk de vraag of degenen die zich voornamelijk door hun passies laten leiden oog zullen hebben voor dit soort teksten. De consument die zich allerlei behoeften laat aanpraten en boven zijn stand leeft; de consument die steeds meer welvaart eist en geen genoegen neemt met wat hij nodig heeft, laat dit soort boeken gewoonlijk links liggen terwijl juist hij er het meest nood aan heeft. Hetzelfde geldt voor de producent, tenminste als die uitsluitend uit is op meer winst en zich uitsluitend door rendementsoverwegingen laat leiden."

Harold Foster Hallett (1886 - 1966) idiosyncratisch Spinoza geleerde

Opmerkelijk te ontdekken – nu ik mij enige dagen bezig houd met H.F. Hallett's 1957-boek over Spinoza dat mij intrigeert waardoor ik meer over hem te weten wil komen – dat er geen enkele pagina over deze Engelse Spinoza-geleerde bestaat. Met veel moeite en door gericht te blijven zoeken kon ik enige gegevens bij elkaar sprokkelen, maar tot heden niet z'n geboortedatum en nauwelijks biografische gegevens. Maar ik vond toch iets. Ik had eerder al twee blogs over zijn tekeningen van Spinoza (hier en hier).

Correctie (binnen enkele uren). Hoe ik dit kon schrijven... zojuist ontdek ik dat er wél pagina's met gegevens zijn [gelukkig maar: hier op wiki, en hier en hier]. [M'n enige verklaring kan zijn: ik had dagenlang problemen met Explorer en Chrome waarop ik steeds werd "aangevallen"... en werk nu met Mozilla Firefox, ongestoord wat hopelijk zo blijft].
De data van Hallett zijn dus wél bekend. Ik had z'n geboortedatum benaderd tot op 'voor 1890' - het blijkt 1886 te zijn. "Harold Foster Hallet was born in 1886, and was an engineering pupil at the work and shipyard of Messrs Young and Co at Poplar from 1904 to 1908, during which time he gained a BSc in Engineering from the University of London. In 1912 he gained an MA in Mental Philosophy from the University of Edinburgh, and went on to become a Lecturer in Logic, and Assistant in Logic and Metaphysics (1912-1916) and an Assistant in Moral Philosophy, 1915-1916. In 1919 Hallett was appointed Assistant Lecturer, 1919-1922, and Lecturer, 1922-1931, in Philosophy at the University of Leeds. He became Professor of Philosophy at King's College London from 1931 to 1951. Hallett was also the British Secretary of the Societas Spinoza, 1929-1935, Chairman of the Board of Philosophical Studies at the University of London, 1935-1945, and the author of numerous books and articles on philosophy." [tot hier de inlas van hier] Hierna gaat het oorspronkelijke blog verder.

Opmerkelijk is ook dat je hem nauwelijks geciteerd ziet en nergens serieus behandeld. Ik kon, naast enige recensies, slechts één boek vinden dat zijn Spinoza-uitleg behandelt (daar kom ik later op). Kun je daar uit afleiden dat men hem té idiosyncratisch vond en hem daarom maar links liet liggen?

Hubbeling verwijst naar hem in zijn Spinoza's Methodology, waarin hij Spinoza's notie potentia heel mager in een korte paragraaf behandelt en dan verwijst naar Hallett: “We also find a dynamic interpretation of Spinoza in H.F. Hallett, Benedict de Spinoza, London, 1957. Substance as cause is thus absolute free action of creation: it is not a thing, but selfrealizing and selfmanifesting agency (o.c. p. 13). Essence is not mere concept, but potency (o.c., 26). [..]” Het is juist dit dynamische en dit zeer centraal stellen van het begrip potentia als de essentie van de Substantie, die mij zo boeiend lijkt. Maar op zijn Spinoza-toelichting kom ik nog, eerst wat ik vond aan biografische gegevens.

Bij Hathitrust vond ik hetvolgende:

A. Seth Pringle-Pattison (lid van de British Academy, emeritus professor logica en metafysica aan de universiteit van Edinburg) hield The Gifford Lectures, 1912 en 1913, “The Idea of God in the Light of recent philosophy.” In het voorwoord van de gedukte versie dankte hij o.a. Mr. H. F. Hallett, M.A., who read the whole in proof. [Cf.] En toen deze als emeritus hoogleraar in 1922 weer The Glifford Lectures aan de Universiteit van Edinburgh hield, nu over “The Idea of immortality," dankte hij “Mr. H. F. Hallett, my former Assistant, now Lecturer in the University of Leeds. [Cf.]

We leren hieruit dat Hallett in ieder geval in 1912 z'n MA filosofie had, assistent van A. Seth Pringle-Pattison in Edinburgh was en in 1922 lector was aan de Universiteit van Leeds. Ik schat dus in dat hij ergens vóór 1890 geboren moet zijn.

Lees verder...

Miriam van Reijen's "Spinoza in bedrijf" weer positief besproken

Willy Schuermans van de "Spinoza Kring Lier" heeft een positieve bespreking van het boek van Miriam van Reijen, Spinoza in bedrijf, van passie tot actie [Amsterdam, 2013, uitgeverij Klement/Pelckmans]. [Zie hier]
  
Hij schrijft onder meer: "Het boek is in feite een bloemlezing van Spinoza-teksten, voorzien van een ruime inleiding. Het bestaat daarom uit twee delen. In het eerste, inleidende deel (50 blz.), maakt de lezer kennis met de essentialia: de biografische feiten, ‘weinig feiten, veel fictie’ en met een röntgen van de hoofdlijnen van Spinoza’s filosofie aan de hand van diens werken, afgerond met ‘vier kenmerken’ van zijn leer. Na een beschouwing over Spinoza: een wijze koopman, komt de auteur tot de kern van haar betoog:  het belang van Spinoza’s leer in het huidig economisch denken en bestel. Meteen ook het meest originele deel van de inleiding."
   
En eindigt met: "Spinoza in bedrijf is een uitstekende introductie om op even boeiende als laagdrempelige wijze kennis te maken met de filosofie van Spinoza."

Het doet er uiteindelijk niet toe...

Regelmatig ontvang ik vanwege dit Spinoza-weblog emails waarin mij vragen worden voorgelegd. Vaak heel praktische vragen, soms ook vragen om uitleg. Zo ook ontving ik enige dagen terug de volgende vraag, die ik om twee redenen in een blog beantwoord: a) wellicht heeft nog iemand anders er iets aan; b) wellicht weet iemand een aanvulling te geven op mijn antwoord of misschien een veel beter antwoord te geven. Eerst de vraag:

Goedenavond,
Ik ben momenteel een boek over Spinoza aan het lezen genaamd ''Spinoza de doornen en de roos'' (Herman De Dijn).
Het boek is prettig en begrijpelijk geschreven.
Wat ik echter verwarrend blijf vinden is dat Spinoza in zekere zin een aanbeveling doet om op een verstandige manier te leven (volgens de rede) in plaats van volgens de verbeelding en de hartstochten).
Terwijl hij tegelijkertijd ook beschrijft dat de mens geen vrije wil heeft.
Hoe kan de mens zonder vrije wil kiezen op welke manier hij zal kiezen? (de verstandige of de onverstandige manier). Of kan de mens hier niet uit kiezen en is het grootste deel van de mensheid gedoemd om onverstandige keuzes te maken?

Ik hoop van u te horen,

J. 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [25] Spinozahuis in De Gids

Gôh, alweer een Inutilis scientia Spinozana..., maar ja, het is ook loomwarm.

Vandaag viel, mét De Groene Amsterdammer, tevens De Gids jg 177 [2014/5] in de bus, het Zomernummer dat als thema "Liefde als kunde" heeft. Erdoor bladerend en hier en daar wat lezend, zie ik als illustratie bij het verhaal "Smeltende vrouw" van Marte Kaan, een foto van een vrouw en een man bij het Spinozahuis. Aan de rand van de foto staat: Jungman Lee / Gerrit Rietveld Academie.
Dat de foto bij het Spinozahuis genomen is, staat er niet bij en ook in het verhaal zelf speelt dat huis geen rol.
Het is gewoon zomaar een illustratie. Of, nee, het is kunst!

Maar dat er een foto van mensen bij het Spinozahuis in Rijnsburg in De Gids van zomer 2014 staat, is gezien - is niet onopgemerkt gebleven.

Inutilis scientia Spinozana [24] "Opgetekend gesprek"

Regelmatig ging ik even kijken op de website van de VHS of het programma van de Zomercursus die maandag 28 juli begint, al helemaal rond was, maar tot en met vandaag is daar te lezen voor vrijdagochtend 1 augustus: "Spreker gevraagd; onderwerp wordt nog bekend." 
Maar zie, vandaag ontvangen de deelnemers het programma met een documentatiebundel. En nu blijkt dat die vrijdagmorgen zal worden ingevuld door Jan Knol, die het zal hebben over "Schleiermacher, vader van de moderne theologie en Spinoza." Uiteraard gaan we in gedachten achter theologie een komma zetten, anders wordt Schleiermacher de vader van Spinoza genoemd.

En laat nu net vanmorgen... 

Deze rubriek heeft als voorbeeld de rubriek op de achterpagina in Trouw "Nutteloze kennis", waaarvoor lezers weetjes die geen groot belang hebben, maar toch interessant kunnen zijn, mogen aandragen. De andere rubriek is "Opgetekend gesprek", waarvoor lezers een gesprekje dat ze meemaakten of hoorden, kunnen inzenden.
                                                 ... en laat nu net vanmorgen... 

               

Wie weet meer van deze Spinoza-penning?

Weer eens blijkt dat ik in mijn verzamelblog met beelden van Spinoza nog niet alle munten, penningen en medailles met Spinoza heb, want vandaag kreeg ik een vraag van iemand die onderstaande penning bezit, of ik wellicht weet wanneer precies en bij welke gelegenheid hij geslagen is. Wat die eigenaar wel weet is dat hij is geslagen door de Koninklijke Nederlandse Munt in de periode 1989-1999 (Mercuriusstaf met muntmeesterteken pijl en boog).

Verdere gegevens:
Diameter: 40 mm
Gewicht: 20 gram
Rand: glad zonder tekst
De penning is verguld 

              

                

 Dus als u iets meer weet: graag uw reactie of eventueel een e-mail (te vinden rechts bovenaan de 'links').

Spinoza-tattoo

De Pool Leszek Pietrzak maakte voor de (zijn?) Tattoo Studio Überink een aantal ontwerpen voor "self-made-up philosophical tattoos". Dat deed hij o.a. in het kader van een door hem geschreven thesis. [Cf.]

Misschien iets voor een bezoeker van dit Spinoza-blog? 

Maar kijk dan eerst ook hier naar de Spinoza-tattoo van Leon Kuunders. Of hier naar die van  Shannon Dea.

 

Spinoza's Platoonse kant

In Turkije werd in december 2012 aan de Yildiz Universiteit in Istanbul een conferentie gehouden over “Proclus Diadochus of Constantinople and his Abrahamic Interpreters.” Dat werd gedaan ter herinnering aan het 1600e geboortejaar van dit vierde laatste hoofd van de Platoonse Academie.

Over Proclus Diadochus lezen we in Piet Steenbakker's Ethica from Manuscript to Print

When speaking of the so-called 'Euclidean' model, it should be noted that this is the result of a long historical process of transmission, reception and interpretation, rather than the conscious creation of Euclid. The captions over the principles - 'definitions', 'postulates', 'axioms' - are interpolations of a later date. The clean-cut, systematic differentiation between them is mainly the work of Proclus Diadochus (fifth century CE). In a commentary on the first book, the latter construed the Elements as an axiomatic system, with the three types of principles on the one hand, and propositions (problems, theorems) deduced from them on the other. The commentary had its editio princeps together with the Greek text of Euclid's Elements in 1533 and played an important part in the debates on method in the sixteenth and seventeenth centuries. Its account of Euclid's method is in fact an attempt to fuse the practical application of the deductive system of the Elements with Aristotelian notions of scientific procedures as set forth in the Analytica posteriora. This is also reflected in Proclus' choice of terminology.” [blz. 140]

Lees verder...

Spinoza's geheime alchemistische leer (??)

Zelden las ik een merkwaardiger, ja vreemder artikel of hoofdstuk inzake Spinoza dan dat van María José Villaverde Rico, “Spinoza’s Paradoxes: An atheist who defended the Scriptures? A freethinking alchemist?”, in het boek dat zij samen met John Christian Laursen redigeerde, Paradoxes of Religious Toleration in Early Modern Political Thought [Lexington Books, 2012 - cf. Blog].

Het hoofdstuk is in z'n geheel op Academia.edu te vinden. Dat het stuk nogal warrig in elkaar steekt, want qua hoofdboodschap niet of nauwelijks past in een boek over religieuze tolerantie, zodat ze begint over de vraag of Spinoza als atheïst kan worden gezien, en hoe een atheïst dan met een verdediging van de Bijbel zou komen, uitmondend in de Zeven Dogma’s van het algemeen aan te hangen geloof, daarover wil ik het verder niet hebben.

Maar uit alles blijkt dat het ’t thema van het tweede deel van haar stuk is dat haar vooral interesseert: n.l. alchemie. Zij bespreekt, maar dat beperkt, de breed gedragen alchemistische interesse onder wetenschappers e.a. in de 17e eeuw, en gaat al snel over op het alchemistische van Spinoza en zijn bent.

Lees verder...

Viert de Delftse Spinozakring straks z'n eerste lustrum?

Op 31 juli 2012 had ik een blog over de Delftse Spinozakring die ik toen net op het spoor was gekomen, maar die al sinds 2009 bleek te bestaan. Vorig jaar september berichtte het Protestants Kerkblad Delft [nr. 16] dat een tweede Spinozakring een feit was.

"Al vier [inmiddels dus vijf] jaar lang studeert een enthousiaste groep (11 deelnemers) van een der grootste denkers in Nederland, Benedictus de Spinoza (1632-1677). In het komende jaar wordt de studie afgerond met het lezen van het Vertoog Over De Verbetering Van Het Verstand én het Politiek Tractaat. om 20:00 uur.

Ondertussen is de aandacht voor Spinoza niet onopgemerkt gebleven en hebben zich alweer 16 deelnemers aangemeld die zich het komende seizoen wagen aan de Ethica van Spinoza. Mocht iemand nog belangstelling hebben, bij 20 deelnemers stopt de teller.
Ds. Jurjen G. Fennema" [zie hier een interview met hem, waarin hij ook over z'n Spinozakring spreekt]

De Delftse Spinozakring komt bijeen in de Vierhovenkerk. "Wie aan Delft denkt, denkt aan Delfts blauw", is een motto dat op de website van de gemeente Delft veel gebruikt wordt. Het was ook merkbaar aan het blauwe logo van de Delftse Spinozakring. Maar dat logo met "Circulus Delphiae Spinozae" werd vorig jaar niet meer gebruikt. In plaats daarvan een logo met "Delft Denkt". Zou dat die sterke toename bevorderd hebben, terwijl het eerste misschien een drempel opwierp?

Begrijpen is hoog stijgen (soms te hoog)

Sinds een week is er een Russsiche Spinoza community op twitter, vk en facebook, maar ik heb niet de indruk dat het om Spinoza gaat (lijkt eerder iets weg te hebben van spinoza.it) - behalve dit plaatje dan:

Lees verder...

Nog een Spinoza-tekening van H. F. Hallett

Op 24 augustus 2008 bracht ik een blog over "De Spinoza van Harold Foster Hallett". Ik had namelijk ontdekt dat de afbeelding die ik soms op internet tegenkwam, van de hand was van prof. Harold Foster Hallett (1886-1966), die van 1931 - 1951 hoogleraar in filosofie was aan het King's College in London; tevens was hij een tijdlang Brits secretaris van de Societas Spinozana. Ik plaats die afbeelding nog eens aan het eind van dit blog. Onlangs merkte ik dat de titel van dat blog ("De Spinoza van Harold Foster Hallett") niet juist was, want voor zijn boek

H. F. Hallett, Benedict de Spinoza. The Elements of His Philosophy
[University of London, Athlone Press, 1957]
maakte hij nóg een tekening, n.l. deze:

Lees verder...

Lucas Schacht (1634-1689) behoorde ook hij wellicht tot de Kring van Spinoza?

Zijn naam in dit verband was ik nog niet eerder tegengekomen. Jonathan Israel en Wim Klever noemen hem niet. Ook bij K.O. Meinsma en Frank Mertens komt zijn naam niet voor. Maar ik stuitte op een tekst van Ferd Sassen uit 1962, Het wijsgerig onderwijs aan de Illustre School te Breda (1646-1669) [KNAW- PDF], die enige geïnformeerde vermoedens hierover formuleert. Er bevonden zich aardig wat artsen in het Collegium Spinozanum en misschien was deze Schacht er één van.

Lucas Schacht studeerde in Leiden waar hij op 19-jarige leeftijd in 1653 z'n kandidaats theologie haalde, niet beroepen werd en dan maar overstapte op natuur- en geneeskunde. Hij volgde wijsbegeerte, vooral de redeneer- en zedekunde bij Adrianus Heereboord. Op 6 februari 1668 verdedigde hij een Disputatio philosoph., continens Positiones ex universa philosophia desumtas (L.B. 1660. 4o.). Het jaar erop voltooide hij z'n medische studie met een Dissertatio, mulieris artuum contortione ac rigiditate laborantis historiam et curam describens (L.B. 1661. 4o.), waarna hij geneesheer te Leiden werd. Al in 1663 was hij door de Curatoren gemachtigd, om op dagen waarop geen openbare lessen werden gegeven, over de wijsbegeerte of de geneeskunde voorlezingen te houden. Op 29 januari 1670 werd hij tot gewoon hoogleraar in de geneeskunde aangesteld en op 8 mei van dat jaar sprak hij de oratio uit de medicinae ortu atque progressu. Twee jaar werkte hij samen met Sylvius. Boerhaave prees Schachts onderwijs en vond hem "een man van ongelooflijke vlijt en bekwaamheid, te regt beroemd om zijne geleerdheid en veeljarige geneeskundige praktijk. In die kunst had hij bijna het hoogste toppunt bereikt, en wat de medische wetenschap betreft, volgde hij een geheel anderen weg dan Theodorus Craanen. Hij toch was gewoon de studenten zelf naar het ziekehuis te geleiden, hen bij de lijders, die onderzocht moesten worden, te brengen, hun de ziekten uit de verschijnselen te leeren kennen, onderscheiden en behandelen, terwijl hij hun tevens bij het doen der lijkopeningen, de verborgenste ziekte-oorzaken aanwees. Daarom heeft Bernhard Albinas dikwijls met opgetogenheid gesproken over de groote en vele verpligtingen, die hij had aan de trouwe toespraken, vermaningen en opmerkingen van dezen bescheidenen en zachtmoedigen man en aan zijn voortreffelijk, door de uitkomst gedurig bevestigd, voorbeeld." [Cf.]

Lees verder...

Werken van Dr. Louise Thijssen-Schoute staan online

C. Louise Thijssen-SchouteTerwijl ik mij aan het voorbereiden ben op een blog waarmee ik binnenkort wil komen, ontdekte ik vandaag dat de Thijssen-Schoute Stichting die door een legaat van haar ontstond, op enig moment de werken van Dr. Louise Thijssen-Schoute op haar website online heeft gezet.

Ik had twee blogs over haar, op 29 dec 2009 en op 12 maart 2010. In het tweede blog  concludeerde ik: "Misschien is het maar goed dat het van een Nederlands spinozisme van haar hand niet meer gekomen is." Terwijl dat wel haar bedoeling was. In vele passages die ik in haar boek Nederlands Cartesianisme toen las, proefde ik nergens echte en oprechte affiniteit met Spinoza. Nu hebben we, 60 jaar na haar Nederlands Cartesianisme het boek over de Spinoza-receptie van Henri Krop - toch een Nederlands spinozisme.

Maar door haar documentaire opzet is haar Nederlands Cartesianisme nog altijd wel een rijke goudmijn - ook op het vlak van het spinozisme. Goed dus dat dit en haar andere werk als PDF wordt aangeboden. Ik neem hier de links erheen over:

Lees verder...

Het vinden van de Opera Posthuma op internet

Als iemand in een bibliotheek een boek op een verkeerde plaats zet, kan het of 'voor altijd' zoek blijven, of teruggevonden worden door toeval of door systematisch alles afstruinen.

Datzelfde kan ook bij Google gebeuren. Af en toe kom je een boek tegen dat de verkeerde cover en het verkeerde "identiteitskaartje' bijgevoegd kreeg.

Vandaag overkwam mij dat met een exemplaar van de Opera Posthuma dat ik toevallig met die verkeerde cover en aanduiding langs zag komen. Ik ging meteen kijken of books.google het doorgaf als ik om de Opera Posthuma vroeg, maar dat gebeurde dus niet.

Tweemaal is een exemplaar van de Universiteit van Gent ingescand.

Op 31 aug. 2009 en met minstens twee url's of code's weggezet: deze en deze [dit had ik al eens doorge-geven in een blog van 6 nov. 2010]

Op 15 okt. 2012 met deze url

Die krijgt u dus als u Spinoza Opera Posthuma ingeeft.

Het exemplaar van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag krijg je dan niet, maar ook dat is ingescand.* Het kreeg echter, zoals gezegd, een volkomen verkeerde cover en 'identiteitskaartje mee. Het is weggezet als

John Mason, Benjamin Choyce Sowden, Verhandeling van de zelfkennis: ten aanzien van ons weezen ....[Rotterdam] by Jakob Burgvliet, 1677 [books.google] Maar dat ís dus de OP!

Lees verder...

Spreken van "Mentis duratio" was inadequaat - een fout van Spinoza

Het lijkt moeilijk te begrijpen dat toch tamelijk veel uitleggers van Spinoza inzake het tweede deel van het Vijfde deel van de Ethica de term 'onsterfelijkheid van de ziel' in de mond namen, terwijl de term onsterfelijkheid daar helemaal niet voorkomt. Dat tweede deel vangt aan bij 5/21.

Spinoza heeft het over de 'eeuwigheid' van 'een deel van' de geest. Dat 'deel van' is al een enigszins oneigenlijke manier van spreken, maar daar betreft het dus die aspecten van de geest die te maken hebben met het lichamelijke dus tijdelijke bestaan: het bestaan in de tijd met een lichaam-geest-eenheid (met verbeelding, geheugen etc.). Het gaat Spinoza er daar om aan te geven dat de geest een eeuwig aspect heeft, namelijk het wezen zoals het begrepen moet worden vanuit en in het wezen van God - en die is eeuwig. En van daaraf begint hij te spreken over dingen beschouwen onder het aspect van de eeuwigheid, sub specie aeternitatis - de eeuwigheid der dingen inzien.

En daar, vanaf 5/22 zal hij beklemtonen dat eeuwig geen relatie heeft met de tijd en dat we bij eeuwige zaken niet van 'duur' moeten of kunnen spreken (o.a. in 5/23s, 5/29d etc.).

In definitie 8 van het Tweede deel had hij duur aldus gedefinieerd: "Duratio est indefinita existendi continuatio." ['Duur' is een onbepaalde voortzetting van bestaan, vert. Krop; Duur is onbegrensde voortzetting van bestaan, vert. Van Suchtelen]; en uit het hele verdere gebruik van de term en de behandeling ervan blijkt dat het gaat om het formele of actuele bestaan in de tijd - met een begin en een eind. Duur is 'durende tijd'. En tijd heeft niets met eeuwigheid van doen.

Lees verder...

Saul van Messel, In de Jodenhoek geboren. Spinozanum poëticum

Jaap Meijer, Heemstede 1980 - Foto: Bert NienhuisZojuist onderging ik een dubbele ontroering. De eerste overkwam mij toen ik (nu pas, maar toch eindelijk) ontdekte dat de joodse historicus Jaap Meijer (1912-1993) onder zijn pseudoniem Saul van Messel in 1977, als een hommage aan de 300 jaar eerder overleden Spinoza, een kleine dichtbundel in een oplage van 77 stuks had uitgegeven. In het blog dat ik op 5 september 2011 over hem schreef, vermeldde ik wel zijn dichtersnaam, maar was mij van dit dichtbundeltje niets bekend:

Saul van Messel, In de Jodenhoek geboren. Spinozanum poëticum. Carlinapers, 1977

Mijn tweede ontroering was toen ik na ontdekking van het bestaan ervan naar dat bundeltje op zoek ging, terecht kwam op de onder auspiciën van Crescas uitgegeven website De joodse bibliotheek. En daarop was heel veel werk van Jaap Meijer/Saul van Messel handig gedigitaliseerd. Zie hier zijn pagina. Men kan er door de boeken bladeren, maar ze ook als PDF downloaden. Het was lang geleden dat ik er een 'bezoekje' aan had gebracht en er was intussen ontzettend veel meer werk op geplaatst. Chapeau!

Ik haal hier als illustratie de titelpagina en de laatste pagina met het kolofon naar binnen. "In de" dat aan "Jodenhoek geboren" voorafgaat, staat op de linkerpagina. Door op de afbeeldingen te klikken kunt u de eenvoudige, warme gedichtjes daar lezen.

 

Boletín de Bibliografia Espinozista (weer gevonden)

Door de Universiteit van Complutense in Madrid wordt het jaarlijkse en sinds 2012 tweejaarlijkse filosofietijdschrift uitgegeven, Anales del Seminario de Historia de la Filosofía. Het kent inmiddels 31 jaargangen. Voor de 15e keer wordt daarin ook opgenomen een reeks van recensies van Spinozana, in het Boletín de Bibliografia Espinozista.

In een blog van 13 maart 2012 nam ik een recensie over van Steven Nadler die ik had aangetroffen in en overgenomen uit een PDF-bestand "dat zich inmiddels niet meer laat oproepen, nl in: Boletín de bibliografía spinozista N.º 6 - Anales del Seminario de Historia de la Filosofía, 2003, 20 379-429," zo schreef ik. Ik dacht toen zelfs dat ik die prima recensie misschien van algehele verdwijning van internet had "gered".

Maar dat was dus niet zo, want vandaag, weer eens op zoek naar enig Spinozanum kwam ik een PDF met recensie uit het laatste nummer tegen, Vol 31, No 1 (2014), en nu ging ik op de betreffende website verder zoeken en zag ik dat die 'verloren' PDF daar gewoon in het archief te vinden is. Al die gebrachte recensies en artikelen zijn in PDF te downloaden.

Lees verder...

Pudore afficietur (wordt door schaamte aangedaan - E3/40s en 3/AffDef 31)

                
                                      Cristo Redentor normaal
                                                en vandaag

           

Lees verder...

Bertrand Russell's Spinozistische ethiek

In een heel vroeg stadium van dit weblog, op 23 okt. 2007, had ik een blog over "Bertrand Russell en Benedictus de Spinoza."

Zojuist ontdekte ik dat er een boek bestaat, eerder al uitgegeven in 1985, maar in 2013 opnieuw op de markt gebracht, waarin 'alles' te vinden is over wat Russell over Spinoza bestudeerde en schreef. Het gaat om:

Kenneth Blackwell, The Spinozistic Ethics of Bertrand Russell. Routledge, 1e ed. 1985, 2013 - books.google

Kenneth Blackwell considers Russell’s writings on ethics and metaethics and uncovers the conceptual unity in Russell’s normative ethic. He traces that unity to the influence of Spinoza’s central ethical concept, the ‘intellectual love of God’, and then evaluates the ethic which he terms ‘impersonal self-enlargement’.  

Enfin, dit geef ik hier graag even door voor wie meer hierover wil bestuderen.  

Vivian Trow Thayer (1886 – 1979) vergeleek Bergson en Spinoza

Er zijn niet veel studies te vinden waarin de filosofie van Bergson met die van Spinoza wordt vergeleken. Meestal zie je volstaan worden met een bescheiden aantal opmerkingen. Iemand die wel de moeite nam om die vergelijking te maken is V.T. Thayer.

Tijdens zijn filosofiestudie aan de universiteit van Wisconsin (waar nu Steven Nadler doceert), waar V. T. Thayer in 1922 zijn doctorsgraad behaalde, was hij tegelijk werkzaam als filosofie-instructeur en gaf hij les op diverse scholen in zijn omgeving. Van 1924 tot 1928 was hij 'professor of education' aan de Ohio State University en van 1923–1927 hoofdredacteur van de American Review. Hij schreef veel over het Amerikaanse onderwijs en werd op dat gebied een autoriteit. [Zie verder hier en bij wiki].

Tijden zijn studie nog verscheen in 1919 in The Monist een artikel van hem, "A Comparison of Bergson and Spinoza" [cf.], dat ik hierna overneem.

Hij schreef nog eenmaal zo'n artikel, "A Comparison of the Ethical Philosophies of Spinoza and Hobbes," in: The Monist, Volume 32, Issue 4, October 1922, pp. 553-568 [cf. archive.org]

Daarna schreef hij overwegend nog over onderwijs. Hieronder breng ik die tekst over Bergson en Spinoza, die te vinden is op archive.org, daar mij die nog wel waardevol lijkt [van de voetnoten maakte ik eindnoten]

Lees verder...

Film geeft sfeerimpressie bekendmaking NWO-Spinozapremie's 2014

Een paar dagen geleden werd een film naar Youtube gebracht met: 

Een kijkje achter de schermen bij de NWO-Spinozabekendmaking op 6 juni 2014

Met dit blog gaf ik op diezelfde dag het nieuws over de laureaten door.

Experimenteel natuurkundige Dirk Bouwmeester, archeoloog Corinne Hofman, milieutechnoloog Mark van Loosdrecht en trekvogelecoloog Theunis Piersma ontvingen de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland: de NWO-Spinozapremie. Dat maakte Jos Engelen, voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), bekend. In deze video iets meer over de Spinoza-premie.

Lees verder...

Henri Bergson (1859 -1941) had ambivalente houding t.o.v. Spinoza

Daar ik in afwachting ben van een boek dat onderweg is naar mij toe, waarin veel over de verhouding in de vorige eeuw van Franse filosofen tot Bergson aan de orde komt, zonder dat diens filosofie wordt behandeld (weet ik, daar ik al over het e-book beschik), houd ik mij ter voorbereiding al wat bezig met Bergsons denken. Dat boek waarom het gaat is Knox Peden, Spinoza Contra Phenomenology. French Rationalism from Cavaillès to Deleuze. Cultural Memory in the Present [Stanford University Press, 2014 - cf. blog], waarover ik dus hoop te gaan bloggen, nadat ik het gelezen heb of wellicht al terwijl ik het lees - ik lees liever een papieren dan een digitaal boek, dat laatste is wel weer erg handig om er in te zoeken. Nu echter eerst even over Bergson.

Vanwege zijn originele ideeën en zijn heldere schrijfstijl ontving Bergson, hoewel hij geen literatuur in strikte zin geschreven had, in 1927 de Nobelprijs voor literatuur (Simon Vestdijk schreef over hem in 1941, het jaar van Bergsons dood, een essay met de titel De beeldende filosoof).

Lees verder...

The Dutch Legacy - The Radical Thinkers

Al eerder had ik in een blog over prof. Winfried Schröder de informatie over deze komende conferentie in Marburg over de radicale denkers in de 17e eeuwse Nederlandse Republiek. Hier nog eens met een deel van het affiche (zonder de sponsoren).

Lees verder...

Ainars Kamolins's "Diaries: Spinoza‘s Poetics"

Op 7 april 2014, toen in San Serriffe in Amsterdam de boekpresentatie van Ainârs Kamoliòš's (1980) tweetalige, Lets en Engels, Diaries: Spinoza‘s Poetics plaats vond, heb ik dat gemist.

Van de boekpresentatie die afgelopen vrijdag in Vilnius in Litouwen plaats vond, verschenen wel berichten via Google (hier en hier) en Facebook. Daaruit stel ik dit blog samen.

Diaries: Spinoza’s Poetics invites us to read the Ethics as a literary fiction, conceive an ethical rewriting of Charles Bukowski (alcoholism more geometrico), spy on Spinoza’s sadistic insect games, witness the transformation of poetics to politics and back, ponder a theater of plants (asparagus, ivy, and two cacti), copy the miming of the mimosa bush (Ponge and Derrida), follow the author on a not quite successful trip to The Hague, and imagine Spinoza in Cabaret Voltaire. [Cf.]

             
        Ainars Kamolins bij boekpresentatie in Vilnius op 4 juli 2014

Lees verder...

Tinneke Beeckman kondigt nieuw boek (zonder Spinoza) aan

Op haar weblog kondigde Tinneke Beeckman gisteren aan dat ze deze zomer aan een nieuw boek gaat schrijven: Macht en Onmacht. Een filosofische zoektocht.

Bij haar uitgever, Bezige Bij Antwerpen, weten ze al dat dit boek op 15 februari 2015 zal verschijnen, dat het 288 bladzijden zal tellen en €19,99 zal gaan kosten (de ene ontbrekende cent gaat u natuurlijk toch betalen).

Maar het meest opmerkelijke is de mededeling: "In haar zoektocht voorbij de onmacht ontmoet Beeckman onder meer Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, George Orwell, Jean-Paul Sartre, Claude Lefort, Luc Ferry en Susan Neiman." Spinoza zal ze dus of niet ontmoeten (wat je je toch eigenlijk bij haar niet kunt voorstellen) of hij is weggestopt in het "onder meer".

Je begrijpt dus niet dat ze akkoord kon gaan met deze blurb - uitgeverswervingstekst of flaptekst van dit boek.

Aanvulling 14 augustus 2015  

Tinneke Beeckman op haar weblog 11 aug. 2015:  

"Op 8 oktober 2015 verschijnt mijn nieuwe boek!

“Parijs, 7 januari 2015. Twee geradicaliseerde moslims dringen het redactiegebouw van Charlie Hebdo binnen en schieten tien redactieleden neer. Frankrijk en de wereld reageren geschokt. De aanslag en de reacties daarop doen niet alleen vragen rijzen over vrijheid van meningsuiting en godsdienstkritiek, ze getuigen ook van een algemene radeloosheid over politieke ideeën die de samenleving vorm moeten geven.

In Macht en onmacht verkent Tinneke Beeckman de oorzaken van deze maatschappelijke vertwijfeling. Op erudiete wijze beschrijft ze hoe de commotie rond de aanslag in Parijs aantoont dat verlichtingsidealen als het streven naar waarheid en gelijkheid definitief in onbruik zijn geraakt. In de plaats daarvan overheerst een ambigu postmodern denken, dat voortdurend verwarring schept en waarheidsaanspraken onmogelijk maakt. Ontsporingen als sinister fundamentalisme en hardnekkig neoliberalisme zijn daarvan het gevolg. Aan de hand van historische en actuele denkers legt Beeckman de gevoeligheden van de hedendaagse democratie bloot en toont ze waar er mogelijkheden zijn van herstel."

Wat Nederland ook nog niet heeft...

"Vrijdenkers en raddraaiers:" dat waren ze

Gisteren had De Volkskrant een bespreking door Marcel Hulspas van de boeken van

Rienks Vermij, De geest uit de fles [Nieuwezijds, 2014 - cf blog] en van

Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen [in de hertaling van Michiel Wielema, Vantilt, 2014 - cf blog]
onder de titels:

              17DE-EEUWSE KETTERIJ EN l8DE-EEUWSE VERLICHTING
                                  Vrijdenkers en raddraaiers

In het licht van mijn blog van gisteren, "Over de scheve schaats die Jonathan Israel rijdt," vind ik het wel toepasselijk hier de slotalinea van deze bespreking te citeren:

"Vermij beschouwt de Verlichting niet als een onvermijdelijke stap op het pad der vooruitgang, maar wil haar beschrijven als resultaat van maatschappelijke veranderingen.
De geest uit de fles opent met een helder overzicht van de wetenschappelijke, politieke en religieuze ontwikkelingen die de Verlichting in gang hebben gezet. Maar toch, naarmate de eeuw vordert, gaat in Vermijs boek de traditionele visie overheersen. Dan draait het toch om filosofen. De doorbraak rond 1750 is blijkbaar te danken aan Diderot en zijn Encylopédie, en de latere roep om democratie aan Jean Jacques Rousseau en zijn Émile. Dat traditionele beeld is niet eenvoudig te vervangen en Vermij kan zijn belofte uiteindelijk niet inlossen. Desondanks blijft De geest uit de fles een zeer leesbare inleiding tot de eeuw van de Verlichting. Een eeuw waarin Europa een unieke richting insloeg."   

Alfred Wenzel (1865 - ?) schreef "Die Weltanschauung Spinozas"

Hier heb ik weer een auteur over Spinoza te pakken over wie verder niets te vinden is, behalve dan dat hij schreef:

Die Weltanschauung Spinozas. 1. Bd. Spinozas Lehre von Gott, von der menschlichen Erkenntnis und von dem Wesen der Dinge. Engelmann, 1907 - cf. archive.org

Uit de titelpagina ervan blijkt dat hij gedoctoreerd was in de filosofie. 

Volgens de Duitse Spinoza-Bibliografie schreef hij ook het artikel:

"Zur Textkritik von Spinozas Tractatus de intellectus." In: Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik 134 (1909), 211 ff.   

Bij Hathitrust wordt nog deze titel van hem vermeld: Der Todeskampf des altsprachlichen Gymnasial-Unterrichts. Eine pathologische Studie von Dr. Alfred Wenzel ... [Cf.] En zoals het met boeken van voor 1923 gaat: daar ze rechtenvrij herdrukt kunnen worden, krijg je allerlei aanbod te zien.

In het inleidend hoofdstuk beschrijft Wenzel hoe hij door een ziekte geveld, de Spinoza-studie weer oppakte; ik verwijs verder hierover naar een recensie die ik hieronder overneem.

In dat inleidende hoofdstuk beschrijft hij Spinoza's betekenis op een wijze en met nadruk op diens jood-zijn, zoals die na het nationaal-socialisme auteurs toch niet meer uit de pen komt:

Lees verder...

"Louis Van Gaal, Nederlands grootste denker sinds Spinoza"

 

Louis van Geniaal: keeperswissel Oranje gaat de wereld over [Servaas van der Laan in Elsevier]. En hoe... 

"In a move that’ll be spoken of in reverential tones across the Netherlands for years to come, Oranje boss Louis Van Gaal, now sure to be regarded as the greatest Dutch thinker since Baruch Spinoza (who gave rise to the Age of Enlightenment), substituted skyscraper-tall Newcastle goalkeeper Tim Krul for starter Jasper Cillessen in the final minute of extra time.
Of such winning gambles legends are cemented, statues erected, songs written." [George Johnson op Canada.com]

Ook Valerio Morabito heeft in Sport op Blogtaormina.it een artikel met de titel: "L’Olanda, Spinoza e Van Gaal"; met daarin 4x Spinoza:  "E proprio per simili caratteristiche richiama alla memoria un suo più noto connazionale: il filosofo Baruch Spinoza. Una delle intelligenze più limpide nella storia dell’Olanda."   

3D-reconstructie Talmoed Tora-synagoge

Timothy De Paepe heeft als professionele interessegebieden onder meer de theater-, literatuur- en operageschiedenis van de zeventiende en achttiende eeuw, theaterarchitectuur, 3D-modelling, en de cultuurgeschiedenis van de Joods-Portugese gemeenschap in Antwerpen in de zeventiende eeuw. [Cf.]

Een van de reconstructies waarmee hij bezig is en waarvan hij de resultaten op zijn webpagina brengt, betreft de Talmoed Tora (Talmud Torah) synagoge die aan de Hougracht in Amsterdam stond en in gebruik was van 1639 tot 1675 - de directe voorloper van de huidige Portugese Synagoge (Esnoga) en de plek waar de ban (cherem) over Spinoza werd uitgesproken.
Interessant om eens een kijkje te nemen op die webpagina.



Der Jooden Tempel of Sinagoge, boekillustratie van de Talmoed Tora, getekend door Jan Veenhuysen in 1662 
[zie ook blog De synagogebanken uit Spinoza’s tijd bestaan nog!

Over de scheve schaats die Jonathan Israel rijdt

In The New York Review of Books staat deze week een bespreking door David A. Bell van Jonathan Israel's recentste boek, Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from The Rights of Man to Robespierre [Princeton University Press, 870 pp.]:

"A Very Different French Revolution," zo luidt de titel. Ik raad lezing ten sterkste aan. Het is niet de eerste uiterst kritische bespreking; ik gaf er al meerdere door [cf. hier en hier en hier en hier]. Ik meng me niet in deze discussie tussen historici, maar wil wel iets kwijt (zoals ik ook al in eerdere blogs deed) over iets wat ik als nogal contradictoir ervaar in Israels aanpak, zoals hij die in de inleiding van Enlightenment Contested verantwoordde en nog sterker in A revolution of the mind.

"Scheve schaats van Israel in z'n latere boeken," liet Wim Klever mij weten in de email waarin hij mij op de hoogte bracht van dit review. Niks "scheve schaats van Israel in z'n latere boeken", die scheve schaats rijdt hij volgens mij al vanaf het begin, alleen wordt die bij elk volgende boek, waarbij hij zich met groot fanatisme almaar verder in zijn stelling ingraaft, duidelijker.

Lees verder...

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [5] - de illustraties

Een apart, boeiend en in het algemeen goed geslaagd aspect van Krops boek, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland [Prometheus Bert Bakker, 2014], vormen de vele illustraties. Ik weet, daar ik in de gelegenheid ben geweest daarover mee te denken, hoe dat nog niet zo'n eenvoudig onderdeel van zo'n boek is. Om goede, treffende illustraties te vinden niet alleen, maar ook om er niet al te veel 'rechten' voor te hoeven betalen. Een uitgever wil z'n kosten toch in de hand houden om het boek voor een haalbare prijs te kunnen aanbieden. En een dik boek vraag nu eenmaal ook meer plaatjes.

Een mooie oplossing werd gevonden door b.v. diverse foto's te nemen van spinozana in het Rotterdams Leeskabinet, dat o.a. zoveel werken had door het propagandistische werk van Bernard Damme (die ook daarom een plaatsje in het boek had verdiend). Ik weet ook dat Henri Krop de moeite heeft genomen om zelf afbeeldingen te fotograferen, b.v. in het Tropenmuseum op het laatste moment dat de bibliotheek nog net open was; de dag erop ging hij definitief dicht.

Al met al vind ik dat hij er goed in geslaagd is z'n boek met zinvolle en vaak verrassende illustraties te larderen. Een uitgebreide illustratieverantwoording (p. 810-813) completeert het boek.

Lees verder...

Spinoza zelfs Italiaans pop-icoon

Op 29 juni 2014 had de Italiaanse La Republica een cultuurpagina met  Maurizio Ferraris en Steven Nadler. Titel:

 "Siamo tutti spinozisti" il filosofo dell'Etica ora è icona pop
["We zijn allemaal spinozisten" de filosoof van de Ethica is nu een pop-icoon] 

De website van La Republica laat niet meer dan die titel zien, en die van Nadlers stuk, Perché non annullammo la scomunica che subì dalla comunità ebraica, waarin we zijn recente stuk in The New York Times
 herkennen en dat is daar wel te lezen [Cf.]. Ook dit stuk zonder titel.

En via een tweet van Giorgio Gabrielli krijgen we iets meer te zien, in ieder geval deze illustratie. 

    

 

Novalis was een Spinoza-enthousiast

                                                 De Duitse Pascal

zoals Thomas Carlyle hem na zijn dood noemde, daar hij religieus, mathematisch en artistiek ongeveer hetzelfde gepresteerd zou hebben als de Pensées. *)

De dichter Novalis, pseudoniem van Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg (1772 - 1801), schreef niet veel over Spinoza, maar één uitspraak die hij deed wordt zeer vaak geciteerd.

Daar ik die vandaag weer eens geciteerd zag als "ein Gottestrunkener Mann" (dit kom je méér tegen, geef maar in Google in), geef ik hier de juiste:

     » Spinoza ist ein gotttrunkener Mensch «

Ik heb overigens het sterke vermoeden dat in de uitgave van allerlei losse aantekeningen uit de nalatenschap de diverse redacteuren van de Novalis Schriften, waarvan er vele zijn, in het bijeenbrengen van stukjes tekst flink de hand hebben gehad.

De volgende tekst komt voor in Novalis Schriften, herausgegeben von Ludwig Tieck und Friedrich von Schlegel [Zweiter Theil, Fünfte Auflage, Berlin, 1837] onder "Fragmente vermischten Inhalts", "III Moralische Ansichten" op p. 247 [ cf archive.org]:

Lees verder...

Juli Bergson-maand bij Boom Filosofie

Lees verder...

Spinoza een 'enthousiast'?

Wiep van Bunge deelt op zijn website bij de Erasmusuniversiteit mee dat hij momenteel werkt aan een boek dat de voorlopige werktitel heeft From Bayle to Bilderdijk. An Essay on Philosophy in the Dutch Enlightenment. Hij houdt wel van enigszins allitererende titels, gezien ook zijn From Stevin to Spinoza. An Essay on Philosophy in the Seventeenth-Century Dutch Republic (Leiden, Brill, 2001)

Op 31 maart 2014 schreef hij een gastblog over een onderwerp dat valt binnen de onderzoeksperiode waarop hij zich momenteel richt, het kreeg als titel: "The demise of Spinozism and the rise of Dutch experimental philosophy." [Cf.]

En daar zie je een zeker nadeel van de academische gedistantieerdheid. Het stuk eindigt met de suggestie dat, anders dan zoals Spinoza (met Descartes) meestal werd en wordt gezien, n.l. als rationalist, hij door critici als Buddaeus en Nieuwentijt als 'enthusiast' zou worden gezien, want ‘contemplative philosophy’, die niets wilde toetsen aan de realiteit werd gezien als ‘philosophical enthusiasm’. Daarbij verwijst de auteur van het blog naar het boek van Michael Heyd, 'Be Sober and Reasonable’. The Critique of Enthusiasm in the Seventeenth and Early Eighteenth Centuries (Leiden, Brill, 1995 - books.google), waarin wel het eventuele 'enthousiasme' van Descartes, maar niet van Spinoza wordt onderzocht.

Zo'n beeld wordt opgeworpen, gesuggereerd en blijft dan hangen, daar het niet wordt tegengesproken.

Lees verder...

Handhaving "blog-policy"

Op 12 september 2012 heb ik in een uitgebreid blog, "Eerste lustrum Spinoza.blogse – en een koerswijziging", gemotiveerd waarom en hoe ik de fatsoensgrenzen van dit blog zou bewaken. "Vanaf nu zijn er grenzen op dit blog – er kan en zal gewist worden!" schreef ik, en: "op de persoon gespeelde louter negatieve emotionele en nauwelijks beargumenteerde reacties over de genoemde* Spinoza-geleerden ga ik voortaan verwijderen."
*
Het ging om: Van Bunge, Steenbakkers, Van Reijen, De Dijn, Akkermans. Henri Krop was niet met name genoemd, maar uiteraard meebegrepen, net als eventuele anderen als dat te pas komt.

Gelukkig is het in de praktijk nauwelijks nodig gebleken om hieraan de hand te moeten houden. Tot recent, op 13 juni 2014 en afgelopen zondag, waarop ik mijn leeservaring gaf op Krop's Spinoza-receptie-boek. In beide gevallen gaf Wim Klever een reactie over Krop in onheuse bewoordingen, waarin op de man werd gespeeld. Die heb ik dus gewist.

Uiteraard vond ik niet leuk daarna deze tweet te moeten lezen en in mijn mailbox een tekstje te ontvangen met "Jij dult geen tegenspraak hè."

 

Lees verder...

Spinoza-mania kan ook te ver gaan

                   

                Spinoza op zo'n rompertje - dat gaat toch echt niet!

Inutilis scientia Spinozana [23] Spinoza van Paolo Rotta

Over de Italiaan Paolo Rotta (1873-1962) - zijn data komen van hier - is niets te vinden dan de titels van de vele boeken (en boekjes) die hij schreef. Zijn boeken vindt men bij bij Google inauthor:"Paolo Rotta" of bij Amazon of nog beter hier, waar 35 werken van hem getoond worden. Hij moet een ijverig auteur geweest zijn, maar wellicht geen groot filosoof of historicus, anders zou er toch wel ergens een pagina aan hem gewijd zijn?

[Let wel, er is nog een andere Paolo Rotta (1832-1911), dat moet een geestelijke geweest zijn, die ook boeken schreef; zie hier zijn 9 werken. Het zou best kunnen dat de werken van beide auteurs bij Google of Amazon zomaar dooreen kunnen lopen]

Enfin, één boekje van hem, de Paolo Rotta (1873-1962), ging over onze filosoof, waarvan Amazon de cover laat zien

Paolo Rotta, Spinoza [Num 3 Piccola biblioteca di coltura filosofica]. Athena, 1923,  2. ed. riveduta 1925 - 94 p. [cf. over die twee edities Worldcat - cf. ook]

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [4] - wat ik mis

Het accent in mijn bespreking van Henri Krop's boek, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland [Prometheus Bert Bakker, 2014] lag op eerst globaal weergeven van de hoofdlijn waarover het boek gaat [cf. blog van 28 juni] en het in positieve zin aangeven waarom ik dit een indrukwekkend boek vind dat geweldig veel biedt [cf. blog van 29 juni]. Maar er zijn uiteraard ook kritische kanttekeningen te maken. En dat geldt wat mij betreft niet zozeer dat wat wel behandeld is (eigenlijk heb ik daarover slechts behoefte op één ding te wijzen), maar betreft een paar onderwerpen resp. personen die ik mis.

Lees verder...