Spinoza's rijksmonumenten

Alleen in Den Haag heeft 'het spinozisme' objecten op de lijst van Rijksmonumenten

 

 

Het standbeeld Spinoza a/d Paviljoensgracht in 's-Gravenhage is Rijksmonument nummer: 17872; omschrijving: Standbeeld van Spinoza uit 1880 door F. Hexamer, van algemeen belang wegens oudheidkundige en kunsthistorische waarde.

 

 

 

 

 

  

  

Het Spinozahuis in 's-Gravenhage Paviljoensgracht 72 is Rijksmonument nummer: 17874; omschrijving: 17e eeuw 1600. Pand met 17e eeuws ingezwenkte, recht afgedekte halsgevel. Sterfhuis van Spinoza.  

 

 

 

Het kerkterrein Spui 175 's-Gravenhage met grafmonument van Spinoza is Rijksmonument nummer: 17997; omschrijving: kerkterrein (voormalige kerkhof met toegangswegen tot de kerk en o.a. het graf van Spinoza) rondom de kerk afgeperkt met een stenen muur en aan de zijde van het Spui met hekwerk tussen stenen pijlers. Op de natuurstenen pijlers vazen, eveneens van natuursteen.

 

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed website rijksmonumenten   [foto's: Stan Verdult augustus 2008]

Het Spinozahuis in Rijnsburg en de overige beelden van Spinoza in Rijnsburg, Voorburg en Amsterdam staan niet op de Rijksmonumentenlijst.

Hier het idyllisch liggende Spinozahuis in Rijnsburg op een uitsnede van een ansichtkaart uit begin van de 20e eeuw. [Hier aangeboden]


Spinoza over kunsten en wetenschappen

Na weer eens twee blogs over kunst die betrekking heeft op Spinoza, over Het Kristal. Twaalf sonnetten voor Spinoza van Paul Claes [cf.] en het schilderij van de jonge Spinoza van Lia Duboucheron [cf.] wil ik het in dit blog eens hebben over het grote belang dat Spinoza hechtte aan wetenschappen niet alleen, maar ook aan kunsten.

  

 

Dat Spinoza geen bijdrage leverde aan de filosofie van de esthetica heb ik al in veel blogs laten zien. Het was niet zijn interesse om een kunsttheorie te ontwikkelen, wel om m.b.v. zijn Ethica a.h.w. bij te dragen tot een levenskunst. Zo kon ik eveneens vele malen verwijzen naar zijn aanbevelingen op het punt van het - op bescheiden wijze, dat wel, maar toch - genieten van de goede dingen die de natuur en de menselijke kunst ons bieden (Ethica 4/45s).

Maar hij benadrukte ook het belang van kunsten en wetenschappen voor ons leven en samenleven (zonder welke we niet kunnen leven) en dat deed hij in de Tractatus theologico-politicus. Op wel drie plaatsen in de TTP betoogde hij over het belang dat hij hechtte aan "kunsten en wetenschappen" (artes & scientias) - daaraan had ik tot heden geen aandacht gegeven. Als je er niet speciaal op let, kun je er zo makkelijk overheen lezen.

Of het spreken over "kunsten en wetenschappen" in de 17e eeuw, of door Spinoza in het bijzonder, in dezelfde betekenis geschiedde als nu, weet ik niet, maar uit de plaatsen die ik hieronder citeer, vermoed dat het weinig verschild zal hebben.

In het volgende maak ik uiteraard gebruik van de vertaling van de TTP door Fokke Akkerman.

Lees verder...

Jonge Spinoza van Lia Duboucheron

Deze afbeelding van een jonge Spinoza van filosofe en kunstenares Lia Duboucheron had ik al enige jaren geleden opgenomen in het blog met de verzameling Spinoza-schilderijen, etsen, gravures & illustraties", maar alleen in zwart-wit en een kleine thumbnail.

Maar sinds een paar dagen duikte er een grote afbeelding in kleur op internet op die vooral verspreid (geretweet) wordt via internet - zonder de naam van de maakster erbij. Omdat ik het een heel geslaagde afbeelding vind, neem ik hem hier nogmaals over in dit grotere formaat, ook met de opzet om de naam van de maakster bekend te maken. Die daar zelf niet veel ruchtbaarheid aan geeft - je komt van/over haar weinig op internet tegen.

 

Lees verder...

Blij met Het Kristal

 

Gisteren ontving ik tot mijn vreugde mijn exemplaar van Het Kristal. Twaalf sonnetten voor Spinoza van Paul Claes. Het is echt een heel fraai werkje geworden - zowel qua inhoud als qua vorm.

Het is denk ik het enige 'bibliofiele' boekje dat ik bezit: een genummerd exemplaar van een gelimiteerde oplage en met handtekening van de auteur. Ik zal hieronder het colofon geven, waaruit het chique en bijzondere blijkt.

Lees verder...

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [3]

Nu dan eindelijk wat ik vind van Henri Krop's boek, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland [Prometheus Bert Bakker, 2014 - 824 bladzijden - € 49,95 - ISBN 9789035138711]. Wel, ik vind het een geweldig goed boek, waarvan ik op de meeste momenten zeer geniet.

Om te beginnen alleen al dat het er is! Eindelijk hebben we nu een totaal-overzicht over (bijna) al degenen die zich serieus en uitgebreid met Spinoza hebben bezig gehouden (op dat 'bijna' kom ik in een volgend blog terug). Zo'n boek bestond nog niet en er was behoefte aan.

Maar dat niet alleen: vooral ook de manier waarop Krop zijn materie behandelt is voortreffelijk. Hij heeft alles uit de kast getrokken en uit alle hoeken en gaten relevante spinozana naar boven gehaald. Alle schrijvers die hij behandelt neemt hij serieus en - zo lijkt het toch minstens - heeft hij zelf geheel of grotendeels gelezen. Met wat een speur- en leeswerk gaat zoiets gepaard! Als bijhouder van dit blog kan ik daar - op bescheiden manier - over meepraten: zoveel werk als dat met zich meebrengt. En wat een corvee dat vaak is. Je hoort Krop daarover nergens klagen, maar als je een enkele maal leest dat het kennisnemen van een bepaald werk zeker niet vervelend was (zo'n opmerking herinner ik me hooguit een keer of drie gelezen te hebben), dan geeft dat via zo'n omweg een indruk van de vele weinig plezier brengende leesuren die voor een werk als dit onontbeerlijk zijn.

Lees verder...

Selfie met Benedictus

Gisterennacht gaf Wim Klever via deze tweet de wereld door wat hij ging doen:  

"Vandaag rijd ik mijn Italiaanse vriend, G. Croce, naar Rijnsburg, Voorburg en Den Haag om hem de voetsporen van Spinoza te laten betreden." [Cf.]

En zie, 's avonds zond hij mij daarvan deze selfie, gemaakt door Giovanni Groce met hem en Spinozas beeld in de tuin van diens huis in Rijnsburg. Zo wordt Spinoza opgenomen in de moderne tijd, waarin er een meer familiaire verhouding tot hem lijkt te ontstaan.

 

Johannes Peter Müller (1801 - 1858) fysioloog waardeerde Spinoza's leer der passies

Müller, geboren in Koblenz, volgde in die plaats het gymnasium. Hij ging medicijnen studeren aan de Universiteit van Bonn, waar hij in 1822 promoveerde. Hij trok daarna naar de Universiteit van Berlijn om de colleges van Karl Asmund Rudolphi te volgen. In 1824 begon hij zich te specialiseren in fysiologie en vergelijkende anatomie. Van 1833 tot 1840 gaf hij het Handbuch der Physiologie uit, dat een groot succes werd. In 1854 kreeg hij voor zijn belangrijke wetenschappelijke prestaties de Copley Medal van het Royal Society of London. [cf. wiki]

Zijn panpsychisme
"Müller’s Handbuch der Physiologie contains an extensive section on the soul (II, 505–588). This emphasis is understandable, in the light of his initial adherence to the ideas of Naturphilosophie. Starting from the philosophy and psychology of Aristotle, Giordano Bruno, Spinoza, Schelling, Hegel, and especially Herbart, he approached the questions of the identity of the psychic principle and the vital principle, the divisibility of the soul, and the seat of the soul. He arrived at the following alternative: The soul, which utilizes the organization of the brain in its activity, is either foreign to the physical body, not a force of organic nature, and only temporarily united with the body; or else it is inherent in all matter, a force of matter itself. Müller appears to have inclined more to the panpsychic conception when he wrote:

The relationship of the psychic forces to matter differs from that of other physical forces to matter solely because the spiritual forces appear only in organic and especially animal bodies, [whereas] the general physical forces, which are also called imponderables [light, electricity], are much more commonly active and widespread in nature. Since, however, the organic bodies take root in inorganic nature and draw their nourishment from it, … it remains uncertain whether or not the rudiments [Anlage] of psychic activities, like the common physical forces, is present in all matter and attains expression in a definite manner through the existing structures [brain and nervous system] [Handbuch, II, 553]."
[Uit de Complete Dictionary of Scientific Biography cf.]  

Gedurende de 19e jaarlijkse bijeenkomst van de International Society for the History of the Neurosciences die van 30 juni tot 5 juli 2014 in het Palais des Académies in Brussel wordt gehouden zal Filip Buyse spreken over "Müller, Spinoza and Descartes: The Affections of the Body."

Lees verder...

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [2]

Voor ik met mijn indrukken en oordelen kom over Henri Krop's boek, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland [Prometheus Bert Bakker, 2014 - 824 bladzijden - € 49,95 - ISBN 9789035138711] wil ik in dit blog eerst op hoofdlijnen vertellen wat men van dit boek mag verwachten. Ik vermoed wel dat de meeste bezoekers van dit weblog het boek al wel in huis hebben en misschien al ingekeken, voor anderen kan het nuttig zijn het volgende over de opbouw en inhoud van het boek te weten.

Zoals uit de titel van dit blog al blijkt , behandelt het boek de receptie (de ontvangst) van Spinoza en zijn filosofie in Nederland. En zoals de ondertitel van het boek al verklapt, behandelt de auteur de transitie van de kijk op Spinoza van aanvankelijk de meest verguisde filosoof ooit tot een hogelijk gewaardeerde icoon in Nederland. En die omvorming zou iets paradoxaals hebben.

Lees verder...

John Toland (1670–1722) "a creative Spinozist, or neo-Spinozist"

The Irish Times had 21 maart 2014 een interview met Ian Leask [lecturer in philosophy at the Mater Dei Institute, DCU] n.a.v. van de door hem geredigeerde heruitgave van John Toland’s Letters to Serena (Four Courts Press, 2013 - cf. blog)

De Ierse krant duidt de 18e eeuwse geleerde, filosoof en politiek activist aan als de Richard Dawkins van de vroege Verlichting die zich met felle tong tegen clericalisme en bijgeloof keerde.

De interviewer ondervraagt Ian Leask of Toland een freethinker' was of atheïst of pantheïst, een term die hij gemunt zou hebben [cf. blog], in de beantwoording waarvan Leask erop wijst dat de termen toen een andere betekenis dan nu gehad kunnen hebben en zegt dat Toland het best als "a creative Spinozist, or neo-Spinozist” beschouwd kan worden.

Een interessant artikel en gesprek dat daar of hier beluisterd kan worden.

Lees verder...

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [een intermezzo]

Toeval of contingentie bestaat echt! Maar alleen maar in die zin dat niets toch echt toevallig kan zijn: we opereren met z'n allen in één zee van ideeën (binnen het attribuut denken).

Terwijl ik net begonnen ben aan het beschrijven van mijn leeservaring met Henri Krop's Spinozaboek [cf.], waaraan ik overigens na twee lange inleidingen pas echt zal beginnen, wist ik al dat ik mijn 'ervaring' (mijn tijdelijke lijden aan de Spinoza-mania) zou evalueren of wellicht eindigen met een slotzin als: "Zo is elke geschiedenis, ook die over de receptie van Spinoza, te zien als een lesje in bescheidenheid."

En dat zou dan verwijzen naar Arthur Weststeijn's "Woord vooraf" van zijn De radicale Republiek, waarin hij verwijst naar een geschiedenisopvatting van de Engelse filosoof Bernard Williams, die erop gewezen zou hebben dat de ideeën van denkers uit het verleden op heel andere aannames berustten dan de onze en dat we door die te bestuderen leren inzien dat onze aannames allerminst vanzelfsprekend zijn. En dat zou dan een lesje in bescheidenheid zijn.

En laat nu net zojuist Wim Klever mij een link naar een vandaag geschreven blog doorgeven dat precies hierover gaat. Het blijkt het weblog van Eric Schliesser te zijn, die een aardig verhaal heeft over zijn eerste kennismaking met de Ethica en het geven van zijn eerste cursus over de Ethica ["one of the most challenging, most difficult, and exciting books in the history of Western philosophy," aldus Schliesser]. En daarin haalt hij een passage aan van Charlie Huenemann over een vergelijkbaar onderwerp en geeft hij aan dat Bernard Williams dat idee op zijn beurt weer van Quentin Skinner had.

Kortom, uiteindelijk vissen we in een zee of substantie of netwerk van telkens ongeveer hetzelfde idee.

Ik laat Schliesser's idee nog even op me inwerken dat we voor die aanbevolen bescheidenheid echt niet de studie van de geschiedenis van de filosofie - en dus ook niet die van de Spinoza-receptie - nodig hebben, maar dat we die zó al wel bij onze eerlijke introspectie in onszelf zullen aantreffen.

Ruim 300 jaar Spinoza-receptie [1]

Eindelijk dan, drie maanden nadat ik het boek in handen kreeg, kom ik met mijn bespreking - de weergave van mijn leeservaring zoals ik het meestal noem - van Henri Krop's boek, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland [Prometheus Bert Bakker, 2014 - 824 bladzijden. Omslag Tessa van der Waals - € 49,95 - ISBN 9789035138711]

Maar voor ik daaraan toekom, moet ik voor mijn gevoel eerst toelichten waarom ik daar nu pas mee kom. Het is immers mijn gewoonte om tamelijk vlot te bloggen over een Spinoza gelieerd boek - vaak zelfs als eerste - met mijn bespreking te komen.

Waarom nu dan niet? Waarom zo laat, waar het in dit geval toch erg makkelijk geweest zou zijn om snel met mijn indrukken te komen, daar ik het boek in feite al vóór verschijnen gelezen had. Ik had immers als meelezer van het typoscript opmerkingen over de tekst kunnen maken. Maar die vorm van lezen en het lezen van een boek dat gedrukt en af is, is toch iets heel anders. Ik wilde het boek daarom eerst nog eens in z'n geheel lezen en dan pas laten weten wat voor boek het is en wat ik er van vind.

Lees verder...

Spinoza - de film

Werd 20 juni op Youtube gebracht. Zou een GKL film production zijn; daarover kan ik niets op internet vinden. Enfin, binnengehaald omdat het een merkwaardig product lijkt.

Special Pools filosofietijdschrift Diametros: The Radical Enlightenment

Wim Klever stelde mij van het volgende op de hoogte:
Het inmiddels tien jaar bestaande Poolse online Filosofietijdschrift Diametros bracht deze maand het 40e nummer uit, in z'n geheel gewijd aan de Radicale Verlichting. Deze artikelen zijn vrij te downloaden.

 

Diametros 40 (June 2014)
Special Topic - The Radical Enlightenment

Table of Contents

•  The Radicalism of the Enlightenment. An Introduction to the Special Edition  
Justyna Miklaszewska, Anna Tomaszewska  [The Guest Editors:] 1-4
•  Voltaire’s Radicalism 
Zbigniew Drozdowicz  5-21
•  Spinoza, Enlightenment, and Classical German Philosophy
Sebastian Gardner  22-44
•  The Legacy of Spinoza. The Enlightenment according to Jonathan Israel
Przemys³aw Gut  45-72
•  “Radical Enlightenment” – peripheral, substantial, or the main Face of the trans-Atlantic Enlightenment (1650-1850)
Jonathan Israel  73-98
•  How Radical was the Enlightenment? What do we mean by Radical?
Margaret C. Jacob  99-114
•  Toland and Adam Smith’s Posthumous Work
Eric Schliesser  115-125
•  “This New Conquering Empire of Light and Reason”: Edmund Burke, James Gillray, and the Dangers of Enlightenment
James Schmidt  126-148
•  The Code Civil Between Enlightenment and Restoration. The Heritage of Portalis
Bert van Roermund  149-175
•  Enlightenment Fundamentals: Rights, Responsibilities & Republicanism
Kenneth R. Westphal  176-200

Premio de Ensaio Bento Spinoza 2014 voor José Ovejero

Uit de vier genomineerden voor de Premio de Ensaio Bento Spinoza 2014 [cf. blog van 13 december 2013] is de Madrileen José Ovejero, schrijver van La ética de la crueldad [Anagrama], aangewezen als de winnaar van deze prijs.

De eerdere prijswinnaars waren Daniel Pennac (2011), Jean-Didier Vincent (2012) en  Peter Sloterdijk (2013). Meer over deze prijs in het blog van 30 oktober 2013 over die prijstoekenning aan Peter Sloterdijk.

[Berichten van hier en van hier]  

Engelstalig jeugdboek over Spinoza aangekondigd

Bij uitgeverij Namelos Editions 2.0 gaat komende herfst een jeugdboek uitkomen [ages: 12 and up] van

Devra Lehmann, Spinoza: The Outcast Thinker.

"A brilliant schoolboy in seventeenth-century Amsterdam quickly learns to keep his ideas to himself. When he is twenty-three, those ideas prove so scandalous to his religious community that he is cast out, cursed, and effectively erased from their communal life. The scandal shows no sign of waning as his ideas spread throughout Europe, where he is almost universally reviled as an instrument of the devil. At the center of the storm, he lives the simplest of lives, quietly devoted to his work as a lens grinder and to his steadfast search for truth—an endeavor that paves the way to all that is best in modern democracies. He does not live to see the results of his efforts, but his ideas change the world." [Van de uitgever]

XI Colóquio Internacional Spinoza in Rio de Janeiro

Van 16 tot 21 november 2014 zal in Rio de Janeiro het alweer XI Colóquio Internacional Spinoza plaats hebben [cf.]. Het thema zal zijn: "Spinoza en wij."

Over de verplaatsing van het grote jaarlijkse Spinoza-colloquium van het Argentijnse Córdoba naar het Braziliaanse Rio de Janeiro zie het blog van vorig jaar.

Grappig is dat op het affiche het thema in meerdere talen wordt aangegeven. "Spinoza en ons" is echter niet de manier waarop wij het In het Nederlands zouden zeggen. Opvallend dat de initiator/organisator niet even contact met Miriam van Reijen heeft gezocht, die op vele van de colloquia heeft gesproken. Zij had op de fout dan kunnen attenderen. Maar ach, we begrijpen de bedoeling.

Grappig ook dat het recente themanummer van Das Argument zijn thema aanduidt met: Spinoza und ›wir‹  
En de Columbia University Press kondigde de vertaling "Spinoza et nous" dat "Spinoza for Our Time" werd, aan als: “Spinoza and Us,” by Antonio Negri [cf.]. Kortom, je kunt vele kanten op.

 

Gertrude Stein (1874 - 1946) stelde zich op één lijn met Christus en Spinoza

'Yes, the Jews have produced only three originative geniuses: Christ, Spinoza, and myself."

Het lijkt me niet nodig op dit weblog uitgebreid in te gaan op deze extraverte cultfiguur in de kunst- en literatuur-scene van haar tijd, Gertrude Stein - journalist, schrijver, dichter en kunstverzamelaar. Om haar in herinnering te brengen volsta ik met het overnemen van een alinea uit een artikel in de Volkskrant van Joost Zwagerman: In de Verenigde Staten "is Gertrude Stein een fenomeen: rolmodel voor homoseksuelen, omdat ze in het vrije Parijs zonder poespas en zonder zich er speciaal op te laten voorstaan haar leven deelde met een vrouw, rolmodel voor avant-gardisten omdat ze in haar teksten dezelfde techniek van fragmentatie en 'kubisme' toepaste als Picasso in zijn schilderkunst; rolmodel voor verzamelaars omdat ze tegen de heersende modes en conventies in kunst kocht die door vrijwel alle andere collectioneurs uit die jaren als waardeloos en smakeloos werd gezien: wie kocht er nou in 's hemelsnaam werk van die talentloze rommelaar uit Barcelona, ene Picasso?
Het was in haar 'salon' dat Matisse en Picasso voor het eerst met elkaar kennis maakten, en ook elkaars werk aanschouwden - alleen dit feit al maakt Gertrude Stein tot een sleutelfiguur uit de Parijse kunstwereld van een kleine honderd jaar geleden."

Gertrude Stein "was een leven lang vervuld van zichzelf en haar artistieke ambities, maar kreeg in de loop van de jaren een hekel aan haar joodse identiteit," aldus Zwagerman [In "De levens van Gertrude Stein" in de Volkskrant 16 mei 2012

Welnu, van deze Gertrude Stein gaan op internet twee citaten rond - waarbij zoals meestal in lijstjes met 'quotes' niet de plaats van herkomst wordt aangegeven - waarin Spinoza voorkomt. Ik geeft hier deze uitspraken, waarvan ik de herkomst van de eerste heb gevonden; van de tweede niet zodat ik die hier niet als tekst verder verspreid maar als plaatje breng.

'Yes, the Jews have produced only three originative geniuses: Christ, Spinoza, and myself."

Lees verder...

Anti-Smilevski

Mijn bespreking van Goce Smilevski's Het web van Spinoza [cf. blog van 15 maart 2014] eindigde ik met: "Het lijkt mij vooral een boek voor kenners van Spinoza, maar die moeten dan wel kunnen accepteren dat hun held kritisch wordt bevraagd en langs een soort van psychoanalytische weg tot inzicht wordt gebracht dat hij met zijn sterke nadruk op het alles vanuit het eeuwige te zien, eigenlijk een heleboel aan mogelijkheden van zijn leven heeft verknald... Er zullen zeker Spinoza scholars zijn die hiervan absoluut niet gediend zijn."

Zonder dat hij nu direct een 'Spinoza scholar' is (maar hij weet wel íets van Spinoza), getuigt de Vlaamse literatuur-knorrepot Johan Velter in zijn blog van gisteren, "anti-spinoza" getiteld, ervan dat hij niets moet hebben van Smilevski's Spinoza-web. Hij die zoveel met literatuur bezig is, accepteert niet dat er van Spinoza literatuur wordt gemaakt. Uiteraard is het zo dat, zoals Velter schrijft: "Wie iets over Spinoza te weten wil komen, raadplege liever serieuze werken." Maar - zo voeg ik daaraan toe - wie, naast filosofie, iets méér over levensmogelijkheden en wellicht over zichzelf te weten wil komen leze ook romans.

Velter maakt zich zo boos over de... eh... ja, ontheiliging van zijn idool Spinoza, dat je je kunt afvragen of hem het gefabuleerde hersenspinsel, het web dat Smilevski om Spinoza weeft, niet is ontgaan. Hij heeft het boek wel erg snel verbolgen weggesmeten.

Het is ieders goed recht om in z'n comfort-zone te willen blijven. Maar van een literatuurcriticus verwacht je dat niet.

Charles Reznikoff (1894 – 1976) Spinoza in zijn gedichten

Het is tamelijk lang geleden dat ik weer een gedicht aan mijn verzameling Spinoza-gedichten, het Corpus Poeticum Spinozanum, kan toevoegen. De meeste van die gedichten achterhaalde ik door er actief en regelmatig naar op zoek te gaan. Maar door de sterk verminderde mééropbrengst van mijn tijdsinvestering (ik leek de meeste wel te hebben) ben ik mijn actief speuren gestaakt en is het verder alleen van toeval afhankelijk of ik nog een nieuw gedicht tegenkomen. Dat is het geval met het dichtwerk van Charles Reznikoff dat ik vandaag op zoek naar andere zaken op mijn pad tegenkwam.

Charles Reznikoff werd als kind van Russische immigranten in de VS die door de tsaristische pogroms van 1881 op de vlucht sloegen, in het New Yorkse Brooklyn geboren - zoals hij het zelf later beschreef: "in the Jewish ghetto of Brownsville". Als kind maakte hij de strijd om immigratie van velen van zijn familieleden mee, hetgeen samen met zijn eigen vaak schokkende antisemitische ervaringen op straat belangrijke thema's werden in z'n hele werk, b.v. Testimony: The United States (1885-1915) waarin hij - gebaseerd op rechtbankverslagen - de zwarte ervaring in de VS beschreef. Hij studeerde journalistiek aan de universiteit van Missouri in 1910 en rechten aan de New York University Law School, waar hij als 2e van zijn klas in 1915 afstudeerde.

Samen met Louis Zukofsky en George Oppen vormde hij in de begin 1930-iger jaren de Objectivist Press [zie meer daarover in dit blog over Zukofsky]

Vanaf 1918 kwamen in 60 jaar van hem uit: 19 dichtbundels uit, drie verhalen, vele vertalingen, alsmede historische en redigerend werk - m.n. de Eichmann-papers en de Neurenberger processen. Gedurende zijn laatste jaren hield hij zich erg bezig met de Holocaust (1975)

Lees verder...

Spinoza op Filosofenpad te Leusden onthuld

De onthulling van het Filosofenpad te Leusden dat ik in een blog van 16 juni aankondigde, gebeurde gisteren door Jan Overweg, de wethouder natuur, recreatie en toerisme van Leusden.

De eer onthuld te worden viel te beurt aan het buitenpaneel met Spinoza, eenvoudig omdat dat zich het dichtst bij het hoofdgebouw van de Internationale School Voor Wijsbegeerte (ISVW) bevond. Verder staan nog in het bos op het terrein van de ISVW de buitenpanelen met kleurenetsen en teksten van Aristoteles en Sloterdijk en nog twee buiten het terrein: Erasmus en Rousseau.
Alle etsen van deze vijf filosofen zijn gemaakt door kunstenares Hadewijch Ouwendijk.


Links Leusders wethouder Jan Overweg, midden Erno Eskens, programma-directeur van het cursusinstituut ISVW, rechts kunstenares Hadewijch Ouwendijk 

Het onthullingspraatje van de wethouder leek niet helemaal passend bij de filosoof die hij onthulde, want hij presenteerde zich nadrukkelijk als overtuigd christen en las een stuk uit Prediker voor. Maar wellicht zou Spinoza daar toch wel waardering voor kunnen hebben.

Lees verder...

Tyssot de Patot's Voyages et Avantures de Jacques Massé wordt vertaald

       

De initiatiefnemers, verenigd in de Stichting Cusanus, deden een bericht uitgaan, zo is vandaag te lezen op de website van de Stichting Jacob Campo Weyerman, dat de vertaling van Voyages et Avantures de Jacques Massé van Simon Tyssot de Patot, medio 2015 bij Uitgeverij Verloren het licht zal zien. Het gaat dus door!

In een blog van 19 dec. 2013 berichtte ik over hun crowdfunding-actie. Die moet dus redelijk geslaagd zijn, maar het streefbedrag zou nog niet zijn behaald. Men kan dus nog wel wat steun gebruiken voor het uitbrengen van Jacques Massé! [cf. PDF van de wervinsprospectus]

Spinoza op de Summer School

De VHS houdt het elk jaar eenvoudig bij het organiseren van een Spinoza-Zomerweek. Maar veel universiteiten organiseren in de zomer een Summer School, meestal bedoeld voor "graduate students (master’s and PhD), post-docs and early-career researchers in philosophy."

Zo organiseert de Universiteit van Groningen van 24 - 28 augustus 2014 een Summer School Epistemology & Cognition, bestaande uit twee onderdelen: contemporary perspectives & historical perspectives, zo wordt aangekondigd op de website van de Nederlandse Onderzoeks-school Wijsbegeerte. In de kop van de website van de OZSW doet, naast Erasmus en Hugo de Groot, tegenwoordig Spinoza helemaal mee.

Niet om dát hier even vast te leggen en te laten zien, maak ik dit blogje, maar om te wijzen op de intrigerende titel, waarmee het college dat Andrea Sangiacomo in het deel historical perspectives gaat geven, wordt aangekondigd:

                 “Mind and Body: between union and identity”

Ja, alleen al om die fascinerende titel, zou je zo willen inschrijven op die Groningse Summer School. Maar misschien vloeit hier nog eens een artikel uit.

 

Lees verder...

Het dubbelloops jachtgeweer Spinoza...

... die associatie krijg ik bij deze cover van de nieuwe editie in 1958 van dit boek dat voor het eerst in 1928 gepubliceerd werd:

Spinoza. Selections by John Daniel Wild (editor). Published 1958 by Charles Scribner's Sons (NY)  (first published 1928) - 543 pages [cf.]

Dit móet ik hier even bewaren.

Ik overwoog nog even om dit in mijn rubriek "Inutilis scientia Spinozana" op te nemen, maar deze associatie acht ik helemaal niet "onnuttig" - zijn en denken, het ontologische en epistemologische, komen er 'parallel' als één schot uit.    

 

Spinoza in de Duitse Romantiek

Er is al veel over geschreven, maar juist daardoor kan een nieuw boek de cumulatieve kennis brengen over die romantische periode in Duitsland, waarin zoveel studie van Spinoza werd gemaakt. Dat nieuwe boek is

Dalia Nassar, The Romantic Absolute: Being and Knowing in Early German Romantic Philosophy, 1795-1804. University of Chicago Press, 2014, 341pp. - ISBN 9780226084060. 

Novalis (Friedrich Leopold von Hardenberg), Friedrich Schlegel en Friedrich Schelling krijgen elke een eigen deel. Books.google laat 63 hits op Spinoza zien en b.v. een uitgebreide paragraaf over Schelling's early spinozism.

Judith Norman ziet in haar review op NDPR: "Dalia Nassar's book is a welcome addition to the growing body of scholarly literature on the philosophy of German Romanticism." [...] "Nassar has done a masterful and sophisticated job of reconstructing some of the primary philosophical positions of these three thinkers, paying careful attention to many nuances in the development of their ideas."
Alleen is voor haar de eenheidsscheppende relatie tussen de drie romantici (m.n. w.b. hun ideeén over het Absolute) niet overtuigend gebracht.

Leek me zeker de moeite waard het hier te signaleren.  

Méchoulan - om met een grote boog omheen te lopen.

We leren vandaag de twee Vlaamse bloggers over Spinoza beter kennen.  Had Willy Schuermans van Spinoza Kring Lier zich nogal verkneukeld om de kritiek op Spinoza die Henry Méchoulan spuit in zijn boekje Le droit et le sacré chez Spinoza, vandaag maakt Karel D'huyvetters van Spinoza in Vlaanderen zich heel boos en laat niets van dat boekje en de intenties van de auteur ervan heel. Hij ziet het als een soort tweede Herem van Spinoza uit bepaalde joodse kring.

Kortom, we leren zowel Méchoulan als beide Vlaamse Spinoza-bloggers beter kennen. Het oordeel van die van Spinoza in Vlaanderen vertrouw ik in deze beduidend meer. Al wel vaker had ik een grote distantie t.o.v. Spinoza bij Schuermans waargenomen.

Het is met dit boekje dus nog erger gesteld dan ik al vreesde toen ik de uitgave ervan in dit blog van 12 juni 2013 signaleerde.  

Eigen attributen aan God toeschrijven is zichzelf aan God gelijk maken

[Stukje illustratie van hier geleend] 

Kon wel eens een interessant boek zijn...

Alleen al vanwege de cover dient dit Spaanse boek hier gesignaleerd te worden.

César Antonio Molina, La caza de los intelectuales. La cultura bajo sospecha. Destino, 2014 [De jacht op de intellectuelen. De cultuur onder verdenking] Inhoudsopgave en inleiding PDF.

De auteur was minister van Cultuur in de regering van Rodríguez Zapatero en gaat in dit boek op zoek naar de redenen voor een schrijver, een kunstenaar, om zich te mengen in de zaken van de politiek, zoals ook met hem gebeurde. Hij duikt naar het leven van een aantal historische persoonlijkheden, van Cicero en Seneca tot Spinoza, van Campomanes tot Servet, slachtoffer van Calvijn, en vooral een flink aantal voorbeelden uit de Spaanse en Franse Verlichting. Het joodse vraagstuk stelt hij aan de orde en hij schrijft onder de indruk van een bezoek aan Auschwitz-Birkenau. Ook komen de communistische elementen in de biografie en het werk van Ceslaw Milosz aan de orde - en hij stelt zich vragen over John Steinbeck en diens nogal blinde bewondering voor de USSR. Kortom, hij brengt een hele galerij van voorbeelden van de tegenstrijdige relatie tussen macht en denken.

Een recensent vergelijkt het met de reflecties van Montaigne. Van een andere recensie begrijp ik dat hij zich sterk baseert op het boek van Alain Minc Une histoire politique des intellectuels, [Grasset, 2010]. Minc's werk ziet hij als een van de beste analyses van de moderne intellectuelen, die in de 18e eeuw opkwamen om te ontsnappen aan de invloed van koningen en hun koningsgezinden en  alsmede aan de religieuze macht. Laat nu net deze zelfde Minc veroordeeld zijn voor plagiaat in zijn Spinoza: un roman juif [Gallimard, 1999].

Daar ik uit besprekingen, waaruit het voorgaande samenstelde, de indruk krijg dat in het boek toch vooral Spaanse geschiedenissen centraal staan, vraag ik me af of het ooit wel in het Nederlands vertaald zal worden. Enfin, de cover met een gekooide Spinoza hebben we alvast. [Cf. o.a. hier en hier]



Scheiding van godsdienst en voetbal

De FIFA verbood voor dit wereldkampioenschap voetbal alle religieuze uitingen op het veld. Wie die regel overtreedt, kan een boete krijgen of zelfs worden geschorst.

Toch zie je veel spelers het veld betreden, de grond aanraken en zich bekruisen - of de handen ten hemel heffen na het 'verdienen' van een strafschop, zoals tijdens Brazilië - Kroatië vorige week donderdag [3-1] aanvaller Fred van de scheidsrechter een omstreden strafschop meekreeg en hij zijn armen in de lucht stak en omhoog keek, richting de hemel. Ook Memphis Depay, die gisteren bij Australië - Nederland [2 - 3] z'n droomdebut op dit WK had met een assist en zijn eerste goal, ging daarna op de knieën en hief z'n armen ten hemel. Maar het was dan ook de match winning goal (wat hij op dat moment nog niet wist, maar voor bad wellicht)! Trouw had dit moment vanmorgen op de voorpagina [hier een still uit een samenvatting van de NOS].

 

De hemel krijgt het maar druk, maar de FIFA treedt hier toch niet tegen op, meen ik. Je hoort er althans niets over. Men zal beseffen dat mensen onverbeterlijk bijgelovig zijn (men noemt het godsdienstig) en dat dit met een simpel verbod niet te onderdrukken is.

Maar de aloude oranje Nederlandse Leeuw met opdruk "God zij met ons" heb ik, geloof ik, nog niet gezien.

Inutilis scientia Spinozana [22] De Store Tænkere

Ook Denemarken had een filosofenreeks: Berlingske Filosofi Bibliotek - De Store Tænkere [de grote denkers] - under redaktion af Justus Hartnack & Johannes Sløk. Cf. hier een aantal edities, daaronder

Spinoza. Med indledning, oversættelse og noter af Oskar Hansen. (De Store Tænkere. Berlingske Filosofi Bibliotek) København 1965.  208 sider.

Op de cover:  Spinoza is een van de meest markante denker-persoonlijkheden van de 17e eeuw. Hij bouwt een uitgebreide kijk op de wereld en het leven in overeenstemming met de nieuwste bevindingen van de natuurwetenschap. Zijn leer oefent nog altijd invloed uit in de theoretische en politieke filosofie. De voorliggende uitgave brengt voor het eerst twee van zijn geschriften in het Deens met inleiding en aantekeningen door OSKAR HANSEN

 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [21] Milton Spinoza Plesset

Zou de tweede voornaam van de natuurkundige Milton Spinoza Plesset (1908 - 1991) naar 'onze' filosoof verwijzen? Het is onnutte kennis inzake Spinoza, daarom heb ik deze rubriek.

Dat probeerde ik te achterhalen, maar ik trof op internet geen pagina of boek met wat uitgebreidere biografische informatie. Milton S. Plesset, zoals hij meestal wordt aangeduid, is geboren in Pittsburgh, Pennsylvania, uit joodse uit Rusland afkomstige ouders. Dat wordt niet in de wikipedia's vermeld, maar ik zal zodadelijk laten weten hoe ik dat weet. Hij behaalde zijn Bachelor's degree in 1929 aan de Universiteit van Pittsburg en z'n doctorsgraad aan de Yale University in 1932 op de dissertatie I. The Relativity Electron in Simple Fields, II. The Thermionic Properties of Cesium Coated Nickel. Hierna raakte hij verbonden aan Caltech waar hij met Robert Oppenheimer werkte ["Together, they undertook a theoretical study of positron using Dirac equation in quantum electrodynamics to show how electron-positron pairs were formed." dan weet u dat ook, cf.]. Van 1951 tot 1978 was hij Professor of Engineering Science aan hetzelfde California Institute of Technology.

Maar het ging mij om zijn naam. Daar kreeg ik nergens uitsluitsel over, maar uit een uitgebreid en fascinerend krantenbericht in The Pittsburgh Press van 22 febr. 1934 over zijn huwelijk met Miss Isabel Avis Rosanoff uit Pasadena, California, haal ik enige gegevens die mij verder helpen.

Zijn vader B. M. Plesset, behaalde drie graden aan Russische universiteiten en sprak tien talen vloeiend! Zijn jongere broer bleek te heten Ernst Haeckel Plesset (1913-1988). Deze gegevens en verdere informatie over Mr. and Mrs. B. M. Plesset in THE JEWISH CRITERION van 23 febr. 1934 en van juni 1935 maken m.i. de conclusie simpel. Zijn ouders gaven hun eerste zoon de namen van de 17e eeuwse tijdgenoten, de dichter van "Paradise Lost" en "Paradise Regained", John Milton, en de filosoof Benedictus de Spinoza - en zijn broer de namen van de Duitse toen nog levende zoöloog en filosoof Ernst Haeckel (1834-1919). Dat kan niet missen.

Lees verder...

Rescuing Spinoza?

Even heb ik geaarzeld of ik de uitgave van dit boek hier wel moest signaleren. Het lijkt me een boek dat in eigen beheer is uitgegeven en alleen als e-book [Kindle Edition] verkrijgbaar. Het is een soort zelfhulpboek met Spinoza, maar met wat een vreemde titel:

Jack E. Bronston, Rescuing Spinoza: Spinoza's Guide to Understanding Our Selves.  Jack E. Bronston (April 25, 2014) [Kindle Edition] ca € 3,72

This book is an attempt to make Spinoza's philosophy accessible to the general reader. It also contains a guide from Spinoza's Ethics to understanding our emotions and their effect on our search for peace and happiness.

Nieuw boek over de Ethica aangekondigd dat nieuwsgierig maakt

Van Elhanan Yakira, die in 1946 in Israël werd geboren, aan de Hebreeuwse Universiteit in Jerusalem en aan de Sorbonne studeerde, waar hij zijn doctorsgraad in de filosofie behaalde, en sinds 1994 filosofieprofessor aan de Hebreeuwse Universiteit [CV], zal na boeken over Descartes, Leibniz en Spinoza in november verschijnen:

 

Elhanan Yakira, Spinoza and the Case for Philosophy. Cambridge University Press,  November 2014 -  ISBN 9781107069985

Het kwam inderdaad 14 dec. 2014 uit en is inmiddels op books.google in te zien.

This book analyzes three often-debated questions of Spinoza's legacy: Was Spinoza a religious thinker? How should we understand Spinoza's mind-body doctrine? What meaning can be given to Spinoza's notions – such as salvation, beatitude, and freedom – which are seemingly incompatible with his determinism, his secularism, and his critique of religion. Through a close reading of often-overlooked sections from Spinoza's Ethics, Elhanan Yakira argues that these seemingly conflicting elements are indeed compatible, despite Spinoza's iconoclastic meanings. Yakira argues that Ethics is an attempt at providing a purely philosophical – as opposed to theological – foundation for the theory of value and normativity.

• Addresses the most general question about Spinoza through close readings of very short sections of Ethics
• Refutes one of the main dogmas of Spinoza scholarship: the parallelism thesis
• Offers a comprehensive interpretation of one of the most difficult and least studied parts of Ethics: the second section of the fifth part.

Kortom, het belooft nogal wat!    

________________

Toevoeging: cf. review door Alexander Douglas in blog van 14 aug.2015: "Elhanan Yakira’s "extremely opaque" Spinoza-boek"

Henri Sérouya (1895-1968) over Le Génie de Spinoza

Zoals ik in het vorige blog al aankondigde leek het me wel aardig om van Sérouya, de vergeten Spinoza-geleerde die ik even voor het voetlicht plaatste, een korte tekst op te nemen die in november 1932 in Le Judaïsme Sepharadi verscheen, ter gelegenheid van het feit dat Spinoza 300 jaar geleden geboren was. Net als de joden in Duitsland, deden ook die in Frankrijk mee aan die herdenking. Het stuk is om meerdere redenen interessant: om de waarderende bewondering van Spinoza, maar ook b.v. om wat er toen onduidelijk was over hoe het zat met de broers en zussen van Spinoza; ook hoe simpel het was een schilderij van Rembrandt te duiden.

Het stuk staat op twee pagina's waarop ook twee afbeeldingen: de bekende crayon-gravure die Jean Charles François in 1761-62 vervaardigde, maar de ondertitel luidt slechts "Spinoza d ’après une reproduction tirée de “ l’Histoire des Philosophes modernes de A. Savérien;" en een afbeelding van het "Statue de Spinoza, à La Haye." Het artikel begint met deze intro van de redactie:

Le 14 [sic=24] novembre 1932 il y aura trois cents ans que Spinoza est né. Cet anniversaire a été célébré à La Haye, le 10 septembre dernier par le Congrès International de philosophie. Les principaux débats ont porté sur les relations entre la physique et la métaphysique, sur les relations entre la philosophie el la religion et sur l'interprétation de la doctrine de Spinoza.
Issu de la communauté sépharadite d'Amsterdam, Barouch Spinoza a son siège dans le panthéon de l'humanité, aux côtés des plus grands esprits.
En publiant ces pages notre revue reste dans son rôle, sans prendre aucune posi-tion quant aux convictions religieuses du grand philosophe.                                    N.D.L.R 
 

 

Lees verder...

Henri Sérouya (1895-1968) Spinoza-geleerde in beeld

Opmerkelijk vind ik het dat Henri Sérouya geen enkele pagina op internet heeft - niets over zijn leven, zijn studie en werken wordt door Google aangereikt. Alleen krijg je op zijn naam vele titels van zijn publicaties voorgeschoteld. Lange tijd kon ik ook zijn sterfdatum niet vinden, maar na het nalopen van veel hits, trof ik dan toch een Hebreeuwse site van The National Library of Israel die veel van zijn werken op rij geeft mét zijn levensdata; de Hebreeuwse wikipedia geeft zijn portret. Dit blog wordt dus de eerste pagina op internet die gegevens van Henri Sérouya bijeenbrengt. Ik laat daarbij ook iets zien van het zoekproces. De aanleiding is uiteraard dat ik zijn publicaties over Spinoza tegenkwam. Ik geef eerst die titels en daarna een reeks andere waaruit we straks mogelijk wel een conclusie kunnen trekken

Lees verder...

Henri Sérouya (1895-1968) Spinoza-geleerde uit beeld

« Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu »

Al enige dagen ben ik bezig met het zoeken naar informatie over deze Franse filosoof die zich flink bezighield met Spinoza én met de Kabbala, maar over wie er geen enkele pagina op internet te vinden is. Bij dat speuren kwam ik een PDF tegen van zijn publicatie La Kabbale en las daarin (Spinoza ingevend) deze uitspraak: « Dieu est réalité, mais la réalité n'est pas Dieu », waarmee hij Spinoza's filosofie samenvatte en waarmee hij, meen ik, wilde laten zien dat Spinoza niet terecht als pantheïst werd gezien. Ik bewaarde deze zinsnede, met de bedoeling dat stuk nu eens goed te bekijken op wat hij erin zoal over Spinoza zegt, zodat ik er in mijn voorgenomen blog(s) goed op in kon gaan. Maar hoe irritant, die PDF laat zich inmiddels niet meer openen - hoe vaak ik het ook probeer.

En het was juist deze zinsnede die mijn belangstelling in Henri Sérouya vergrootte. Ik vond die juist zo interessant daar hij zo dubbelzinnig en dus mysterieus klinkt, maar hij er in mijn ogen goed mee laat zien dat hij Spinoza's metafysica begreep.

Lees verder...

Hoe het zit met het dynamische en procesmatige bij Spinoza

Je hebt allerlei hedendaagse filosofische stromingen, die op een eigen manier teruggrijpen op grootheden uit de klassieke en latere filosofie. Zo is er b.v. een tak die zich omschrijft als "object philosophy" en een die zich aanduidt als "new naturalism" (die overigens nogal met de vorige overlapt). En zo is er ook een die "Process approaches to organization studies" nastreeft. Elke stroming vindt bij de grote uitgevers wel onderdak. En zo verscheen recent bij OUP: "The Oxford Handbook of Process Philosophy and Organization Studies".

Deze "Process philosophy"-tak baseert zich op Alfred North Whitehead, Henri Bergson en William James, en wil nog verder teruggrijpend op Heraclitus, vooral nagaan hoe leven zich ontwikkelt. Kortom, het accent ligt op de meer dynamische kant van het bestaan - hoe alles stroomt, zich ontwikkelt, acteert en op elkaar reageert, zich organiseert; ja, op het processuele van alles.

Jenny Helin, Tor Hernes, Daniel Hjorth, Robin Holt (Eds.), The Oxford Handbook of Process Philosophy and Organization Studies. Oxford University Press, 2014 - books.google

Each chapter deals with the work of a specific writer (such as Heraclitus or Hannah Arendt) and addresses their life and work, and how this could potentially be useful for working processually in organization studies. [Cf.] In de inhoudsopgave bij OUP kunt u zien welke filosofen behandeld worden - Spinoza is er een van.

Lees verder...

Bernard Susser's 'The Spinoza Quartet' [2]

Bernard (Baruch) SusserNadat ik op mijn blog van 24 febr 2014 uitgebreid mijn impressie gaf van "Bernard Susser's 'The Spinoza Quartet': een aanrader voor Spinoza-liefhebbers, deze filosofische vertelling", gaf Klever een snibbige reactie dat ik hem zo de moeite bespaarde zich "in Susser's gekunstelde voorstellingen te verdiepen." Daarop reageerde ik met: "Ik hoop ooit nog eens van een ander hier of elders een leeservaring te mogen lezen."

Ik werd na vier maanden op mijn wenken bediend: gisteren gaf Mark Behets zijn boeiende en lezenswaardige reactie op Susser's boek.
Daar blogse reacties op blogs van ongeveer langer dan een maand geleden niet meer onder "laatste reacties" laat zien, maak ik in dit geval in een apart blog melding van die reactie. 

Deze was voor mij aanleiding om mijn bespreking weer eens te herlezen, waardoor ik dat boek weer bijna volledig in de geest terugkreeg. En zag dat het een goede bespreking was, die in Mark Behets' reactie een goed vervolg kreeg. Nogmaals hoop ik dat meer Spinoza-liefhebbers dit boek willen lezen. U zult er zeker plezier aan beleven.

Elders zag ik nog geen recensies. Amazon laat geen lezerservaringen zien; Lulu ook niet. Als dit Spinoza-weblog er toch niet was...

Spinoza op Filosofenpad te Leusden

Uitgaande van de Internationale School Voor Wijsbegeerte (ISVW) te Leusden en beginnend op het landgoed ISVW wordt a.s. zondag 22 juni 2014 om 14:00 uur het eerste traject van een Filosofenpad geopend door wethouder natuur, recreatie en toerisme van Leusden, Jan Overweg. De wandeling begint aansluitend en volgt een bosrijke route over de Paradijsweg en de Buurtweg tot restaurant Bavoort. De wandelaars komen dan langs borden met citaten en kleurenetsen van de filosofen Aristoteles, Erasmus, Spinoza, Jean-Jacques Rousseau en Peter Sloterdijk, die gemaakt zijn door beeldend kunstenaar Hadewijch Ouwendijk. De ISVW-filosofen Miriam van Reijen, Jan Flameling en Erno Eskens zullen uitleg geven bij die etsen, waarna de wandeling eindigt met een rondleiding door cultuurhistoricus Karin Braamhorst over de fraaie tentoonstelling Natura Mystica op het Leusderend. Om 17.00 uur vindt de slotborrel plaats bij de ISVW.

Toegang: €5,- per persoon te voldoen op zondag 22 juni bij de ISVW.

Vooraf aanmelden is verplicht via: reserveringen@isvw.nl

In de toekomst zal het pad worden doorgetrokken en zullen ook etsen met teksten van Plato, Immanuel Kant, en Friedrich Nietzsche worden geplaatst.

Info van hier en hier - hieronder afbeelding van Google Street View

 

Spinoza 25-ECU-penning

Meende ik dat ik intussen in mijn overzicht van 'beelden' van Spinoza de penningen en medailles wel had [cf. hier], blijkt dat er op ebay toch nog penningen worden aangeboden die ik niet kende.

In 1990 werden er bij gelegenheid van een Europese Conferentie in Amsterdam deze grote 25-ECU-penningen geslagen. Aan de ene zijde een middeleeuws zeilschip waaromheen in de golvende rand 12 sterren staan; aan de andere kant rechts in halflengte en enigszins naar links gewend gezicht de afbeelding van Spinoza en daarnaast de stelling die hij in hoofdstuk 20 van de TTP schreef: Finis rei publicae libertas est - het doel van de staat is de vrijheid. Met aan de rand naar rechts lezend in zijn afbeelding: Benedictus de Spinoza en naar links lezend: 30th Assembly UCCE Amsterdam.

Aanvulling 2 augustus 2014 [n.a.v. dit blog
Het ging om de Europese Vereniging van hoofdsteden. De penning was een ontwerp van Willem Vis [zie hier meer van zijn ontwerpen]. De penningen werden uitgereikt op 25 oktober 1990 door de toenmalige Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn.

 

Details: Ø 38,6 mm, 25 Gram - 0.925 zilver

Lees verder...

Gooi God niet weg, maar ook Spinoza niet

Ik heb al eens geschreven dat ik niet elk boek waarin Spinoza niet voorkomt ga signaleren, want dan heb ik alleen al daaraan dagwerk. Maar soms kom je een boek tegen, waarin dat ontbreken extra opvalt. Zo'n boek is dat van

Joël de Ceulaer, Gooi God niet weg. Over geloof, ongeloof en bijgeloof. WPG De Bezige Bij Antwerpen, 2014 - books.google

Dit is te meer opvallend, daar De Ceulaar, die Germaanse filologie en wijsbegeerte aan de KU Leuven studeerde, in zijn boek van twee jaar geleden, Denken Als Ambacht. De Levenswijsheid Van Tien Vlaamse Filosofen [Bezige Bij, 2012], Spinoza duidelijk op zijn pad was tegengekomen. Zelf had hij als leerpunt van zijn tien gesprekken samengevat: Spinoza is de grootste [cf. blog]

Aan die titel, Gooi God niet weg, is hij kennelijk gehecht, want zeven jaar eerder had hij hem ook al eens gebruikt, eerst als lezing en daarna als hoofdstuk, "Gooi God niet weg: nieuwe uitdagingen van de wetenschap aan het geloof" in: Didier Pollefeyt & Ellen De Boeck, Niet los van God? Geloof en wetenschap [Leuven, Acco, 2007 - zie inhoudsopgave, ook in PDF en recensie door René Fransen met ook commentaar op De Ceulaar]

Dat hij in dit boek Spinoza nergens noemt acht ik heel opmerkelijk. Verwijtbaar ook.

2014 lijkt om een ander Spinozisme te vragen

Zou Spinoza in 2014 niet eerder sportkritiek dan religiekritiek beoefend hebben?

In de weekendbijlage van Trouw een artikel n.a.v. Ruud Stokvis's recente boek Lege kerken, volle stadions. Sport en de sociale functies van religie [Amsterdam University Press, mei 2014]

Religie - Sport: 0-1, luidt de titel; en een tussenkop luidt: "Sport is universeler dan de wereldgodsdiensten." Lang niet altijd komen de artikelen uit de zaterdagbijlage Letter & Geest op de website, maar dit wel - op de website kreeg het de titel: "Voetbal is eigenlijk een moderne vorm van religie" [cf.].

Via books.google kunnen we zien dat bij Ruud Stokvis Spinoza niet meedoet; de analyse met gebruikmaking van Spinoza moet een ander dus maken.

De atheïstische Britse filosoof Simon Critchley had het ooit in een essay in Sports Illustrated over sport als "een ervaring van betovering." Over de voetbalwedstrijd i.h.a. schrijft hij "for an hour and a half a different order of time unfolds and one submits oneself to it. A football game is a temporal rupture with the routine of the everyday: ecstatic, evanescent, and most importantly, shared. At its best, football is about shifts in the intensity of experience.

"At times it's like Spinoza on maximising intensities of existence. At other times it's more like Beckett's Godot, where nothing happens twice." [citaten hier gevonden]

 

Dat het Brazil World Cup 2014 over alle grenzen heen gaat en universeler lijkt dan de wereldgodsdiensten, wordt aardig geïllustreerd aan dit Arabische verslag (ik weet niet uit welk land) van de wedstrijd van afgelopen vrijdag Spanje - Nederland: 1-5
De reporter is lyrisch over Arjan Robben, Robin van Persie en Wesley Sneijder wier namen hij voortdurend aanroept... en bij heel fraaie goals wordt Allah Allah aangeroepen. Sport nationalistisch? De godsdienst voorbij? Nee, dit ís universele godsdienst. Kortom, we moeten de Spinozistische blik ook op deze velden richten. Hoe zouden de zeven minimale (volgens sommigen maximale) regels voor de sport luiden?

Lees verder...

Johan Jozef Boasson (1882 - 1967) uitloper van het vooroorlogse idealistisch spinozisme

Velen zullen, met mij, nooit eerder van J.J. Boasson hebben gehoord. Ik was dan ook verrast toen ik naar aanleiding van de recensie van zijn hand die ik afgelopen donderdag in een blog bracht, waarna ik mij afvroeg "wie is die man?" en naar op informatie over hem op zoek ging, in Henri Krops Spinoza - een paradoxale icoon van Nederland, een uitgebreide paragraaf aan hem gewijd zag [Hoofdstuk XI, § 2.2 - ik had die tekst eerder gelezen, maar was de man weer vergeten].

Boasson werd geboren in een joods gezin in Middelburg. Hij studeerde in Leiden rechten en staatswetenschap, promoveerde in beide disciplines: in 1908 in rechten en in 1911 in staatswetenschap. Het werd in 1905 voorzitter van de Vereniging tot het uitgeven van de collegedictaten van Bolland". In 1906 werd hij rijksambtenaar en in 1914 trad hij in een gemengd huwelijk met de niet-joodse H.G. Scholten en ging in 1917 als jurist in dienst bij de gemeente Den Haag, waar hij chef van de afdeling sociale zaken werd. In 1930 volgde hij Polak in Leiden op als privaatdocent rechtsfilosofie. Van 1934-1947 was hij gemeentesecretaris van Den Haag met een 'onderbreking': in november 1940 werd hij om z'n joodse afkomst geschorst en daarna ontslagen. Door zijn huwelijk met een niet-joodse bleef hij voor verdere vervolging gespaard, schrijft Krop; volgens de website Joden in Nederland zou hij tijdens WO II ondergedoken zijn geweest. Na de oorlog werd hij weer in zijn functie hersteld. In 1947 ging hij met pensioen. Het Gemeentearchief Den Haag ontving in 2004 31 dagboekdelen die hij had bijgehouden [cf.].  

Afscheid van mr. dr. J.J. Boasson als gemeentesecretaris - 31 8 1947 [binnengehaald van Haagse Beeldbank] Lees verder...

Nieuw boek over Leo Strauss op komst

Aan de vele boeken die al over Leo Strauss verschenen zijn, wordt er volgende maand weer een toegevoegd.

Martin D. Yaffe and Richard S. Ruderman (Eds.), Reorientation: Leo Strauss in the 1930s. Palgrave Macmillan, 10 Jul 2014

Daarin Chapter 2. Spinoza's Critique of Religion: Reading Too Literally and Not Reading Literally Enough; Steven Frank

Met in een Appendix: Seven Writings by Leo Strauss

Volgens de blurb zou [niet Spinoza, maar] Strauss de eerste sinds de Middeleeuwen zijn geweest die met de ware betekenis van politieke filosofie kwam. Alsof hij het zo belangrijke theologisch-politieke probleem niet van Spinoza had.

"Reorientation: Leo Strauss in the 1930s seeks to explain the 'change in orientation' that Strauss underwent during a decade of personal and political upheaval. Though he began to garner attention in the 1950s, it was in the 1930s that Strauss made a series of fundamental breakthroughs which enabled him to recover, for the first time since the Middle Ages, the genuine meaning of political philosophy. Despite this being a period of marked output and activity for Strauss, his research in this era remains overlooked. This volume is the first to assemble in one place an examination of Strauss' various publications throughout the decade, providing a comprehensive analysis of his work during the period. It includes, for the first time in English, five newly translated writings of Strauss from 1929–37, brought to life with insight from leading scholars in the field."

Spinoza in een boek...

... van "one of the most exciting young writers today"...

Om alleen maar even door te geven voor geïnteresseerden. In het tweede boek van

Tom Rachman, The Rise & Fall of Great Powers [Doubleday Canada, June 10, 2014] komt Spinoza voor. Eén van de personages die de hoofdpersoon Mathilda Tooly Zylberberg over wier merkwaardige lotgevallen het gaat (ze zou op jonge leeftijd gestolen zijn en in de 1980-iger jaren naar Thailand zijn ontvoerd) in 1999 in Brooklyn ontmoet en bij wie ze intrekt, ene Humphrey, an aging autodidact who speaks in a Russian accent and plays chess with himself all day - deze Humphrey, who claims to be a “Marxist, non-practicising,” is constantly quoting John Stuart Mill and Spinoza to his youthful roommate.

Over het boek zijn al vele recensies te lezen (u vindt ze wel), van beroepslezers en liefhebbers (bij Amazon). De passage die ik hier citeer is te vinden in die van de Boston Globe. Nogmaals, ik meld het alleen maar even voor liefhebbers van moderne literatuur én Spinoza - zonder te weten wat het waard is.  

Klevers epicureïsche tuin

Al een week geleden stuurde Wim Klever mij een foto van het boek van Matthew Stewart, Nature's God. Het komt voor de 'gewone mensen' pas begin juli in de boekwinkels, maar de auteur had zijn exemplaren al gehad en één ervan aan Wim Klever gestuurd, die hem van informatie had voorzien over Locke en Spinoza.

Lees verder...

Spinoza temidden van een optocht der filosofen

John Locke en Spinoza  blijken zich precies op de helft te bevinden in een "continuum of thought."

Animator, cartoonist en film-maker Dermot O Connor is al geruime tijd, zo'n twee jaar naar zijn zeggen, bezig aan een groot project dat de naam krijgt Continuum. Dat wordt een comic book waarin Albert Einstein de jonge George W. Bush meeneemt op een breinbrekende reis door de ruimtetijd van de filosofie.

O Connor tekende 60 cartoons van filosofen op weg, van 3300 BC tot en met Sheldrake(1942-). Gisteren bracht hij het resulaat op zijn  website angryanimator.com [en de betreffende pagina hier]

Locke is de laatste van de eerste 30, Spinoza de eerste van de laatste 30. Toeval bestaat niet, dus dit moet wat zeggen over de geschiedenis in de ruimtetijd van de filosofie en Spinoza's plaats daarin. En in de uitsnede die ik voor dit blog maakte, loopt Spinoza ook niet toevallig in het midden...

Musica Sacra Maastricht doet aan Spinoza denken...

Behalve De Groene Amsterdammer, waarover ik al blogde, ontving ik vandaag als klant van 't Theater aan het Vrijthof ook de prospectus van het komende Musica Sacra Maastricht, waarvoor de verkoop van toegangskaarten morgen begint. Vanaf morgen zal het programma ook op de website van Musica Sacra worden gepubliceerd.

De tekst over het programma van dit jaar deed mij erg aan Spinoza denken. Die tekst luidt;

"Ontzagwekkend

Het leven van alledag biedt doorgaans weinig ruimte voor verbazing. Maar wie langer bij iets stilstaat, zich ergens werkelijk in verdiept, komt uiteindelijk uit bij onthutsende constateringen en even veel nog onbeantwoorde vragen. Wie zijn wij, dat we ons door de werking van ons brein een beeld kunnen vormen van ons handelen en van onze plaats in de onmetelijke kosmos? Dat we die kosmos, macro en micro, steeds beter in kaart weten te brengen, doet weinig af aan ons besef slechts deel te zijn van een overrompelend groot geheel. We staan versteld, zijn perplex en gefascineerd door wat we waarnemen, constateren en eventueel begrijpen van de natuur om ons en in ons. En we moeten toegeven dat niet wij de dienst uitmaken, maar dat de krachten waaraan we onderhevig zijn en waaruit we bestaan ons op een ontzagwekkende manier overstijgen.

Ontzagwekkend is het besef dat we die krachten, zoals natuurrampen, oorlogen, ziekte en dood, misschien kunnen herleiden, er soms op kunnen ingrijpen, maar niet beheersen. Dit besef kan het startpunt zijn van een ethische reflectie op ons handelen. Hoe dan ook heeft het door de eeuwen heen betekenisvolle kunst opgeleverd. Daar is het Musica Sacra Maastricht in 2014 precies om te doen."  

Lees verder...

Groene Amsterdammer bespreekt Krops Spinoza-boek

De Groene Amsterdammer valt vandaag bij de abonnees in de bus en zie: daarin de lang verwachte bespreking door Rob Hartmans van Henri Krops boek over de Spinoza-receptie in Nederland. [Cf. het begin]

Hartmans is zeer content met het boek - heeft het over Krops "dikke, degelijke, maar zeer leesbare Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland."

         
   [pas op 10 januari 2016 mogelijkheiud van vergroten aangebracht]

Ik citeer zijn voorlaatste alinea: "Met dit heldere, bedaarde en uiterst informatieve overzicht van het Nederlandse spinozisme - waaruit, anders dan uit de geschriften van Jonathan Israel, geen enkele bekeringsijver blijkt*) - heeft Henri Krop een belangrijke bijdrage geleverd aan de geschiedenis van de vaderlandse filosofie en de cultuurgeschiedenis in het algemeen."

*) En dan heeft hij het in meer dan een halve openinskolom gehad over Klevers verkettering van ieder die in Spinoza-interpretatie ook maar enigszins afwijkt van de zijne... 

Het Kristal, de Spinoza-dichtbundel van Paul Claes, is uit

Vandaag laat Spinoza in Vlaanderen, die contact heeft met Drukwerk in de Marge, weten dat de bundel met vertalingen van gedichten over Spinoza van de hand van meestervertaler Paul Claes, Het Kristal, verschenen is. [Cf eerder hierover de blogs van 21 febr. en van 10 april 2014].

Degenen die erop hebben ingetekend en dus recht hebben op een gesigneerd exemplaar, zullen het werkje binnenkort toegezonden krijgen.
De cover is sober gehouden en gelukkig niet voorzien van de wat onnozele zgn. Spinoza-afbeelding die op de website van Drukwerk in de Marge werd gebruikt. Daar kunt u het nog steeds bestellen. Ook in de 'betere boekhandel' zal het wel verkrijgbaar zijn.   

Spinozapremies alweer voor de 20e keer toegekend

De Spinozapremie werd in 1995 voor de eerste keer verleend. Het was dit jaar de 20e keer dat Spinozapremies werden toegekend door de NWO [cf. blog], zo bleek uit het gebak na de bekendmaking [foto op twitter]  

Lees verder...

Maarten van Buuren 'belooft' een boek over Spinoza

Maarten van BuurenGisteren, woensdag 11 jun 2014 om 19:00, had Theodor Holman in de elfde aflevering in een reeks "raddraaiers der redelijkheid, over mensen die onze moraal veranderden" in OBA Live een gesprek met filosoof en hoogleraar Moderne Letterkunde aan de Universiteit van Utrecht, Maarten van Buuren.

Het gesprek ging over Spinoza - raddraaier, zelfs 'toonzetter', vond Van Buuren, van het tegendraadse en dat dan in een gigantische radicaliteit.

De zeer haastig sprekende Van Buuren (om maar niet door Theo Holman nader bevraagd of in de rede gevallen  te worden?) zat duidelijk vol Spinoza. Soms ging het net iets té snel en bleek een Hildo Krop de Ethica vertaald te hebben... soms werd een stelling voor Spinoza verzonnen: "Eendracht maakt macht" zou bijvoorbeeld een slagwoord van Spinoza zijn. Maar hoe dan ook: hier ontpopte zich een gedreven Spinozafiel.

Het interessantste was wel dat hij meedeelde - hoewel nog wat vaagjes - bezig te zijn met een boek. Hij had het voor dit gesprek nog eens nageteld en bleek intussen zo'n 87 commentaren gelezen te hebben en is nu bezig met de Stoa en met Hobbes - allemaal om Spinoza's context goed door te krijgen. Je kunt verdwalen in Spinoza... maar hij kan er niet genoeg van krijgen! "Je moet zoveel verkennen en je oriënteren" en ja, dat heeft alleen zin als je er in de richting van een boek iets mee doet.
Kortom, wij mede-Spinozafielen hebben iets om naar uit te zien.

Beluister hier dat gesprek dat loopt van 4:30 tot 25:00

Inutilis scientia Spinozana [20] miscellanea

Even aarzelde ik of ik het volgende wel in een of meer blogs zou doorgegeven, maar toen besefte ik dat ik daar deze mooie rubriek voor heb. Hier breng ik enige Spinozana-bijzaken en soms merkwaardigheden bijeen

[1] Tijdens het eerste Melbourne Jewish Writer’s Festival werd door ABC-radioproducer en presentator dr Rachael Kohn in aanwezigheid van een groot publiek via een internationale video-link met de USA een interview gehouden met Irvin Yalom over zijn boek The Spinoza Problem. Yalom klinkt dan ook alsof zijn stem van onder het water uitkomt... Het gesprek is als podcast te downloaden en zal op zondag 15 juni 2014 om 18:05 uur worden uitgezonden en in streaming te beluisteren zijn. [Cf. hier]

Lees verder...

Spinozisme in de negentiende eeuw

Na enige recente blogs met aandacht voor Spinoza in de negentiende eeuw in Duitsland is het tijd weer iets aan Spinoza in de negentiende eeuw in Nederland te doen. Daarover kunnen we uiteraard uitgebreid lezen in Henri Krops Spinoza - een paradoxale icoon van Nederland, maar in een blog moet het korter. Nu trof ik een aardige recensie aan die een samenvatting gaf van een artikel waarin Ferd. Sassen in kort bestek veel informatie over Spinozisme in het negentiende eeuwse Nederland gaf.

 

Die recensie werd gepubliceerd in het 60e jaarverslag van de Ver. Het Spinozahuis, 1957, en was geschreven door ene J. J. Boasson. Boasson? Wie? Dat wordt aanleiding om over deze onbekende kenner van Spinoza een keer een blog te schrijven. [Dat werd dit blog]. Nu eerst deze recensie.

   

[Foto Spinozabeeld in Den Haag gemaakt 23 aug 2008 door © Stan Verdult] 

Lees verder...

De ware filosofie begrijpen, dat is waar 't om gaat

Hermann Lotze (1817 - 1881) schreef gedicht over Spinoza

Nadat ik het vorige blog over Lotze had gemaakt, bleef ik nog wat verder zoeken en vond nog een paar wetenswaardige dingen: dat n.l. Freudenthal les van Lotze had en dat de laatste in z'n jeugd een gedicht aan Spinoza wijdde.

Al eerder, in 2012, had ik een blog over W.G.C. Byvanck, bibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek en schrijver, die onder meer jarenlang redacteur was van het tijdschrift De Gids. In 1904 verscheen een in mijn ogen werkelijk prachtig en nog steeds zeer leesbaar artikel over Spinoza, getiteld: “Een nieuw leven van Spinoza” (De Gids, jaargang 68). De aanleiding vormde het toen net uitgegeven boek van J. Freudenthal, Spinoza, sein Leben und seine Lehre [Stuttgart, 1904. Dl. I. Das Leben Spinozas]. In dat Gids-artikel schrijft Byvanck:

"Prof. Freudenthal heeft daarenboven het voorrecht gehad om een leerling van Lotze te zijn, dien Herman Lotze dien men den laatste van de rij der klassieke philosofen van Duitschland heeft genoemd. Misschien is het aan Lotze niet geheel gelukt om zijn stelsel - een bemiddeling tusschen het moderne weten en de persoonlijkheid van den mensch - zoo vast aaneen te sluiten, dat het in zichzelf een volledigen en individueel-eigenaardigen samenhang vertoonde, - hij heeft zelf wel eens gezegd dat er ‘viele Umwege und kleine Kunstgriffe’ toe noodig waren om hier en daar iets van de eenheid en het plan van het universum gewaar te worden; - maar take him all in all, hij was een keurproduct van een man. Als men van hem hoort spreken door wie hem gekend hebben, dan deelt zich de ontroering en de bewondering van den spreker al licht mede aan den toehoorder; men krijgt eerbied voor de veelzijdigheid van zijn gaven, voor de degelijkheid van zijn geest en zijn hart, en het is ons alsof we een weerklank vernemen van dien allergrootsten tijd, toen Kant en Herder en Goethe als sterren stonden aan den Duitschen hemel.

Lees verder...

Hermann Lotze (1817 - 1881) stookte een brouwsel van Spinoza en Leibniz tot eigen psychologische theorie

Aanleiding voor dit blog is het boek van

Frederick C. Beiser, Late German Idealism: Trendelenburg and Lotze. Oxford University Press, 2013, 333pp., ISBN 9780199682959 - books.google - Review op NDPR

een studie over de twee belangrijkste idealistische filosofen in Duitsland na Hegel; centrale figuren in de academische filosofie van het 19e eeuwse Duitsland, die grote invloed hadden op Frege, Brentano, Dilthey, Kierkegaard, Cohen, Windelband en Rickert.

Daar ik over Trendelenburg al eerder, in 2010, twee blogs had [cf. en cf.], waarvoor Beiser toen trouwens ook de aanleiding vormde, focus ik hier alleen op Lotze. Lotze heeft niet zoals Trendelenburg apart over Spinoza geschreven, maar heeft zich wel met Spinoza bezig gehouden en hem - aangepast - in zijn psychologie geïntegreerd, zoals zo dadelijk zal blijken. Tot in de jaren 1920 behoorde hij tot de bekendste en meest besproken Duitse filosofen. Ook in het buitenland genoot hij een grote reputatie. George Santayana (1863 - 1952) b.v. promoveerde op een dissertatie over hem [cf.]. Vergeleken met de protagonisten van het Duitse idealisme en de bekendste filosofen van de 19e eeuw, die meestal buiten de academische traditie werkten, is hij tegenwoordig veel minder bekend. [cf. wiki). Maar ooit was hij "the most fascinating, eccentric, and neglected figures in modern German intellectual history." [Roger Chickering, bij Chan, cf. hierna]

Rudolf Hermann Lotze studeerde medicijnen en filosofie aan de universiteit van Leipzig (1834–38), waarbij hij fysische processen als essentieel mechanisch beschouwde. Na kort als medicus gewerkt te hebben concentreerde hij zich op filosofie dat hij in Leipzig ging doceren (1842–44), waarna hij professor werd, de langste tijd in Göttingen (1844–80) en kort in Berlijn (1881).

Lotze was de grootste metafysicus sinds Hegel, maar eigenlijk wilde hij de metafysica afschaffen door ze te integreren in de wetenschap, waarbinnen hij fysica en psychologie als gelijkwaardig zag. Hij was zo een van de grondleggers van de moderne psychologie, tot wie G. Stanley Hall (1844 - 1924) in zijn Founders of modern psychology (1912, archive.org) rekende: Eduard Zeller (1814-1908); Hermann Lotze (1817-1881); Gustav Theodor Fechner (1801-1887); Eduard von Hartmann (1842-1906); Hermann von Helmholtz (1821-1894); Wilhelm Max Wundt (1832-1920). Hij was dus een van de pioniers die de psychologie (toen ook wel psychofysica genoemd) tot een autonome discipline maakten.

Als z'n hoofdwerken kunnen worden beschouwd: Logik (1843), Mikrokosmos, 3 Theile (1856–64), en Metaphysik (1879). [cf z'n werk bij archive.org]

Lees verder...

Hoort Spinoza nu wel of niet tot ook de joodse filosofie?

Op deze vraag kun je uitgebreid ingaan en voor sommigen is Spinoza ondanks (of juist door) zijn kritische houding tegenover het jodendom een echte joodse filosoof. Hoewel niemand hem exclusief claimt voor het jodendom (dat zou onterecht particularistisch zijn), wordt Spinoza juist als een prachtig voorbeeld neergezet van het - ook - universalistische van de joodse filosofie: de joodse filosofie die iedereen goede, nuttige inzichten heeft te bieden.

In dit weblog heb ik in de loop van de tijd al heel wat boeken kunnen signaleren, waarvoor dit een probleem of een serieus thema is. Zo zag Howard Kreisel Spinoza als een van zeven leading medieval Jewish philosophers [cf. blog], behandelde Ze'ev Levy de Spinoza-receptie door joodse denkers in Duitsland [cf. blog], besprak Willi Goetschel "Spinoza's controversial place in the history of Jewish philosophy" [cf. blog], waarna Goetschel in zijn The Discipline of Philosophy and the Invention of Modern Jewish Thought [2013] een heel hoofdstuk toewees aan "Spinoza's Smart Worm and the Interplay of Ethics, Politics, and Interpretation."

Lees verder...

Job Koelewijn's Spinoza-torch

Kunstenaar Job Koelewijn doet aardig wat met Spinoza, zoals u kunt merken als u zijn naam ingeeft in het zoekvenster.

Naar mij pas na een tip vandaag blijkt, heeft hij al in 2012 een aparte Spinoza-torch (toorts of -fakkel) ontworpen: een zaklamp gemaakt van kaarsvet, ofwel een kaars in de vorm van een zaklamp, met Spinoza als merknaam. Pas sinds 5 juni van dit jaar is daar op "we like art!" aandacht aan gegeven en is de aanschaf ervan mogelijk gemaakt. Zie méér op de website we like art!

 

Lees verder...

Aux corps prochains (Sur une pensée de Spinoza) Théatre-philo ou Philo-théâtre?

Over een jaar zal een theaterstuk gaan Aux corps prochains (Sur une pensée de Spinoza). Wat die gedachte van Spinoza betreft gaat het om: "Nul ne sait ce que peut un corps" - zie onder Spinoza's Latijn en de vindplaats in zijn werk.

Het stuk wordt omschreven als een theatraal avontuur voor negen artisten bedacht en geregisseerd door Denis Guénoun, en ontwikkeld in samenwerking met danser en theaterman Stanislas Roquette. Het zou om een onderzoek gaan op het snijvlak van filosofie en theater: hoe het lichaam van een mens dat beweegt en geluid maakt laat zien dat lichaam en geest zijn niet zo ver uit elkaar liggen.

Het zal gaan in het Théâtre National de Chaillot (van 5 tot 13 mei 2015, cf.) en het Théâtre National Populaire TNP (van 27 mei tot 6 juni 2015). Liefhebbers kunnen binnenkort al een voorproefje nemen, want komend weekend, op 13 en 14 juni, zullen er in het Théâtre National de Chaillot twee openbare repetities worden gehouden [cf. en cf.].

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [19]

Een Turks boek over een psychoanalytisch verstaan van de filosofie van Spinoza met eens een andere cover:  

Halûk Sunat, Psikanalitik Duyarlikli Bakisla Spinoza Ve Felsefesi  [cf. hier]

Voor de cover is gebruik gemaakt van het schilderij dat Shoshannah Brombacher maakte van Spinoza terwijl hij de Ethica schrijft [het is voor haar - mét haar essay - op internet gebracht via dit blog - zie ook dit blog]

Spinoza waarschuwt

[Dit plaatje begon hier...]  

Vier laureaten NWO-Spinozapremie 2014

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) maakte vandaag de laureaten van de Spinozapremie 2014 bekend. Het zijn er dit jaar weer vier:

Experimenteel natuurkundige Dirk Bouwmeester, archeoloog Corinne Hofman, milieutechnoloog Mark van Loosdrecht en trekvogelecoloog Theunis Piersma ontvangen de NWO-Spinozapremie 2014. [Cf.]  

Op 9 september 2014 vindt de feestelijke uitreiking van de NWO-Spinozapremies plaats in de Nieuwe Kerk in Den Haag. De laureaten ontvangen dan hun premie, elk 2,5 miljoen euro voor wetenschappelijk onderzoek, alsmede een Spinozabeeldje. Dan presenteren zij hun onderzoek en plannen voor de komende jaren.

 
NWO-Spinozalaureaten Dirk Bouwmeester, Mark van Loosdrecht en Theunis Piersma met NWO-voorzitter Jos Engelen na de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2014 op vrijdag 6 juni. Credits: NWO/Arie Wapenaar [méér info bij de NWO]

Lees verder...

Das Argument 307 themanummer: Spinoza und ›wir‹

Karel Ludenhoff liet mij weten (waarvoor dank) dat Das Argument, Zeitschrift für Philosophie und Sozialwissenschaften, nr. 307 [Heft 2 / 2014] als Themenschwerpunkt heeft: Spinoza und ›wir‹

Naast algemene artikelen en "Aktuelle Analysen" heeft nr 307 over het thema: "Spinoza und ›wir‹" de volgende artikelen:

Wulf D. Hund: Marginalie zu einem Traum Spinozas
Nicolás González Varela: Marx’ Spinoza-Hefte
Jan Rehmann: Spinoza und Nietzsche
Vesa Oittinen: ›Marx ohne Bart‹? Spinoza in der sowjetischen Philosophie
Werner Goldschmidt: Spinoza oder Machiavelli? Althussers Bekenntnisse

 ***
Gerhard Schweppenhäuser Moralkritik und Kritik der Moralphilosophie
 ***
Besprechungen:
 Werner Röhr zu Clark, Die Schlafwandler; Frigga Haug zu Voß/Wolter, Queer und (Anti-)Kapitalismus; Richard Sorg zu Metscher, Ästhetik, Kunst und Kunstprozess; Torsten Lattki zu La Sala, Hermann Cohens Spinoza-Rezeption [cf.]; Rainer Alisch zu Dunkhase, Spinoza der Hebräer[cf.]; Daniel Kneipp zu Diefenbach u.a., Encountering Althusser; Robert Cohen zu Hackl/Polt-Heinzl, Im Kältefieber; Jörg Roesler zu Peter Hübner, Arbeit, Arbeiter und Technik in der DDR 1971–1989; sowie 14 Rezensionen über Deleuzes Spinoza-Lektüre [cf.], Kontingenz, André Malraux, Gentrifizierung in Neukölln, Tine Pleschs popkulturelles Schaffen, Geschlecht und Hochschulreformen, Berufsorientierung, Commons, europäischen Rechtspopulismus, Bundestagsanalyse,Regulationstheorie, Nanobiotechnologie, Antispeziesismus
Preis: 13.00 € te bestellen via invulformulier te downloaden van de website.

[De Facebookpagina heeft het nog niet, zo vers van de pers al hier...]

Steven Nadler over "Spinoza's God (or Nature)" in Hampshire College Lecture Series Science & Religion

Op 7 maart 2013 gaf Steven Nadler een lecture over Spinoza's Godsconcept. Tien dagen later werd het naar Youtube gebracht. En hoewel ik daar regelmatig ga kijken heb ik deze video's niet eerder opgemerkt. De laatste jaren ga ik trouwens wel minder vaak kijken, daar er heel veel rommel wordt aangeboden, waarvan niet te zien is wat die met Spinoza te maken heeft. Dus slibt er ook wel eens iets goeds tussendoor.
Enfin, terwijl de christenen op weg zijn naar Pinksteren, kunnen wij ons verdiepen in Spinoza's geest, via zijn voortreffelijke vertolker.  

Hampshire College Lecture Series Science & Religion brings together scientists, historians, and philosophers to explore and discuss the topic of science and religion from a multi-disciplinary perspective.

This lecture examines Spinoza's conception of God, whereby God is identified with Nature, and addresses the question of whether he is a "God intoxicated" pantheist, or a devious atheist. [Cf.]

Zie desgewenst hier de intro, ik haal alleen de lezing en de Q&A naar hier

Lees verder...

Ericus Walten (1663–1697) volgeling van Spinoza?

Deze radicale vrijdenker, was misschien geen volgeling van Spinoza en Spinozist sensu stricto, maar wel van een Spinozistische geest doortrokken - met minder caute, dat wel.

Walten is naar eigen zeggen tegen zijn vervolgers, geboren in het Duitse plaatsje Ham in Nassau, maar Van Bunge oppert, gezien zijn voortreffelijke kennis van het Engels waarnaar hij vertaalde, dat hij misschien uit Engeland afkomstig was. In 1685 werd hij vanwege vagebonderij en bedelarij uit Utrecht verbannen. Vanaf 1688 verbleef hij in Den Haag, vertoefde ook een poos in de omgeving van Rotterdam. Hij deed grootsprakerig zich voor als doctor in de theologie, in de rechten en in de filosofie, maar moet wel gestudeerd hebben, zo blijkt uit zijn vele pamfletten. Hij bood zijn diensten als schrijver aan, zoals blijkt uit deze

 

Lees verder...

Duo Spinoza

Op 5 september 2012 had ik een blog over het Spaanse El Dúo Spinoza, dat  op contrabasssen speelt.
Nu ontdek ik pas vandaag dat al vanaf 2010, zowel in Nederland als in Spanje onder de naam Duo Spinoza optreden de Spaanse violist Samuel Tamarit Otero en de Nederlandse harpist Nick Scholten.
Hun agenda op de website van de Stichting Muziek in Huis laat aardig wat optredens van hen zien. Zo spelen ze a.s. zondag 's morgen in het Amsterdamse Leo Polak Huis en 's middags in het woonzorgcentrum Steenvoorde te Rijswijk. En dit laatste optreden is blijkbaar het eerste dat sinds 2010 ook in een nieuwsblad wordt aangekondigd, waardoor ik via Google Nieuws het Duo Spinoza hier kan signaleren [Cf.].

 

2e voortgangsbericht over het project Spinoza's Web

Het vorige voortgangsbericht over het project Spinoza's Web was in het blog van 13 februari 2014. Sindsdien heb ik niets meer vernomen, maar er blijkt wel het e.e.a. gedaan te zijn. Zie in dat eerdere blog de links naar nadere informatie over het project dat zal lopen van maart 2014 tot mei 2017.

Jammer genoeg is de website van het project nog niet online.  

[1] Naar blijkt uit een bericht van gisteren op het Spinoza Research Network [cf.] is dr Jeroen M. M. van de Ven aangesteld als postdoc researcher bij het NWO project ‘Spinoza’s Web’. Hij roept daar op om op de hoogte gesteld te worden van "copies of Spinoza’s work, 1663 up to 1796, preserved in libraries around the world and, more importantly, surviving copies kept in private collections."

[2] Voorts blijkt dat al zo'n vier maanden geleden voor "deelproject 1: The Spinoza Web" een Facebookpagina is geopend: "The Spinoza Web" [cf.]. Daarop is een document gepost: "Spinoza’s Web An Outline of the Research Project at its Launch, as from February 2017."

[3] Uit een nieuwsbericht van 14 maart 2014 op de website van het Descartescentre dat gezocht werd: "Postdoc in the History of Early Modern Philosophy: Van Velthuysen and his Circle.
The Department of Philosophy and Religious Studies and the Descartes Centre at Utrecht University invite applications for a full-time position in postdoctoral research, to be held for three years, as part of the research programme Spinoza’s Web, funded by the Netherlands Foundation for Scientific Research (NWO). In this programme, the postdoc will carry out the subproject Van Velthuysen and His Circle."

Lees verder...

De online Spinoza-Bibliografie gaat over naar de Herzog August Bibliothek

In het kader van de overname door de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel van de Internationalen Online Spinoza-Bibliografie (www.spinoza-bibliografie.de/) van de Duitse Spinoza Gesellschaft, geeft Manfred Walther volgende week donderdag 12 juni 2014 van 19:00 tot 20:00 uur een lezing in die Bibliotheca Augusta over

"Das Spinoza-Problem oder die Präsenz Spinozas in Deutschland während der Zeit des Nationalsozialismus – Eine Herausforderung für die NS-Rassenideologie“

Die große Wertschätzung, die Spinoza ab etwa 1780 in Deutschland in Philosophie, Literatur und Kultur allgemein genoss, und die zahlreichen Auflagen, welche mehrere Spinoza-Romane noch während der NS-Zeit erfuhren, konfrontierten alle Gebildeten unter dem Nationalsozialismus mit dem Problem, wie diese Wertschätzung auch durch ‚echt deutsche‘ Dichter und Denker mit dem für die NS-Ideologie zentralen Pauschalurteil über den ‚zersetzenden‘ Charakter allen jüdischen Denkens vereinbar ist.

Eintritt frei!

Informationen unter Tel.: 05331/808-214 (Mo.-Fr., 10-13 Uhr) oder www.hab.de/

Lees verder...

Architectus mundi

Ferdie Fluitsma gaf mij onlangs door dat hij had gezien dat professor Jan Rohls het hoofdstuk had: "Der Gott Spinozas" (pg. 443-465) in:

Ingolf U. Dalferth, Johannes Fischer u. Hans-Peter Großhans (Hrsg.), Denkwürdiges Geheimnis. Beiträge zur Gotteslehre. Festschrift für Eberhard Jüngel zum 70. Geburtstag. Mohr, Siebeck 2004/2006 

Uiteraard heb ik er via books.google even naar gekeken en vond het aardiger enige interessante passages te citeren uit het hoofdstuk in dat boek van Richard Schröder: " »Du hast die Welt nach Maβ, Zahl und Zeit geordnet.« Über einen Konsens im astronomischen Weltbildstreit des 16. und 17. Jahrhunderts"

Waarom neem ik onderstaande informatie op? Je kunt meevoelen hoe Spinoza wel het antropomorfe godsbeeld afschaft, maar niet de wiskunde - niet de "goddelijke" driehoek...

 

Lees verder...

Frederic Lordon's boek over Spinoza en Marx over verlangen is uit

In een blog van oktober vorig jaar bracht ik het bericht dat Frederic Lordon's Capitalisme, désir et servitude. Marx et Spinoza (La Fabrique, 2010) in het Engels vertaald zou worden en dit voorjaar zou verschijnen: 

Frederic Lordon, Willing Slaves Of Capital: Spinoza And Marx On Desire. Verso (March 18, 2014)

Inmiddels kom ik berichten tegen dat het verschenen is. Op de website van de uitgever, Verso, staat dat het in mei verschenen is en dat in juni het ebook volgt. Volgens bookdepository zou het 30 juni leverbaar zijn.

Ik geef dit hier graag door.  

Hendrik Johan Betz (1842-1905) zag Spinoza als dé Nederlandse vrijdenker (maar hij vermengde hem wel met Kant)

Betz was geneeskundige en wijsgeer, maar schreef vooral over wijsgerige onderwerpen en vooral over Spinoza. Hij woonde als privaatgeleerde in Den Haag en was betrokken bij het tot stand komen van het Haagse Spinoza-beeld.

Je komt niet veel over deze 19e eeuwse Spinoza geleerde tegen. In Siebe Thissen's De Spinozisten wordt zijn naam wel enige malen samen met kleine feitjes vermeld, maar krijgt hij geen eigen paragraaf. Wel lezen we op p. 154 van dat boek een citaat, waardoor je H.J. Betz wellicht als een soort 'beschermheer' zou kunnen zien van een blog als dit. In tegenstelling tot Van der Wijck die tegenstander van het publieke debat zou zijn, stelde Betz:

"Vrijheid in onbeperkte mate, tot bandeloosheid toe, want het is beter, dat er duizend onzinnigheden worden verkondigd, dan dat er een enkel juist denkbeeld verloren gaat, of blijft sluimeren."

 

Lees verder...

Spinozana op Yumpu

Nog niet eerder had ik Yumpu ontdekt. Het blijkt een site zoals Scribd, waarnaar iedereen pdf's kan uploaden, maar die kennelijk ook zelf het internet afgraast en allerlei tekstbestanden naar binnenhaalt; bijv. van archive.org. Je kunt bovenaan de gewenste taal kiezen en dan zoeken. Zoekend onder NL naar Spinoza zag ik 

K.O. Meinsma, Spinoza en zijn kring (1896)
J.D. Bierens de Haan, Levensleer naar de beginselen van Spinoza [1900]
J.H. Gunning, Spinoza en de idee der persoonlijkheid (2e, 1919)

Maar ook de recente Boomuitgave van de Ethica in de vertaling van Corinna Vermeulen. [Correctie: dit laatste betreft alleen de proefleestekst die Boom aanbood]

Onder Portugees krijg je

die ook hier als PDF staat, een uitgave [3. ed. — São Paulo; Abril Cultural, 1983] waarvoor deze tekening van Spinoza werd gemaakt:

         

Lees verder...

Spinoza op de Haagse Trekvliet

Spinoza moet gebruik gemaakt hebben van de trekschuit, hét openbaar vervoermiddel in zijn tijd. Een trekschuit is een schip met een roefje dat door een paard langs de wal wordt voortgetrokken. Maar er bestaan geen gegevens over hoe Spinoza reisde en daar is, voor zover mij bekend, geen onderzoek naar gedaan.

Die omissie wordt ingevuld door Wim Goris, een lid van roeivereniging RV De Laak in Den Haag die, nadat hij op zondagochtend 12 januari 2014 in de Kloosterkerk in Den Haag de preek over Spinoza van ds. Margreet Klokke [cf blog en blog] had bijgewoond, 's middags in een skiff over de Vliet naar Leidschendam en weer terug roeiend, ter hoogte van Voorburg zich afvroeg: "zal Spinoza ook hier over de Vliet zijn gevaren? En over de Haagse Trekvliet?" En dat leidde tot zijn onderzoekje naar reizen met de trekschuit in de 17e eeuw en de daarvoor gegraven trekvaarten en Spinoza's waarschijnlijke gebruik van die reismogelijkheden. Het resultaat van zijn studie biedt Wim Goris hierbij aan belangstellenden aan.

Lees verder...

Willen we meer of minder Hegelen?

De maand juni is bij Boom Hegel-maand i.v.m. met het uitkomen van de tweede grote vertaling. Na Fenomenologie van de geest komt nu uit: Hoofdlijnen van de rechtsfilosofie. Dat is aanleiding voor diverse activiteiten en kortingsacties. Wij denken het onze over de grote Hegel.

 

Programma VHS-Spinoza Zomerweek 2014 gewijzigd en verder ingevuld

Het thema van de VHS-Spinoza Zomerweek 2014 luidt:

             Moderne en hedendaagse filosofen over Spinoza.

Data: 28 juli t/m 1 augustus 2014 

Het eerder opgstelde Voorlopige programma (cf. blog) is verder ingevuld en enigszins gewijzigd (cf website VHS)

Graag geef ik hier het nieuwe Voorlopige programma zoals het er nu uitziet:

Lees verder...

Bijzonder hoogleraar Teylers Leerstoel Eric Jorink houdt oratie

Vandaag precies een jaar geleden, per 1 juni 2013, werd dr. Eric Jorink bijzonder hoogleraar vanwege Teylers Stichting aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden. Hij bekleedt er de nieuw ingestelde leerstoel 'Verlichting en religie in historisch en sociaal cultureel perspectief' [Cf.] 

U weet wel: van het Het ‘Boeck der Natuere’. Nederlandse geleerden en de wonderen van Gods schepping 1575-1715 (2006) 

Op maandag 16 juni 2014 zal hij om 16:00 uur zijn oratie houden getiteld:

De Ark, de Tempel, het Museum.
Veranderende modellen van kennis in de Eeuw van de Verlichting.
 

Hier kunt u zich aanmelden (er zijn momenteel nog 85 plaatsen beschikbaar)

Dit jaar 300 jaar Mandeville's Fabel van de bijen

Jaarlijks wordt in Rotterdam een Mandeville Lecture gehouden ter ere van Bernard Mandeville, de arts, die uit Rotterdam afkomstig was, maar in Engeland z'n befaamde en tevens verdefelijk geachte boeken schreef. Mandeville’s leer ligt kernachtig vervat in de ondertitel van zijn The Fable of the Bees, or Private Vices, Public Benefits.

Daar het dit jaar 300 jaar geleden is dat dit boek verscheen, wordt er op vrijdag 6 juni aan de Erasmus Universiteit een conferentie met meerdere sprekers aan gewijd [cf.]. Zou één van de sprekers op die conferentie een relatie leggen met Spinoza? Zie dit blog over een publicatie waarin Wim Klever die relatie uitdiepte. Zie hier het PDF van zijn artikel BERNARD MANDEVILLE AND HIS SPINOZISTIC APPRAISAL OF VICES.

Mocht u meer over Mandeville willen weten dan wijs ik erop dat als u op de website van de KB (dus niet bij de catalogs) de naam van Mandeville ingeeft u niets krijgt: daar is iets mis. Maar er is daar wel een apart dossier over Mandeville; via deze link brengt Spinoza.blogse u daarheen.

Zojuist kocht ik mijn plaatsbewijs voor de Spinoza Opera

Mijn advies: wacht niet te lang met het aanschaffen van uw kaartje, als u van plan bent de première bij te wonen van de Spinoza Opera van Theo Loevendie die op 11 oktober 2014 tijdens de ZaterdagMatinee om 14:15 uur in het Concertgebouw zal worden uitgevoerd. Ik wist dat de losse kaartverkoop per 1 juni inging en ik bestelde zojuist mijn toegangskaart. Het bleek dat best al veel plaatsen reeds bezet zijn, waarschijnlijk wegens abonnementhouderij.

Ik laat hieronder even het plattegrondje zien van vanmiddag ca 17:00 uur. Blauw = rang 1 €56 - groen= rang 2 €49. Op de afbeelding kreeg ik enige rijen rang 2 boven het podium niet mee in beeld. U ziet, enige haast is geboden. Het aantal vrije plaatsen is best beperkt en one day it's over, and you look around... and they're gone...

Lees verder...

Spinozaboeken "in de ban gedaan?" Doneer uw Spinozaboeken aan de ASK!

Anne Post, die aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) te Amsterdam theologie studeert, bracht afgelopen dinsdag deze foto met de tweet: "Na 350 jaar wordt Spinoza wederom in Amsterdam in de ban gedaan.@PThU_NL 'gratis'. Weer onderdak bieden in Rijnsburg?" [Cf.] Betekent dit dat de bibliotheek van de  Amsterdamse PThU deze boeken afstootte? Gratis af te halen?

Lees verder...

De Spinoza-premie kan belangstelling voor Spinoza opwekken

Het heeft mij wel geïnteresseerd of winnaars van de Spinoza-premie eventueel lieten merken of zij iets met Spinoza hadden - of kregen. Daarvan ben ik weinig sporen tegengekomen. Eigenlijk bleek, voor zover ik kan nagaan, alleen prof. dr. Mikhail Katsnelson daarover iets blijken [zie dit blog]. Nu blijkt uit een interview met de gepensioneerde maar nog steeds actieve oncoloog Bop Pinedo (1943) ) gisteren in NRC Handelsblad (dat ik toegezonden kreeg), dat het ontvangen van de NWO-Spinozapremie in 1997 bij hem interesse in Spinoza wekte. Hij was hoogleraar in de Medische Oncologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en verbonden aan de Onderzoekschool Oncologie Amsterdam.

De aanleiding voor het interview was de eervolle toekenning van de David A. Karnofsky Memorial Award 2014 door de American Society for Clinical Oncology (ASCO) aan Dr H.M. (Bob) Pinedo, een prijs die slechts zelden aan een niet Amerikaan wordt toegekend. Het interview verscheen op de dag waarop hij tijdens de openingssessie van de jaarlijkse vergadering van de ASCO om half tien 's morgens zijn danktoespraak zou houden [cf.]

Lees verder...