Spinozadag 2014 - Spinoza en Koerbagh: provo's van de Gouden Eeuw?

De Amsterdamse Spinoza Kring maakt vandaag in haar Nieuwsbrief het volgende bekend: de Spinozadag die zondag 23 november  2014 van 12.00 tot 16.30 uur in Paradiso, Amsterdam, wordt gehouden krijgt als thema:

            Spinoza en Koerbagh: provo's van de Gouden Eeuw? 

Onder deze titel wil de ASK op de zevende Spinozadag aandacht vragen voor het Amsterdamse klimaat waarin Spinoza opgroeide en met gelijkgestemden de basis voor zijn filosofie legde. Concrete aanleiding is het verschijnen van twee boeken. In 2013 verscheen Het noodlot van een ketter, waarin Bart Leeuwenburgh het leven en denken van Adriaen Koerbagh, een bekende van Spinoza beschrijft. Koerbagh's radicale opvattingen en provocerende houding brachten hem tot ontzetting van zijn vrienden in het Amsterdamse rasphuis waar hij in 1669 overleed. Een treffende illustratie van de mogelijkheden en beperkingen van de Amsterdamse tolerantie in de Gouden Eeuw. Hoezeer de filosofie van Spinoza, die in dit klimaat tot ontwikkeling kwam van blijvende betekenis is geweest, is uitgebreid besproken door Henri Krop in zijn Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (2014). 

                         Foto Spinozadag van vijf jaar geleden 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [18] Spinoza in KK town

Waarom kiest een uitbater als naam voor zijn Bar en grillrestaurant voor Spinoza? Misschien omdat hij fan is van Spinoza en dat wil uitstralen? Of omdat die naam iets heeft: iedereen heeft wel eens van Spinoza gehoord en zijn naam bekt wel lekker? Ooit las ik van de eigenaar van een Spinoza-pizzeria dat die naam rechtenvrij was - ja, alles telt.

Ook Kota Kinabalu in Maleisië heeft zijn Spinoza Bar en grill. Ik kwam daar achter doordat een Chinees meisjes een blog heeft waarop ze vooral foto's plaatst van haar eetuitstapjes met een grote groep vriendinnen en een paar jongens. En daartussen zat deze foto van Spinoza in KK town, zoals Kota Kinabalu veel wordt afgekort, zoals ik al snel ontdekte.

             

Ik vind het al bij al zowel grappig als triest. Grappig dat die uitgaansgelegenheid niet alleen Spinoza heet, maar ook een afbeelding heeft laten maken. Triest om te zien dat bovenaan die afbeelding het ten onrechte aan Spinoza toegeschreven gezegde staat "If you want the present to be different from the past study the past." [Ik had daar eerder al een blog over]

Lees verder...

Portugees Joodse begraafplaats viert morgen 400 jaar bestaan

Dit jaar viert de Portugees joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel het 400-jarig bestaan. Sinds deze begraafplaats door de Sefardische gemeenschap van Amsterdam in 1614 in gebruik werd genomen, liggen talloze bekende en minder bekende Portugese joden, zoals Menasse Ben Israël, de ouders van Benedictus de Spinoza en de arts Samuel Sarphati, hier begraven. De begraaf-plaats is nog steeds in gebruik. Bijzonder zijn de versierde marmeren grafstenen uit de Gouden Eeuw - kunstwerken op zich. Beth Haim is mede om die reden een Rijksmonument.

      
De ligging van de begraafplaats aan een zijarm van de Amstel is bijzonder fraai.

Morgen, zondag 1 juni 2014 tijdens Amstellanddag, is er een uitgebreid jubileumprogramma met rondleidingen en een optreden van het koor van de Portugees Israëlische Gemeente in Amsterdam, Santo Servicio. Het koor zingt bij de entree van Beth Haim, Kerkstraat 10, Ouderkerk aan de Amstel om 12.30, 13.30 en 14.30 uur. Het koor, in 1886 opgericht, kwam aan z'n eind doordat in de Tweede Wereldoorlog bijna alle leden om het leven kwamen. Ca. tien jaar geleden werd het opnieuw opgericht.

Er zijn zondag rondleidingen om 11.00, 12.00, 14.00, 15.00 en 16.00 uur. De entree is gratis en men word rondgeleid door een deskundige gids. Bakker Hans Out trakteert tussen 13.00 en 15.00 uur, en zolang de voorraad strekt, op het Kampje de bezoekers op krentenbollen. Dit ter herinnering eraan dat bij de eerste begrafenis op Beth Haim krentenbollen werden uitgedeeld om de inwoners van Ouder-Amstel mild te stemmen over de voorgenomen vestiging van een Joodse begraafplaats in het dorp. Mannen krijgen op 1 juni een speciale jubileum keppel. [Info van hier, hier en hier]

Spinoza in Puck

 

Puck was een soort Amerikaanse versie van het Engelse Punch (dat bestond sinds 1841). Puck was niet Amerika's eerste, maar wel het eerste succesvolle humor weekblad met al in een vroeg stadium full color cartoons, karikaturen en volop actuele politieke satire. Later in de 19e eeuw volgden nog de humortijdschriften Judge (1881-1915) en Life (1883-1936). Puck werd in St. Louis begonnen door een Weense immigrant, de kunstenaar cartoonist Joseph Ferdinand Keppler (1838-1894). Het magazine bestond van 1871 tot 1918.

 

Op 10 januari 1883 verscheen onderstaande prent: "The universal church of the future - from the present religious outlook." Het was bedoeld als een verbeelding van de toekomst van de geloofsovertuigingen waarin de resultaten van de wetenschappelijke revolutie geïntegreerd zouden zijn. Het was in die tijd dat theologen hun hoop erop vestigden dat een harmonisatie van wetenschap en religie mogelijk zou zijn. We zien een plank met “Books of Scientific Reference” en een met “Books of Religious Reference”. En aan de wanden zien we schilderijen van revolutionaire denkers als Nicolaus Copernicus, Thomas Paine en Charles Darwin en in het midden Benedictus de Spinoza. Ik heb Spinoza's afbeelding even apart uitgesneden en boven geplaatst, daar hij anders niet opvalt in de afbeelding die, om hier in het blogkader te passen, flink verkleind moet worden. Als u op de afbeelding klikt krijgt u een groter formaat te zien.

 

Lees verder...

Waar blijft Spinoza’s achtbaan?

Volgens de catalogus met de najaarsaanbieding 2013 van de Wereldbibliotheek zou in februari 2014 verschijnen:
Erik Bindervoet en Saskia Pfaeltzer, Spinoza’s achtbaan [Wereldbibliotheek - isbn 978 90 284 2538 5] - een filosofisch beeldverhaal over Spinoza en zijn werk met tekeningen van Saskia  Pfaeltzer en tekst van Erik Bindervoet. [Cf. blog]

              

Het is nu zo'n drie maanden later en nog is er niets van de verschijning van dit boek vernomen. Behalve af en toe een catalogus geeft Wereldbibliotheek op z'n website geen informatie over te verschijnen boeken. Ik ging eens kijken of op het blog van kunstenares Saskia Pfaeltzer misschien iets erover gezegd werd, maar dat blog wordt sinds 25 october 2013 al niet meer bijgehouden.
Bookdepository (daar ging ik niet zoeken, maar Google bood het spontaan aan) bleek het ook al te kennen en vermeldt dat het 14 October 2014 zal verschijnen.
Laten we dan maar aannemen dat dat ergens op gebaseerd zal zijn.

Spinoza lijkt toch een soort 'objectief' Goed te kennen...

... maar dat houdt iets teleologisch én antropocentrisch.

Spinoza geeft op diverse plaatsen in de Ethica - te beginnen in de Appendix van deel I - een kritiek van het dominante en nogal teleologische en antropocentrische denken over goed en kwaad. Dit werkt hij verder uit in de Praefatio van deel IV en dat leidt dan tot zijn bekende 1e definitie van dat deel IV: "Onder 'goed' zal ik datgene verstaan waarvan we zeker weten dat het nuttig voor ons is."

Dit heeft tot nogal wat commentaren geleid waarin Spinoza een hoge mate van utilitaristisch denken verweten werd.

Nadat ik in een eerder blog gewezen heb op een aanvechtbare interpretatie van J.H. Gunning, vind ik het ook wel een vorm van Spinozistische honestas om te wijzen op zijn ook goede begrip van Spinoza wat betreft dit onderwerp. Zo bijvoorbeeld in voetnoot 77 waar hij schrijft:

Lees verder...

Eugene Marshall's "The Spiritual Automaton" besproken

Karel D'huyvetters heeft op zijn website "Spinoza in Vlaanderen" een uitgebreide en interessante kritische bespreking van het boek van Eugene Marshall, The Spiritual Automaton: Spinoza's Science of the Mind [Oxford University Press, 2014]. Zie dit blog voor meer info over het boek. Ikzelf wacht de paperbackuitgave af.

Over de titel heeft hij geen commentaar. Spinoza heeft het in de TIE erover dat de geest naar zekere wetten handelt: "quasi aliquod automa spirituale" [TIE 85]. Mij interesseert of daaraan in het boek nog een beschouwing wordt gewijd en of, zo ja welke betekenis dit 'quasi' in het betoog van Marshall krijgt.

Inutilis scientia Spinozana [17] De levende gedachten van...

 

Tussen 1939 en 1942 verschenen bij uitgeverij Servire de 21 delen van de reeks De levende gedachten van… (volgde de naam van een schrijver of filosoof). Elk deel bestond uit een inleiding van een bekende buitenlandse of Nederlandse auteur, gevolgd door een bloemlezing uit het werk van de behandelde denker. Onder de auteurs zijn wereldberoemde schrijvers als Thomas en Heinrich Mann, Stefan en Arnold Zweig, André Gide, André Maurois, Romain Rolland en Julian Huxley. Het betrof vertalingen van de reeks The living thoughts of... uit de 30-iger jaren van de David McKay Company, Philadelphia, uitgever van vooral populaire boeken. Later ging de reeks over naar Fawcett Publications, en zijn Fawcett World Library

Als vierde in de Nederlandse reeks verscheen:  

Arnold Zweig, De levende gedachten van Spinoza. Den Haag: Servire, 1939, 192 p. (in bewerking van Frank de Vries)

 

Lees verder...

Krzysztof Penderecki: Oratorium 1000 Voices for Peace op tekst van Erasmus en Spinoza

Als alles goed gaat krijgen we in het najaar twee muziekpremières van tachtigjarige componisten die Spinoza in hun werk betrekken: op 11 oktober 2014 zal in het Concertgebouw in Amsterdam de première worden uitgevoerd van de Spinoza-Opera van Theo Loevendi (1930) in het kader van de NTR ZaterdagMatinee.

En op 9 november 2014 zal in de Basiliek van Koekelberg te Brussel in het kader van het Festival van Vlaanderen Internationaal Brussel-Europa van de Poolse componist en dirigent Krzysztof Penderecki (1933) het Oratorium 1000 Voices for Peace en een symfonieorkest in première gaan. Sterker nog: het zal slechts eenmaal in deze bezetting worden uitgevoerd. Het Brussels Philharmonic begeleidt 35* koren uit alle (50) landen die betrokken waren bij de Eerste Wereldoorlog. Het oratorium zal 20 tot 30 minuten duren.
*) 15 buitenlandse en 20 Belgische koren

Lees verder...

Ritman Bibliotheek signaleert Koerbagh's "Een licht"

Op de website van de Ritman Bibliotheek heeft dr. Cis van Heertum in een kort artikel in het Engels de Engelstalige wereld op de hoogte gesteld van het verschijnen van het boek van Adriaan Koerbagh in hedendaags Nederlands: “Let there be light!” – Adriaan Koerbagh’s book in modern Dutch.

Het voordeel van haar stukje is dat het heel pregnant iets over de lotgevallen van de gebr. Koerbagh vertelt, alsmede wijst op de in 2011 uitgekomen tweetalige (17e eeuws Nederlands en hedendaags Engels) uitgave bij Brill.
Een kleine vergissing maakt ze door te melden dat het daarbij ging om  "the first edition since the aborted attempt of 1668." Dan ziet ze de uitgave van Een Ligt van Hubert Vandenbossche in 1974 over het hoofd (terwijl daar tijdens de presentatie op 7 mei dit jaar van Een Licht uitdrukkelijk naar verwezen werd; cf. blog).

 

Spinoza vangen...

De volgende redenering, waarmee gedacht wordt Spinoza minstens schaak te zetten, ben ik wel eens eerder ergens tegengekomen. Daarom ga ik hier even in op wat ik nu las bij J.H. Gunning in een eindnoot (128) in Idee der Persoonlijkheid (uit 1876) bij een passage waarin hij schreef dat Spinoza "hen bestreed die menen dat God alles "met het oog op het goede" doet: omdat zij een doel buiten God stellen." In de daarbij horende eindnoot verwees hij naar waar dat te vinden is (Eth. I, prop 33 schol. 2) en liet daarop volgen:

"Eigenlijk heeft God ook bij Spinoza wel een doel, namelijk zichzelven. "Ieder wezen tracht, zoveel in hem is, in zijn bestaan te volharden". Ieder wezen, dus ook God. Alzoo Hij tracht naar iets: Hij heeft een doel. Wie eens den heerlijken Naam "God" noemt, al is hij een Spinoza in denkkracht, hij brengt in zijn gedachte van God altijd iets van "leven" mede, hoe hij er zich ook tegen verweert."

Je ziet de schrijver van die tekst, na hem voorgelezen te hebben, triomfantelijk rondkijken met een uitstraling en air van: Spinoza, ik héb je!

Lees verder...

Spinoza's bewustzijnstheorie [5] nog recentere teksten

Weer kan ik, via een tip van Ferdie Fluitsma, wijzen op een boeiend recent artikel dat, door de plaats die het inneemt in dit boek, Spinoza's filosofie méér onder de aandacht kan brengen bij neurowetenschappelijke onderzoekers - juist vanuit Spinoza's kritiek op de cartesiaanse benadering. Daarmee begint de auteur.

Het gaat om het hoofdstuk van William Meehan, "Return of the Repressed. Spinozan Ideas in the History of the Mind and Brain Sciences," in Smith, C.U.M., Whitaker, Harry (Eds.) Brain, Mind and Consciousness in the History of Neuroscience. Springer, 2014, XIV, 369 p. 27 illus., 6 illus. in color.

          

Lees verder...

Er zit nog iets tussen filosofie en religie in: esoterie!

Een maand geleden kwam - na tien jaar, maar 'geactualiseerd' - de vertaling van

Kocku von Stuckrad, Esoterie. De zoektocht naar absolute kennis. Vertaling door Andre Haacke & Ruud van der Helm. Amsterdam University Press, 287 blz. €19,95 - books.google

Over de rol van gnosis, esoterie en mystiek.

De uitgeversblurp: "De meest uiteenlopende zaken vallen vandaag onder de term ‘esoterie’, zoals tarotkaarten en horoscopen, de relatie met krachtdieren binnen het neo-sjamanisme, mystieke ervaringen onder invloed van verdovende middelen, of de natuurreligieuze ideeën van de nieuwe heksenreligie.

Maar niet alles wat tegenwoordig ‘esoterie’ wordt genoemd, is deel van dezelfde traditie. Vanuit religiewetenschappelijk perspectief delen de aanhangers van verschillende verschijningsvormen van esoterie de zoektocht naar een absolute, verborgen kennis die hun door een mystiek visioen, door een goddelijke autoriteit of door persoonlijke ervaring zal worden geopenbaard. Deze zoektocht kent een lange traditie. Kocku von Stuckrad beschrijft helder en levendig de oorsprong van de esoterie bij de antieke Pythagoreeërs en de geschriften van de mysterieuze Hermes Trismegistus; ook volgt hij haar ontwikkeling in de filosofische traditie van de islam, de joodse Kabbala en de Europese Renaissance tot aan de hedendaagse New Age.

Volgens Von Stuckrad is de esoterie allesbehalve een duister zijspoor van de Europese geestesgeschiedenis. Ze heeft eerder juist een onuitwisbaar stempel op de grote theologische en natuurwetenschappelijke discussies gedrukt en de esoterie dient dan ook serieus te worden genomen als een belangrijke rode draad in de Europese godsdienstgeschiedenis."

Lees verder...

Het Spinoza Comité en de circulaire voor de totstandkoming van het Haagse Spinoza-beeld

                 
Beeld van Parijse beeldhouwer Frédéric Hexamer zoals het zou worden.

Al in een blog van 18 november 2009 had ik het verhaal over de totstandkoming van het Spinoza-standbeeld in Den Haag: "Het Haagse Spinoza-standbeeld kwam er, ondanks fel verzet." Nu ik al weer enige dagen met H.J. Gunning Jr. bezig ben, de man die woordvoerder was van dat verzet, dat wat felheid betreft eigenlijk best meeviel, kwam ik vandaag weer eens tegen (ik had het eerder gezien) dat [Sir] Frederick Pollock in zijn Spinoza, his life and philosophy (1880) niet alleen de namen van het Spinoza Comité vermeldde dat de totstandkoming van het standbeeld nastreefde, maar zelfs de Nederlandse tekst van de circulaire of wervingsprospectus opnam [cf. archive.org]. Ik neem hier - dat vind ik passen bij het karakter van dit weblog - die namen en de tekst op van de circulaire, die geschreven was door Johannes van Vloten.  

Lees verder...

Spinoza gezien als spirituele psychotherapeut

Hoewel ik enigszins de indruk krijg dat we hier (en die suggestie  ontstond niet alleen uit de titel) met een New Age-achtige Spinoza-uitleg te maken hebben, toch meld ik voor eventueel geïnteresseerden dat er onlangs een herziene versie is verschenen van een boek dat ruim tien jaar geleden werd uitgebracht door

VoorkantNeal Grossman, Healing the Mind. The Philosophy of Spinoza Adapted for a New Age. Susquchanna University Press, 2003 - books.google & een exerpt

Review van de 2003 editie door Yosi Amram (Institute of Transpersonal Psychology). In: Journal of Transpersonal Psychology; 2006; Vol. 38 No. 2; pp. 248-250 [PDF]

    

De herziene versie ontving een andere titel én een andere cover:

Neal Grossman, The Spirit of Spinoza: Healing the Mind. ICRL Press, April 14, 2014 - books.google - Amazon

De blurb: "BENEDICT SPINOZA was a 17th century philosopher and spiritual psychotherapist. This intellectual self-help book provides important insights from Spinoza's system of thought in a format accessible to the general reader, as well as to those already familiar with his philosophy. By applying his method to our personal lives, we may free ourselves from bondage to our lower emotions and habitual behaviors and thus begin to enjoy the "continuous, supreme, and unending happiness" promised by Spinoza."

Lees verder...

Max Weber (1864 - 1920) las al heel jong Spinoza

Max Weber was een soort wonderkind: vóór hij aan zijn universitaire studies begon, zelfs al op zijn 13e had hij zich uitgebreide kennis over Goethe, Spinoza, Kant en Schopenhauer eigengemaakt. Op zijn 14e schreef hij al brieven en teksten die bol stonden van Homerus, Vergilius, Cicero en Livius. [zo is op meerdere plaatsen te lezen, hier en hier]. Waarom, vanwege welke grote historisch-sociologische studie Max Weber vooral beroemd is, acht ik bij de bezoekers van dit weblog bekend.

Onlangs verscheen zijn biografie, geschreven door de grote Weber-kenner

Dirk Kaesler, Max Weber. Preuße, Denker, Muttersohn. Eine Biographie. C.H.Beck, 2014 - 1007 S. - ISBN 978-3-406-66075-7 - books.google

Uit de recensie op Literaturkritik.de, "Das Geheimnis von Max Webers Größe. Einblicke in Paradoxien der Person und des Werkes 150 Jahre nach seiner Geburt", citeer ik één alinea.

"Max gilt als großes Sorgenkind, erkrankt mit vier Jahren an Meningitis, hat einen mächtigen Schädel, so dass man schon Angst vor einer Wasserkopfbildung hatte, und wird folglich von der Mutter übervorsichtig und protektiv erzogen. Gleichzeitig macht Max schon früh sein Recht als Erstgeborener geltend und fühlt sich in der Rolle als Kronprinz, aber auch als Vermittler in Streitfällen zwischen Eltern und Kindern. Als Jugendlicher in Berlin gilt er als verschlossen, nimmt die Welt vorwiegend durch die Brille seiner Familie und Verwandtschaft wahr. Er gilt als emotional gehemmt, zumal er sich schwer tut, Gefühle zu zeigen. Intellektuell nimmt er eine rasante Entwicklung: Mit 13 Jahren hat er Schopenhauer, Spinoza, Kant gelesen, das Werk von Goethe heimlich unter der Schulbank. Mit 15 Jahren hat er sämtliche antike Klassiker verschlungen wie Homer, Herodot, Vergil, Lucius, Cicero und Sallust. Entsprechend charakterisierte er sich selbst: „Ich bin intellektuell früh, in allem übrigen aber sehr spät reif geworden“."

Lees verder...

Mark Behets over de aantrekkingskracht van Spinoza’s filosofie

In een reactie op het blog waarin ik meldde dat het artikel van Henk Keizer, "Is there a ‘Pancreas Problem’ in Spinoza’s Theory of the Human Mind?", gepubliceerd zal worden in Epoché: a journal for the history of philosophy, vroeg Wim Klever of ik kon zorgen dat Henk en Mark die regelmatig op dit blog reageren, zich nader zouden willen voorstellen (in mijn woorden, Klever dacht meer aan interviewen). Henk's info verscheen op 22 mei 2014, vandaag volgt

Mark Behets stelt zich voor:

Na het behalen van mijn ingenieursdiploma kwam ik tot het besef dat techniek toch niet echt mijn ding was, en ben ik in de financiële wereld terechtgekomen, waar ik vandaag nog altijd werk. Filosofie is sinds lang een hobby, zij het tot een vijftal jaar geleden niet zo diepgaand, ik hield het bij het lezen van biografieën van bekende filosofen en inleidingen tot hun werk. Meer dan tien jaar geleden kwam ik zo bij het introductieboek De uitgelezen Spinoza van Herman De Dijn. Ik lees zelden een boek van voor naar achter, en begon zo met het hoofdstuk over wonderen uit de TTP. Dat was als het ware een bekeringservaring: plots zag ik dat we onze rationaliteit niet moeten opzij zetten wanneer we geconfronteerd worden met het religieuze. Vanaf dan heb ik het geloof nooit meer met dezelfde ogen kunnen bekijken.

Lees verder...

Als een admiraal Tromp bood J.H. Gunning Spinoza de munitie aan die hij ontbeerde!

Het (sterke) verhaal ging in de Vaderlandse Geschiedenis - in de Tweede Kamer werd het op 3 november 1926 bij de bespreking van het Wetsontwerp tot goedkeuring van het "Nederlandsen-Belgisch verdrag" nog eens gememoreerd - n.l. "dat admiraal Tromp den Spanjaarden munitie aanbood, om hun gelegenheid te geven, zich in de open zee met zijn strijdkracht te meten." [cf.]

Welnu, zo bood J.H. Gunning in de laatste woorden die hij in de 150e eindnoot van zijn Spinoza en de Idee der Persoonlijkheid (1876), schreef, Spinoza aan hem niet te houden aan de consequenties van zijn stelsel. Die woorden vind ik wel aardig hier aan te halen daar ze de vaak gestelde vraag verwoorden hoe een ethiek mogelijk kan zijn in een deterministisch stelsel. Het laatste deel van die noot luidt aldus:

Lees verder...

Wiep van Bunge verkozen tot lid van de KNAW

Enige dagen geleden maakte de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) de lijst bekend van zeventien topwetenschappers die dit jaar toetreden tot de KNAW [Cf.]

Onder hen prof. dr. Wiep van Bunge, hoogleraar Geschiedenis van de wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Jarenlang (tot medio 2013) was hij voorzitter van de Vereniging Het Spinozahuis; ook was hij voorzitter van de Werkgroep 18e Eeuw [Cf.].

Op maandag 8 september 2014 worden de nieuwe Akademieleden geïnstalleerd in het Trippenhuis van de KNAW. De KNAW telt circa vijfhonderd leden; het lidmaatschap is voor het leven.

Blogger en curator van Spinoza.blogse, feliciteert Wiep van Bunge van harte met deze eervolle benoeming.

Stan Verdult 

Lees verder...

Thema VHS-Spinoza Zomerweek 2014: Moderne en hedendaagse filosofen over Spinoza

Op de website van de Verening Het Spinozahuis verscheen het (voorlopige) programma van de komende Spinoza-Zomerweek.  

Nadat vorig jaar de vraag naar de actualiteit van Spinoza’s filosofie, zoals hij deze met name in de Ethica heeft uiteengezet, werd gesteld aan diverse hedendaagse wetenschappers, zal dit jaar gekeken worden naar de vraag hoe moderne en hedendaagse denkers zich tot de filosofie van Spinoza verhouden.

Data: 28 juli t/m 1 augustus 2014 

Voorlopig programma:

Lees verder...

Hoe uit de Duitse filosofie de Spinoza-verguizing en het Duitse antisemitisme ontstaan zou zijn

Van het een komt het ander. Tot gisteren had ik nog niet eerder van Felix Dahn gehoord. Maar toen ik een blog maakte over een passage die ik bij J.H. Gunning was tegengekomen, stuitte ik op een lange tekst van ene Dieter Just van wiens bestaan ik tot dat moment ook niet op de hoogte was geweest. Nadat ik mijn blog had afgerond, ging ik eens kijken wat die Dieter Just te bieden had en ik raakte verbluft over waar ik nu weer in verband met Spinoza op terecht kwam.

En zo wordt dit blog in zekere zin een vervolg op het blog van 17 april 2014, "De nationaal-socialistische Spinoza-verguizing" n.a.v. Michiel Wielema's artikel "Spinoza in het Derde Rijk" in het Tijdschrift voor Geschiedenis, door te wijzen op het werk van Dieter Just, die de wortels van het Duitse antisemitisme in de Duitse Filosofie zegt aan te kunnen wijzen.

Dieter Just is geboren in 1939. Zijn ouders waren "Nationalsozialisten mit starkem antisemitischen Einschlag" en zijn jeugd en puberteit en eigenlijk z'n hele leven stond onder invloed daarvan.

Hij studeerde filosofie, deed veel Kant en Fichte, later veel Nietzsche en Kierkegaard, kwam in aanraking met het jodendom en ging studies maken over de "protestantse Duitse Geest" die hem bleef fascineren. Hij publiceerde een boek over Nietzsche en voorst

Lees verder...

Spinoza en (almaar) de ban

In The Stone, de opiniepagina van The New York Times voor filosofen en andere denkers, had Steven Nadler gisteren, 25 mei 2014, het artikel "Judging Spinoza" - een interessant stuk [cf.].

Hij memoreert de diverse pogingen die in de vorige eeuw werden gedaan om Spinoza's ban te doen herroepen. En hij vertelt dat hij een van vier adviseurs was die in 2012 door de Portugees-joodse gemeenschap van Amsterdam om advies werd gevraagd inzake de kwestie van het al dan niet teniet doen van de ban. Hij geeft de argumenten die ertoe leidden dat door hem geadviseerd werd om dat niet te doen en om de ban de ban te laten. En tenslotte vertelt hij over het besluit van het huidige Amsterdamse Synagogebestuur om de zaak te laten zoals hij was.

Mijns inziens hadden ze groot gelijk en is het historisch onzinnig en onnodig om de ban alsnog op te heffen. Terecht wordt erop gewezen dat de vergelijking met Galileo niet opgaat: daarbij ging het om wetenschappelijke stellingnamen, waarbij objectief vast te stellen is dat de R.K. kerk toen fout zat. Maar de leiders van de Amsterdams Joodse gemeente hebben in hun tijd geen foute beslissing genomen. De ban is trouwens het beste dat Spinoza is overkomen, en over zijn zich losmaken van de joodse gemeenschap had hij waarschijnlijk zelf al besloten, zodat hij volkomen vrij en los was van zijn kerk en redelijk onbelemmerd heeft kunnen doen wat hij deed.

Lees verder...

Hoe Spinoza Faust redt in Felix Dahn's "Faust's Erlösung"

Een poosje lees ik al in J.H. Gunning Jr.'s Spinoza en de Idee der Persoonlijkheid (1876), een zeer merkwaardig boek dat ik vanwege z'n vele christelijk theologische uitweidingen telkens wil wegleggen, maar er dan toch weer in ga lezen, doordat Gunning zo'n grote waardering voor Spinoza kan opbrengen, zodat hij erg veel studie van Spinoza's werk en van de secundaire literatuur maakte. Alleen al daarom, daar hij je een aardig idee geeft van de Spinoza-studie in de 1870-iger jaren, is het boek interessant en leerzaam. Hij wil niet op een eenvoudige manier Spinoza bestrijden, maar het goede dat bij Spinoza te vinden is aanvullen (verbeteren of verheffen).

In § 19 beschrijft hij "het schoon optimisme" dat Spinoza's wijsbegeerte "predikt". Hij geeft daarvan enige voorbeelden, die hij wel kan waarderen, maar waarop hij ook kritiek heeft. Ik citeer hier een aardige passage waarin hij aan de hand van een gedicht van Felix Dahn, "Faust's Erlösung", laat zien wat hij bij Spinoza mist. Toen ik dit gedicht wilde opzoeken, maar niet vond, hoewel er veel over en van Felix Dahn*) te vinden is, ontdekte ik dat Spinoza en de Idee der Persoonlijkheid bij archive.org gedigitaliseerd staat, zodat ik onderstaande tekst eenvoudig kon overnemen.

Na enige voorbeelden uit het vierde deel van de Ethica, waarin hem - met Johannes van Vloten - vooral het "wel te doen en blij te zijn" bevalt, gaat Gunning verder met:

Lees verder...

"Spinoza and Medieval Jewish Philosophy" komt over ca. een half jaar

In een blog van bijna een jaar geleden had ik al het bericht dat op een nog niet bepaald tijdstip van Steven Nadler zou verschijnen:  Spinoza and Medieval Jewish Philosophy [Cambridge University Press], "which will be an edited volume of essays by scholars." Maar op de site met info over Nadler waar ik dit vandaan had [cf.] is die mededeling weer verdwenen. Intussen echter verscheen op de site van CUP de verwachte datum én de cover van  

Steven Nadler (Ed.), Spinoza and Medieval Jewish Philosophy. Cambridge University Press, planned for: January 2015 - isbn: 9781107037861

Op de cover herkennen we het interieur van de Portugese Synode van Amsterdam, die in 1675 officieel en feestelijk geopend werd.  Dat plaatje lijkt zowel weinig met Spinoza als met de Middeleeuwen te maken te hebben. Maar in wat daar eertijds gepreekt en gebeden werd was uiteraard heel wat middeleeuws denken achtergebleven; en Spinoza kwam nu eenmaal voort uit de joodse gemeenschap die dit triomfantelijke gebouw, de grootste en rijkste synagoge van Europa, kon vestigen.

Lees verder...

Duits schoolboek over Spinoza

Onlangs verscheen bij de Duitse educatieve uitgever Verbenatus-Verlag een werkboek voor Gymnasia & Gesamtschulen (Mittel- und Oberstufe)

Arbeitsblätter Philosophie: Spinoza
Kopiervorlagen mit Lösungen und methodisch-didaktischen Hinweisen für den Unterricht in Ethik / Praktische Philosophie für die Mittel- und Oberstufe

Op de website van de uitgever is niet te zien dat het is geschreven door Dr. Stefanie Schäfers. Maar dat werd wel meegedeeld op deze site waar ook een voorbeeld-PDF wordt geboden.

Als je de geboden voorbeelden bekijkt, ziet het er best pittig uit.

Lees verder...

Spinoza's bewustzijnstheorie [4] twee recente teksten

Begin april had ik een drietal blogs over Spinoza's bewustzijnstheorie volgens Steven Nadler en Andrea Sangiacomo. In dit blog ga ik niet inhoudelijk iets over Spinoza's mogelijke bewustzijnstheorie zeggen. Opzet is te wijzen op een tweetal op internet te vinden interessante teksten over dit onderwerp.

De tweede tekst die ik hierna zal noemen, baseert zich op een artikel van Michael LeBuffe uit 2010, waarin deze een kritische bespreking geeft van de verschillende manieren waarop door Spinoza scholars geprobeerd is Spinoza's bewustzijnstheorie te schetsen. En vervolgens biedt hij een eigen theorie waarin "conscious ideas are those with the most power."

Dit m.i. belangrijke artikel wordt bij het tijdschrift open als PDF aangeboden:

LeBuffe, Michael, “Theories about Consciousness in Spinoza's Ethics.” In: Philosophical Review 119 (2010): 531-63.

                      cartoon van The Philosopher's Brain [van hier]  

Lees verder...

Moritz Dessauer (1842 - 1895) zag Spinoza als Der Sokrates der Neuzeit

Hij zou vandaag jarig geweest zijn...

Uit onderstaande volledige titel, leid ik af dat hij Socrates niet vooral zag als "der Verderber der Jugend."

Deze Duitse rabbijn, zoon van Gabriel L. Dessauer, werd op 24 mei 1842 geboren in Balaton-Kojár, Hongarije; deed z'n Talmoed-studie in Vár-Palota en Stuhlweissenburg. Van 1861 tot 1868 studeerde hij in Breslau (aan het Jüdisch-theologisches Seminar, alsmede aan de Universiteit) en in Heidelberg waar hij promoveerde. Na zijn afstuderen werd hij in 1871 benoemd in Köthen; in 1881 werd hij tot zijn dood districtsrabbijn in Meiningen.

Hij kan nog les hebben gehad van Manuel Joël, de grondlegger of wegbereider van de geïnteresseerde Spinoza-receptie in Breslau [cf. blog]. In ieder geval moet hij zich flink beziggehouden hebben met Spinoza:

Lees verder...

Pedro Stoichita's “Variations on Spinoza – Attempt at a visual scientia intuitiva”

Pedro Stoichita werd in 1983 als Spaans-Roemeens kind in München geboren. Hij studeerde in Berlijn filosofie, met cultuurwetenschap en Franse Romantiek als bijvakken. Hij schreef enige wetenschappelijke artikelen over de filosofie van de vroege nieuwe tijd en verzorgde vertalingen van Malebrnche en Leibniz en nam deel aan het "Leibnizpreisprojekt Transformationen des Geistes“. Na zijn studie zette hij zich eerst aan het tekenen van comics en leverde werk aan diverse tijdschriften. In de zomer van 2010 werd hij "Stipendiat" aan de Graduiertenschule für die Künste und die Wissenschaaften in Berlijn, waar hij aan een project werkt getiteld „Die Spinoza Variationen. Versuch einer bildlichen scientia intuitiva“. [Van hier ]

Toen ik vier jaar geleden hoorde van zijn selectie voor dit project, maakte ik daar op 14 juni 2010 een blog over en heb ik hem per e-mail met zijn Stipendiat gefeliciteerd en gevraagd of ik voor mijn blog al iets van zijn "Die Spinoza Variationen. Versuch einer bildlichen scientia intuitiva" mocht publiceren. Ik meende n.l. dat met het oog op die toelating al iets van het project was gemaakt. Hij had op dat moment echter nog geen tekeningen, maar als hij die had, zou hij me er enige afbeeldingen van toesturen, beloofde hij.

Lees verder...

Jannes van der Sleeden - de Drentse Spinoza

Lammert Huizing (1927 – 2013); Foto André WeimaDe op 11 maart 2013 op 86-jarige leeftijd overleden Lammert Huizing (1927 – 2013), oud-hoofdredacteur van de Hoogeveensche Courant waarvoor hij ook na zijn pensionering in 1992 nog wel schreef [Cf.], had veel succes met zijn boekje Mensen in Drente ['s-Gravenhage, Boekencentrum, 1978]. Het bestond uit een aantal interessante en herkenbare verhalen, zoals "Laat de stenen spreken" (over amateur-archeoloog Tjerk Vermaning); bevatte diverse hoofdstukjes over ophef veroorzakende misdrijven; voorts "Volksgericht te Havelte" e.a.. Een van de hoofdstukjes had als titel: "Jannes van der Sleeden: Drentse Spinoza." "In dit verhaal komt het verzet van de Drent met zijn gewortelde bijgeloof, eigenlijk ongeloof tegen het oprukkende christendom naar voren." [aldus Cf.]

Wie de volgende samenvatting gemaakt heeft, weet ik niet - Gonny Pasman-Sakkers van de Spinoza Kring Soest stuurde hem mij toe, en ik vind het wel aardig er dit blog van te maken.

Lees verder...

Gods bewustzijn?

In het artikel van Andrea Sangiacomo, "Adequate Knowledge and Bodily Complexity in Spinoza’s Account of Consciousness", naar aanleiding waarvan en waarover ik begin vorige maand drie blogs schreef over Spinoza's bewustzijnstheorie [zie onder], was er één uitspraak waar ik toen niet op inging, daar het voor de kern van het artikel niet van groot belang leek. Die bewering werd dan ook gedaan in een voetnoot. Maar hij hield me wel zeer bezig. Ik werd er zelfs nogal verbouwereerd van. Het wordt echter tijd dat ik er eindelijk eens op inga, vooral daar die voetnoot op zich genomen eigenlijk alleen al de geldigheid van het hele bewustzijnsbetoog onderuithaalt.

Kort samengevat, zoals al in de titel is vervat, is het volgens Sangiacomo de lichamelijke complexiteit (waarop de bewustzijnstheorie van Steven Nadler gebaseerd is) samen met verwerving van adequate kennis - en wat hem betreft vooral dat laatste - waarop bewustzijn stoelt. En dat laatste - want in God is immers alle kennis adequaat - leidt dan tot die voetnoot (16) die luidt:

"From Gods point of view, indeed, all the ideas are necessessily adequate, and, thus, God turns out to be conscious at the highest level."

Lees verder...

Spinoza en betrekkelijke autonomie

Nog niet op de website van de RijksUniversiteit Groningen, maar al wel aangekondigd op de website van de OZSW, de Nederlandse Onderzoeksschool Wijsbegeerte, staat dat op 6 september 2014 door de Filosofiefaculteit van de Universiteit van Groningen een Workshop zal worden georganiseerd over Spinoza and Relational Autonomy.

Sprekers zullen zijn: Beth Lord, Matt Kisner, Keith Green en Ursula Renz.  Martin Lenz en Andrea Sangiacomo  (van de RUG) en Heidi Ravven (Hamilton College) fungeren als eerste discussiant.
Deelname is vrij, maar registratie gewenst. Contactpersoon is Andrea Sangiacomo. [Cf.]  

In de thema-omschrijving is iets te bespeuren van het Groningse Spinoza-project: "Naturalisme én teleologie in Spinoza’s filosofie."

"Spinoza’s philosophy has been both celebrated and reviled for its strict commitment to a kind of naturalism, according to which all aspects of human beings are to be understood in fundamentally the same way that we understand any other natural phenomena. Spinoza takes this to imply, most controversially, that our volitions are determined by prior causes, which leads him to deny that humans possess free will in the sense of a spontaneous power for determining one’s own actions in isolation from external things. Although one might take this to imply that Spinoza rules out the possibility of freedom and autonomy, Spinoza insists on the possibility and importance of freedom, a form of self-determination, which philosophers today would describe as autonomy. This workshop aims to bring together scholars interested in the nature of Spinoza’s relational conception of autonomy and its relevance to present day theorizing about relational autonomy."

Aanvulling 26 mei 2014

Er heeft wel op 12 mei een berichtje op facebook gestaan:

Sept 6: Early Modern Philosophy Workshop on ‪#‎Spinoza‬ and Relational Autonomy
Save the date: September 6 (Saturday): Workshop on Spinoza and Relational Autonomy at the University of Groningen. The program is coming soon!! [Cf.]

Lees verder...

Henk Keizer over zijn fascinatie voor Spinoza

In een reactie op het blog waarin ik meldde dat het artikel van Henk Keizer, "Is there a ‘Pancreas Problem’ in Spinoza’s Theory of the Human Mind?", gepubliceerd zal worden in Epoché: a journal for the history of philosophy, vroeg Wim Klever of ik kon zorgen dat Henk en eventuele anderen die regelmatig op dit blog reageren, zich nader zouden willen voorstellen (in mijn woorden, Klever dacht meer aan interviewen). Wel, zie hier het eerste resultaat:

Henk Keizer stelt zich voor:

Na een begin als onderwijzer en leraar mulo/mavo heb ik als onderwijskundige gewerkt bij het Cito (Instituut voor Toetsontwikkeling). Daar moesten we ons onderwijskundig en toetsdeskundig licht laten schijnen over de examens en toetsen die gemaakt werden door de docenten van de scholen. Na mijn pensionering (63) heb ik filosofie gestudeerd aan de Radboud Universiteit. Bij de keuze voor een scriptie kwam ik op Spinoza, of eigenlijk op de Ethica. De wereld, het leven en de mens, vastgelegd in een ‘meetkundige ordening’, dat intrigeerde me (ik had ooit een lo-akte wiskunde gehaald). Mijn scriptie was een onderzoek naar ‘de consistentie en interne geldigheid van Spinoza’s theorie van de verhouding van lichaam en geest’ (Toe maar). Daar werd ik door Gueroult nog op het verkeerde been gezet m.b.t. de attributen, die elk ‘een oneindig wezen in zijn soort’ zouden uitdrukken. Eigenlijk ben ik altijd blijven hangen in die eerste twee delen van de Ethica. Het Theologisch Politiek Traktaat heb ik bijvoorbeeld nog steeds niet gelezen.

                               Henk Keizer, voorjaar 2014 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [19] Wat weet Google van Capelle aan den IJssel?

Waarom krijg ik, als ik onder Google/afbeeldingen "Spinoza" en vervolgens "afgelopen week"  ingeef, dit plaatje?

                

Als je het aanklikt kom je op de website van het WijkOverlegPlatform (WOP) van de gemeente Capelle aan den IJssel en lees je: "Ongeveer 51.000 Capellenaren mogen aanstaande donderdag 22 mei stemmen voor het Europees Parlement. Dat kan naar keuze in een van de 32 stembureaus, van 7.30 uur tot 21.00 uur." Nergens íets over Spinoza - op de hele site niet. Dus is de vraag:

Wat weet Google van Capelle aan den IJssel? Welke verborgen kennis wordt niet gedeeld, maar wel verraden?

Lees verder...

Samuel Taylor Coleridge (1772 - 1834) en Spinoza

In het vervolg op mijn blog gisteren over Spy Nozy Redivivus waarbij ik een tekst overnam over Coleridge en Spinoza uit: Tod E. Jones, The Broad Church: A Biography of a Movement [Lexington Books, 2003 - books.google], neem ik hier nog een vervolgtekst uit dat boek over (zonder verwijzingen) daar het m.i. een goed inzicht geeft in de ambivalente houding van Coleridge t.o.v. Spinoza: aanvankelijke en deels blijvende bewondering, maar - geloviger wordend - al maar meer afstand nemend.

Lees verder...

Ethices en Ad Ethicam, Leibniz’ commentaar op de Ethica, hier voor het eerst in Nederlandse vertaling

De Vlaamse broers Frank en Stan Janssens kunnen de bezoekers van dit weblog bekend zijn: een maand geleden boden zij de Nederlandse vertaling van “ELUCIDARIUS CABALLISTICUS sive Reconditae Hebraeorum Philosophiae brevis & succincta” van J. G. WACHTERUS aan, alsmede het commentaar erop van G. W. LEIBNIZ in zijn Animadversiones De recondita Hebraeorum Philosophia (Animadversiones ad Wachteri librum). [Cf. dit blog]  

Deze keer brengen zij de in de kop genoemde vertalingen van Leibniz' Ethica-commentaren, die hiermee voor het eerst in Nederlandse vertaling beschikbaar zijn. Voor het ontstaan ervan het volgende:

In 2010 volgde Frank Janssens de HOVO cursus gegeven door E. Schliesser over Spinoza's Ethica. Daar hij erg geïnteresseerd was in de commentaren van Leibniz hierop, namelijk de Ethices en de Ad Ethicam, vroeg hij, daar hij geen Nederlandse vertaling kon vinden, zijn jongere broer Stan, classicus van opleiding, om de Latijnse teksten te vertalen (uit G.W. Leibniz - Die philosophischen Schriften 1 - editie Gerhardt)

Aangespoord door een positieve reactie van Prof. Schliesser zijn ze met dit project verder gegaan, hetgeen niet eenvoudig was. Een betrouwbare vertaling vereist een vertrouwdheid met Spinoza's denkwereld die ze zich nog eigen moesten maken. Zij weten zich geen Spinoza-specialisten, maar willen hun resultaat toch graag ter beschikking stellen.

En de webmaster en curator van dit Spinoza-blog is uiteraard verguld en blij dat hij er de internetuitgever van mag zijn. Chapeau dat zij zich met zoveel inzet aan dit project hebben gegeven.  

 Stan Verdult 

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [18] Spy Nozy Redivivus

Aanleiding voor nog eens een blog over Coleridge's beroemde "Spy Nozy"-anekdote resp. incident is een scan die ik van Wim Klever ontving van een van zijn Facebook'friends', Charles T. Wolfe, die meldde:

"18th c. spying reports and the specter of Spinozism... From my friend Claude Xander this amazing story: "Government informer in Somerset 1797 sent to investigate whether Wordsworth & Coleridge were potential French revolutionary agents was very disturbed to overhear them both constantly refer to a certain Spy Nozy."

Al eerder had ik een blog met "Het verhaal over hoe Spinoza 'Spy Nozy' werd."

In de vroege jaren 1790 stonden Coleridge en zijn vriend Wordsworth zeer sympathiek tegenover de Franse Revolutie; vooral Robespierre droegen zij een warm hart toe. Volgens Nicholas Roe zagen ze in hem "an alarming, distorted version of themselves." Binnen twee dagen na de executie van Robespierre op 28 juli 1794 schreef Coleridge The Fall of Robespierre waarin deze voorgesteld werd als "the heroic rebel undaunted by the ruin brought upon himself."

In het najaar van 1798 maakte Coleridge en Wordsworth een reis naar Duitsland, waar ze contacten hadden met o.a. Schleiermacher en op de hoogte kwamen van de Pantheismusstreit. Coleridge kreeg een exemplaar te pakken van Jacobi's Spinoza-Büchlein. Net als Schleiermacher werd hij aangestoken door de systematiek van Spinoza's filosofie en diens inzicht in de natuur. Maar het kan niet zo zijn dat hij pas tijdens die reis met Spinoza in aanraking kwam, want het "Spy Nozy"-verhaal speelde in 1797 en gaat terug op een verhaal dat Samuel Taylor Coleridge in zijn Biographia Literaria (1817) in hoofdstuk 10 vertelde [in te zien bij Gutenberg]

 

Lees verder...

Een ligt schijnende in duystere plaatsen: Boek van de maand

Museum Meermanno in Den Haag zet op Historiek.net iedere maand een interessant boek uit de eigen collectie in de schijnwerpers. Er wordt wisselend aandacht besteed aan de historische en moderne (v.a. 1850) collectie van het museum.

Vandaag is Adriaan Koerbaghs Een ligt schijnende in duystere plaatsen als Boek van de maand aangewezen. Aanleiding is uiteraard het verschijnen eerder deze maand van de hertaling door Michiel Wielema bij uitgeverij Vantilt van Een licht dat schijnt in duistere plaatsen [cf blog over de presentatie en blog en blog met mijn leeservaring]

Museum Meermanno toont tot en met 29 juni de twee originele exemplaren van dit spraakmakende boek. 

Een ligt schijnende in duystere plaatsen (Museum Meermanno) 

Inutilis scientia Spinozana [17] Arnon Grunberg over Spinoza en muziek

Als Yasha heeft Arnon Grunberg een column in de VPRO-gids. Zijn stukje voor de gids van deze week gaat over Spinoza, 'dus' kreeg ik dat toegestuurd van mensen die weten dat ik ook kleinspul op het terrein van Spinozana verzamel. Ik heb er deze aparte rubriek voor.

Ik zal hier niet zijn hele column overnemen, want dat heet plagiaat. Ik zal eerst zelf iets zeggen en daarna enige zinnen uit zijn stukje overnemen - dat heet citeren.

Hij begint ermee dat hij zich een poos geleden met Spinoza heeft bezig gehouden en dat hij twee artikelen over hem schreef en dat hij hem daarna aan de kant schoof ("zoals een sportvisser een vis loslaat nadat hij hem heeft gevangen"). Daar weten we op dit Spinoza-blog alles van (zie zoekvenster).

Hij vertelt dat hij "door omstandigheden de Ethica weer uit de kast" haalde. En daarna begint hij te schrijven over wat Spinoza over muziek schrijft in Ethica 4/Praef. Dat laatste schrijft hij er niet bij, maar dat is iets wat wij uiteraard weten [verder shrijft Spinoza nog over genieten van muziek in 4/45s].

Wat zouden die omstandigheden zijn? Zou hij misschien gevraagd zijn om te spreken bij de presentatie van het boek van Oane Reitsma e.a. (red.), Muziek ervaren. Essays over muziek en filosofie [Budel, Damon, febr. 2014] op 27 juni 2014 [cf.] en zich herinnerd hebben dat Spinoza iets over muziek ervaren schreef? Maar hij staat daar niet onder de sprekers vermeld, dus dat kan de aanleiding niet geweest zijn. Trouwens hij haalde het boek niet vanwege die passage uit de kast, want hij schrijft:

Lees verder...

Spinoza Kring Soest opgericht

Na Amsterdam en Limburg, en na de Delftse Spinozakring of Circulus Delphiae Spinozae, heeft nu ook Soest een Spinoza Kring. Gonny Pasman - Sakkers heeft deze opgericht. Zie wat zij daarover schrijft op de website van de SKS. De opzet is om groepsgewijs Spinoza's werk onder begeleiding van een deskundige met elkaar te lezen. Feitelijk begint dat pas in het najaar van 2014. Dan wordt o.l.v. professor Kees Schuyt de Korte Verhandeling en o.l.v. Nanne Bloksma de Ethica bestudeerd. Hopelijk komen er voldoende belangstellenden. Onder het menu "links" is Spinoza.blogse.nl nog niet vermeld, maar dat zal er waarschijnlijk nog wel van komen.

Webmaster en curator van Spinoza.blogse wenst de SKS alle succes.

Zie oprichtster Gonny Pasman - Sakkers temidden van haar weelde aan Spinozana... 

Inutilis scientia Spinozana [16] Rudi Rotthier's agenda (voor wakkere mensen)

Het VPRO-programma Nooit meer slapen op Radio 1 van vrijdag 23 mei a.s. van 0:35 - 02:00 uur zal gaan over "De totstandkoming van Nederland in groter perspectief". Daarin zal ook Rudi Rotthier aan het woord komen over zijn boek De naakte perenboom. Op reis met Spinoza.

De volgende morgen, zaterdag 24 mei 2014 (als hij dan maar wakker is), zal hij op de jaarlijkse algemene ledenvergadering van de Ver. Het Spinozahuis in Rijnsburg om 11.30 uur een lezing geven over: "Tussen haring en vinexwijk: op zoek naar Spinoza."

Daarna spoedt Rudi zich naar het Pakhuis De Zwijger in Amsterdam waar tussen 15.00-18.00 uur de VPRO Bob den Uyl Prijs zal worden uitgereikt voor het beste literaire reisboek, waarvan het zijne op de shortlist van zes staat. Cf.

Kortom, Rudi staat een druk programma te wachten.

Hoe een mogelijk aardig idee over Spinoza en technologie werd gemold

Op zondag 30 maart 2014 werd aan de School of Humanities and Social Science at The American University in Cairo [AUC] een lezing gegeven over "Spinoza, the Mind/Body, and Technology". De lezing werd gegeven door de associate professor of philosophy en dean van de opleiding, Nathaniel Bowditch.

 

Als je ziet hoeveel werk er aan besteed werd: een affiche; een dag later stond er een korte impressie en een kort interview door Salma Rizk met de spreker op soundcloud; nog een dag later, op 1 april, werd op Picasaweb een foto-impressie geplaatst van foto's genomen door Hanan Khayal en Salma Rizk. En gisteren verscheen een video van het gebeuren op Youtube (ik haal het niet binnen, u ziet het daar wel). Als je ziet dat voor deze bijeenkomst ook nog gold: "This Event is open to the public," voel je plaatsvervangende schaamte als je ziet hoe de spreker z'n verhaal heeft opgezet en vooral afraffelt. Jammer, en dat terwijl er naar mijn indruk best een aardig idee aan ten grondslag lag.

 

Daniel Schneider, een nieuw opkomende Spinoza scholar om in de gaten te houden

Het blog dat ik nodig vond te schrijven over een hoofdstuk dat Eric Schliesser bijdroeg aan een al lang in de maak zijnd "handboek" over Spinoza, deed mij deze graduate filosofiestudent ontdekken, Daniel Schneider, die deze maand bij Steven Nadler promoveert - of misschien al gepromoveerd is. [Merkwaardig dat op de website van de University of Wisconsin–Madison de gegevens over promotie-bijeenkomsten niet te vinden zijn: althans ik kon ze niet ontdekken tussen de agenda met vele andere educatieve, culturele en sportieve activiteiten. Je zou toch zeggen dat het bij promoties om een belangrijk einddoel van universiteiten gaat, waaraan groot belang zou worden gehecht. Misschien is dat ook wel zo, maar niet op de website.]

Zijn dissertatie is getiteld: Certainty in Spinoza’s Rationalism Spinoza’s Method of Certainty. Meer erover is te lezen aan het eind van zijn CV ik vond het boeiend om te zien. [Correctie 26-3-2016]  

Lees verder...

Marx en Spinoza

Het boek van

Franck Fischbach, La production des hommes. Marx avec Spinoza, dat in 2005 bij PUF verscheen kreeg onlangs een herziene en vermeerdere nieuwe uitgave bij Vrin. [Cf. AAS]
Behalve dat kreeg het ook een wat rustiger cover.
Als ik het wel heb reikt het verder dan alleen aangeven wat Marx over Spinoza schreef, maar brengt het, zoals ook Yovel indertijd deed, een dieper gravende vergelijking naar overeenkomst, zoals de titel al een compagnonschap suggereert: Marx met Spinoza.  

  

Recensie boek Martin Saar over Spinoza's politieke filosofie

Het melden waard.  

Op Deutschlandfunk een bespreking van het boek van
Martin Saar, Die Immanenz der Macht – Politische Theorie nach Spinoza. Suhrkamp Verlag, Berlin 2013, 459 Seiten, 22,00 Euro.

Als ik het wel begrijp komt het vanmiddag om 16:10 uur aan de orde in het programma Büchermarkt. 

Daaruit enige beginalinea's:

Vor dem Hintergrund der Religionskriege vertritt Baruch de Spinoza eine undogmatische religiöse Einstellung, die andere Vorstellungen nicht bekämpft, sondern akzeptiert. Religiöse Glaubensrichtungen können kein Recht auf eine allgemeingültige Wahrheit mehr beanspruchen. Damit trennt er nicht nur Wissen und Glauben voneinander, sondern auch die Religion von der Politik, deren enge Verbindung schließlich in die religiösen Bürgerkriege geführt hatte.
In seiner Schrift Tractatus Theologico-Politicus gründet er die Politik sogar auf die Demokratie, wenn er schreibt:

"Die Demokratie (. . .) ist (. . .) zu definieren als eine allgemeine Vereinigung von Menschen, die in ihrer Gesamtheit das höchste Recht zu allem hat, was sie vermag."

Der Staat basiert nicht auf der Macht des Souveräns, sondern auf der Macht der Menge. Die Macht des Staates verdankt sich auch nicht seiner Einheit, sondern entsteht aus der Vielheit und Heterogenität des Volkes heraus. Spinoza siedelt daher Macht im Spannungsfeld zwischen Regierung und Bürgern an, was Martin Saar in seinem Buch plastisch herausarbeitet. [Zie verder aldaar

 Cf. op dit blog het verslag van mijn leeservaring en in dit blog links naar andere besprekingen

Johannes Colerus pro en contra Spinoza

Al meermalen is Johannes Colerus in dit weblog aan de orde geweest (zie desgewenst zoekvenster).

De "Korte, dog waaragtige levensbeschryving van Benedictus de Spinoza" van zijn hand, die hierboven in tekst wordt aangeboden, was gemaakt op basis van de "Nieuwe uitgave van Leven van Spinosa" die de Haagse uitgever Martinus Nijhoff in 1880 op de markt had gebracht. De voorafgaande Predicatie was bij die uitgave weggelaten.

Oorspronkelijk was die Levens-beschrijving bijgevoegd bij "De waarachtige Verryzenis Jesu Christi uit den dooden, Tegen B. de Spinosa en zijne aanhangers verdeedigt, etc." Uitgegeven door Lindenberg in 1705 - 4, 214 pp.

Nu zag ik zojuist dat dit werk in 1732 was heruitgegeven en dat deze editie bij books.google gedigitaliseerd staat:

De waarachtige Verryzenis Jesu Christi uit den dooden, Tegen B. de Spinosa en zijne Aanhangers verdeedigt, In een Predicatie bevestigt, in de Christ-Lutersche Gemeente van 's Gravenhage, op den H. Paaschdag, in 't Jaar onzes Zaligmakers, 1704.
Benevens een naukeurige Levens-beschryving, van dezen Beruchten Wysgeer, zo uit zyn nagelate Schriften als mondeling verhaal van nog in 't leven zynde geloofwaardige persoonen, zamengestelt Door Johannes Colerus, Hoogduitsch Praedicant van voornoemde Gemeente.  Amsterdam, By Hendrik Burgers, Boekverkoper in de St. Annestraat, 1732 - VII, 214 pp.

Lees verder...

Was Spinoza geen naturalist?

Voor dat boek dat al ruim vijf jaar in voorbereiding is en almaar niet verschijnt, Michael Della Rocca (Ed.), The Oxford Handbook of Spinoza [Oxford: Oxford University Press - cf. dit blog] schreef Eric Schliesser een bijdrage: "Spinoza and the Philosophy of Science: Mathematics, Motion, and Being." Intussen zijn enige hoofdstukken al op internet geplaatst, waaronder dit van Schliesser, en met toestemming van alle partijen mocht Karel D'huyvetters het vertalen en op de website Spinoza in Vlaanderen opnemen. Daar is sinds enige dagen te lezen: "Spinoza en de wetenschapsfilosofie: wiskunde, beweging en het zijn." [Cf.]

Het is een deels interessant en deels irritant stuk. Schliesser wil erin aantonen dat Spinoza nogal kritisch, zelfs sceptisch, tegenover natuurwetenschap stond en dat voor hem wiskunde helemaal zo belangrijk niet was. Vooral gaat hij in tegen de overheersende opvatting dat Spinoza een mechanistische natuurkunde aanhing. Dat is tamelijk tegendraads. Maar hij levert er deels interessante argumenten voor aan. Maar het stuk laat zich niet makkelijk consumeren; een echt ordelijke en systematische auteur is Schliesser niet. Op een of andere manier doet hij zich zekerder voor dan hij m.i. is (als ik ook de vele dankbetuigingen in de voetnoten zie...)

Lees verder...

Nog een op komst: "Plural Temporality"

Ook  bracht Ferdie Fluitsma mij op de hoogte van dit te verschijnen werk van de Italiaan

Vittorio Morfino, Plural Temporality. Transindividuality and the Aleatory Between Spinoza and Althusser. Brill [volgens Amazon in dec. 2014, volgens Brill zelf in juli 2014]

De uitgever schrijft: "Plural Temporality traces out a dynamic historical relationship between the texts of Spinoza and of Althusser. It interrogates Spinoza’s text through Althusser and vice versa, with the intention of opening new horizons for the question of materialism. From the fragmentary intuitions Althusser produced about Spinoza throughout his life, Morfino builds a new and comprehensive interpretation of Spinoza's philosophy. In the later sections of the book, this interpretation is used to clarify some of the more problematic aspects of the late Althusser’s philosophy, thereby offering new concepts for a materialist philosophy and the development of Marxist theory."

Alvast genoteerd: volgend jaar "Spinoza and Theology"

Na Charlie Huenemann's Spinoza's Radical Theology. The Metaphysics of the Infinite [Acumen Publishers, 2013 - cf. blog en blog] wordt door Bloomsbury (maar niet op de eigen site) aangekondigd voor volgend jaar zo vernam ik van Ferdie Fluitsma:

Daniel Whistler en Jennifer Bunker, Spinoza and Theology. Bloomsbury Academic, 9 April 2015 [cf. Amazon]

"Spinoza and Theology" is a comprehensive examination of Spinoza's legacy in theology. It assesses his dual representation as a heretic against whom theology must defend itself, and as a proponent of ethical thinking. The volume investigates Spinoza's argument for the existence of God and how this conception differs from other philosophical and religious variants. Further emphasis is placed on the radical Enlightenment context of Spinoza's rejection of key elements of the theological tradition. A central tenet of this study is the focus on Spinoza's 'radical mutation': he mutates established concepts rather than inventing new ones. In so doing, the study discusses Spinoza's relation to religious traditions, his rationalism, philosophical style, and his treatment of biblical texts. His legacy is further explored in the nature and form of post-Spinozist theology. As an academic resource, this book offers readers the opportunity to engage with the work of Spinoza from constructive, critical, and historical viewpoints".

Larry Sanger over Sed omnia praeclara tam difficilia quam rara sunt

Larry Sanger is Amerikaans filosoof en vooral "epistemologist", naar eigen zeggen medeoprichter van Wikipedia, waarmee hij stopte uit onvrede met de kwaliteit van de artikelen, werd in september 2011 geïnterviewd door Dan Schneider [cf.]. Toen de interviewer een vraag eindigde met "To quote Spinoza: ‘All things excellent are both difficult and rare,’" antwoordde Sanger:

"One of my most favorite quotes in all of philosophy, although I thought it was more to the effect that all excellent things are as difficult as they are rare, meaning, I guess, that the reason that excellent things are rare is that they are difficult—or more precisely, the rareness of excellent things is a function of their difficulty. As I recall (I could have this completely wrong), Spinoza’s point was that to do something excellently, one must first have humility, because it is rare really to succeed, and one must also work especially hard if one is to have any hope of achieving it. Spinoza, by the way, was a great one for the moral and psychological importance of freedom."

Jules Lagneau (1851–1894) Spinoza zat het dichtst bij de waarheid

Uit een blog van Willy Schuermans citeer ik hier een passage die deze opdiepte uit het artikel van de Franse literaire criticus Albert Thibaudet (1874-1936) "Les cahiers de Barrès" over de Franse romanschrijver Maurice Barrès (1862-1923) uit de tijd dat die aan het Lycée de Nancy les kreeg van filosofieprofessor Jules Lagneau (1851-1894). Het boterde niet tussen meester en discipel en het kwam zelfs tot een breuk. Barrès schrijft erover in zijn Cahiers. Lagneau zou hem ooit toegevoegd hebben: "M. Barrès, nul philosophe n’a possédé la vérité, mais rappelez-vous toujours que c’est Spinoza qui l’a approchée du plus près." - "Mr Barres, geen filosoof heeft de waarheid in pacht, maar onthoud voor altijd dat Spinoza die het dichtst heeft genaderd."

[Voorbeeld van een ideeën-keten. Ik heb dit, zoals gezegd, van Willy Schuermans, die het gelezen had bij Albert Thibaudet, die het weer had van Maurice Barrès, die zei het gehoord te hebben van Jules Lagneau, die dit had gezegd over Spinoza, maar het - wie weet - zelf misschien ook wel weer van iemand gehoord had...]

Henk Keizer helpt het Pancreas-probleem de wereld uit

Met enige (afgeleide) trots mag ik hier melden dat Henk Keizer, die we hier regelmatig in reacties tegenkomen *), deze week bericht kreeg dat zijn artikel na peer review is geaccepteerd en gepubliceerd zal worden in het Amerikaanse tijdschrift Epoché: a journal for the history of philosophy, waarvan Theodore George van Texas A&M University de hoofdredacteur is.

De beoordelaar aan wie de redactie het artikel had voorgelegd had geen enkele restrictie: "This article is suitable for publication without revisions. It argues an interesting thesis, it is reflective and meticulous; it makes a contribution that anyone interested in questions concerning emboddiment can appreciate."

Het bijzondere is dus dat zijn artikel relevant geacht wordt voor hedendaags debat, want het blad "considers the history and tradition of philosophy to be an essential part of contemporary philosophical discourse."

 

Hier de titel en vervolgens de inleiding van het artikel (zonder de voetnoten):

Lees verder...

Revolutionary Ideas in Nederlandse krant besproken

Na het signaleren van besprekingen in The Financial Times [cf blog van 15 maart] en in The Wall Street Journal [cf blog van 5 mei] van

Jonathan Israel's Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from The Rights of Man to Robespierre [Princeton University Press, March 2014] kan ik nu na een tip van Adrie Hogendoorn melden dat

Paul Steenhuis gisteren in NRC Handelsblad zijn recensie van het nieuwste boek van Jonathan  Israel gaf. Steenhuis geeft mij daarin de indruk wel iets te zien in Israel's visie dat de Franse Revolutie niet als één historisch proces te beschouwen is, waarover in z'n geheel iets te zeggen is, maar dat er wel drie revolutieprocessen waren: een democratisch-republikeinse, gebaseerd op de ideeën van Diderot (en Spinoza), een gematigd verlichte revolutie (met een constitutionele monarchie) en een autoritair populistische van Robespierre (gebaseerd op ideeën van Rousseau).

Het artikel werd geïllustreerd met cartoons van Joost Holscher. We zien Spinoza als een 17e eeuwse Diogenes met een lamp op zoek naar? Een mens in de revolutionair? Revolutionaire ideeën?

 

Margaret Jacob in Soeterbeeck-programma

De lezing die Margaret Jacob, hoogleraar Geschiedenis aan de Universiteit van Californië, Los Angeles (UCLA) op 8 mei in het Nijmeegse Soeterbeeck-programma The Legacy of the Enlightenment gaf [cf. blog), kreeg de titel "How Radical was the Enlightenment? What do we mean by Radical?" Die lezing staat, samen met een kort verslag van Joos van Vugt en een reeks foto's van Rutger van Loo, in z'n geheel op de website van Soeterbeeck.

Uiteraard valt ook de naam van Spinoza, maar toch vooral in een kritische opmerking over het project van Jonathan Israel:

"Jonathan Israel reduced all of those influences into an Ideengeschichte centered on the intellectual legacy of Spinoza and he excluded any significant English or French component. Since then the exclusion has deepened and also acquired a polemical edge.
If I think that Israel's simplification of the way intellectual influence and human agency work - an idealist rendering that also effaces the political - will not stand up under scrutiny, so too I think aspects of my own youthful thinking are in need of a reformulation." 

[Foto: uitsnede uit een foto van Rutger van Loo]

Baruch Spinoza - "God is alles en alles is God"

Deze veel geuite pantheïstische stelling, de vaak gehoorde en makkelijk gedane omkering van Ethica-stelling 1/15, waarover het hier onlangs nog ging n.a.v. Jason Dockstader, is nu ook verspreid onder jongeren van twaalf jaar en ouder via dit boek dat in maart verscheen:

Janny van der Molen, Grote Gedachten. Met illustraties van Els van Egeraat. Uitg. Ploegsma, 2014 - 256 pag.  €24,95

 

Op Youtube waarin de schrijfster haar boek toelicht, is te lezen

"Plato, Socrates, Friedrich Nietzsche, Hannah Arendt, Julia Kristeva, John Stuart Mill, Immanuel Kant, Karl Marx, René Descartes, Baruch Spinoza, Augustinus, Thomas van Aquino, Aristoteles en John Locke: 14 filosofen met Grote Gedachten. Maak kennis met hun ideeën in Grote Gedachten, een boek met zes verhalen over grote filosofische thema's als goed & kwaad, idee & materie, leven & dood, man & vrouw. Voor iedereen van twaalf jaar en ouder die van nadenken houdt."

De Spinoza-illustratie die Els van Egeraat voor dit boek maakte (verspreid via twitter)

 

Historiek.net schrijft uitgebreid over Vrijdenker Koerbagh

Naar aanleiding van het uitkomen van Het licht dat schijnt in duistere plaatsen schreef André Horlings een uitvoerig en interessant  stuk op Historiek.net over Adriaan Koerbagh. Hij vat nogeens het hele verhaal over hem samen en komt dan op het boek, waarover hij schrijft:

"Na bijna 3,5 eeuw kan iedereen dan eindelijk ongehinderd kennis nemen van ‘de verheldering van de voornaamste kwesties van theologie en godsdienst’ volgens Adriaan Koerbagh, in Het licht dat schijnt in duistere plaatsen. Dat zal alleen veel minder indruk maken."   

Zonder vermelding van herkomst (no problem) wordt gebruik gemaakt van het fotootje dat ik vorige week maakte van de uitgave van Een ligt van Hubert Vandenbossche in 1974. Zo kan ik zien dat Spinoza.blogse niet ongezien voorbij gaat. [Van een storend foutje in zijn tekst, heb ik Historiek.net op de hoogte gebracht; dat zal er wel uit worden gehaald.]  

De exemplaren van Een ligt schijnende in Duystere Plaatsen zijn sinds gisteren tot en met 29 juni te zien in de boekenzaal van Museum Meermanno. Van de tekst zijn de eerste twaalf katernen (tot en met bladzijde 176) gedrukt; daarna werd het boek in beslag genomen. In de beide exemplaren die in Museum Meermanno worden bewaard, is de rest toegevoegd in handschrift.

 

Émile Edmond Saisset (1814 – 1863) "Les origines du panthéisme de Spinoza"

De naam van deze Franse filosoof kwam al in diverse blogs voor. Nu krijgt hij een eigen blog daar ik van Ferdie Fluitsma hoorde dat een Engelse vertaling van een verhandeling van hem over Spinoza's pantheïsme als PDF is te downloaden.

              SPINOZA Oeuvres trad. É. Saisset 2 vol. ed. 1842 [cf]

Saisset was hoogleraar filosofie in Caen en daarna aan de École Normale van Parijs en aan de Sorbonne. Hij publiceerde diverse werken, maar hier gaat het om Spinoza. Hij vertaalde zo ongeveer de complete Spinoza. Deze vertalingen kwamen uit in 1842 (en worden nog steeds herdrukt en aangeboden; zie boven 1e editie, hieronder recente cover):

L’éthique
Le traité de la réforme de l’endettement
Le traité théologico-politique
Le traité politique 
Les Lettres

Daarbij verscheen
Saisset, Émile Edmond, Introduction aux oeuvres de Spinoza. Paris, Béthune et Plon, 1843. - CCX [Cf. Hathitrust ook archive.org]

 

   


Traduction française de Saisset, 1849. [PDF 04 juin 2002, par David Bosman]

De vertalingen werden nog eens heruitgegeven: 

Introduction critique aux œuvres de Spinoza (1860)
Œuvres de Spinoza traduites par Émile Saisset, avec une introduction critique (3 volumes, 1861)

[Tome I - Tome II - Tome III]

   

Lees verder...

Nieuwe Spaanse vertaling van de TTP

Dit meld ik hier uiteraard vanwege de cover, waarop een speciaal voor deze uitgave gemaakte tekening van Spinoza prijkt.

Baruj de Spinoza, Tratado teológico político. Traducción de José Luis Gil Aristu, Epílogo de Jonathan Israel. Laetoli, 2014

In de serie "Los Ilustrados" worden de werken gepubliceerd van auteurs uit de radicale Verlichting. 

       

 

Spinoza - a maverick

Uiteraard is Spinoza "a maverick" - (enige omschrijvingen van internet geplukt:) "a person who thinks and acts in an independent way, often behaving differently from the expected or usual way; a rebel, someone who shows a lot of independence; (original: an unbranded calf that is separated from its mother); do not behave in the same way as other people.

Op maandagmiddag 19 mei van 16:00 - 18:00 uur, spreekt Susan James (Birbeck, Londen) in Amsterdam over "Models to Imitate. Spinoza's Analysis of natural Rights." Op de website van de Afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam vindt je alleen deze titel, locatie en mogelijkheid om je aan te melden. Op de website van de VHS met de agenda vindt je meer, n.l. het Abstract:

"According to Spinoza, our natural right is simply a right to do anything in our power. Someone who rescues a woman from drowning does so by natural right, but the same applies to a man who rapes her. This view may well strike you as both outrageous and pointless; and indeed, that is the problem. What are we to do with a conception of natural rights that is so distant from the ones with which we are familiar and seems to lack the very qualities that make natural rights valuable? And why should Spinoza, a generally benevolent if tough-minded theorist, have adopted such a maverick position? Given the centrality that he assigns to natural right, these questions have received surprisingly little attention. In this paper I try to answer them, and in doing so to draw out what I take to be two productive aspects of Spinoza¹s view."

Lees verder...

Koerbagh's "Een licht" vandaag in Trouw

Dagblad Trouw heeft vandaag over twee pagina's een signalement van het boek van Adriaan Koerbagh. Sebastien Valkenburg had daarvoor een interview met Bart Leeuwenburg over Koerbagh en zijn boek. Het werd een duidelijk (Koerbagh waardig) stukje. Een bespreking van het boek wordt nog niet aangekondigd, maar verwacht ik nog wel.

Adriaan Koerbagh: "een Multatuli van zijn tijd" (naar Hubert Vandenbossche)

Ja, nu we de frisse hertaling van Een licht dat schijnt in duistere plaatsen. Een verheldering van de voornaamste kwesties van theologie en godsdienst [hertaling Michiel Wielema, uitgever Vantilt] kunnen lezen, zijn we zelf in de gelegenheid te zien dat Hubert Vandenbossche gelijk had met die typering die hij ruim een jaar geleden via dit blog gaf. *)

Om meerdere redenen is dit een bijzonder boek. De hoofdreden is uiteraard de inhoud, waarover ik het zo dadelijk ga hebben. Eerst even de andere redenen. Daaronder reken ik de drie bijzondere geschiedenissen die dit boek meemaakte.

Op de eerste plaats natuurlijk de lotgevallen van de auteur door de vervolging van wie het in 1668 niet kon verschijnen. Slechts twee exemplaren die voor het proces tegen Adriaan Koerbagh zijn gebruikt, zijn bewaard gebleven. Die erbarmelijke geschiedenis van Adriaan Koerbagh door Bart Leeuwenburgh beschreven in Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh (1633-1669) en begin vorig jaar door uitgeverij Vantilt uitgebracht, acht ik bij de bezoekers van dit weblog genoegzaam bekend.

Lees verder...

Ter eventuele voortzetting van de discussie over Dockstader

Door een eigenaardigheid van blogse worden reacties soms na ruim drie weken niet meer doorgegeven onder "laatste reacties". Gisteren werd de 20e reactie op het blog van 5 mei eerst nog wel en daarna niet meer in de rechter kolom zichtbaar gemaakt. Hoe dat komt weet ik niet, maar irritant is dat wel.

Aangezien er op dat blog, "Akosmisme? Zoals God in Spinoza's Kosmos en in ons zit, verdwijnen de Kosmos en wij juist niet maar lichten zeer helder op", over het artikel van Jason Dockstader, "The Day in Which All Cows Are White: Spinoza’s Acosmism in Another Light," wellicht nog reacties gewenst zijn, open ik met dit nieuwe blog de mogelijkheid de discussie hieronder desgewenst voort te zetten. Ik plaats hieronder mijn laatste reactie ook naar hier.

Nieuwe stroming: Vandenendenisme

Lees verder...

De Tao van Spinoza?

In het verlengde van het blog over het artikel van Jason Dockstader, wijs ik hier op een kort artikel van Daan Oostveen, "Spinoza, Daoism and the mind-body problem." Hij geeft daarin een sumier, maar aardig overzicht van het mind-body-problem, het zgn. 'hard problem' zoals geformuleerd door David Chalmers, bekritiseert Dick Swaab's We zijn ons brein, is met Chalmers van mening dat het zgn. 'neutral monism' met z'n 'aspectionisme' het meest veelbelovend is om de lichaam-geest-thematiek te bestuderen en behandelt in dat kader kort Spinoza's aanpak die hij vergelijkt met het Daoisme.

De slotalinea's luiden:

"Daoism offers an answer to the mind-body problem very much like Spinozas. Just as I equated the ineffable ontological core of the Spinozist substance to the ineffable Tao, the infinite attributes are very much like Te in Daoism. Te is expression of Tao, just as the attributes are perspectives on substance . Mind and matter are both just ways of expression. They intertwine incessantly in the power struggle of nature. None of these expressions are real in the ontological sense. They are just expressions that arise from nature and will fade away eventually.

Like David Chalmers, I believe that neutral monism is a very strong candidate against the materialist mainstream. In a time where materialism has been adopted as the mainstream position, it is important to point out that materialism is a metaphysical position just as any other. Eastern philosophy never had much feeling for materialism. It turns out that Daoism at least can be safely interpreted as a neutral monism. The understanding of mind in Spinoza, Daoism and other neutral monist philosophies should be given more attention. We will likely gain more insight on the mind by leaving the materialist mainstream and investigate other metaphysical candidates."

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [15] Creatief met Spinoza over de dood

In The Telegraph vandaag een arikel over: "The real reasons why death is still so hard to talk about with your loved ones." Header: "As research shows more than half of Britons in relationships do not know their partner's end-of-life wishes, Louisa Peacock examines why death is still so unspeakable – and discovers it wasn't always this way."

Peacock doet een pleidooi dat we meer met elkaar praten over de dood en citeert ene Dr John Troyer die op een conferentie over de dood in Los Angeles gezegd zou hebben:

"Today, this day, and for the remainder of your days, talk about death with everyone you know and encourage them to do the same. Just remember, and here I am paraphrasing the philosopher Spinoza, discussing death is a meditation not on dying but on living life."

Dat noem ik nog eens creatief omgaan met Spinoza.  

NRC Handelsblad kwam met "een voorproef" van De naakte perenboom

Wat is er met NRC Handelsblad aan de hand? Rudi Rotthier's De naakte perenboom is al ruim 7 maanden uit en het is ook al in grote stapels in de ramsj gesignaleerd op het bekende Boekenfestijn dat 't voorbije weekend in Utrecht was neergestreken (ja, nu al! Wat is er met uitgevers aan de hand?)

En nu pas kwam zaterdag de rubriek ‘De voorproef' van die krant, "waarin boekenredacteuren wekelijks een eerste oordeel over nieuw binnengekomen boeken geven," met, jawel: een VOORPROEF! Alsof het boek nog maar net geantichambreerd is. We lezen (het is zo'n kort stukje dat het wel in z'n geheel geciteerd mag worden, denk ik):

"Rudi Rotthier is een Vlaamse reisschrijver die in De naakte perenboom het land van zijn noorderburen verkent. Hij ontdekt dat „chagrijn niet per se tot de volksaard behoort, maar in ieder geval diep is geworteld”. En dat komt omdat hij met een nogal ambitieuze invalshoek door ons land reist: wat is er over van Spinoza? Dat valt natuurlijk een beetje tegen, wat overigens vaak behoorlijk grappige passages oplevert.

Nuchter constateert Rotthier dat de vermeende maakbaarheid van de samenleving vaak contrasteert met het gecompliceerde mensbeeld van Spinoza. En het lijkt Rotthier daar stiekem meer om te doen: het contrast tussen rechte wegen en rechtlijnig denken enerzijds, en het pleidooi voor productief falen van Spinoza; tussen competentie en ernst en een „bon vivant die uit zijn nek kletst” anderzijds. Het lijkt een portret van de volksaard, maar ondertussen verloochent hij zijn reisschrijverschap niet." [Cf.]

Inutilis scientia Spinozana [14] Mondriaan & Spinoza

Zoals bekend [zie ook dit blog] had Mondriaan (1872-1944) iets met Spinoza. Daarom beveelt Spinoza hoge biedingen aan op Mondriaans schilderij Compositie met rood, blauw en grijs.

Vanmiddag werd bekend gemaakt dat het schilderij Compositie met rood, blauw en grijs van Piet Mondriaan op 23 juni in Londen geveild zal worden. Mondriaan schilderde dit doek in 1927. Volgens veilinghuis Sotheby's kan het 17 tot 22 miljoen euro opbrengen [cf.]. Spinoza.blogse schat de opbrengst op 28 miljoen euro.

Het veilingrecord voor een kunstwerk van de in Amersfoort geboren kunstenaar staat op 21,5 miljoen euro. Dat bedrag werd voor zijn schilderij Compositie met blauw, rood, geel en zwart uit 1922, op een veiling in 2009 opbracht. Het schilderij Broadway Boogie Woogie, dat Mondriaan in 1923 had geschilderd, bracht in 2004 op een veiling bij Sotheby's 15 miljoen euro op.

Voor Mondriaans onvoltooide schilderij Victory Boogie Woogie dat nu in het Gemeentemuseum in Den Haag hangt (en dat president Barack Obama op 25 maart 2014 na de "nucleaire top" bezocht), betaalde de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit in 1997 82 miljoen gulden (37 miljoen euro). Het fonds was daartoe in staat gesteld door een schenking van De Nederlandsche Bank, die met dat gebaar afscheid wilde nemen van de gulden.

Jan Knol stelt zijn "Spinoza's 259 stellingen" ruimer beschikbaar

Voor een cursus over de Ethica die Jan Knol in 2011 gaf voor de Amsterdamse Spinoza Kring, maakte hij een boekje, waarin hij de stellingen uit het Latijn vertaalde en toelichtte. In die kort gehouden toelichtingen kwamen waar nodig de definities en axioma's op de proppen.

Hij gaf het de titel: Spinoza's 259 stellingen.  

Daar er vraag bleef naar dat cursusboek, heeft hij het onlangs grondig herzien en opnieuw laten kopiëren en met een ringbandje inbinden om het zo weer beschikbaar te hebben voor belangstellenden. Voor 20 euro (incl. verzendkosten) zendt hij het toe. U kunt hem daartoe bereiken op zijn e-mailadres (spaties verwijderen): janknol @ lijbrandt . nl (Het is in A5-formaat).

Ik kan het boekje aanbevelen, niet zozeer aan hen voor wie Spinoza geheel nieuw is, die zouden het eigenlijk alleen met vrucht kunnen gebruiken zoals het oorspronkelijk bedoeld is: bij een cursus erover. Maar wie al meer thuis zijn in Spinoza's leer, kunnen die hier weer eens op een andere manier tot zich nemen. Dan zullen sommigen hier en daar een vraagtekentje plaatsen bij een uitleg van Jan Knol, maar je kunt dat ook ervaren als een mogelijkheid om het eigen ontstane beeld van Spinoza's filosofie aan dat van een andere Spinoza-student, die ook Knol is, te toetsen.

Lees verder...

Reformatorisch Dagblad besprak Henri Krop's Spinoza-boek

Het Reformatorisch Dagblad van vrijdag 9 mei 2014 bevatte een uitgebreide en serieuze bespreking van het boek van Henri Krop Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. Het stuk is van de hand van Klaas van der Zwaag en kreeg de titel mee: "Spinoza, vrijdenker en fatalist."

De header: "Een vrijdenker en fatalist of determinist. Dat was de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (1632-1677). In zijn tijd verguisd als dissident en vermeende atheïst, geldt hij nu als icoon van Nederland."

Van der Zwaag typeert het boek als een "magistrale studie" en stelt iets verderop, na een redelijke schets van enige hoofdlijnen met - uiteraard - het accent op de relatie of eventuele verwantschap tussen het spinozisme en de gereformeerde orthodoxie en de vaststelling "Leden van de Gereformeerde Kerk bezweken in de achttiende eeuw voor de verleiding van het spinozisme, dat een filosofische variant van de predestinatieleer verkondigde," geeft hij als z'n oordeel: "Het boek van Krop is adembenemend beschreven. De ruim 800 bladzijden lezen als een trein, omdat Spinoza en zijn invloed breed uiteengezet worden in de wijdere context van kerk, cultuur en samenleving. Het boek is niet alleen een studie over Spinoza, maar peilt ook de cultuur- en geestesgeschiedenis door de eeuwen heen. Het spinozisme is de wereldbeschouwing voor de moderne mens, zo concludeert Krop."

François Poullain de La Barre logenstraft Spinoza's vrouwbeeld

Uit de lezing die Piets Steenbakkers gisteren als laatste in de voorjaarscursus van de VHS die dit jaar ging over de Politieke verhandeling, hield over democratie (hfst. 11), haal ik slechts één ding: de uitsluiting van vrouwen (naast servi/slaven e.a.) van deelname aan het bestuur. Over dat onderwerp is veel geschreven. En ook vormde dat hét onderwerp van het nagesprek van mijn groep. Sommige namen het Spinoza kwalijk dat hij zo kortzichtig had geschreven en iemand zei zich plaatsvervangend te schamen over wat Spinoza daar in §4 van hoofdstuk 11 had geschreven...

Ik wil hier naar voren halen waar Steenbakkers op wees tegen degenen die ter vergoelijking van Spinoza erop wijzen dat hij een kind was van zijn tijd en dat je dus eigenlijk geen ander standpunt van hem had kunnen verwachten: zo vond men dat toen nu eenmaal. Dat argument, dus dat Spinoza niet anders had kunnen schrijven, wordt volgens Steenbakkers onderuit gehaald doordat in 1673, dus twee jaar voor Spinoza aan zijn Tractatus politicus begon, van de Frans-Zwitserse cartesiaanse filosoof François Poullain de La Barre (1647-1723) anoniem het boek verscheen De l’Égalité des deux sexes, discours physique et moral où l’on voit l’importance de se défaire des préjugés [Paris, Chez Jean du Puis, 1673 - "Over de gelijkheid van de twee seksen. Natuurfilosofisch en moreel vertoog, waarin men ziet hoe belangrijk het is zich van vooroordelen te bevrijden"]

Lees verder...

Spinozacartoon van Papeto Favio Portilla

De Spinozacartoon van Papeto Favio Portilla (1972) uit uit Colombia had ik al eens gesignaleerd in een blog van 13 december 2010. Maar nu ik onlangs deze foto aantrof op een Chinese site, wil ik die cartoon graag nog eens binnenhalen. [Hier iets meer over Papeto]

 

Bespreking in The Wall Street Journal van Israel's "Revolutionary Ideas"

Book Review: 'Revolutionary Ideas' by Jonathan Israel
door Ruth Scurr in The Wall Street Journaal van 9 mei 2014:

The seeds of the French Revolution were sown by advocates of press freedom arguing for basic human rights.

Scurr heeft nogal wat aan te merken op Israels boek, maar weet weinig of niets van Spinoza zoals blijkt uit:

"Central to the story is Spinoza, the 17th-century philosopher and rationalist who argued that everything that exists in nature (or in the universe) is a single reality and that God is distinct from the world."

Carel Peeters is de eerste bespreker van "Een licht"...

... hij wint, maar zijn stuk in Vrij Nederland, "Tegen de drek van onwetendheid," dat vandaag op de website verscheen, is ook wel een beetje aan de snelle en oppervlakkige kant. Misschien een haastklus zoals het besproken boek dat hier en daar ook wel een beetje leek te zijn? Ik bedoel dus het boek uit 1668: daaraan was volgens Michiel Wielema hier en daar merkbaar dat Koerbagh er in grote haast aan moet hebben gewerkt.

Enfin, de kop van de recensies is eraf: het ruimer informeren van Nederland over Adriaan Koerbagh's Een licht dat schijnt in duistere plaatsen [Hertaling Michiel Wielema. Vantilt, 2014 -  ISBN: 9789460041709] is begonnen.

Het artikel wordt geïllustreerd  met deze tekening uit 1767 van het Rasphuis aan de Heiligeweg 19 Amsterdam, gezien vanuit de Voetboogstraat. Dat staat er niet bij, maar dat weet u dan van mij.

Stan Verdult 

Titel en affiche conferentie aangepast na signaal van spinoza.blogse

Op 5 mei signaleerde ik in een blog dat de titel van een aangekondigde Italiaanse conferentie wellicht niet klopte. Wim Klever gaf dit door. En inderdaad is de titel van de conferentie en het affiche aangepast en luidt nu [cf.]:

Nog een foto van het Spinoza-beeld van Nicolas Dings...

... uit de fotoserie die ik afgelopen woensdag maakte [cf. blog]

 

Nog eens Bernard Nieuwentijt

Gisteren bracht "Woest & Vredig," een "liefhebbersblog" van Henk Johannes van den Heuvel (1963) een stukje over Bernard Nieuwentijt (1654-1718) en zijn fysicotheologie onder de titel “ter overtuiginge van ongodisten”  [Cf.]

Daar het grotendeels gebaseerd is op een blog dat ik in augustus 2011 bracht en de blogger daar ook meermalen naar verwijst, vind ik het wel aardig hier nog eens op dat uitvoerige blog te wijzen, met gebruikmaking van de afbeeldingen op  "Woest & Vredig."

Spinoza-documentaire komt niet uit in 2014

Na bijna vier jaar weer enig geluid van filmproducent Robin Lutz die al geruime tijd van plan zou zijn om een documentaire over Spinoza te maken. Op 28 juli 2010 had ik een blog over diens voornemen. Ruim twee jaar later kon ik in een volgend blog op 1 december 2012 melden dat de film in 2014 in de bioscopen te zien zou zijn. Robin Lutz had namelijk laten weten dat bioscoopconcern Pathé die documentaire over het leven en denken van filosoof Spinoza gratis zou aanbieden aan scholieren, studenten en het grote publiek.

Vandaag komt producent Robin Lutz weer eens met een mededeling, namelijk dat burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag beschermheer is geworden van de documentaire die over filosoof Spinoza wordt gemaakt.

“Spinoza was één van de eerste mensen die Den Haag profileerde als stad van Vrede en Recht. Daarom wilde burgemeester Van Aartsen zijn naam ook graag aan het project verbinden.”

Lees verder...

De Verlichting en de deconfessionalisering of secularisering

Weer kwam er recent een boek over de Verlichting op de markt, deze keer van

Rienk Vermij, De Geest uit de Fles. De Verlichting en het verval van de confessionele samenleving. Uitgeverij Nieuwezijds, 2014 - ISBN 9789057123979

Op de cover een voor meer Verlichtingsboeken gebruikt schilderij A Philosopher Lecturing on the Orrery (model van het zonnestelsel) van Joseph Wright uit ca. 1766.

In zijn voorwoord verantwoordt Vermij waarom hij een boek aan de groeiende reeks boeken over de Verlichting wilde toevoegen en hoelang hij eraan gewerkt heeft. Waar Jonathan Israel de rol van vooral radicale filosofen benadrukt en de economische en politieke gebeurtenissen als meer randvoorwaarden typeert, wil Vermij de concrete problemen van de mensen en de daadwerkelijke maatschappelijke krachten laten zien. Hij schetst onder meer het belang van ontdekkingen en ontwikkelingen in de wetenschap en de opkomst van een goed geïnformeerde, actieve burgerij en haar 'genootschappen'.

Hier een passage uit de inleiding, van nadat hij eerst de vraag die een grote rol speelde in de 18e eeuw ‘Was ist Aufklärung? aan de orde stelt, geeft hij de volgende schets van het ontstaan van het schrijven over de Verlichting in de 20e en 21e eeuw:

Lees verder...

Amsterdammers respecteren Spinozabeeld

Toen ik gisteren vanaf metrostation Waterlooplein op weg was naar Perdu, waar Koerbaghs Een licht zou worden gepresenteerd, kwam ik langs het Spinozabeeld dat ik weer eens wilde fotograferen. Hier een paar van mijn foto's. Wat mij opvalt is dat er nog steeds geen beschadigingen op het monument te zien zijn. Het beeld van Nicolas Dings staat er nu ruim vijf jaar (het werd 24 november 2008 onthuld) en nog altijd staat het er goed bij, inmiddels met enig patina over het brons. Ik weet niet of er intussen al eens graffiti van verwijderd moest worden, maar dat is er dan niet aan af te zien. Ik vermoed dat het respecteren van het beeld iets zegt over het beeld van Spinoza in de hoofden van bijna iedereen. Dat straalt dat beeld voor mij uit.

Lees verder...

Nogmaals over Adriaan Koerbagh's "Een Licht dat schijnt in duistere plaatsen"

Na mijn impressie in het vorige blog van de presentatie gisteren van het boek, breng ik hier apart graag de uitgeversinformatie over de uitgave van

Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen. Hertaling Michiel Wielema- ISBN: 9789460041709
Uitgever: Vantilt
Paperback, 320 pagina’s
Prijs: € 19,95

Uitgeverspersbericht:
Adriaan Koerbagh (1633-1669) ontleedt in Een licht dat schijnt in duistere plaatsen met ‘het licht van de rede’ fundamentele christelijke noties als de Schepper, de Drieëenheid, hemel en hel, engelen en duivels, geloof in wonderen.

Volgens hem vallen God en Natuur samen en is theologie een natuurwetenschap. Koerbaghs doel was een vrije en vrijzinnige samenleving; hij had zich tot taak gesteld met scherpe pen commentaar te leveren op wat hij als misstanden ervoer.

Als het in 1668 ongehinderd had kunnen verschijnen, was  Een licht dat schijnt in duistere plaatsen zonder twijfel een grote inspiratiebron geweest voor de radicale Verlichtingsdenkers  Nu werd echter vrijwel de hele oplage vernietigd en wachtte Koerbagh een ander lot: om zijn antichristelijke boek werd hij bestraft met een ketterproces in het ‘vrijzinnige’ Amsterdam en in 1669 overleed hij in het Rasphuis. Een licht verzonk ten onrechte in de vergetelheid.

Michiel Wielema is filosoof en vertaler. Hij was onder meer onderzoeker aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Wielema is een van de samenstellers van de Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers en verzorgde eerder een vertaling van Een licht in het Engels.

Lees verder...

Adriaan Koerbagh's "Een Licht dat schijnt in duistere plaatsen" gelanceerd


                                 Michiel Wielema's exemplaar

346 jaar nadat het verschijnen van Een Ligt schijnende in duystere Plaatsen, om te verligten de voornaamste saaken der Gods geleertheyd en Gods dienst werd verhinderd en de drukvellen waaraan de drukker al begonnen was waren vernietigd en 40 jaar nadat Hubert Vandenbossche in eigen beheer in een oplage van zo'n 50 stuks Een Ligt uitgaf, kon gisteren in Perdu in Amsterdam - met ruime ondersteuning door diezelfde Vandenbossche - de hertaling door Michiel Wielema worden gepresenteerd, zoals uitgegeven in de filosofische reeks van uitgeverij Vantilt.


  Goede opkomst in Perdu met op de voorgrond de stapel boeken

Uitgever Marc Beerens las een gedicht van H.H. ter Balkt over Adriaan Koerbagh voor (zie onder) en noemde de bijeenkomst "een gewijd moment", maar realiseerde zich direct daarop dat zo'n term niet helemaal bij Adriaan Koerbagh paste.

            
                                   Bart Leeuwenburg 

"Feestelijk", zo wilde de eerste inleider, Bart Leeuwenburg, de bijeenkomst typeren en ter verhoging van het feestgevoel vertelde de auteur van Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh (1633–1669) enige anekdotes - o.a. over hoe Wielema, de hertaler van Een licht, nog vele fouten wist aan te wijzen die een native Englishman had laten zitten in vele lemma's in de Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers. Dus reken maar dat de Engelse vertaling van Een ligt die Wielema eerder bij Brill verzorgde verantwoord is.

Lees verder...

Om de fraaie titel...

... signaleer ik hier dit Spaanse Spinoza-boek:

Jesus Ezquerra Gomez, Un Claro laberinto: Lectura de Spinoza. Prensa Universidad Zaragoza, 2014

Het gaat uit van de labyrint metafoor van Jorge Luis Borges: een labyrint als een orde zonder telos - zo kent Spinoza een doelloze rationele orde.

Vanmiddag gaat Adriaan Koerbagh's 'Een licht' op

Deze middag, woensdag 7 mei om 16:00 uur verschijnt 
    
Adriaan Koerbagh
Een licht dat schijnt in duistere plaatsen
Hertaling Michiel Wielema. Uitgeverij Vantilt [Cf.]

U hoort er nog over, want ik ben van plan de vuiligheid in de trein te trotseren om erheen te gaan - naar Perdu, Kloveniersburgwal 86 in Amsterdam. Soms moet je ergens iets voor over hebben... en misschien valt het mee.

Ik hoop dat Adriaan me niet teleurstelt. 

 

                 

S. M. Melamed over "Spinoza and Buddha" (nogmaals)

Vier jaar geleden, op 16 april 2010, had ik een blog over Samuel Max Melamed (1885 - 1938) die een boek met een opvallende titel schreef, S. M. Melamed, Spinoza and Buddha. Visions of a Dead God [The University of Chicago Press, 1933], maar het ook in ander werk over Spinoza had. Toen ik dat blog schreef gaf books.google je toegang tot het hele boek. En dat bleef een hele poos zo, want ik ben er toen regelmatig stukjes in gaan lezen. Inmiddels kun je geen enkele pagina meer inzien; waarschijnlijk invloed van uitgevers die herdrukken van het boek beschikbaar stellen. Het is overigens nog wel bij archive.org in te zien.
Behalve dat er informatie weer van internet verdwijnt, wordt ook regelmatig nieuwe oude informatie toegevoegd. Zo is de Jewish Telegraphic Agency z'n oude pagina's aan het digitaliseren, zodat nu het bericht te lezen is:

Dr. S.m. Melamed, Writer and Editor, Dead at 52
June 21, 1938
NEW YORK (Jun. 20)

Dr. S.M. Melamed, well-known Zionist publicist, writer on philosophic subjects and former editor of Yiddish papers, died here yesterday at the age of 52. He had been operated on Wednesday and Thursday at Sydenham Hospital. [Cf. jta]

En ook is nu de uitgebreide recensie te lezen die de secretaris van de VHS, W.G. van der Tak, van het boek gaf in het Acht-en-dertigste Jaarverslag Mcmxxxiv- Mcmxxxv van Het Spinozahuis [E.J. Brill, 1935, p 7-10]. Daaraan kun je aflezen dat we eigenlijk weinig missen. De volgende tekst is van diens hand.

Lees verder...

Spinoza: klassieke stem voor een onzeker heden

Bedenkers van titels van conferenties en symposia kunnen soms creatief uit de hoek komen. Zo is a.s. donderdag 8 mei bij het Instituto Cervantes in Utrecht als eerste Spinoza aan de beurt in een lezingencyclus die al een naam had, "De nalatenschap van de denkers" ["El legado de los pensadores"], maar die nog een naam erbij kreeg: "Klassieke stemmen voor een onzeker heden" ["Voces clásicas para un presente incierto"].

"Het eerste colloquium is gewijd aan Baruch Spinoza, de Nederlandse filosoof van Sefardisch-Portugese afkomst. Spinoza is kritisch erfgenaam van het gedachtegoed van Descartes en wordt beschouwd als een van de drie grote rationalistische filosofen van de zeventiende eeuw."  

[Zie aldaar] Miriam van Reijen is een van de bijdragers.

Ik haal niet alle bijeenkomsten naar dit blog, maar hiervoor maak ik een uitzondering vanwege die creatieve, veelbelovende titel.

--------------

"Conferencias Spinoza" exit
Het Instituto Cervantes was ooit begonnen met het houden van jaarlijkse "Conferencias Spinoza". Maar daar is kennelijk de klad in gekomen, want de laatste is gehouden in 2011. In dat jaar was de "VII Conferencia Spinoza: La memoria incompleta" - met Antonio Muñoz Molina. Er wordt op de website overigens geen melding van gemaakt dat en waarom men ermee gestopt is. Het bijhouden van het overzicht is trouwens al na 2009 gestopt.

Besef van eenheid van het eindige in het oneindige

Een verbinding tussen twee vorige twee blogs, het blog over Jason Dockstader en zijn verdediging van Spinoza tegen Hegel en Melamed en het blog over de kritiek op Spinoza van Hegel & Hollak, zie ik in de overeenstemming die er hoe dan ook (misschien afgezien van de persoonsgerichtheid) te bespeuren is tussen uitspraken van hen die serieus de verbondenheid en eenheid van het eindige met het oneindige zijn uitdrukken; of dat nu in religieuze of filosofische termen gebeurt. Spinoza ziet de voltooide vorm van zijn filosofie ook als religie.

Ik ben ervan overtuigd dat als Spinoza zijn leven niet begonnen was in het monotheïstische jodendom, hij nooit uitgekomen zou zijn bij de op kennis gebaseerde liefde tussen de mens en God en van God met de mensen, waarop hij in de tweede helft van het vijfde deel van de Ethica uitkomt. Ook bij Spinoza krijgt tenslotte de absolute alomvattende eenheid die God of de substantie is, de oergrond van alles en allen, toch ook zekere trekken van een soort persoon waartoe je je als mens kunt verhouden: "tot God die zichzelf liefheeft, niet omdat hij oneindig is, maar omdat hij zich door middel van het wezen van de menselijke geest die als eeuwig beschouwd wordt, laat kennen, dat wil zeggen de verstandelijke liefde van de geest jegens God is een deel van de oneindige liefde waarmee God zichzelf liefheeft." [Ethica 5/36]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [13] ex corporis humani fabrica

Tijdens het leven van Spinoza was IJsbrand Van Diemerbroeck (1609-1674) werkzaam, eerst als stadsgeneesheer in Nijmegen, waar hij in 1635 en 1636 een grote pestepidemie meemaakte waaraan 6.000 (van de 16.000 inwoners) stierven. Hierover schreef hij Peste libri quator (Vier boeken over de pest), dat hem bekend maakte. Hij werd op 2 juli 1649 aangesteld als buitengewoon hoogleraar anatomie aan de Hoogeschool te Utrecht voor fl. 400.- waarvoor hij wekelijks twee lessen in de academie en twee lessen of demonstratien in het gasthuis moest geven. In 1651 werd hij gewoon hoogleraar. Op 14 juli 1656 (de maand van Spinoza's ban...) werd zijn jaarwedde op 1000 gulden gebracht. In 1672 kreeg hij een ‘douceur’ van fl. 250 omdat hij de Anatome corporis humani dat in dat jaar verscheen, aan het stadsbestuur had opgedragen.

Die titel refereert aan Andreas Vesalius' De humani corporis fabrica libri septem (Zeven boeken over de bouw van het menselijk lichaam) uit 1543.

Volgens de Encyclopaedia Brittannica was Van Diemerbroeck de laatste anatoom die een plaats voor de ziel in zijn anatomieboek inruimde! [Dit noteer ik hier n.a.v. het blog van gisteren "Worstelen met 'mens' (L.)"]

Lees verder...

Hegel & Hollak, Brekelmans & Bink over Spinoza

In het verlengde van het vorige blog vind ik het nu een goede gelegenheid om informatie door te geven "die ik al een tijdje had liggen."

Op 11 januari 2013 promoveerden aan de Tilburgse Universiteit de heren Frans Brekelmans & Erik Bink in een dubbelpromotie op een dissertatie, waaraan zij samen werkten en die ieder op aparte onderdelen verdedigde.

Brekelmans, F.H.J.G. & E.F.R. Bink, Beeld en evenbeeld: Een uiteenzetting van Hollaks begrip van Hegels filosofie en diens metafysische gevolgtrekkingen uit dat begrip. Nijmegen, Wolf Legal Publishers, 2013 [Cf hier alwaar twee PDF's zijn aan te klikken]

Het is nogal wat: twee zware kluiven: Hegel en Hollak.

In hun gezamenlijke proef-schrift baseren de auteurs zich op de aparte Nederlandse filosoof Jan Hollak (1915-2003). Volgens Hollak is hoe de mens zichzelf begrijpt hét thema van de filosofie (al sinds het "ken uzelf"). Voor hem betekende dat, dat men in de filosofie tenslotte alles vanuit het zelfbegrip en het zelfzijn moet trachten te begrijpen. Hoe volkomen anders dus dan Spinoza's opvatting, terwijl het beiden gaat om "begrip van de wijze waarop de mens, als lichamelijk-geestelijk wezen in de wereld bestaat en [..] de uiteenzetting van de wijze waarop dit bestaan innerlijk verbonden is met de oerbron van alle bestaan." [Zoals voor Hollak aangeduid in hun voorwoord].

Lees verder...

Akosmisme? Zoals God in Spinoza's Kosmos en in ons zit, verdwijnen de Kosmos en wij juist niet maar lichten zeer helder op

Graag attendeer ik op een zeer waardevol artikel

In een vervolgblog dat ik wilde maken op mijn kritische blog over de recent gepubliceerde tekst van Michael Della Rocca, wilde ik ingaan op het essay van Yitzhak Y. Melamed, "Acosmism or Weak Individuals? Hegel, Spinoza, and the Reality of the Finite" [PDF]. Dat daar ik wist dat hij in dat stuk zich verzette tegen Hegels kritiek op Spinoza, namelijk dat er bij hem geen ruimte zou zijn voor de mensen en de wereld om te bestaan (dat die eerder illusies zouden zijn, daar er maar één substantie, n.l. God was - vandaar de beschuldiging van "akosmisme"). Melamed betoogt dat de eindige dingen wél bestaan, maar in een zwakke vorm, een mindere bestaansvorm ("weak individuals") en daarvoor beroept hij zich op Michael Della Rocca.

Maar zie, daarmee bezig zijnde, ontdek ik dat er juist vorige maand een buitengewoon boeiende tekst is verschenen, waarin veel diepgaander dan ik dat ooit zou kunnen, kritiek wordt gegeven, zowel op Hegel's zienswijze als op die van Yitzhak Y. Melamed. Als het ware wordt "the conversation between Hegel and Melamed" behoorlijk kritisch onder de loep genomen. Het gaat om

Lees verder...

Worstelen met 'mens' (L.)

Karel D'huyvetters van "Spinoza in Vlaanderen is al een tijd aan het worstelen met de vertaling van het Latijnse 'mens'. Hij heeft er moeite mee om het met 'geest' te vertalen. Probeerde eerder 'intellect' wat uiteraard niet klopt: het verstand of de rede is 'iets van de geest' maar daarmee niet te vereenzelvigen, de geest is meer dan het intellect. Hij probeerde het met 'het mentale', wat al een betere vertaling is, maar kennelijk ook z'n praktische bezwaren heeft : je hebt er geen robuust zelfstandig naamwoord mee. Op zoek naar toch een zelfstandig naamwoord probeert hij het nu met 'brein', maar dat zit er volkomen naast: het brein (ander woord voor de hersenen) zit geheel aan de lichamelijk kant en kan zeker niet gebruikt worden om er de mentale kant mee aan te duiden. Dat geeft alleen maar verwarring. De term 'brein' heeft al een vaste in de taal genestelde betekenis die niet zomaar even op een heel andere manier ingezet kan worden.

                

De volgende vertaling van bovenvermelde stelling van Ethica 3/2 kan echt niet:

"Het lichaam kan het brein niet aan het denken brengen, en het brein kan het lichaam niet doen bewegen, noch tot rust brengen, noch iets anders (als er iets anders is). Zie 'Spinoza in Vlaanderen'.

Struycken Advocaten pikt een Spinoza-graantje mee

Het raadsel Spinoza

Over: Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland

Daar ik wist dat ik niet op korte termijn aan het weergeven van mijn leeservaring van Henri Krops Spinoza-boek toe zou komen én daar ik van mening was dat dit bijzondere boek nog wel een hele poos aandacht waard is en voorts dat het zo complex is dat er vele invalshoeken van beschouwing mogelijk zijn, heb ik verschillende mensen gevraagd om in een gastblog hún leeservaring te geven. Ik gaf erbij aan dat het geen volledige recensie hoefde te zijn, waarbij wordt beschreven hoe het boek in elkaar steekt etc. We veronderstellen het boek bij de meeste bezoekers van dit weblog intussen bekend.

Ik ontving enige toezeggingen en vandaag ontving ik als eerste de zienswijze van Siebe Thissen, de auteur van - waar hij in zijn stuk ook naar verwijst - De spinozisten. Wijsgerige beweging in Nederland (1850-1907) uit 2000.

Hierna dan zijn bespreking

Lees verder...

Wat is het verband tussen de infinitesimaal en de democratie?

Naar aanleiding van een artikel in Trouw over een dit jaar verschenen boek van Amir Alexander, Infinitesimal: How a Dangerous Mathematical Theory Shaped the Modern World. [Macmillan/ Scientific American/ Farrar, Straus & Giroux, 2014 - books.google] ben ik even op 'onderzoek' uitgegaan: Spinoza komt er niet in voor. Net zoals niet in een vergelijkbaar eerder boek Michel Blay, Reasoning with the Infinite: From the Closed World to the Mathematical Universe [University of Chicago Press, 1999 - books.google]. Maar met de kwesties die in die boeken behandeld worden hield ook Spinoza zich bezig.

In hoeveel stukjes kun je een lijnstuk verdelen? Lijkt een simpele kwestie: je kunt beginnen hem in twee te delen, die stukken weer in tweeën te delen, en zo verder doorgaan. Altijd maar doorgaan? Tot in het oneindige? En hoe groot zijn die kleinste stukjes dan? Als de uiteindelijkste stukjes een lengte van nul zouden hebben, hoe kan daar dan een lijn met lengte uit ontstaan? Bestaat een lijnstuk uit een oneindig aantal niet meer deelbare punten met een lengte van nul? Je zat zo midden in de paradoxen en voor Aristoteles konden daarom continue lijnstukken niet uit ondeelbare bouwstenen bestaan. De grote antieke wiskundige Archimedes durfde het aan met de aanname te rekenen dat cirkels en bollen bestonden uit oneindig aantal lijnen, resp. vlakken van ondeelbaarheden en daarmee bereikte hij bruikbare resultaten. Maar je moest op je hoede zijn en je gezond blijven gebruiken, anders kon je onzinnige resultaten bereiken en foute beweringen doen. Na hem verdween zijn methode dan ook uit beeld tot deze in de loop van de 16e eeuw werd herontdekt en men begon de mogelijkheden ervan opnieuw te onderzoeken.

Lees verder...

"Daar was altyd 'n rede hoekom ek iets gedoen het"

In het verlengde van het vorige blog over de overdreven benadrukking van de PSR, hier een persoonlijk stukje van ene Willem Bakkes in het Zuid-Afrikaans met een meer praktische toepassing van de stelregel van Spinoza. Daaruit één alinea:

"Die dag toe ek besef het dat daar geen vaste verband is tussen 'n siekte en God nie, het daar 'n groot las van my skouers afgeval.  Dood het altyd 'n oorsaak, maar daardie oorsaak is nie noodwendig God nie.  Ek glo in voorbeskikking in die sin van die Hollandse filosoof Benedictus Spinoza dit bedoel.  Daar was altyd 'n rede hoekom ek iets gedoen het.  As ek nie geleer het vir my eksamen nie en slegte punte gekry het, dan was daar 'n rede.  Jare later kan ek nie meer die rede onthou nie, maar dit help veel om net die punt te onthou en myself dan daarvoor te blameer.  Al wat ek hoef te onthou vandag is dat daar 'n rede was vir my blapse en suksesse.  In daardie wete kan ek berus, en hoef ek nie weer oor my lewe te gaan en byvoorbeeld 'n vraag te vra soos: "Hoekom was ek nie al op 20 jarige leeftyd uit die kas nie?"  Daar was 'n rede en alhoewel ek nie meer kan onthou wat die redes was nie, berus ek daarin dat my lewe geloop het soos dit nou daar uitsien." [Zie het hele stukje: Gay oog: Daar is altyd 'n rede]

Michael Della Rocca - voorbeeld van nep-Spinozisme 3.0

Aanvankelijk was ik van plan het boekje Mededelingen nr. 94 met de weergave van de lezing die Michael Della Rocca op 26 september 2009 voor de Ver. Het Spinozahuis had gehouden, ongelezen 'voor kennisgeving' aan te nemen. Over zijn 'two-fold use of the PSR' was het op dit weblog al vaak gegaan; en de waardering ervoor bleek niet groot.

Maar ik kon het toch niet laten het boekje open te slaan. Aanvankelijk groeide mijn waardering voor zijn uiterst intelligente studie en vooral voor zijn opzet om een brug te slaan tussen thema's waarmee hedendaagse filosofen bezig zijn en 'het project van Spinoza'. Maar zijn intentie om Spinoza toegankelijk te maken voor hedendaags gebruik, maakt dat hij zoveel sleutelt, hamert en beitelt aan Spinoza, dat er uiteindelijk bij sommige thema's te weinig authentieks van onze filosoof overblijft.

Met name die poging om telkens en overal Spinoza in het harnas van de 'two-fold PSR-use' te hijsen, doet toch erg fanatiek en erg gekunsteld aan. Je komt zo steeds zinnen tegen die aan Spinoza worden toegeschreven, die hij echter nooit zo gesteld heeft.
Het lukt hem bijvoorbeeld om waar Spinoza begrijpelijk is daarvoor in de plaats een nogal onbegrijpelijk tekst te leveren. B.v. in z'n 2e paragraaf behandelt hij "The Mine-ness of My Body". Waar Spinoza heel begrijpelijke psychologische termen hanteert als voelen en bewust zijn of ervaren ("wij voelen dat een zeker lichaam op vele manieren wordt aangedaan", 2/ax4; en het in 2/13c erover heeft dat het menselijk lichaam zo bestaat als wij het ervaren), dat zet Della Rocca ons in een uitvoerige tekst in de meer hedendaags epistemologische terminologie van 'representatie' voor. Spinoza was echt duidelijker. Toch wil Della Rocca het doen voorkomen alsof Spinoza in die termen van hem schreef: "Spinoza makes mind-body union intelligible in terms of the notion of representation" (p. 11, alsof dat Spinoza's term was.

Lees verder...

Etienne Vermeersch, nep-Spinozist 3.0, vandaag 80 jaar

Vandaag viert Etienne Vermeersch zijn 80e verjaardag. En die gaat niet onopgemerkt voorbij: hij was in de media en vanavond is er een feest georganiseerd door o.a. Dirk Verhofstadt, die hem uitgebreid interviewde voor een boek. Het is zo geworden dat bij de naam Vermeersch door bijna iedereen automatisch gedacht wordt: Spinoza! Die associatie heeft hijzelf bereikt.

In het programma  Reyers Laat van afgelopen dinsdag dat uiteraard speciaal ter gelegenheid van zijn verjaardag was georganiseerd, [Rik Torfs schoof ook aan: "Vermeersch is steeds meer karikatuur van zichzelf geworden"], was één keer Spinoza's naam te horen, toen aan Vermeersch gevraagd werd als wie hij zou willen deelnemen in de voetbalwedstrijd van filosofen van Monty Python was dat een inkoppertje: als Spinoza uiteraard! [Cf.]

Spinoza als spelletje. Dit Spinoza-spel, dit Spinozisme voorbij Spinoza, komt meer voor. Ik ga het nep-Spinozisme 3.0 noemen en zal er t.z.t. meer voorbeelden van geven.

In de 16e aflevering in 2010 van het Vlaamse tv-programma De Allerslimste Mens ter Wereld mocht Vermeersch via de video een vraag voorleggen. De voorspelbare vraag was: "Wat weet je van Spinoza?" De kandidaten wisten helemaal niets [cf.]

Lees verder...

Vuren op Yitzhak Melamed's Spinoza's Metaphysics beëindigd

VoorkantDaar door een kronkel bij blogse een reactie op een blog van 9 april niet meer te zien is onder "laatste reacties", meld ik even in een apart blogje dat vandaag in de reeks commentaren op het boek van Yitzhak Melamed, Spinoza's Metafysics, met vervolgens zijn reply, de laatste reactie van Yitzhak Melamed is geplaatst (zijnde aan Alan Nelson). Cf The Mod Squad.

Ik was intussen afgehaakt, maar daar ik 9 april in een blog melding deed van dit intitiatief, wil ik nu ook melding maken van het einde van de reeks. Dat u het weet. 

Behalve op "Yitzhak Melamed’s reply to Alison Peterman" hebben geen voortgezette discussies plaats gevonden (en ook daar deed Melemed niet meer aan mee) 

Vasile Gherasim (1892 - 1933) Roemeens filosoof volgens wie Spinoza de mens als actief zag

Nog een schrijver die ik leerde kennen door zijn bijdrage aan Spinoza - Dreihundert Jahre Ewigkeit. Spinoza-Festschrift 1632 - 1932, is voor mij aanleiding iets over hem op te zoeken. Via hem ben ik er weer eens van doordrongen dat voor Spinoza de mens in de eerste plaats een handelend, agerend wezen is en niet vooral passioneel en/of alleen maar reagerend. Daarover zodadelijk.

De Roemeen Vasile Gherasim was de eerste van 11 kinderen en werd dichter, romanschrijver, essayist, literair criticus en historicus.

Behaalde een baccalaureaat in 1914, maar vanwege de oorlog kon hij zich niet inschrijven aan de universiteit en ging daarom naar Wenen waar hij als zeer goede student een beurs van de universiteit ontving. Hij begon aan filologie, maar stapte over op filosofie bij Adolf Stöhr (1855-1902) die diepe sporen bij hem naliet. Tegen het einde van de oorlog, in 1918, keerde hij als gevolg van ontbering naar huis terug terug, schreef zich in bij de Faculteit der Letteren en Wijsbegeerte aan de Universiteit van Czernowitz, waar hij in 1919 afstudeerde. In 1921, behaalde hij het doctoraat met zijn thesis over De ethische principes van Fr.  Jodl, op basis van zijn geschiedenis van ethiek [Principiile eticii lui Fr. Jodl, pe baza istoriei sale asupra eticii]. Daarna werd hij eerst assistent-bibliothecaris en vervolgens filosofieprofessor aan de Universiteit van Tsjernivtsi. In 1927 viel hij in bij de vakgroep geschiedenis van de filosofie en na het vertrek van prof. Carl Sigel, bekleedde hij de leerstoel van de geschiedenis van de filosofie en esthetica aan de Universiteit van Czernowitz.

In verhouding tot zijn tamelijk korte door hart-en vaatziekten gekwelde leven, heeft hij redelijk veel studies op het terrein van literatuur, filosofie en geschiedenis van de filosofie gepubliceerd. Hij liet geen eigen filosofisch systeem na, maar zou wel een persoonlijke signatuur hebben gehad waarin hij de filosofie van anderen goed wist door te geven, waaronder Spinoza en Schopenhauer. Hij was lid van het Kantgesellschaft en corresponderend lid van de Societas Spinozana. Behalve filosoof was hij zoals gezegd ook dichter.

Lees verder...