"Omdat het louter eigenschappen van het lichaam zijn zonder verband met de geest" (3/59s)

Vanaf de eerste keer dat ik de Ethica (in de vertaling van Henri Krop) las, verwonderde ik mij over de voorlaatste zin van Deel 3, in het scholium bij stelling 59 vlak voor de opsomming van de Affectuum Definitiones. Daar lezen we:

"Ik heb overigens de uitwendige aandoeningen van het lichaam die wij bij de hartstochten waarnemen, zoals de trilling, het verbleken, het snikken, het lachen enzovoort, buiten beschouwing gelaten omdat het louter eigenschappen van het lichaam zijn zonder verband met de geest." [absque ulla ad Mentem relatione referuntur]

Daar kwam bij mij een vraagteken te staan met de vraag "kan er iets lichamelijks zijn zonder verband met geest?" Die opmerking komt mij sindsdien steeds onder ogen bij het herlezen van die tekst. Zo ook van de week toen we in onze SKL het laatste stuk van het derde deel bespraken. Ik stelde die kwestie aan de orde en bleek overigens niet de enige te zijn die daar een vraagteken had geplaatst.

Als Spinoza daar nu fysieke verschijnselen had genoemd als zweten, tranen afscheiden, in de broek plassen van angst etc. dan kon je dat makkelijker plaatsen: wat het lichaam verlaat, hoort niet meer tot het lichaam en wordt dus niet meer weerspiegeld in de geest. Maar verbleken, trillen, blozen etc. zijn toestanden van het lichaam - affectiones Corporis externas in die zin dat ze van buitenaf te zien zijn, maar zijn niet letterlijk uitwendig of buiten het lichaam.

Lees verder...

Mooi Spinozistisch vrijheids-beeld

Vorige week woensdag, op 23 april 2014, maakte beroepsfotograaf Maarten Brante deze foto van mensen, lekker genietend van 't voorjaarszonnetje op het Amsterdamse Spinozabeeld.

Onderschrift: AMSTERDAM - Mensen zitten lekker onderuitgezakt op het beeld van Spinoza bij de Stopera. Op het beeld staat: 'Het doel van de staat is de vrijheid'. COPYRIGHT MAARTEN BRANTE

Maarten Brante gaf mij toestemming om zijn foto in dit blog op te nemen. [Als u erop klikt, komt u bij de grotere foto op zijn website].  
Ik vond dit zo'n aardige foto daar er een zekere spanning in zit. Zoals deze jongelui hier heerlijk van hun vrijheid genieten en hun conatus zich volgens Ethica 4/45s laten ontspannen is er de opwekking in de tekst uit het 20e hoofdstuk van de Tractatus Theologico Politicus dat de staat er alles aan doet de vrijheid van de mensen te bevorderen. En bij die vrijheid denkt Spinoza, zoals we weten, in de eerste plaats aan de libertas philosophandi. Maar deze vrijetijdsbeleving mag er ook onder vallen. Een spannend beeld, kortom.

Maarten Brante is beroepsfotograaf en altijd bezig de stad in fraaie foto's vast te leggen. Hij heeft een goed oog voor aardige scènes. Zijn website staat er vol mee. Een beroepsfotograaf kan altijd wel opdrachten gebruiken.

Lees verder...

Spinoza's ladder

 

Filosofen hebben zo hun gereedschap. Bekend is het scheermes van Ockham. Aan het begin van de Maand van de filosofie had ik een bijdrage over Spinoza's hamer en bijl [cf. blog]. Nu, aan het eind, wil ik even aandacht vragen voor een heel ander stuk gereedschap: de ladder.

Ik bedoel niet de zgn. "mystieke ladder" waarmee kon worden opgeklommen tot het absolute of oneindige... Hubertus G. Hubbeling, had het in een lezing in 1973 voor de VHS over de aloude, van Plato stammende en door vele filosofen nadien gevolgde gedachte, "dat al het eindige gegrond moet zijn in het oneindige en al het relatieve in het absolute." Hij typeert dat als "oneindigheidsdialectiek" en volgens hem gebruikte ook Spinoza deze redeneerfiguur van de "oneindigheidsdialectiek" waarvan de logicus E.W . Beth zou hebben aangetoond dat hij als algemeen geldende regel niet houdbaar is. Maar ook Spinoza gebruikte deze regel, zij het op een omzichtige wijze. En dit gebruik, aldus Hubbeling, "is één van de factoren, die leiden tot de mystieke structuur van zijn filosofie." Ook Spinoza zou, net als Ruusbroec, gebruik gemaakt hebben van de figuur van de 'mystieke ladder' [In: Logica en ervaring in Spinoza's en Ruusbroecs Mystiek. Mededelingen XXXI vanwege het Spinozahuis, BRILL, 1973 - books.google]. Martha C. Nussbaum heeft het in haar boek over de emoties, Oplevingen van het denken [Upheavals of Thought: The Intelligence of Emotions], uitgebreid over deze Platoonse ladder en de Liefdesladder. Ook bij Spinoza is iets van deze opklimming op de liefdesladder te bespeuren - tot de amor Dei intellectualis. Wel, op deze liefdes- resp. mystieke ladder doel ik hier niet te wijzen. Wel op de

Lees verder...

Spinoza-illustratie van Richard Lindner (1901 - 1978)

Richard Lindner werd geboren in Hamburg. Z'n moeder was Amerikaanse, geboren uit Duitse ouder. In 1905 trok het gezin naar Nürnberg waar Richard de Kunstgewerbeschule bezocht. Van 1924 tot 1927 verbleef hij in München, waar hij de Kunstakademie deed. In 1928 werd hij directeur van een publiciteitsbedrijf in München. In 1933 ontweek hij naar Parijs, waar hij politiek actief werd en als commercieel kunstenaar z'n geld verdiende. Toen in 1939 de oorlog uitbrak werd hij geïnterneerd, waarna hij in het Franse leger diende. In 1941 trok hij naar de VS waar hij in New York City als illustrator van boeken en tijdschriften aan de kost kwam. In 1948 werd hij Amerikaans staatsburger. Vanaf 1952 gaf hij les aan het Pratt Institute in Brooklyn en vanaf 1967 aan de Yale University School of Art and Architecture in New Haven. In 1965 werd hij gasthoogleraar aan de Akademie für Bildende Künste in Hamburg. In 60-iger jaren was zijn kleurrijke figuratieve kunst populair [zie onder een impressie van google-images], maar hij behoorde niet echt tot de popart-wereld.

In 1956 maakte hij dit olieverf op canvas schilderij voor de serie "Great Ideas of Western Man" van de Container Corporation of America. Op het affiche dat ervan gemaakt werd kwam te staan: “The man who is guided by reason is more free in a state, where he lives under a general system of law, than in solitude, where he is independent.” — Benedict Spinoza, Ethics, 1677 [66.4 x 45.8 cm] 


Het origineel wordt bewaard in het Smithsonian American Art Museum, dat het als gift van de Container Corporation of America ontving.

Lees verder...

Handout "Van den Enden, the political mentor of Spinoza"

Op verzoek van Wim Klever plaats ik hier de handout van de lezing die hij op 24 april 2014 hield aan de Complutense universiteit in  Madrid over "Van den Enden, the political mentor of Spinoza."

Ikzelf vind zulke korte 'statements' weinigzeggend en alleen te volgen voor degenen die de lecture bijwoonden; daar is het ook voor bedoeld. Maar misschien maakt het iemand nieuwsgierig om hem voor zo'n lezing hier uit te nodigen. U kunt Klever bereiken via klever @ casema . nl (spaties verwijderen)

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [12] Dagobert D. Runes, propagandist van Spinoza

Over publicaties van Dagobert D. Runes had ik eerder blogs over zijn:

Spinoza Dictionary, [1951] en Baruch Spinoza, How to Improve Your Mind [With notes by Dagobert D. Runes [1956, cf.]

Baruch Spinoza, Letters to Friend and Foe [Ed. & Intr.  Philosophical Library, New York, 1966 cf.]  

Daar dit boek op ebay wordt aangeboden, kan ik hier de cover laten zien van

Dagobert D. Runes, Spinoza. The Road to Inner Freedom. The Ethics. (Translation by R. H. M. Elwes). New York: Philosophical Library, 1957 - Een fraaie titel wel.

     

Lees verder...

Johann Friedrich Herbart (1776 - 1841) bestreed het Spinozisme met "Gespräche über das Böse"

Toen ik tien dagen geleden enige blogs maakte over de -zoals ik hem omschreef - volkomen vergeten Spinoza geleerde Karl Thomas (d. 1873), bleek dat hij tot de Herbartianen behoorden, die nogal bekend stonden om hun anti-Spinozisme. Jammer genoeg heb ik die reeks zoals ik hem op 't oog had, niet kunnen voltooien, doordat er veel tussendoor kwam. Misschien pak ik die draad nog een keer op. Bij dat speuren was ik intussen wel op deze Herbart gestuit - in het derde blog gaf ik ook informatie over hem - en kwam ik een interessante tekst tegen van deze Duitse filosoof en grondlegger van de wetenschappelijk pedagogie:

Johann Friedrich Herbart, Gespräche über das Böse. Königsberg, bey August Wilhelm Unzer, 1817 - books.google

Lees verder...

Boeken vol Spinoza...

Zojuist kreeg ik van Ferdie Fluitsma de tip door dat dit boek vol Spinoza zit...

Simon O'Sullivan, On the Production of Subjectivity: Five Diagrams of the Finite-Infinite Relation. Palgrave Macmillan, 2012 - ISBN  9780230249806

En inderdaad, books.google geeft wel 87 hits...

We raken midden in de moderne vooral Franse filosofie. Het opent met Baruch Spinoza, Friedrich Nietzsche en Henri Bergson, gaat over op Michel Foucault & Jacques Lacan, Félix Guattari & Gilles Deleuze, Deleuze tegen Alain Badiou etc. 
En allemaal hebben ze wel wat over Spinoza. Kortom...

Lees verder...

Komen trots en zelfvoldoening voort uit interne of uit externe oorzaak?

In stelling 3/30 beschrijft Spinoza het psychische mechanisme dat ten grondslag ligt aan wat hij pas in het erop volgende Scholium omschrijft als trots (gloria) resp. schaamte (pudor) of tevredenheid met zichzelf / zelfvoldoening (acquiescentia in se ipso) resp. berouw (poenitentia).

In de Stelling gaat het om het ervaren van blijdschap (of droefheid) wanneer wij het idee hebben anderen blij (of droef) te maken en geeft hij als erbij komende voorwaarde: vergezeld van de idee van zichzelf als oorzaak (concomitante idea sui, tanquam causa). In het Scholium lezen we tot tweemaal toe: concomitante idea causae externae. Dit lijkt vreemd en daar De Nagelate Schriften op die plaats geven: "het denkbeeld van een innerlijke oorzaak" gaat men er algemeen van uit dat Spinoza en/of de redacteuren van de OP een vergissing maakten - wat dan wel tweemaal achter elkaar zou zijn gebeurd.

Wim Klever is in een voetnoot in de Ethicom op blz. 350 heel stellig: "De OP hebben hier bij vergissing 'externae' in plaats van 'internae'. In de NS staat correct 'innerlijke'."

Lees verder...

Nieuw boek over Kant's Spinoza-kritiek op komst

Uitgeverij OUP kondigt aan: 

Omri Boehm, Kant's Critique of Spinoza, Oxford University Press/USA, May 2014 (estimated)

"Contemporary philosophers frequently assume that Kant never seriously engaged with Spinoza or Spinozism-certainly not before the break of Der Pantheismusstreit, or within the Critique of Pure Reason. Offering an alternative reading of key pre-critical texts and to some of the Critique's most central chapters, Omri Boehm challenges this common assumption. He argues that Kant not only is committed to Spinozism in early essays such as "The One Possible Basis" and "New Elucidation," but also takes up Spinozist metaphysics as Transcendental Realism's most consistent form in the Critique of Pure Reason. The success — or failure — of Kant's critical projects must be evaluated in this light. Boehm here examines The Antinomies alongside Spinoza's Substance Monism and his theory of freedom. Similarly, he analyzes the refutation of the Ontological Argument in parallel with Spinoza's Causa-sui. More generally, Boehm places the Critique of Pure Reason's separation of Thought from Being and Is from Ought in dialogue with the Ethics' collapse of Being, Is and Ought into Thought."

Ja, als ook ik me even 'hedendaagse filosoof' mag noemen, ga ook ik ervan uit dat Kant zich nooit rechtstreeks met het bestuderen van Spinoza heeft bezig gehouden, zelfs t.t.v. de Pantheismmusstreit niet - dat hij altijd via derden van Spinoza kennis nam: Bayle en Jacobi. Ben benieuwd of Omri Boehm overtuigend kan aantonen dat Kant zelf de Ethica bestudeerde.

Lees verder...

Martin Saar over "The Immanence of Power"

We hebben die titel, waar de auteur kennelijk dol op is, nu in het Duits én in het Engels. Van de week ontvingen de leden van de VHS de Mededelingen nr. 106 met de lezing die hij op 1 december 2012 in Katwijk hield. Zijn boek moest toen nog verschijnen. Ik woonde die bijeenkomst niet bij en begon extra nieuwsgierig met lezen in de hoop dat hij hier - in tegenstelling tot in zijn boek - misschien wél een nadere toelichting gaf op zijn titel.

In mijn bespreking van zijn boek, Die Immanenz der Macht – Politische Theorie nach Spinoza, in augustus vorig jaar (zie ook dit blog over de auteur), waarin ik mij zeer enthousiast uitte (het is echt een bijzonder goed boek!), was ik over één ding teleurgesteld: n.l. dat hij over dat zgn. immanente karakter van de macht verder nauwelijks iets te melden had. Hij besteedt uitgebreide paragrafen aan diverse kenmerken van macht, maar geen over de vlag die de lading dekt. Wel uitte hij kritiek op de wijze waarop Deleuze immanentie in zijn filosofie gebruikte, maar zijn eigen benadering zette hij niet duidelijk en systematisch uiteen - hij volstond met hier en daar een hint, die de lezer dan maar bij elkaar moet grabbelen om de "immanentie-theorie" van de auteur, resp. van Spinoza, zoals hij die hem toedicht, te achterhalen. Nogmaals, ik vind dat onder de maat, als juist die term op de titelpagina wordt geplaatst.

Lees verder...

Nahum Sokolow (1859–1936) hooggeplaatste zionist en Spinoza-kenner

Een fraai, nog altijd goed leesbaar hoofdstuk in Siegfried Hessing (Hrsg.), Spinoza - Dreihundert Jahre Ewigkeit. Spinoza-Festschrift 1632 - 1932 (1962) is "Der Jude Spinoza" van Nahum Sokolow. Alle thema's over de voortdurende worsteling (van afstoten tot omarmen) van Spinoza's betekenis voor het jodendom komen erin voor. Hij deelt mee een boek in het Hebreeuws over Spinoza geschreven te hebben waarin hij kritisch antwoord trachtte te vinden op de vraag waarom Spinoza brak met zijn joodse gemeenschap en waarom deze sefardisch-joodse gemeenschap brak met hem.

Om te kunnen duiden hoe Spinoza tot in zijn ogen voor de joden zo'n uiterst vijandige houding kon komen, namelijk dat ze kunstmatig aan de wetten van hun verloren staat vasthielden in plaats van op te gaan in de hun ontvangende naties, zoals andere volken doen ("Sie sollten verschwinden" was volgens Sokolow Spinoza's opvatting). [Dit lezend verbaas je je er met Michiel Wielema over dat de Nazi's daar geen gebruik van maakten - deze tekst verscheen in 1932, cf. blog - Grunsky heeft het boek van Hessing behandeld in Der Einbruch des Judentums in die Philosophie (1937), cf. blog en blog]

Om die houding van Spinoza te duiden maakt Sokolow een onderscheid tussen de scherpzinnige filosoof die hij als groot genie ziet, die hij echter als geschiedkundige en exegeet als onvoldoende onderlegd zag: daarvoor had Spinoza te weinig joods-rabbijns onderricht genoten. Alleen zo is z.i. te verklaren dat Spinoza "Sich eine so irrige Meinung von Judenthum und Juden zu bilden" kon (p. 184). De joodse gemeente had gezien de marranenachtergrond alle reden angstig te zijn. Trouwens vergeleken met de dodelijke ketter- en heksenvonnissen in die jaren, was de ban zo barbaars nog niet.

Lees verder...

Weer Spinozaboek van Diego Tatián

Op de jaarlijkse Argentijnse boekenbeurs, Feria del Libro, die gisteren begon en enige weken duurt, zal straks om 18:30 uur dit nieuwe boek gepresenteerd worden van de productieve auteur over Spinoza:

Diego Tatián, Spinoza. Filosofía terrena [Aardse filosofie]. Ediciones Colihue.

Zijn laatste boek was Baruch (2012) [Cf. blog]  


"Spinoza's Destiny" sive "The Rise of Spinoza"

Dit zijn twee titels voor de Spinoza-opera waaraan Theo Loevendi werkt en die op 11 oktober 2014 tijdens de NTR Zaterdag-Matinee in het Koninklijk Concertgebouw zal worden uitgevoerd.
Wel mooi, typisch bij Spinoza passend: één opera die onder twee aspecten kan worden bekeken en geduid.

[Foto: tenor Marcel Reijans zingt aria uit de opera tijdens try out -Cf.Cf.] 

Lees verder...

Theo van der Werf 25 jaar secretaris van de Vereniging Het Spinozahuis

 

Een paar weken geleden las ik in Henri Krops Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland dat Theo van der Werf in 1989 benoemd was tot secretaris van de Vereniging Het Spinozahuis. Meteen riep mijn inwendige rekenmachientje: 25 jaar geleden! Ik vond het niet nodig over mijn 'vondst' meteen te bloggen. Deze 'primeur' kon wel even wachten tot duidelijk werd dat en hoe de Vereniging dat ging vieren.

Inmiddels ontvingen de leden van de vereniging de uitnodiging voor de algemene ledenvergadering die op zaterdag 24 mei 2014 zal worden gehouden in het vroegere gemeentehuis, nu gemeenschapshuis 'de Burgt', aan de Burg. Koomansplein 1 te Rijnsburg.

's Middags zal Henri Krop (Erasmus Universiteit Rotterdam) spreken over: "Een zilveren jubileum: Theo van der Werf als secretaris van de Vereniging het Spinozahuis en als spil van het spinozisme."

Waarna aansluitend van 16.15 -17.30 uur een receptie zal worden gegeven ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van de secretaris. 

Deze foto's van de secretaris in actie zijn van vijf jaar geleden - door deze blogger genomen tijdens de jaarvergadering van 27 juni 2009.  

 

Boekpresentatie Adriaan Koerbagh's 'Een licht' op 7 mei

Op woensdag 7 mei verschijnt bij uitgeverij Vantilt
  
Adriaan Koerbagh
Een licht dat schijnt in duistere plaatsen
Hertaling Michiel Wielema [Cf.]

De uitgever nodigt belangstellenden van harte uit voor de boekpresentatie van 'Een licht' op woensdag 7 mei om 16.00 uur (inloop vanaf 15.30 uur) in Perdu (Kloverniersburgwal 86, Amsterdam).
 
Tijdens de presentatie spreken Bart Leeuwenburgh (auteur van het Noodlot van een ketter, de biografie over Koerbagh), Spinoza-kenner Miriam van Reijen en vertaler Michiel Wielema.

De toegang tot de boekpresentatie is vrij, maar meldt s.v.p. uw komst via aanmelden @ vantilt . nl   [spaties verwijderen]

Geeft De Dijn ons Spinoza's God?

emeritus prof. dr. Herman De DijnDe korte impressie die ik gaf van de op zaterdag 1 juni 2013 op de ledenvergadering van de Vereniging Het Spinozahuis gegeven lezing door emeritus prof. dr. Herman De Dijn over Galilei en Spinoza die - globaal gezien - tijdgenoten waren, eindigde ik met: "zeker de moeite waard om er over een jaar de dan in de Mededelingen-reeks gedrukte lezing nog eens op na te lezen."

Ruim eerder dan een jaar ontvingen de leden gisteren de gedrukte lezing, samen met die van Martin Saar (lezing dec. 2012) en Michael Della Rocca (lezing sept. 2009!). De Dijn zet duidelijk uiteen hoe het Spinoza en niet Galileï was die echt het moderne, seculiere denken in de wetenschap begon. Interessant om goed in onze oren te krnopen, maar daar wil ik het verder niet over hebben. Wel wil ik mijn verbazing uiten over waar hij toch mee bezig is als hij Spinoza's filosofische godsleer uiteenzet.

Zijn opzet is wel duidelijk: hij wil tegenwicht geven tegen de opvatting dat Spinoza pantheïst was in de zin dat alles maar God zou zijn. Dat doet hij in mijn ogen terecht, want in die typering wordt Spinoza niet goed begrepen. Maar hij doet dat op een manier die op zichzelf toch ook discutabel is.

In De uitgelezen Spinoza (1999) en in zijn hoofdstuk over de "God van Spinoza" in Libertas philosophandi. Spinoza als gids voor een vrije wereld (2008) typeerde hij de God van Spinoza als transcendent. In Spinoza, de doornen en de roos (2009) deed hij dat eveneens en lichtte dit nader toe. Dat deed hij onder meer door het hoofdstuk "De God van Spinoza", de ondertitel mee te geven: Deus sive Natura, niet Natura sive Deus en daar dan een heel punt van te maken. Wat toch echt wel een beetje onzin is. Voor Spinoza zijn het andere termen voor hetzelfde. Wat ook al blijkt doordat God vervolgens getypeerd wordt als Natura naturans en de wereld der modi als Natura naturata.

Lees verder...

Historica Margaret Jacob in Nijmeegs Soeterbeeck Programma

Zie deze aankondiging door historicus Jordy Geerlings van de lezing "The Legacy of the Radical Enlightenment" door historica Margaret Jacob op 8 mei 2014 op de Radboud Universiteit Nijmegen. [Cf. méér]

Joseph Klausner (1874 - 1958) bracht waardevolle studie over Spinoza

Van deze in Litouwen geboren en in Odessa opgeleide joodse historicus, zionist, eerste hoogleraar Hebreeuwse literatuur aan de Hebreeuwse universiteit in Jeruzalem en hoofdredacteur van de Encyclopedia Judaica, had ik tot heden wat zijn bemoeienis met Spinoza aangaat, een enigszins verwrongen beeld gekregen door de nogal hilarische manier waarop Daniel B. Schwartz in zijn overigens zeer lofwaardige The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image de scène beschreef hoe Klausner tijdens de herdenkings-bijeenkomst op de universiteit in 1927 ter herinnering aan de 250e sterfdag van Spinoza, 'vanaf de berg Scopus' (waarop deze universiteit gebouwd was) een soort van amnestie aan Spinoza verleende door aan het slot van zijn toespraak tot driemaal toe uit te roepen: "onze broeder ben je, onze broeder ben je, onze broeder ben je," waarmee een door rabbijnen uitgesproken ban werd opgeheven. Hij beschrijft hoe vooral dit nieuws als hype de wereld over ging. Verder schrijft Schwartz over die toespraak dat Klausner "zigzagged negative en affirmative opinions of the Jewishness of Spinoza and his system ."

Deze toespraak uit 1927 is uit het Hebreeuws in het Duits vertaald en met de titel "Der jüdische Charakter der Lehre Spinozas" opgenomen in Siegfried Hessing (Hrsg.), Spinoza-Festschrift. Zum 300. Geburtstage Benedict Spinozas (1632-1932), eveneens dus opnieuw gepubliceerd in Spinoza - Dreihundert Jahre Ewigkeit. Spinoza-Festschrift 1632 - 1932, waarover ik gisteren een blog schreef. Redacteur Hessing gaf deze informatie er overigens niet bij.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [11] Aparte cover (ook Spinoza & les Arts)

Zo'n cover als van Spinoza's Ethics & On the Correction of the Understanding. London, J M Dent, 1970 [hier gezien]

 

Spinoza & les Arts

Lees verder...

Siegfried Hessing (1903 - ?) Pools filosoof, schrijver en vooral Spinoza-adept

Al op 24 mei 2011 had ik een blog over hem. Een kleinzoon van hem, wiens e-mailadres ik vond, heb ik gevraagd om z'n sterfdatum die nergens te vinden is, maar daar heb ik nooit antwoord op gehad. Dat ik nu weer een blogje aan hem wijd, komt doordat ik afgelopen zaterdag het door hem geredigeerde boek Spinoza - Dreihundert Jahre Ewigkeit. Spinoza-Festschrift 1632 - 1932 aanschafte.

Hessing had in de aanloop naar de viering in 1932 van Spinoza's 300e geboortedag vele potentiële auteurs aangeschreven om een feestelijke herdenkingsbundel het licht te doen zien. Dat werd:

Siegfried Hessing (Hrsg.), Spinoza-Festschrift. Zum 300. Geburtstage Benedict Spinozas (1632-1932), Heidelberg, Carl Winter Verlag, 1933 - XVI u. 222 Seiten.

Hij wordt ergens "een exponent van het joodse neoromanticisme dat in zijn tijd en vogue was," genoemd voor wie Spinoza zowel op filosofisch als op religieus gebied telde. [Ik vond dit ergens, maar weet niet meer waar]. Spinoza had volgens Hessing het denkrecept ontdekt "das uns vom Weltpessimismus zu heilen vermag." (bij 1e editie). Spinoza werd door hem - het was 1933! - de mensen als Führer voorgehouden, jawel.

Het Derde Rijk en WO II had zoveel vernietigd - ook van dat Spinoza-Festschrift was niets meer over. Hij vond het daarom gewenst een nieuwe editie op de markt te brengen, waarvoor hij ter aanvulling nog enige auteurs wierf, onder wie David Ben Gurion, die hier nog eens een pleidooi hield om Spinoza's ban in te trekken: "Lasset uns gutmachen das Unrecht".

In de titel van de heruitgave herken je de enigszins pathetische redacteur, die werd nu:

Spinoza - Dreihundert Jahre Ewigkeit. Spinoza-Festschrift 1632 - 1932, 2. Vermehrte Auflage, Siegfried Hessing (hrsg.), Martinus Nijhoff, Den Haag, 1962, 205 blz. Voor de inhoudsopgave zie *)

Lees verder...

Arte: Machtkampf um die Weltmeere

Iemand gaf mij zojuist door (waarvoor dank) dat "aan het eind van de middag, 23 april 2014 om 17.25 en morgen, donderdag om 17.25, de Duitse Arte een tweedelige serie uitzendt over wat wij de Engelse zeeoorlogen noemen. Het is een goede documentaire die een neutraal licht werpt op wat er toen is gebeurd. Veel aandacht voor de rol van De Witt. De serie is gemaakt in opdracht van de ZDF."

Machtkampf um die Weltmeere (1/2) Der Weg zur Viertage-Schlacht [Arte]

 

Spinoza's Rabbi

Rabbi Rami, ("an award-winning author, poet, and storyteller. He received rabbinical ordination from the Hebrew Union College — Jewish Institute of Religion, and holds a Ph.D. from Union Graduate School. A congregational rabbi for 20 years, Rabbi Rami currently co-directs One River Wisdom School and Holy Rascals Foundation"), deze Rabbi Rami Shapiro is helemaal in Spinoza. Zie zijn tekst van gisteren in zijn serie Rabbi Rami's Guide to Judaism, "11 Elohim: Not God the Creator but God the Creating." [Cf.]

J. G. Wachter's ELUCIDARIUS CABALISTICUS én G.W. Leibniz' commentaar vertaald

Johann Georg Wachter (1663-1757) neemt een heel aparte plaats in de Spinozareceptie in. Was Spinoza's kabbalisme, zoals hij dat waarnam, voor hem aanvankelijk een reden om het jodendom aan te vallen, later werd het juist aanleiding om Spinoza openlijk te omarmen. Voor meer informatie verwijs ik naar het blog "Johann Georg Wachter (1663-1757) Duitse kabbalist en Spinozist"; daarin ook de links naar zijn boeken die op internet te vinden zijn.

Vlak voor Pasen ontving ik het volgende mailtje:

"Een interessant aspect van Spinoza’s filosofie is de invloed of verband met de Kabballa.

De inventaris van Spinoza’s bibliotheek in het Spinozahuis Rijnsburg bevat heel wat werken die over de Kabballa gaan.

Het percentage boeken die dit aspect van Spinoza belichten is klein. In M. Laerke’s Leibniz lecteur de Spinoza, in Hst V, sectie 3, pp.923-970 een samenvatting van deze materie. Hij bespreekt gedetailleerd de Animadversiones De recondita Hebraeorum Philosophia (Animadversiones ad Wachteri librum) van G. W. LEIBNIZ. Deze tekst van Leibniz is een commentaar op :

“ELUCIDARIUS CABALLISTICUS sive Reconditae Hebraeorum Philosophiae brevis & succincta” van J. G. WACHTERUS.

Het leek mijn broer [Stan Janssens] en mezelf interessant beide teksten in het Nederlands ter beschikking te stellen op de weblog.

Met een tweepagina weergave staan de commentaren van Leibniz systematisch op de linkerpagina tegenover de tekst van Wachter (rechterpagina). Met het Wordbestand is dit makkelijk te doen, met de PDF versie?

Met beste groeten,

Frank Janssens"

Lees verder...

Teken van Zionistische Spinoza-verering

Tijdens het eerste Zionistische Congres in augustus 1897 in Basel werd de Zionistische Wereldorganisatie (WZO) opgericht. Op instigatie van deze WZO werd in 1899 de Nederlandse Zionistenbond (NZB) opgericht met het doel om activiteiten op zionistisch gebied in Nederland te organiseren. Hieraan ontstond later een studententak. In het Tweede Zionistisch Studentenjaarboek dat in 1911 werd uitgegeven werd een aan Spinoza gewijd gedicht opgenomen, zonder vermelding van de naam van de maker.

Ik ontving het afgelopen zaterdag van Theo van der Werf, de secretaris van de Vereniging Het Spinozahuis. Ik neem het hier op, samen met de titelpagina, zodat het deel kan uitmaken van het Corpus Poeticum Spinozanum [Cf.].

Hiermee hebben we ook voor Nederland een spoor van hoe door zionisten Spinoza werd omarmd en vereerd - als een heilige zelfs.

 

Lees verder...

Spinoza-citaat als Wandtattoo. Lijkt u dat niet iets?

Al eerder heb ik het gehad over zgn. quotes die aan Spinoza worden toegeschreven. In het Duits gaat deze rond (geef maar 'ns in Google in)

                   „Geduld ist die Tugend der Glücklichen“ 

Ik kan uiteraard niet op alle eigenaardigheden die de ronde doen, ingaan. Nu kan deze 'spreuk', zo zag ik, ook besteld worden als "Dorlson Design Wandtattoo" [Cf.]. Ziet u zich niet heerlijk zitten onder zo'n wijs gezegde? Met de naam van Baruch Benedictus de Spinoza eronder? Dat is nog eens iets anders dan een tegeltje. Maar als iemand u vraagt: "Waar schrijft Spinoza dat?" Wat zegt u dan?

 

Interessant interview met Steven Nadler over Spinoza

De Luxemburgse website Brainfood brengt onder de titel Minerva, af en toe gesprekken over filosofen.

Zo stelde in de podcast van 17 april 2014 de jongeman Joshi Gottlied  vragen aan Prof. Steven Nadler die er op zijn bekende, rustige en duidelijke wijze - dus goed verstaan- en volgbaar - antwoord geeft.

Men kan de podcast hier online volgen of desgewenst downloaden: ook hier (met enige discussie).  

                             

Aanbevolen door Wim Klever aan Stan Verdult en door deze aan zijn volgers.   

Teresa van Avila, Spinoza en hun amor Dei

Het zal wellicht nogal verrassend overkomen, maar ik heb de indruk, het sterke gevoel dat de amor Dei intellectualis van Spinoza en de ervaren mystieke amor Dei (imaginationis?) van Teresa van Avila niet erg ver van elkaar liggen. De contemplatieve heilige en de contemplatieve filosoof vormen elkaars perfecte aanvullende tegenhanger: beiden zijn een uitingsvorm van diepe affectio, een vorm van handelen die geheel uit hun diepste zelf voortkomt. Hoe dicht naderen ze elkaar.

Ik kom hierop nadat ik voorbije dagen zowel het artikel van Yitzhak Y. Melamed over "Spinoza's Amor Dei Intellectualis" las [cf. blog], als intensief en vaak heb geluisterd naar de schitterende vertolking door sopraan Montserrat Figueras (1942 - 2011), Jordi Savall op de viola de gamba en andere leden van hun Hesperion XXI, van het mooie mystieke gebed van Teresa van Avila, "Alma, Buscarte has en Mí, y a Mí buscarme has en ti: Ziel, zoek jezelf in Mij, en zoek Mij in jezelf." Ik kende dat stuk al van sinds ik het op 2 november 2007 opnam van het fraaie, nu niet meer bestaande, Belgische radioprogramma Klara Visioenen. Ik vond het altijd al een schitterende melodie - zo prachtig gespeeld en gezongen. Maar op vrijdag, Goede Vrijdag, toen ik het op m'n harde schijf tegenkwam en op Youtube opzocht en daar dezelfde opname beluisterde, heb ik voor het eerst de tekst die daar gegeven werd, tot me laten doordringen, vooral nadat ik gelukkig een Nederlandse vertaling ervan kon vinden [hier van H. Blommestijn]. En hoe stegen inhoud en performance naar nog grotere, duizelingwekkend grote, hoogte. Dat iets zó mooi kan zijn. Hieronder breng ik tekst, vertaling en video, maar eerst nog dit.

Lees verder...

Een greep uit de lezing van Marin Terpstra

"Ja, ik heb ontzettend genoten van de lezing van Marin Terpstra!" zeg ik hier in antwoord op Wim Klever die mij via de e-mail er - enigszins sardonisch - naar vroeg. Ik doel op de lezing die Marin Terpstra zaterdag 19 april in het Spinoza Lyceum in Amsterdam gaf tijdens de voorjaarscursus van de VHS over de Staatkundige verhandeling. Het was voor het eerst sinds lange tijd zelfs dat ik zó van een lezing over Spinoza's leer heb kunnen genieten, daar er een zeer verhelderende invalshoek werd aangeboden, waarmee je Spinoza's intentie en opzet met de Tractatus Politicus diepgaander kon leren verstaan. Naar ik begreep is Marin Terpstra voornemens zijn inzichten in een artikel naar buiten te brengen. Ik zie daar met interesse naar uit en hoop hier iets ervan voldoende goed weer te geven, zodat meerderen met belangstelling zullen uitzien naar dat artikel.

Het komt er in hoofdlijnen op neem - en dat was voor mij het verrassende - dat de aloude, al sinds Plato en Aristoteles bestaande en tot ver in de Scholastiek standgehouden denkfiguur van de forma (of idee) die de materie vormgeeft ook door Spinoza (en Hobbes) wordt gebruikt maar dat de richting van werkzaamheid ervan wordt omgedraaid: de politieke formae komen voort uit de 'materia', zijnde de mensen (de multitudo). Het is de 'macht van de menigte' (potentia), waaruit het gezag van de bestuursvorm en hoogste overheid daarbinnen (potestas) voortkomen en die er de mogelijkheden en grenzen van bepaalt.

Lees verder...

Vandaag letterlijk nemen, zondag allegorisch

Ik herhaal hier een deel van een blog dat ik twee jaar geleden schreef - toen viel 'Goede Vrijdag" in de Semana Santa op 6 april:  

We lezen de brief van Spinoza aan Oldenburg van 7 febr. 1676, een jaar voor zijn dood:

Verder vat ik evenals gij het lijden, de dood en de begrafenis van Christus letterlijk op, zijn opstanding daarentegen symbolisch. Toegegeven, de bijzonderheden waarmee ook deze laatste door de evangelisten wordt verhaald, zijn zodanig, dat wij niet kunnen ontkennen dat zij zelf geloofd hebben dat Christus lichamelijk is opgestaan, dat hij ten hemel is gevaren om te zitten aan Gods rechterhand, en dat ook ongelovigen dit hadden kunnen zien als ze erbij geweest waren op die plaatsen, waar Christus zelf aan zijn discipelen verscheen. Hierin kunnen zij echter, zonder dat dit de leer van het evangelie aantast, gedwaald hebben, zoals ook andere profeten is overkomen, waarvan ik in mijn vorige brief voorbeelden heb gegeven. Maar Paulus, aan wie Christus naderhand eveneens verschenen is, beroemt er zich op dat hij Christus gekend heeft, niet naar het vlees, maar naar de geest.

 

De eerste zin luidt in het Latijn: "Caeterùm Christi passionem, mortem, & sepulturam tecum literaliter accipio, ejus autem resurrectionem allegoricè."

Merk op hoe Spinoza i.t.t. zijn ernstige bezwaar in het 7e hoofdstuk van de TTP tegen Maimonides allegorisch lezen van de Bijbel, hier geen enkele moeite met allegorisch lezen heeft. De apostelen konden dit wel zo geloofd hebben en de evangelisten het zo opgeschreven, maar wat onmogelijk is (uit de dood opstaan) kan niet letterlijk waar zijn. Dat wat Pasen betreft.

Maar vandaag is Goede Vrijdag en dan gaat het om het lijden, de dood en de begrafenis.

Ja, die kan Spinoza (en ik volg hem) letterlijk nemen.  

Ik schreef het bovenstaande twee jaar geleden terwijl ik de Mattheus Passion beluisterde. Die heb ik dit jaar nog niet opgezet (vroeger kon ik nooit zonder). Gisterenavond heb ik niets van The Passion gezien.  En nu hoeft dit blog ook niet meer exact om drie uur online! Het oude ingesletene slijt...

En wat men in de loop der geschiedenis van het verhaal maakte kan ook wel eens teveel worden. Zo werd ook Goede Vrijdag een allegorie.

 

Yitzhak Y. Melamed over "Spinoza's Amor Dei Intellectualis"

Hierbij attendeer ik graag - op een tip van Wim Klever die op zijn beurt door een Facebookvriend werd getipt - op het artikel dat Yitzhak Y. Melamed gisteren op academia.edu publiceerde over:

                            Spinoza's Amor Dei Intellectualis 

Ik geef het direct door voordat ik er zelf al kennis van genomen heb. Ik neem hier als opwekking alvast zijn openingsalinea over:  

"The notion of divine love was essential to medieval Christian conceptions of God! .Jewish thinkers, though, had a much more ambivalent attitude about this issue. While Maimonides was reluctant to ascribe love, or any other affect, to God? Gersonides and Crescas celebrated God's love. Though Spinoza is clearly sympathetic to Maimonides' rejection of divine love as anthropomorphism, he attributes love to God nevertheless, unfolding his notion of amor Dei intellectualis at the conclusion of his Ethics. But is this a legitimate notion within his system? In the first part of this article, I will explain some of the problems surrounding this notion, and then turn, in the second part, to consider two unsatisfactory solutions. In the third part, I will attempt to rework Spinoza's amor Dei intellectualis from his definitions of love and the other affects in part three of the Ethics. In the fourth part, I will examine closely how Spinoza tweaks his definition of love in order to allow for the possibility of divine intellectual love, and conclude by trying to explain what motivated this move."

 

LivingSpinoza

Op 19 januari 2010 had ik (vanuit een lichte verbazing) een blog "Er bestaat een 'Spinoza-Gurdjieff Group'"- een in mijn ogen nogal merkwaardige combinatie, maar met Spinoza is kennelijk van alles mogelijk… Ze noemt zich nu LivingSpinoza en de leider is nog steeds Lewis Almeida.

                     

En zie, die groep (of toch in ieder geval Lewis Alameida) in Los Angeles is nog springlevend en deed onlangs dit boek het licht zien:

Lewis Almeida, How Gurdjieff and Spinoza Changed My Life: A True Story of Spiritual Awakening and Finding Happiness. Almeida Publications (March 24, 2014) - Amazon

Het zegt gebaseerd te zijn op Spinoza's Ethica en Ouspensky's  In Search of the Miraculous, waarin Gurdjieff's gedachten worden verwoord.

Een wonderlijke combinatie, in mijn ogen althans. Maar goed, het dient hier gesignaleerd te worden.

 

Henri Krop in Studio Erasmus

In een blog van 7 april 2014 wees ik erop dat Henri Krop werd uitgenodigd in Studio Erasmus, de maandelijkse talkshow van de Erasmus Universiteit, waarin hij over zijn recente boek zou worden geïnterviewd. Ik ging af en toe al eens kijken of het gesprek al op die site was geplaatst; daar staat het nóg niet maar enige dagen terug is het al wel op Youtube geplaatst.

"Henri Krop schreef het nieuwe (veel geprezen) standaardwerk Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. Waarom blijft de Zeventiende Eeuwse filosoof Baruch Spinoza ons zo fascineren?"

De nationaal-socialistische Spinoza-verguizing

Eindelijk is het er... Na lang wachten verscheen vandaag de nieuwste aflevering van het Tijdschift voor Geschiedenis met daarin het gedegen en informatieve artikel van Michiel Wielema: "Spinoza in het Derde Rijk" [TvG, nr. 1 van 2014 , pp. 41-61.].

Door de roman Het raadsel Spinoza, waarvoor Irvin Yalom een obsessieve belangstelling van Alfred Rosenberg voor Spinoza had verzonnen, is er wellicht wat meer belangstelling ontstaan voor hoe de nazi's omgingen met Spinoza. Wel, dan hebben we hier het ware en onthutsende verhaal over de nationaal-socialistische Spinoza-receptie. Eigenlijk merkwaardig dat deze geschiedenis nog niet eerder geschreven is. Goed dus dat die er nu eindelijkis. En het is meteen een gedegen verkenning van allerlei kanten van de zaak.

Wielema toont aan hoe de vertegenwoordigers van het nazi-regime met minachting en verwerping naar Spinoza keken en er alles aan deden om de vroegere waardering die sinds Goethe en de idealisten in de Duitse Filosofie en de Duitse cultuur voor Spinoza was ontstaan, teniet te doen. Zij deden er alles aan om Spinoza uit de Duitse cultuur te verbannen.

Lees verder...

Karl Thomas (d. 1873) Een volkomen vergeten Spinoza geleerde [3]

Eerst vond ik niets. Als je echter niet opgeeft en bij het zoeken diverse invalshoeken blijft innemen, vind je almaar meer. Zo kreeg ik, toen ik naging of het postume "Karl Thomas, Herbart, Spinoza, Kant" aangeboden werd, een link naar J.P.N. Land's uitgegeven college "Ter gedachtenis van Spinoza" (Leiden, Brill, 1877 - cf. blog), waarin deze commentaar geeft op die uitgave. In een eindnoot (nr. 30) bij een tekst waar books.google ons niet bij laat [maar we krijgen de complete lange eindnoot] lezen we:

"Wijlen Karl Thomas (zijne vroegere geschriften over Spinoza zijn bij v. d. Linde opgesomd) verzekert ons in een nagelaten werk, dat er tweeërlei bestaat: zwei nicht durchweg mit einander zu vergleichende Gedankenmassen, welche von Spicoza mit absichtlicher Kunst in seiner Ethik durcheinander geflochten wurden: der mystisch-monistische Pantheismus des Spinozismus, und der atomistisch-automatische Pantheismus Spinoza's (Herbart-Spinoza-Kant, Langensalza 1875, S. XIII).

Lees verder...

Karl Thomas (d. 1873) Een volkomen vergeten Spinoza geleerde [2]

Maar zie, "volkomen vergeten", is nu ook weer niet helemaal waar - dat moet gewijzigd worden in "bijna vergeten", want verder zoekend - op "Karl Thomas" - al dan niet met boektitel - stuitte ik er niet op, maar "Johann Friedrich Herbart, Ueber Spinoza's Ethik" bracht mij hem wel: de link met het hoofdstuk dat iemand (wellicht de auteur zelf? ja zo blijkt op zijn website) zo vriendelijk was op internet te plaatsen, te weten:

Ulrich Johannes Schneider, "Spinoza in der deutschen Philosophiegeschichtsschreibung 1800-1850." In: Hanna Delf, Julius H. Schoeps & Manfred Walther (Hrsg.), Spinoza in der europäischen Geistesgeschichte. Edition Hentrich, 1994 [PDF, verplaatst PDF]. Het boek is de verzameling papers van het in 1993 aan het Moses Mendelssohn-Zentrum für Europäisch-Jüdische Studien te Potsdam gehouden symposium met dezelfde titel. Het bevatte bijdragen van Yirimiyahu Yovel, Francon Biasutti, Marianne Awerbuch, Wim Klever, Pierre-François Moreau, Ursula Goldenbaum, Cornelia Buschmann, Winfried Schröder, Achim Engstler, Andreas B. Kilcher, Horst Folkers, Walter E. Ehrhardt, Martin Bollacher, Gabrielle von Glasenapp, Ulrich von Glasenapp, Ulrich Johannes Schneider, Eveline Goodman-Thau, Manfred Lauermann, Regine Kather, Manfred Walther [Cf. en Duitse Spinoza-bibliografie].

In precies dat hoofdstuk dat ik nodig had van Ulrich J. Schneider is het volgende te lezen over Karl Thomas:

Lees verder...

Karl Thomas (d. 1873) Een volkomen vergeten Spinoza geleerde... [1]

... wel een van de eersten die Hegel's Spinoza-interpretatie corrigeerden.

• Dr. Karl Thomas, Spinoza als Metaphysiker vom Standpunkte der historischen Kritik. Königsberg, In Commission bei Gräfe und Unzer, 1840 [8vo. (VIII) + 176 pp. voegt de Spinoza-bibliografie van A. van der Linde waarin het nr. 424a. kreeg, er nog aan toe - te vinden bij books.google ]

Ik heb er met genoegen in gelezen.

Toen ik dit boek van Karl Thomas over Spinoza, waarop ik hier wil attenderen, tegenkwam en meer over hem te weten wilde komen, lukte dat lange tijd niet. Hoe ik ook zocht, weinig meer dan titels van werken van deze doctor in de filosofie liet zich  vinden. Behalve de titels van zijn werken had Hathitrust zijn sterfdatum. Dat was alles. Maar toen ik naging of bij Max Grunwald in zijn Spinoza in Deutschland, misschien iets over Karl Thomas te vinden was, bleek zowaar, ja! Daar kom ik zo mee, maar ook daar geen biografische gegevens. Alleen staat bij één boektitel dat in hetzelfde jaar verscheen van Dr. Karl Thomas nog vermeld: Privatdocent an der Königl. Preuβ. Universität Königsberg. Dat staat bij dit boek:

•  Kant und Herbart und Herr Professor Rosenkranz; ein Beitrag zur Beurtheilung der im 12ten Bande von Kant's sämmtlichen Werken ... enthaltenen Geschichte der Kant'schen Philosophie des Herrn Karl Rosenkranz. Berlin, Verlag von George Gropius, 1840 [Hathitrust ]

Lees verder...

Doodvonnis (Socrates) en ban (Spinoza) gelijkgesteld aan intrekking eredoctoraat (Hirsi Ali)

                                Intellectuele inquisitie 

De Jerusalem Post zet vanwege het weer intrekken van de voorgenomen toekenning van een eredoctoraat door de Brandeis University na protest van moslimgroeperingen, Hirsi Ali in het rijtje Socrates en Spinoza: "Hirsi Ali joins a long list of those impugned for “insulting the faith,” including Voltaire, Socrates and Spinoza. The key word in the modern debate is “Islamophobia.” [Cf.]

O ja, Voltaire staat ook in het rijtje. Dit opnemen in een dergelijk rijtje is wellicht een nog grotere eer dan het toekennen van een eredoctoraat.

Filosofie in bedrijf...

Het nieuwe nummer van Filosofie (2014/2) is uit. Het speelt op de geheel eigen wijze in op het thema van de Maand van de Filosofie: het themagedeelte, "Reflectie op wetenschap," heeft veel reflectie op mens en techniek/technologie. Van dit gedeelte voerde Miriam van Reijen de themaredacti'; zij schreef het inleidend artikel. Verder zijn er artikelen van René Munnik, Rens Bod, Peter-Paul Verbeek, Jeroen Bouterse, J.J.L. Derksen en Jan Verplaetse. Je merkt een groot verschil tussen de meer gedegen artikelen die dit tijdschrift biedt, vergeleken met het meer populaire Filosofiemagazine.  

Dat in dit nummer ook Spinoza nog enigszins aan bod komt, is vanwege de boekbespreking die ik verzorgde over het boek van Miriam van Reijen, Spinoza in bedrijf: van passie naar actie. Daarvoor bewerkte en korte ik het blog in dat ik erover schreef - met behoud van de titel: "Spinoza in bedrijf": een aanwinst.

Stan Verdult 

 

Hoe moeilijk is toch Einstein's Spinoza's God te begrijpen en beschrijven

Gisteren had Amir Aczel op Huffingtonpost een stuk "Killing Einstein's God." Graag wijs ik erop en deel hier mijn leesplezier.

Ik zeg niet dat ik wat "Einstein's laat staan Spinoza's God" alles geheel doorzie en daarin ook maar het laatste woord zou kunnen hebben, maar het gebruik in dat stuk  van allerlei termen doet mij vermoeden dat het de auteur, die erop wijst zich al vele jaren met Einstein te hebben bezig gehouden, het omschrijven van diens God ook niet helemaal in de vingers heeft.

Over God spreken als "creative external power", schrijven: "Albert Einstein believed in something like Spinoza's "God": a powerful entity that transcends the world," maar dan weer: "discussing an external motivator for the creation of the universe was abhorrent to the father of the theory." En: "Einstein always thought in terms of an immanent God, the creator of the laws of physics -- not the cranky old man of Genesis, but still a mysterious force that brought us a universe, or at least created the laws of physics."

Taal en God... het blijft behelpen.


Kan een omnist tevens Spinozist zijn? Bestaan er Spinozistische omnisten?

Ik kom op dit blog n.a.v. een vraag van een scholiere die op zoek is naar informatie over antropomorfisme / pantheïsme / omnisme. Ga er maar aan staan.

"Omnism is the belief in all religions; those who hold this belief are called omnists (or Omnists). The Oxford English Dictionary (OED) quotes as the term's earliest usage the 1839 long poem "Festus" by English poet Philip J. Bailey: "I am an omnist, and believe in all religions". In recent years, the term has been emerging anew, due to the interest of modern day self-described omnists who have rediscovered and begun to redefine the term. It is best thought of as Syncretism taken to its logical extreme." [Wikipedia]

De vraag is of je elke term helemaal serieus moet nemen. Diezelfde Wikipedia-pagina stelt nog: "It is possible for one to be a Christian Omnist, or a Jewish Omnist."

Spinoza zag zijn filosofie als de vera religio. Dus dan zou je met een simpel syllogisme kunnen besluiten dat een Omnistisch Spinozist of 't omgekeerde mogelijk zou zijn. Ik waag het te betwijfelen.

Lees verder...

Even schrikken, maar er is nu een boekje "Spinoza & Ayn Rand: Soulmates"

De joodse journaliste Orit Arfa, schrijfster van Survival of the $h!#est, een verzameling blogs onder het pseudoniem Olyvia Apple [cf. haar website], liet onlangs een e-book verschijnen onder haar eigen naam:

Orit Arfa, Spinoza & Ayn Rand: Soulmates. Route 60 Press (Feb. 21 2014).

Ik kan er niet omheen dit op dit weblog te signaleren. Het gebeurrt nu eenmaal. Hoewel de egoïsme-opvatting van Ayn Rand niet gelijk te stellen is aan het “in suo esse perseverare” (waarin sterk accent op de relatie met andere mensen wordt gelegd) lijkt e.e.a. in dit boekje aan elkaar gelijk te worden gesteld.

Het werkje wordt aldus aangeprezen op Amazon en oritarfa.net:  

Lees verder...

Afscheid nemen van Spinoza

Al een poos ben ik aan het overwegen om wat meer afstand (of zelfs geheel afscheid?) te nemen van Spinoza. Ik had ruim een week geleden tijdens de VHS-cursus over het Politiek traktaat al aangekondigd dat ik dat zou onderzoeken en erover zou gaan bloggen. Ik heb een klad liggen en ben mij aan het oriënteren, maar kom er (nog) niet aan toe - stel het uit en blijf op dezelfde manier als eerder met Spinoza en met dit blog bezig.

Wim Klever is op zijn manier afscheid aan het nemen. In reacties op dit blog heeft hij Spinoza meermalen van plagiaat beschuldigd: volgens hem zou aantoonbaar zijn "dat de hele TP een (creatieve) verwerking van het gedachtegoed van de meester is, die wij in onze tijd plagiaat zouden noemen." (reactie van 15 maart 2014). En nog eens: "de TP IS geënt op VPS, waarvan het 'n soort plagiaat is, zeker wat betreft zijn democratisch model." (reactie van 24 maart 2014).

Dit deed hij ook in een tweet van 23 maart 2014: "In Spanje zal ik betogen dat Van den Enden zo sterk Spinoza's politieke denken heeft geprogrammeerd, dat diens TP in feite de VPS plagieert." [Cf.]

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [10] een ver verwijderde connectie van Het Ronde Huis bij Nunspeet met Spinoza

Na Almar Otten's Jeugdzonde (een jeugdthriller waarin een archiefstuk over Spinoza uit de Deventer Athenaeumbibliotheek verdwijnt), verscheen eind januari 2014 bij Luitingh-Sijthoff een nieuwe misdaadroman van Almar Otten: Het Ronde Huis. In dezelfde periode verscheen van Jacob Vis een thriller De zwarte duivel, dat was de bijnaam van Frank van Vloten (in het boek Frank van Vliet genaamd), de eigenaar van Het Ronde Huis. Beide auteurs lieten zich voor hun roman inspireren door verhalen en geruchten die over Het Ronde Huis werden verteld en geschreven.

Peter Kuijt heeft vandaag een fraai blog over het toeval dat twee boeken rond eenzelfde 'mysterieus' huis verschijnen. Daarop noteert hij uit de mond van Otten:

 

Lees verder...

Mulla Sadra (1571 -1640) vergeleken met Spinoza

In één van mijn mappen met "nog te doene zaken" verzamelde ik al lang geleden informatie over Mullah Sadrâ (Sadr al-Din al-Shirazi), want al jaren geleden was ik zijn naam i.v.m. Spinoza tegengekomen. Aanleiding dat ik nu dit blog maak is het feit dat - zo las ik op de website van de VHS - op een seminar in Parijs op 11 april 2014 een vergelijking zou worden gemaakt tussen het ontologische systeem van de oosterse filosoof Sadrâ en het metafysische debat tussen Spinoza en Malebranche.

Grappig geformuleerd vind ik dat, alsof er ooit een debat tussen Spinoza en Malebranche was. En ook grappig dat "oosterse". Dat klopt alleen als het Midden-Oosten naar het oosten wordt gedacht, maar ikzelf denk bij oosters altijd aan India en de verder naar het oosten liggende Zuid-Oost Azië, China en Japan.

Mulla Sadra was vooral werkzaam in de Iraanse steden Shiraz (zijn geboorteplaats) en Isfahaan. Hij leerde het primaat van het Zijn/Bestaan en een daarop gebaseerde epistemologie. In die samenhang ligt wellicht ook de oorzaak ervan dat hij af en toe vergeleken wordt met Spinoza. Maar het kan ook zijn doordat hij - net als Spinoza - filosofie als méér zag dan iets van een rationeel onderzoek, maar als een samenhang tussen leer en leven, als zoeken naar wijsheid en het cultiveren van een eenvoudig en zo gelukkig mogelijk leven: een combinatie van theoretische en praktische filosofie.

[rechts: cover van in 't Farsi vertaalde boek van Henri Corbin, Mulla Sadra]

Lees verder...

Recanto do Spinoza [Hoek van Spinoza]

Dat er in Brazilië Spinozaliefhebbers zijn en dat er flink aan Spinoza-studie wordt gedaan, was hier al eerder opgemerkt.

Enkele dagen geleden waren er Braziliaanse bezoekers in het Spinozahuis die in Brazilië een vakantiepark runnen onder de naam Recanto do Spinoza. 

Onderaan de openingspagina van hun website treffen we de Portugese vertaling van de laatste zin van de Ethica: Sed omnia praeclara tam difficilia quam rara sunt.

Lijkt het niet heerlijk om een poosje te kunnen verblijven in zo'n Hoek van Spinoza? Bij mensen die Spinoza's huis in Rijnsburg komen bezoeken?

Lees verder...

Jay Geller, The Other Jewish Question [2011]

Hoe ik het tot heden kon missen terwijl ik in 2012 verslag deed van een langdurige speurtocht naar "Spinoza in de joodse historiografie" en waarin ik tenslotte enige blogs wijdde aan het schitterde boek van Daniel B. Schwartz The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image [Princeton University Press, 2012] weet ik niet (hoewel ik meen die cover wel eens gezien te hebben). Hoe dan ook nog niet eerder was ik op dit boek gestuit [dat deed ik nu via dit recente blog op "jewish philosophy place"] dat het had over:

Jay Geller, The Other Jewish Question: Indentifying the Jew and Making Sense of Modernity. Fordham Univ Press, 2011 - 510 pp - ISBN 9780823233618 behorend bij de prijzige ($110.00) hardcover, maar er is ook een paperback à $40.00 met ISBN: 9780823233625.

Books.google geeft zo'n 65 hits op Spinoza [Heine heeft er 70]. Hoofdstuk 1, "Feminization" and the Problem of Jewish Persistence, gaat geheel over de 19e eeuwse Spinozareceptie in Duitsland. Geller is een groot kenner van het 19e eeuwse antisemitisme.

          

Lees verder...

In NRC-H bespreking van "Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland"

Uiteraard was te verwachten dat de redactie van het boekenkatern van NRC Handelsblad het boek van Henri Krop aan de huisrecensent Michiel Leezenberg zou geven. Vandaag heeft de krant zijn bespreking van Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland, tegelijk met Karel D'huyvetters vertaling van de Staatkundige verhandeling.


Spinoza prijkt in het middenkatern naast Hans Georg Gadamer (die als grondgedachte voor goede communicatie heeft: "dat de ander wel eens gelijk zou kunnen hebben." Die ander is hier dus Spinoza?)

Leezenberg plukt uit de dikke turf over ruim drie honder jaar Spinoza-receptie enige hoofdlijnen, heeft niet gezien dat Krop na de 'Gouden eeuw' van het spinizisme (1845-1885) de 'zilveren tijd' (1900-1945) onderscheidde - Leezenberg maakt daar één gouden periode van. Verder vind ik wel knap hoe hij in 't kort een impressie van de vele Spinoza-beelden weet te schetsen. Hij eindigt met: "... voor de liefhebbers biedt het een ongeëvenaard gedetailleerde kijk op een belangrijk stuk vaderlandse filosofische geschiedenis."

De Staatkundige verhandeling doet hij wel erg kort af - haalt er het liefst Spinoza's tijdgebonden (voor)oordelen uit, waarmee het niet over de betekenis van het boek gaat. Is het toevallig dat hij iets opmerkt over 'zelfgerechtigd' ("zoals D'huyvetters niet helemaal gelukkige vertaling luidt"), of zou hij iets van de discussie hier hebben meegekregen?

Lees verder...

Oproep: vergeet u niet op tijd in te tekenen voor 'Het kristal'?

In een blog van 21 februari 2014 attendeerde ik de bezoekers van dit weblog op een interessante en bijzondere bibliofiele uitgave die eraan komt: bij Boekdruk.be zal komende zomer een kleinood van een bibliofiel boekje van 32 pagina's verschijnen dat twaalf sonetten zal bevatten, zes in hun oorspronkelijke taal en vervolgens in vertaling van de bekende meestervertaler Paul Claes:

            "HET KRISTAL - TWAALF SONNETTEN VOOR SPINOZA"  

Tevens zal een portret van Spinoza van de hand van beeldend kunstenaar Karel Dierickx het boekje sieren. Het gaat om deze conté-potloodtekening van het portret van Spinoza zoals verbeeld door Karel Dierickx.  

Jos Brabants van Boekdruk.be gaf mij op mijn verzoek toestemming om dit nieuwe Spinoza-portret vandaag al in dit blog en in de hier aangelegde verzameling Spinoza-illustraties op te nemen.

Ik neem daarbij graag de gelegenheid te baat om u op te wekken om toch vooral niet te vergeten om dit aparte boekwerkje, dat toch speciaal voor Spinoza-liefhebbers bedoeld is, tijdig te bestellen. Ik weet hoe dat gaat (bestelde zelf het boekje pas onlangs): als je in februari leest dat de voorintekening tot 1 mei loopt, heb je immers nog alle tijd. Waarom zou je vandaag doen wat ook morgen kan? Wie nadenkt en bewust leeft wil tegenwoordig alles toch vooral rustig aan: slow-food, slow-movement? Maar toch... soms moeten we even op de tijd letten.

U kunt "HET KRISTAL - TWAALF SONNETTEN VOOR SPINOZA" bestellen d.m.v. voorintekening èn overschrijving van voorschot … x € 7,- op IBAN BE07 0000 1703 9866 BIC BPOTBEB1XXX (t.n.v. Brabants’ Boekdruk, 9040 Gent, m.v.v. Kristal) vóór 1 mei 2014 te zenden naar post@boekdruk.be of naar Brabants’ Boekdruk, E. Maeyensstraat 18, 9040 Gent. Bij voorintekening wordt uw naam in de tabula gratulatoria opgenomen. De publicatie kost, incl. verzendenvelop en porto, €19,95  [Zie PDF van de prospectus]

Inutilis scientia Spinozana [9] AAS wijzigde website

De AAS, Association des Amis de Spinoza, heeft in het verleden wel vaker de lay out van de website gewijzigd, soms door naar een andere website- of blog-provider over te gaan.

Ook sinds vandaag ziet hun website er weer anders uit.

Ze blijken te zijn overgegaan naar over-blog.com

Bewees Benjamin Libet het gelijk van Spinoza?

Merkwaardig toch hoe het onderzoek dat de Amerikaanse neurofysioloog Benjamin Libet in de '70/'80-iger jaren deed, almaar weer als bewijs wordt opgevoerd tegen het bestaan van de vrije wil. Gisteren had Martin van der Laan daar weer eens een verhaal in Trouw over. En dan gaat het mij er niet om dat je iets dat niet bestaat niet kunt onderzoeken, laat staan positief-wetenschappelijk het niet-bestaan zou kunnen bewijzen. Mij gaat het erom dat, hoewel de neurowetenschappen 'officieel' volstrekt monistisch zouden zijn, onderzoeken als dat van Libet zo dualistisch als wat werden en nog steeds worden opgezet.

Libets proefpersonen moesten twee dingen doen: een knopje indrukken op een moment dat ze zelf kozen én de plaats van de wijzer op de klok onthouden van het tijdstip waarop ze dat deden; en ze moesten spontaan handelen, dus niet eerst een tijdstip bedenken en dan met het knopdrukken wachten, nee, het 'nu drukken' moest spontaan bij ze opkomen en meteen uitgevoerd worden. Intussen maten de onderzoekers allerlei fysiologische gegevens als: het oplichten in de hersenen van de zgn. 'bereidheidspotentiaal' en de spanningswisselingen in de huid e.d.

Tot ieders verbazing bleken de hersenen al fracties van seconden eerder dan het gerapporteerde 'bewuste besluit' op te lichten. Conclusie: de hersenen hadden al besloten en het zgn. bewustzijn volgde daarna. Eindconclusie: de vrije wil bestaat niet.

Kortom, het zgn. 'bewuste besluit' was maar een gevolg en niet de oorzaak van het door het lichaam (het brein) al genomen besluit. Het onderzoek is vaak herhaald met hetzelfde resultaat.

Lees verder...

Weer kritische bespreking van 'vierde deel' van trilogie over de Radicale Verlichting

Caroline Warman (fellow and tutor in French, Jesus College), heeft een behoorlijk kritische bespreking van Jonathan Israel's Revolutionary Ideas: An Intellectual History of the French Revolution from The Rights of Man to Robespierre.

Zij beschuldigt hem in de THE (Times Higher Education) in zekere zin zelfs van een nogal ideologische wijze van geschiedschrijving.

Zie hier het blog met de signalering van het boek en het blog over het eerdere kritische review van Duncan Kelly in The Financial Times.  

Spinoza-munt in de serie De Canon van Nederland

Nadat ik op 31 maart 2014 een blog had over de Spinoza-medaille van Franklin Mint uit de 1970-iger jaren, wordt het tijd ook in een blog te vermelden dat na het tot stand komen van de Canon van Nederland door het bedrijf Muntpost in samenwerking met TNT Post (nu Post.nl) speciaal voor verzamelaars een serie munten en postzegels op de markt werd gebracht, die de vijftig vensters van de Canon als onderwerp hebben [cf.]. Dat zal dus in 2007 zijn geweest. De munten zijn er in koper-nikkel en in zilveren versie à 9,3 gram. De afbeelding op de voorzijde van de munt toont op de achtergrond de slingerende weg door de geschiedenis zoals die ook op de website entoen.nu/ te zien is. Op de keerzijde van deze munten prijkt de Nederlandse leeuw met daaromheen de tekst: "De Canon van Nederland."

In die reeks is dus ook een munt met Spinoza opgenomen, met zijn zegelspreuk CAUTE.

           

Lees verder...

Yitzhak Melamed's Spinoza's Metaphysics onder vuur

VoorkantWim Klever attendeerde mij op het volgende: het groepsblog, The Mod Squad, dat zich beweegt op het terrein van de geschiedenis van de moderne filosofie, begint morgen, donderdag 10 april 2014, met eerst een samenvatting op hoofdlijnen door de auteur en vervolgens een reeks recensies op het boek van Yitzhak Melamed's Spinoza's Metaphysics: Substance and Thought, door  achtereenvolgens Lia Levy, Alison Peterman, en Alan Nelson. De critici zullen daarna telkens door Yitzhak Melamed beantwoord worden. De blogs staan open voor reacties. Zie aldaar.

Biografie over Margarete Susman (1872–1966) met hoofdstuk over haar Spinoza

Eerder, op 28 september 2009, had ik een blog over Margarete Susman en Spinoza. Onlangs verscheen over haar een biografie:

Elisa Klapheck, Margarete Susman und ihr jüdischer Beitrag zur politischen Philosophie. Hentrich und Hentrich Verlag. Berlin, März 2014

Elisa Klapheck is als liberale rabbijn werkzaam in Frankfurt a.M. In december 2011 behaalde zij haar doctorsgraad in de filosofie met een proefschrift met dezelfde titel als dit boek dat als PDF op internet is te raadplegen.

De uitgever van de boekversie schrijft: "Margarete Susman (1872–1966) gehört zu den großen Vordenkern der jüdischen Renaissance im frühen 20. Jahrhundert. Ihre Auseinandersetzung mit dem Judentum richtet sich vor allem auch auf die Bedeutung, die Religion für die Politik haben kann. Die Rabbinerin Elisa Klapheck bietet mit diesem Buch eine erstmalige, umfassende Auseinandersetzung mit dem Gesamtwerk Susmans. Dabei zeichnet sie die geistige Biographie einer zu Unrecht vergessenen religiösen Denkerin und Philosophin nach, die in einer Reihe mit ihren Freunden Georg Simmel, Martin Buber, Gustav Landauer, Ernst Bloch, Franz Rosenzweig oder Paul Celan zu nennen ist. Susmans Gedanken zur geistigen Bedeutung des Judentums für Europa, über die Revolution, die Frauenemanzipation, das Verhältnis von Religion und Staat und nicht zuletzt über die Beziehung zwischen Judentum und Christentum enthalten wichtige Anstöße für aktuelle Diskussionen."

Lees verder...

Sabine Funke over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan [2]

Een vervolg is nodig op mijn blog van gisteren, waarin ik wees op "een aardig hoofdstuk over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan" van de hand van Sabine Funke: "Philosophus autodidactus oder Der Reiz des Selberdenkens" [cf. dat blog)

Een tweede blog is nodig om een klein kwestietje op te helderen, dat zij onderbracht in een noot. Ik geef hier die hele noot 8 en geef de 'kwestie' vet aan:

8 Schaerer vermutet als Übersetzer Johan Bouwmeester (1630-1680). In Amsterdam erschien 1672 die niederländische Fassung. Adriaan Reland (1676-1718) ergänzt seine Neubearbeitung von 1701 mit „S.D.B." als ehemaligem Übersetzer. Vgl. dazu Schaerer 2009, LXXIX. Manfred Walther hält fest, die Vereinigung Nil volentibus arduum habe Bouwmeester mit einer Übersetzung beauftragt und 1672 sei eine holländische Übersetzung mit den Initialen „S.D.B." erschienen. Vgl. hierzu Walther 1986, XXVIII. Die Diskrepanz der Aussagen, ob 1672 oder 1701 die Erstnennung der Initialen „S.D.B" erschien, war nicht zu klären.

Lees verder...

Misschien iets voor uw Iraanse vrienden?

In de rubriek "Filosofische theorieën in eenvoudige taal" uitgelegd, geeft deze Duits-Iraanse website uitleg in Farsi over: Baruch Spinoza

 

Symposium over naturalisme in de continentale filosofie

Het Centre for the Humanities organiseert op 15 april in Utrecht een symposium “Continental Naturalism”: Symposium on the Sciences, the Humanities and the State of the Earth Today.

Daarop zullen spreken: prof. John Protevi, prof. Rosi Braidotti en dr. Rick Dolphijn.

Prof. John Protevi, keynote speaker, zal spreken over: ‘Canguilhem, Deleuze, and Developmental Systems Theory’
Dr. Rick Dolphijn (van wie meer te vinden is op dit weblog) zal reageren met: ‘Malabou, Serres and Traumatized Systems Today’

Locatie: Drift 25 (room 002) Utrecht.

Aanvang: 13:00 uur
Deelname is gratis; wel wordt verzocht u te doen registreren op cfh@uu.nl

Hier en hier méér informatie over de bijeenkomst

 

Morgenavond 8 april: Henri Krop te gast in Studio Erasmus

Studio Erasmus is de maandelijkse talkshow van de Erasmus Universiteit  in samenwerking met Rotterdamse Schouwburg, over wetenschap, actualiteit en ondernemerschap. Deze maand, dinsdag 8 april, vertelt EUR-filosoof Henri Krop over zijn nieuwe boek Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. 

Waarom blijft de Zeventiende-eeuwse filosoof ons zo fascineren? In Studio Erasmus zal Henri Krop het hebben over de aantrekkingskracht van de filosoof, wiskundige, politiek denker en lenzenslijper.

Di 8 april | 20.30 – 21.45 uur (inloop met livemuziek vanaf 20.00 uur)| Foyer Rotterdamse Schouwburg| Toegang gratis, reserveren mogelijk via http://www.sgerasmus.nl/  [dáár is deze informatie nog niet te vinden maar wel hier Cf.]

 

Henk Nieland componeerde Opera 'Spinoza & Rembrandt'

Merkwaardig hoe je soms dingen vindt. Dagelijks speur ik met Google internet af naar Spinozana. Hoe is het dan mogelijk dat ik dit niet eerder tegenkwam?

Op de geboortedag van Spinoza werd vorig jaar in het Spinoza Huis in Boedapest bij gelegenheid van haar tienjarig bestaan de opera opgevoerd ‘Spinoza & Rembrandt’ gecomponeerd door de al jaren deels in Hongarije wonende Nederlandse theoretische fysicus en componist Henk Nieland.

Daar kwam ik achter via het inbrengen in Google van Sabine Funke + Spinoza. Dat bracht een hit naar dit feit terwijl Sabine Funke er niets mee van doen heeft, maar haar voor- en achternaam wel voorkwamen in het bericht over "Nederlandse Cultuur in Hongarije" van de Nederlandse ambassade aldaar. [Cf.] "The Spinoza House in Budapest has been a unique cultural venue for a decade now, offering a great variety of programmes ranging from literature to music, cabaret and theatre," zo deelde de ambassade mee. "Now an opera is dedicated to Spinoza and Rembrandt, composed by Henk Nieland. The piece investigates the dilemmas and conflicts of the two 17th–century geniuses, who lived in the same square in Amsterdam."

         [Hier meer info over het Spinoza Huis in het Nederlands]

Lees verder...

Sabine Funke over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan

N.a.v. een reactie op het vorige blog (ik probeerde te achterhalen waar die naar kon verwijzen, maar kon dat niet vinden) stuitte ik op een aardig hoofdstuk over  Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan en het gebruik ervan door Pico della Mirandola (ook Spinoza komt aan de orde):

Sabine Funke, "Philosophus autodidactus oder Der Reiz des Selberdenkens" in: Michael Schmidt & Michael Wendland (Hrsg), Der wunderbare florentinische Geist: Einblicke in die Kultur und Ideengeschichte des Rinascimento. KIT Scientific Publishing, 2011 - books.google. Het hoofdstuk is in z'n geheel te lezen (cf. rechtstreeks).

                                               * * *

Zie op dit blog een overzicht van eerdere blogs in 2009 over Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan.

Video 17 feb. 2014 op Youtube geplaatst: Theo-Humanism: Ibn Tufayl's Hayy Ibn Yaqzan (Alive Son of Awake)

De Nederlandse nalatenschap: radicale 17e eeuwse denkers en de Verlichting

Op 15 en 16 september 2014 wordt een conferentie gehouden aan de Philipps-Universität Marburg over: The Dutch Legacy. Radical Thinkers of the 17th Century and the Enlightenment
Daarin zal aandacht worden gegeven aan radicale denkers uit de 17e eeuw, die i.h.a. nogal genegeerd worden, in het bijzonder aan Franciscus van den Enden, Pieter de la Court, Lodewijk Meyer en Adriaan Koerbagh (misschien ook Hendrik Wyermars? Die staat in het rijtje niet vermeld)

Organisatoren zijn:
Sonja Lavaert (Vrije Universiteit Brussel)
Winfried Schröder (Philipps-Universität Marburg)

Eerder al gaf ik hier informatie over in een blog van 22 februari, waarin werd vermeld wie als sprekers waren uitgenodigd. Prof. Schöder liet mij weten dat de sprekers inmiddels bekend zijn, te weten:

Roberto Bordoli (Università degli Studi di Urbino ‘Carlo Bo’ )
Sabine Funke (Universität Karlsruhe)
Jonathan Israel (Institute for Advanced Studies, Princeton
Henri Krop (Erasmus University of Rotterdam)
Bart  Leeuwenburgh (Erasmus University of Rotterdam)
Omero Proietti (Università degli Studi di Macerata)
Piet Steenbakkers (Utrecht University)
Stefano Visentin (Università degli Studi di Urbino ‘Carlo Bo’)
Michiel Wielema (unaffiliated)
Wiep van Bunge (Erasmus University of Rotterdam)

Hier méér informatie.  

 

In Trouw bespreking van twee Spinoza-romans

Voor ik mij naar Amsterdam begeef voor de cursus over Spinoza's politieke filosofie, meld ik hier nog even dat dagblad Trouw vandaag over drie pagina's (waarvan één geheel gevuld met het Wolfenbütteler portret) twee romans over Spinoza bespreekt:

Irvin Yalom, Het raadsel Spinoza [hier besproken op 20 febr. 2012)

Goce Smilevski, Het web van Spinoza [hier besproken op 15 maart 2014)

De vakkundige bespreking is van de mij onbekende Sofie Messeman en heeft als titel en lead: Spinoza had óók gevoelens. Kun je van een filosoof een romanfiguur maken? Komt diens denken daarmee dichterbij? Irvin Yalom en Goce Smilevksi probeerden het.

Zij concludeert onder meer:

"Voor de filosofische leek is Smilevski te in gewikkeld, voor de afgestudeerde filosoof soms te schools, soms te interpretatief. Yalom komt dan weer te naïef over. Ook rijst de vraag of de verregaande interpretatie van het innerlijke leven van de filosoof diens werk niet te zeer banaliseert. Feit is dat Spinoza zelf in zijn Ethica diep heeft nagedacht over de affecten, zodat Smilevski's  - en deels ook Yaloms  -  toedracht dat de filosoof er goed aan zou hebben gedaan om zich wat meer met het zintuiglijke bezig te houden klinkklare nonsens is."

Zo. 

Worden de Turken voldoende van Spinoza voorzien?

 

Nadlers Spinoza-biografie is begin vorig jaar in Turkse vertaling gekomen [Cf.]. Hadi Rizk, Spinoza'yi Anlamak [Spinoza begrijpen] [Cf.] Cf.blog.

L.A. Rademaker (1872-1956) gaf een impressie uit God-Wereld -Leven. Gedachten van Benedictus de Spinoza

Leonard Albert Rademaker werd geboren in Sneek, bezocht het gymnasium in Doetinchem, studeerde theologie aan de Rijksuniversiteit te Utrecht en werd in 1897 als Nederlands Hervormd predikant bevestigd te Nieuw-Helvoet. In 1898 promoveerde hij op een proefschrift over Didericus Camphuysen. In 1900 legde hij het ambt neer, ging in de journalistiek en was vele jaren redacteur van Het Vaderland. [DBNL, KB kranten] Hij publiceerde diverse werken, soms een bundeling van artikelen die hij eerder schreef voor 'Het Vaderland': De stenen spreken: vrede; Crematie en het crematorium te Velsen. M. Nijhoff (1925); Waar bleven de tien stammen van Israël? Het antwoord van Bijbel en Cheopspyramide; Aan de poort van den nieuwen tijd. onze geestelijke en maatschappelijke revolutie De Nederlandsche Boekhandel, Antwerpen, z.j., [1938] - DBNL]; Aan de poort van een nieuwe wereld. (Amsterdam, A. J. G. Strengholt N.V.. 1e druk 303 pp., z.j. [1940 - DBNL]); Zieners en profeten uit het Oosten. (A.J.G. Strengholt, Amsterdam, 1941); Lente in de logica: van materie tot mysterie, van mysterie tot religie [1946]

In Aan de poort van een nieuwe wereld dat in 1940 verscheen, wijdde hij een uitgebreide paragraaf aan Spinoza die hij schaarde onder "moderne godzoekers", waaronder hij ook Rudolf Steiner, Krishnamurti, Frank Buchman, schaarde die hij voor Spinoza behandelde. Wat Spinoza aangaat gaf hij een ruime samenvatting van het boek God – Wereld – Leven dat in 1935 voor de Societas Spinozana werd uitgegeven, met een inleiding door J.H. Carp en een nabeschouwing van J. D. Bierens de Haan. Het bevatte op het frontspice een fraaie ets van Spinoza, gemaakt door Heinrich Gottselig [cf blog met méér info]

Ik breng hieronder deze tekst, die een indruk geeft van de impact van dat boek én van de sterk religieuze inkleuring van Spinoza door Carp en Bierens de Haan, waar Rademaker wellicht nog een schepje bovenop deed.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [8] Spinoza in de AO-reeks

De AO-reeks werd werd in 1936 opgericht door Philip Kohnstamm. AO stond aanvankelijk voor Algemene Ontwikkeling, later voor Actuele Onderwerpen. Aanvankelijk was het een wekelijks, tegenwoordig een tweewekelijks Nederlands tijdschrift, dat actuele onderwerpen van achtergrondinformatie voorziet, uitgegeven door IVIO uitgeverij in Lelystad. Het betreft gebrocheerde boekjes van 12x18cm met een omvang van 16 à 24 pagina's.

Tweemaal verscheen er in de AO-reeks een boekje over Spinoza:

In 1957 verscheen AO-boekje 686 (16 blz.): Spinoza. 1632-1957, geschreven door Dr. Onno Damsté

In 1977 verscheen AO-boekje 1650 (20 blz.): Benedictus de Spinoza, geschreven door Guido van Suchtelen.

 
                  De boekjes zijn antiquarisch nog te vinden.

Lees verder...

Spinoza's bewustzijnstheorie [3]

Daar ik moet toegeven dat het me niet gaat lukken om Sangiacomo's interpretatie van Spinoza's bewustzijnstheorie goed over het voetlicht te brengen, ga ik volstaan met een kort commentaar, waaruit hopelijk duidelijk wordt waarom mij dat niet lukt. Ik vind dat hij een punt heeft, maar ook dat hij dat overdrijft. [Voor het overige verwijs ik naar het artikel zelf, cf. eerste blog]

Terwijl hij wil betogen dat bewustzijn bij Spinoza samenhangt met, of eigenlijk hetzelfde is als, adequate ideeën hebben, kom je dus in zijn artikel (in vertaling van Karel D'huyvetters) passages tegen als: "als ik mentaal enkel de communis ordo naturae volg, is er geen mentaal bewustzijn." [insofar as (quatenus) my mind follows only the communis ordo naturae, it is not conscious of itself.] Ho, ho, denkt de lezer dan: ik ben mij toch bewust van de dingen die ik waarneem?

Iets verder lees je ook: "omdat [wanneer] het mentale in de mens zichzelf beperkt tot een experientia vaga, is er geen mogelijkheid om te komen tot een reëel mentaal bewustzijn van wat er werkelijk gebeurt met ons lichaam." [insofar as the human mind limits itself to an experentia vaga [sic], the human mind cannot reach a real consciousness of what really happens to its body.[Vet van mij]

Kortom, eigenlijk laat hij - zonder dat hij dat uitdrukkelijk bespreekt - Spinoza een onderscheid maken tussen: irreëel, imaginair, misschien 'vals' bewustzijn en reëel, waar bewustzijn.

Lees verder...

Campagne "Free Speech Now!" To carry the Spinoza spirit into the modern age

Hoe ontstaan volgens Spinoza meningsverschillen?

Aanleiding voor dit blog is een mailtje, waarin Wim Klever mij een screenshot van onderstaand Facebookbericht van hem zond.

Voor ik dat upload eerst dit. Spinoza heeft de overtuiging dat mensen die hun rede volgen en naar de voorschriften van hun rede leven, geen verschil van mening zullen hebben, laat staan ruzie zullen maken. Die eenstemmigheid die hoort bij het volgen van de ratio, gaat bij hem zelfs zover dat er als allen hun ratio volgen er niet eens een staat nodig zou zijn om de gemeenschappelijke dingen te reguleren - dan doen ze het in optimale onderlinge eenstemmigheid in grote eendracht immers samen. Als we onze uitwisselingen vanuit adequate kennis zouden doen, hoe zouden we dan met elkaar van mening kunnen verschillen? Bekijk vanuit deze achtergrond dit bericht:

 

Lees verder...

Spinoza's bewustzijnstheorie [2]

In het vorige blog liet ik zien waar Sangiacomo aangrijpt op de aanzet die Steven Nadler gaf. In zijn artikel gaat hij mee met de richting van Nadler, n.l. dat we de grond voor een goede aan Spinoza toe te schrijven bewustzijnstheorie, moeten zoeken in de complexiteit van het lichaam. Maar in zijn artikel gaat Sangiacomo betogen dat er op twee sporen moet worden gezeten daar bewustzijn namelijk alleen van adequate kennis kan afhangen of er het gevolg van kan zijn. Het ene spoor is dus dat van de lichamelijke complexiteit (vooral de werking van het brein), het tweede spoor is dat van het (asdequate) kennen.

De grote vraag is bij "embodied mind research' waar grijp je feiten en toestanden van de brains aan om naar die 'weerspiegeling' van het mentale te zoeken?

Sangiacomo zoekt het in de notiones communes die voor elk type lichamelijke complexiteit van een eigen aard zullen zijn. Dat lijkt mij een vruchtbare richting om verder te speuren. En er zal vast een stevige betrekking tussen bewustzijn en adequate=ware kennis bestaan.

Lees verder...

Weer eens de Verlichting zonder Spinoza

In aansluiting op het vorige blog, Een avondje Verlichting in Debatcentrum De Balie, wijs ik hier op een recente studie van  

Genevieve Lloyd, Enlightenment Shadows. Oxford University Press, 2013 - books.google

Prologue
1: Cosmopolitan Imagining: Montesquieu's Persian Letters
2: In Celebration of Not Knowing: Voltaire's Voices
3: Hume's Sceptic
4: As Seen by Others: Adam Smith's Theory of Moral Sentiments
5: 'Changing the Common Mode of Thinking': D'Alembert and Diderot on the Encyclopedia
6: The Attractions of Instability: Diderot's Rameau's Nephew
7: Kantian Cosmopolitanism: Perpetual Peace
Conclusion: Looking Back on the Enlightenment
Further Reading 

Ook voor haar beperkt de Verlichting zich tot de 18e eeuw. Ook zij formuleert kritiek op Jonathan Israel's benadering. Zij schrijft in Further Reading: "Israel's analysis stresses the centrality of Spinoza to the radical strand in Enlightenment thought; he also stresses the continuities between Enlightenment themes and contemporary concern with human rights. Israel's theory of a sharp distinction between radical and moderate streams of Enlightenment thought is developed more fully in his three-volume historical study: Radical Enlightenment [etc.]." (p. 169)

Opmerkelijk is hoe weinig deze scholar die toch veel over Spinoza gepubliceerd heeft in dit boek te melden heeft over wat Spinoza betekende voor de 18e eeuwse Verlichters die ze in dit boek behandelt. 

Meer indruk van het boek geeft de bespreking van Mark Collier op de NDPR, die (uiteraard) Spinoza niet mist en dus niet noemt.   

Een avondje Verlichting in Debatcentrum De Balie

Gisterenavond werd er in debatcentrum De Balie een lezing - in het Nederlands - gegeven door de historicus Philipp Blom (Hamburg, 1970), auteur van Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting [2010], over de Verlichting en de betekenis daarvan voor deze tijd. Zijn lezing "De schaduw van de Verlichting – Moeten we het rationalisme vaarwel zeggen?" werd gevolgd door een co-referaat van Jabik Veenbaas, waarin deze kritiek uitte op Blom en... Spinoza. De avond was via lifestream te beluisteren en dezelfde avond al stond de video bij Vimeo online!

Philipp Blom had slechts eenmaal kort de naam van Jonathan Israel genoemd en helemaal niets over Spinoza gezegd.
Jabik Veenbaas echter had zich had voorbereid op een kritiek op Spinoza (te beluisteren vanaf 58:00 over Spinoza, de filosoof die meer dan welke andere ook volgens Israel verantwoordelijk zou zijn voor: enfin beluister het hele rijtje]
Vanaf 1:07:00 zegt Veenbaas samenvattend:

'Wie de verlichting op waarde wil schatten, dient zich naar mijn mening bewust te zijn van de kritiek die de Verlichtingsdenkers hadden op de dogmatische rationalisten en dus ook op Spinoza. De verbinding tussen de verlichting en onze huidige wereld vinden we dan ook niet in het systeem van Spinoza. Spinoza's systeem is metafysisch, dogmatisch, monistisch - denk maar aan die ene substantie - objectief en absoluut. Spinoza schetst in zijn Ethica het ideaalbeeld van de wijze die de wereld waarneemt sub specie aeternitatis, onder het gezichtspunt van de eeuwigheid. Kenmerk van de moderne wereld is nu juist dat we dat perspectief van de eeuwigheid hebben prijsgegeven. Onze wereld is antimetafysisch, antidogmatisch, zintuiglijk, subjectief, fragmentarisch, aards en vergankelijk - of we dat nu leuk vinden of niet. En dat die wereld zo is danken we aan de Verlichting: aan Candide die zijn leermeester laat kletsen en verklaart dat we onze tuin moeten bewerken. En aan Jaques le fataliste die de draak steekt met Spinoza's onvoorwaardelijke determinisme. Natuurlijk, Spinoza was een van de grote zeventiende eeuwse reuzen. Natuurlijk behoort hij tot de grote wegbereiders van de Verlichting, maar dat geldt ook voor een aantal andere zeventiende eeuwers, bijvoorbeeld voor Descartes en Locke. En als we dan werkelijk een veronachtzaamde wegbereider van de Verlichting moeten aanwijzen dan is dat Francis Bacon, de grote empirist, de empirische grondlegger van de empirische methodiek in de natuurwetenschappen. En ik zeg dat niet omdat ik nu zo dolgraag iets tegendraads te berde wil brengen. [...]
Spinoza is kennelijk in de mode en Francis Bacon niet."

In de nabespreking o.l.v. Paul Cliteur vanaf 1:14:00 kwam Blom dan te spreken over Spinoza, Bayle & Spinoza, Diderot & Spinoza, over Spinoza's belangrijkheid: z'n grondvesting van het naturalisme, zijn inhoudsloos maken van God. Ook Blom had wel enige kritiek op Israel, die het unieke belang van Spinoza - zijn hobbyhorse - overdrijft.

Lezing Philipp Blom - De schaduw van de Verlichting vanuit De Balie.

Spinoza over hamer en bijl - zijn bijdrage aan het thema van de Maand van de Filosofie

Thema van de Maand van de Filosfie is dit jaar: mens en techniek. Spinoza komen we hierover nog niet tegen in de agenda met activiteiten; alleen is te zien dat Miriam van Reijen op 8 april bij de ISVW in Leusden zal spreken over: "De metafysica van Spinoza." Omdat ik vrees dat we anders deze maand niets over Spinoza's prachtige parabel over de ontwikkeling van gereedschap en de parallel met de ontwikkeling van het gereedschap van de geest, het verstand, zullen horen, wijd ik er op deze eerste dag van de Maand van de Filosofie een apart blog aan. 

In de Tractatus de Intellectus Emendatione geeft Spinoza een schets van hoe we in staat zijn almaar betere instrumenten te maken als verlengstuk van onze aangeboren lichamelijke instrumenten, alsmede navenant geestelijk gereedschap verder te ontwikkelen - ons verstand. Hij doet dat in een verhaaltje met een redenering, waarin hij de typisch Zenoïsche paradoxale argumentatie onderuit haalt. Ik geef de passage in de vertaling van Theo Verbeek: Verhandeling over de verbetering van het verstand [Historische uitgeverij, Groningen, 2002]

Over de hamer en gereedschap i.h.a.

30. Nu we weten welke kennis we nodig hebben, moeten we spreken van de weg en de methode die naar een dergelijke kennis leidt, en wel van die dingen die we willen kennen. En om dat te doen moeten we ons eerst realiseren dat dit geen eindeloos onderzoek zal zijn - dat we om de betere methode te vinden voor het zoeken van de waarheid we geen tweede methode nodig hebben om ons te helpen bij het zoeken van de methode voor het zoeken van de waarheid; en dat om deze tweede methode te zoeken niet een derde nodig is, en zo tot in het oneindige. Op zo'n manier zouden we immers nooit tot kennis van waarheid geraken en zelfs niet tot welke kennis dan ook. Integendeel, jet is hiermee gesteld als met stoffelijke instrumenten, met betrekking waartoe men op dezelfde manier zou kunnen redeneren. Want om ijzer te smeden heeft men een hamer nodig en om een hamer te hebben moet men er een maken, waarvoor echter weer een andere hamer en ander gereedschap nodig zijn, die op hun beurt weer ander gereedschap vereisen, enzovoorts, tot in het oneindige - en niemand gelooft dat dat een reden is waarom de mens geen ijzer kan smeden. 31 Maar zoals mensen ooit in staat waren om met hun aangeboren gereedschap eerst, zij het moeizaam en met weinig succes, allereenvoudigste dingfen te doen en dan met minder moeite en meer succes andere, moeilijker, dingen, en zo allengs voortgaand, van de allereenvoudigste technieken tot nieuwe instrumenten en van deze instrumenten naar andere technieken en andere instrumenten, uiteindelijk zover gekomen zijn dat ze met weinig moeite zoveel en zo moeilijke dingen kunnen maken en doen; zo verschaft het intellect zich door zijn aangeboren krachtk intellectuele instrumenten, met behulp waarvan het nieuwe krachten opdoet om andere intellectuele bewerkingenl uit te voeren, met behulp waarvan het weer andere instrumenten verwerft, dat wil zeggen, het vermogen om verder te gaan in zijn onderzoek, en zo allengs voortschrijdt totdat het toppunt van wijsheid bereikt is.

Lees verder...

Een licht dat schijnt... verschijnt op 7 mei

Adriaan Koerbagh's Een licht dat schijnt in duistere plaatsen, verschijnt niet, zoals in de voorjaarscatalogus van uitgever Vantilt te lezen was in april [cf. blog], maar volgens hun website op 7 mei 2014.

Dat lijkt me prima: laat eerst de activiteiten van de Maand van de Filosofie (april) maar voorbij zijn, zodat daarna alle licht kan vallen op Een licht.

Het zal, zo vernam ik, aangeboden worden aan Denker des Vaderlands, René Gude - kan die het meteen opnemen in de Sloterdijkiaanse actualiteit [Cf.]. Ik ben benieuwd of we over Koerbagh en zijn Licht iets gaan horen in De Wereld Draait Door.


Thema is dit jaar: mens en techniek. Spinoza komen we hierover nog niet tegen in de agenda met activiteiten; alleen dat Miriam van Reijen op 8 april bij de ISVW in Leusden zal spreken over: "De metafysica van Spinoza." Omdat ik vrees dat we anders deze maand niets over Spinoza's prachtige parabel over de ontwikkeling van gereedschap en de parallel met de ontwikkeling van het gereedschap van de geest, het verstand, zullen horen, wijd ik er op deze eerste dag van de Maand van de Filosofie een apart blog aan.

Spinoza's bewustzijnstheorie [1]

Aanleiding voor dit blog is de vertaling die Karel D'huyvetters onlangs op zijn website bracht van het artikel van Andrea Sangiacomo, waar ik graag de aandacht op wil vestigen en waarover ik iets wil zeggen. Het gaat om: "Adequate kennis en lichamelijke complexiteit in Spinoza’s opvatting van het bewustzijn" [oorspr. "Adequate Knowledge and Bodily Complexity in Spinoza’s Account of Consciousness" - in Methodus, 6 (2011)]. [Cf. op Academia.edu]

In het artikel wil Sangiacomo voortbouwen in een richting die eerder werd aangegeven door Steven Nadler, maar daarbij toch ook weer een andere weg inslaan - daarover straks meer. Maar eerst beken ik nog dat ik er een heel andere blogs over ga schrijven dan ik aanvankelijk van plan was. Ik meende namelijk dat er iets niet kon kloppen in Sangiacomo's benadering (ik zal straks nog aangeven waar ik dacht dat hij in de fout ging). Ik heb zijn tekst, zowel in het Engels als in de vertaling van Karel D'huyvetters, bij elkaar wel zo'n zes keer gelezen - aanvankelijk met het schoolmeesterlijk potloodje in de hand om goed te ontdekken waar het toch fout ging. Tot gelukkig het kwartje viel en ik zag wat een meesterlijk stuk Andrea Sangiacomo geschreven heeft. Het was voor mezelf weer eens een bewijs, hoe moeilijk goed lezen en luisteren is, daar je al (bevooroordeelde zgn. eigen of voor-)kennis hebt, waarvan je je verstand moet zuiveren om hem te verbeteren. Enfin, we zitten zo helemaal in Spinoza. Nogmaals, hier kom ik later nog op terug. Ik begin eerst met wat eraan voorafging: het stuk van Steven Nadler.

Lees verder...

Er bestaat een "Centrum Spinoza"

Een vorig blog bracht mij in herinnering dat ik van plan was een blogje aan de adviesorganisatie Centrum Spinoza te wijden. Er zijn wel eerder adviesorganisaties geweest die de naam van Spinoza droegen. Ik denk aan "BentoSpino" [cf.], dat overigens niet meer bestaat.

Henk Stil, oprichter/directeur van Centrum Spinoza is sinds 1984 organisatieadviseur, trainer en publicist op het gebied van arbeidsverhoudingen, medezeggenschap en organisatieontwikkeling.
Ooit richtte hij het Centrum Spinoza - verbond hij Spinoza's naam én leer aan zijn adviesorganisatie.

Meteen op de openingspagina van de website van het Centrum Spinoza lezen we:

Lees verder...