Vandaag Engelse vertaling TTP op Youtube

Vandaag werd het door Chiquito Crasto, vrijwilliger van LibriVox, ingelezen audiobook van de Tractatus Theologico-politicus in de vertaling van R.H.M. Elwes op Youtube gebracht. Welk een ijver...
Bij LibriVox is ook de Ethica ingelezen. Daaraan deden tientallen vrijwilligers mee. De Ethica als audiobook waarop ik 30 december wees, staat ook nog steeds op Youtube.

De menselijke geest volgens Spinoza [7 en slot]

De eerste kennis die ontstaat loopt via de inwerkingen door de zintuigen in ons lichaam. Die eerste kennis wordt door wat Spinoza noemt de verbeelding gevormd. Die genoemde inwerkingen maken indrukken in het lichaam, laten daarin sporen achter en de kennis die de geest daarvan vormt is om twee redenen inadequaat, hetgeen we nader krijgen toegelicht in 2/27 - 29. Want, a) die kennisindrukken zijn onvolledig (we krijgen telkens maar stukjes van de werkelijkheid te zien; en b) de ideeën die er in de geest van ontstaan vormen een mengsel van (overwegend) aandoeningen van het eigen lichaam en een deelidee van iets externs en is dus confuus. Dit onvolledige en confuse samen noemt Spinoza inadequaat.

Door ze aldus aan te duiden verwerpt Spinoza de zo gevormde ideeën niet. De verbeelding is belangrijk, want vormt het begin en de basis van onze kennis. Hiervan zal Spinoza uitvoerig gebruik maken in het derde deel van de Ethica, waar hij zal laten zien hoe emoties ontstaan en inadequate reacties zijn.

Dit alles krijgen we nog eens samengevat in het corollarium bij 2/29. Aldaar en in het erop volgende scholium benadrukt hij ("Ik zeg nadrukkelijk") dat het zo gaat met het waarnemen of opmerken van dingen op grond van de gewone orde van de natuur, ofwel de gewone ervaring.

Lees verder...

Spinoza en de mensenrechten...

Susan James, van de University of London, heeft volgens de Hyde Park Herald gisteren in de buurt van Hyde Park een lezing gegeven over: “Models to Imitate: Spinoza on Human Rights.”

Zou ze er ver mee gekomen zijn of misschien Spinoza dingen hebben toegedicht die niet van hem afkomstig zijn? Ik kan het me van haar bijna niet voorstellen.
Misschien komt er ooit nog een tekst van haar over het onderwerp uit.

Franciscus Van Den Enden's "Vrye Politijke Stellingen" verder uitgezaaid

 De Zuid-Americaanse Spinoza-site gemaakt door M. Rocha [Cf. blog] heeft sinds enige dagen een link naar de bij dit blog horende website waarop te vinden is van

Franciscus Van Den Enden
Free Political Propositions And Considerations of State [Vrye Politijke Stellingen], 1665.
 Text in Translation, the Relevant Biographical Documents and a Selection from Short report of New-Netherlands [Kort Verhael], 1662.
 Introduced, presented, translated and commented on by Wim Klever / Vrijstad, 2007 [PDF]

 

De menselijke geest volgens Spinoza [6]

Samenvatting van het voorafgaande

In de voorafgaande blogs heb ik - zo goed mogelijk geprobeerd te - laten zien dat Spinoza twee manieren van beschouwen gebruikt (én tegelijk gaat het dan bij hem altijd ook om: wijzen van zijn) van de menselijke geest: namelijk

a) van hoe de geest ontstaat resp. hoe de geest wordt veroorzaakt: door "de idee in God voor zover hij wordt aangedaan door een groot aantal andere ideeën", dat uitloopt op "de idee die het formele zijn van de menselijke geest vormt" [E2/15], voorbereid door Spinoza in 2/9 en benadrukt in het 'primum' in stelling 2/11 [cf blog 3].

b) daarnaast behandelt Spinoza hoe de mens vanuit de essentie, de natuur, de aard van zijn geest (termen die Spinoza door elkaar gebruikt) ermee andere dingen in de wereld en zichzelf (zijn lichaam en geest) kan waarnemen en leren kennen. [2/12, 2/14, cf. blog 5]

Het gaat zoals ik deel 2 van de Ethica lees om een onderscheid tussen tussen het worden resp. het zijn (of het ontstaan resp. de werking) van de geest. Er is één geest die op twee manieren bekeken kan worden. Daarvan is de eerste manier van beschouwen (door mij aangeduid met wording, ontstaan, genereren, veroorzaken) aan ons mensen onbewust; de tweede manier (het werken, functioneren, God voor zover hij de natuur van de menselijke geest vormt) geeft ons de mogelijkheid van daadwerkelijk kennen en van bewustzijn.

Lees verder...

Term 'radikale Aufklärung' door Leo Strauss op Spinoza toegepast

Wat zou ik graag een tekst van Jonathan Israel lezen over bijvoorbeeld de Weimar-periode, waarin diverse joodse intellectuelen zich met Spinoza (voor en tegen hem) hebben bezig gehouden; zoals Herman Cohen en vooral Leo Strauss. Maar ja, het is nu eenmaal niet de periode waarover hij schrijft. Maar nu zag ik tot mijn vreugde dat hij in zijn "A Reply to Four Critics" in het winternummer van H-France Forum, waarop ik gisteren in een blogje wees, een passage wijdde aan Leo Strauss, die hij dus wel heeft bestudeerd. Die twee alinea's [op p. 88 en 89] neem ik hier graag over (waarbij ik de eindnoten hernummerde). Het volgende is dus van Jonathan Israel:

"The term Radical Enlightenment [radikale Aufklärung], as explained by the Danish scholar Frederik Stjernfelt,1 first appeared in German in the late nineteenth and early twentieth century and features prominently in Leo Strauss’s study of Spinoza commenced in 1925. “Radical Enlightenment” for Strauss chiefly denoted atheism and repudiating religious authority. In his introduction to the 1965 English version of his Spinoza’s Critique of Religion Strauss again highlighted the significance of treating the Bible as “a literary document like any other.”2 Denying the Bible is a divinely given revelation, held Strauss, is “the true foundation of Biblical science in the modern sense. It is for this reason and only this reason that Spinoza’s work is of fundamental importance.” Spinoza’s Tractatus Theologico-Politicus was less an intellectual revolution in itself, though, he pointed out, than part of a broader context—namely, the “critique of Revelation of the radical Enlightenment in the service of which it arose.”3

Lees verder...

Boeken over emoties op komst

In maart verschijnen, zo blijkt uit de voorjaar-2014-catalogus van ISVW Uitgevers twee boeken over emoties, waarin - geen wonder als we de auteur resp. redacteur zien - ook aandacht voor Spinoza's filosofie over emoties:

Miriam van Reijen, Filosoferen over emoties. ISVW Uitgevers, maart 2014 - ISBN: 978-94-91693-31-1


 

 

 

Miriam van Reijen (red), Grote denkers over emoties. Van stoïcijnse apatheia tot heftige liefde. ISVW Uitgevers, mart 2014 - ISBN: 978-94-91693-32-8

Het staat er in de catalogus niet bij vermeld, maar in beide gevallen gaat het om heruitgave van al eerder verschenen boeken, die al geruime tijd niet meer verkrijgbaar waren. Die informatie had er heel goed bij vermeld kunnen worden, want het is een goede zaak dat ze weer aangeschaft kunnen worden, gezien de belangstelling die er bestaat voor Van Reijens cursussen over emoties.

Lees verder...

Ik geloof niet in de God van Spinoza

N.a.v. van het Nationale Religiedebat dat hedenavond in Felix Meritis te Amsterdam zal plaats hebben n.a.v. hun boek, God bewijzen. Argumenten voor en tegen geloven, wil ik ingaan op de uitdaging van filosoof Rik Peels en theoloog Stefan Paas dat niet alleen gelovigen hun geloof in God, maar ook atheïsten hun niet-geloven in een - ja, hoe omschrijf je dat - niet-God (?) moeten verantwoorden.

De aanvangsvraagstellingen luiden: Is godsgeloof redelijk? En: is massaal ongeloof werkelijk funest voor de moraal in Nederland? Over déze vragen is veel te zeggen vanuit Spinoza's Tractatus Theologico-politicus (beide krijgen een 'ja', waarbij 'redelijk' overigens een louter praktische betekenis krijgt). Maar ik wil dieper gaan. Ik wil mij in dit blog verantwoorden en ermee uit de kast komen dat ik niet geloof in de God van Spinoza. Ik beken me als atheïst t.a.v. de Spinozistische God.

Beroemd en veel geciteerd is het antwoord dat Einstein in 1929 aan de New Yorkse rabbijn Herbert S. Goldstein zond op diens vraag "Do you believe in God? Stop. Answer paid 50 words." Einstein schreef terug: "I believe in Spinoza's God, Who reveals Himself in the lawful harmony of the world, not in a God Who concerns Himself with the fate and the doings of mankind." [Cf. blog]

Lees verder...

Jonathan Israel strikes back

In H-France Forum [Volume 9, Issue 1 (Winter 2014), No. 5] geeft Jonathan Israel een uitgebreid [21 pagina's tellend] antwoord of response essay, op vier critici in datzelfde nummer van zijn Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights 1750-1790 [211]:
"A Reply to Four Critics" [PDF]

Er komt zeer veel in aan de orde. Israel mept goed onderbouwd terug. Met name komt uitgebreid aan de orde dat veel van zijn critici van mening zijn dat hij overdrijft met het zo centraal stellen van Spinoza ("protest that I create a “false idol,” exaggerating the “role of Spinoza out of all proportion.” p. 6) "Many clearly have a Spinoza problem," pareert Israel [p. 16]

Hij begint met zijn research en aanpak [die hij later benoemde als de “controversialist method”] te schetsen vanaf 1992-4 toen hij zijn Dutch Republic (1995) voltooide en met uitgebreide documentatie over de Balthasar Bekker-affaire geconfronteerd werd. Hij noemt Wim Klever, Wiep van Bunge, Manfred Walther, Winfried Schröder, Michiel Wielema, Wijnand Mijnhardt, en Henri Krop, van wier werk hij dankbaar gebruik maakte. Hij haalt hen als getuigen ervan aan dat een fundamentele tweedeling breed werd erkend tussen een radicale en gematigde Verlichting en dat de eerste begon, "the early Enlightenment: from the 1650s, in the Netherlands, a republican, irreligious and freethinking philosophical underground developed, headed by Franciscus van den Enden, Adriaen Koerbagh, Lodewijk Meyer, en Spinoza."

Lees verder...

De menselijke geest volgens Spinoza [5]

Dit blog komt in de plaats van het vorige. Ik herneem dat blog, daar ik zoals blijkt uit de reacties van Henk Keizer, een ernstig storende leesfout beging. Ik had waarschijnlijk niet goed meer naar 2/12 gekeken, daar ik voor het gemak de stellingen 2/11 en 2/13 samen had genomen en dat had ik wellicht beter, zo blijkt achteraf, niet kunnen doen. Enfin, ik pak hier de draad weer op en herschrijf dat vierde blog dat ik niet ga wissen, daar de reacties erop zeer informatief zijn (ik heb door de reacties op mijn slordige leesfout er een hoop van geleerd).

In een aantal blogs ben ik aan het proberen Spinoza's geest-theorie te schetsen. Ik breng een uitleg zoals ik die nog nergens tegengekomen ben. Een aanleiding waarom ik daaraan begon is de tegenspraak die er volgens sommigen en niet de eersten de besten, te vinden zou zijn tussen de stellingen 2/12 en 2/19 - ik kom daar zo op (hoewel ik over de secundaire literatuur op dit thema verder niet al te veel wil zeggen, wat ook niet nodig is als je het misverstand onderuit haalt).
In de aanloop naar dit blog liet ik in een eerste blog zien dat we soms spontaan geneigd zijn de natuur als zodanig kennis toe te schrijven; iets waarvan we nu menen dat dat onjuist is (zien als iets dat alleen past bij metaforisch taalgebruik van sprookjes en religie), maar waar Spinoza vanuit gaat in zijn spreken over Deus sive Natura. In het tweede blog stelde ik aan de orde hoe Spinoza in twee manieren van spreken over God (quatenus) zijn geest-theorie ontvouwt: op de ene manier van spreken laat hij zien hoe God of de natuur de geest (als idea van lichaam) doet ontstaan, deze veroorzaakt, genereert en regenereert; op de tweede manier van spreken hoe het wezen of de natuur van de geest in elkaar zit of werkt. Het derde blog besprak de belangrijke stellingen 2/11 en 2/13 samengenomen, waarin wordt benadrukt dat de idea van het lichaam dat de geest uitmaakt, niet een idee is dat een mens HEEFT, maar dat hij IS: de mens maakt niet zelf zijn geest, maar ontvangt die van de natuur (van God).

Lees verder...

Norman Mailer (1923 - 2007) refereerde bij zijn bar mitswa aan Spinoza

Uit de vorig jaar verschenen nieuwe omvangrijke biografie van J. Michael Lennon, Norman Mailer: A Double Life [Simon and Schuster, 2013 - 960 pages- books.google] pluk ik een kleine anekdote.

Z'n grootvader van moederskant, Hyman Jehudi Schneider (geboren in 1859) moet in Lithouwen (toen deel van Rusland) een begaafd studentje van Tora en Talmoed geweest zijn, zodat hij al op 16-jarige leeftijd rabbijn werd. In 1891 kwam hij in Amerika aan, waar hij na wat omzwervingen een koshere kruidenierszaak begon en joodse gezinnen Hebreewse les gaf. En daarbij verhalen uit de Talmoed opdiste en graag over zijn held Baruch Spinoza vertelde. [p. 9] Volgens zijn ouders had hun zoon zijn talenten van die grootvader die in 1928 overleed toen Norman Mailer vijf jaar was. Het boek vertelt niet of Norman van zijn grootvader iets over Spinoza hoorde.

Wel is te lezen dat hij wellicht van zijn eigen leraar Hebreeuws over Spinoza vernam. Tijdens zijn toespraakje bij gelegenheid van zijn bar mitswa aan Spinoza refereerde.

"Coached by his Hebrew teacher, who had leftist sympathies, Mailer wrote, memorized, and delivered a five-hundred-word bar mitzvah speech that was, with two exceptions, conventional. He began by thanking his family, citing the commandments, and stating his joy at becoming "a member of the people of Israel." He lauded some great Jews—Moses Maimonides, Albert Einstein, Baruch Spinoza, and Karl Marx. Naming these last two—a freethinking excommunicant and an atheist radical—raised a few eyebrows and "the rabbi looked very pale" after his speech, Mailer remembered. In the second notable remark in his speech, he said, "Yes, my friends! From now on I become a Jew, but not a MAYOFIS JEW, with a bent back to receive innocently the inhuman Nazis. I become a Jew to uphold the ideals and strengths of Judaism, and the rights of my country." [p. 21]

Verder is in het hele boek niets meer over Spinoza te lezen. Spinoza is bij Norman Mailer dus niet de passie geworden die het voor zijn grootvader van moederskant geweest moet zijn.

Met Vici-beurzen op weg naar toekomstige Spinoza-premies...

De Spinozapremie is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap, maar niet de enige. Daarnaast kent de NWO ook nog "prestigieuze Vici-beurzen" toe en dan zijn er nog de lagere beurzen  Veni en Vidi.
Vandaag maakte de NWO de Vici-beurzen bekend: 31 wetenschappers krijgen ieder anderhalf miljoen euro om de komende vijf jaar onderzoek te doen en een onderzoeksgroep op te bouwen. Zij ontvangen een Vici uit de Vernieuwingsimpuls van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Zie hier die 31 gelukkigen, waarvan sommigen over een paar jaar wel de Spinozapremie van 2,5 miljoen zullen krijgen. Daarom zet ik een foto van het Spinoza-beeldje dat ze dan krijgen erbij.

Lees verder...

Tinneke Beeckman in Dordrecht over Spinoza

Morgenavond, dinsdag 28 januari 2014, werpt Tinneke Beeckman in Villa Augustus in Dordrecht "Een blik door Spinoza's lens" [Cf. hier]

[Oranjelaan 7 Toegang: € 10,– per avond (incl. drankje). Reserveren: 078 – 6393111]
Voor de facebook-pagina van Villa Augustus werd door iemand aldaar de volgende afbeelding gemaakt:

 

Lees verder...

Mark Behets' representatie van Spinoza's metafysica - in woord en beeld

Graag wijs ik op een intrigerende samenvatting van Mark Behets, bekend van reacties op dit weblog, van Spinoza's metafysica. Deze is te vinden op de website Spinoza in Vlaanderen. Ik attendeer er vooral ook op daar Mark zich door informatie en discussies op dit weblog mede heeft laten inspireren. De titel is "Spinoza’s metafysica: vandaag nog geloofwaardig? (I)". Er komt dus nog meer. Spannend is dat zijn opzet is om na te gaan of Spinoza's metafysica "nog houdbaar is na vergelijking met de huidige stand van de wetenschap." Ik ben benieuwd.

Hij veronderstelt dat Spinoza's "taal en begrippenwereld in de zeventiende eeuw in de intellectuele wereld gebruikelijk was." Dat is voor mij de vraag. Spinoza gaf aan zoveel scholastieke termen, vooral die van theologische herkomst, een zodanige eigen betekenis-draai dat ook tijdgenoten al hem niet altijd en helemaal konden volgen.

Eén opmerking nog bij de passage "alle afzonderlijke (fysieke) dingen en gedachten zijn slechts in schijn (= in de “verbeelding” van de mens) afzonderlijk. Het zijn “modi”, expressies van de activiteit die de essentie is van de God-Natuur."
Letterlijk klopt dit (modi zijn geen afzonderlijke substanties), maar doordat dit vaak is uitgelegd alsof de dingen niet bestaan en alleen de ene substantie zou bestaan, is het toch nuttig erop te wijzen dat voor Spinoza substantie én modi bestaan [Ethica 1/28d]. Modi bestaan in de substantie oftewel God, maar alle modi tezamen putten a.h.w. de substantie uit: substantie is niet iets dat apart van de modi bestaat (transcendeert deze niet, maar is er immanent in). Als we alle modi zouden kunnen wegdenken, zou er ook geen substantie meer bestaan. Dus in zeker opzicht bestaat de substantie of God in de modi.

Mark deed deze poging tot visualisering [voor toelichting verwijs ik naar zijn artikel]

 

Een postseculiere en postmoderne Spinoza?

In een blog van 4 augustus 2010 signaleerde ik al dit boek: Anthony-Paul Smith & Daniel Whistler (Eds.), After the Postsecular and the Postmodern: New Essays in Continental Philosophy of Religion [Newcastle-upon-Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2010] maar toen had ik nog niet door dat de afbeelding op de cover Spinoza moest voorstellen. Spinoza's naam, vooral in het eerste hoofdstuk van Rocco Gangle, "Theology of the Chimera: Spinoza, Immanence, Practice." [Cf. PDF]

Tot ik onlangs op een blog stuitte uit datzelfde jaar van iemand die het boek net in huis had, deze opmerking vond: "The cover is a treat, a Baconian rendering of Spinoza." De maker van de cover zou dus Spinoza hebben willen afbeelden en zich daarbij door de schilder Francis Bacon hebben laten inspireren. Waarvan akte. Misschien moeten we het boek lezen om Spinoza's wanhoop en vertwijfeling te begrijpen

Lees verder...

Frédéric Lenoir & Leili Anvar in gesprek met Bruno Giuliani over Spinoza

Vandaag werd op Youtube een gesprek gebracht uit de reeks Les Racines du ciel  par Frédéric Lenoir & Leili Anvar - dat 12 januari werd uitgezonden door France Culture over:

                              Le bonheur selon Spinoza  

Bruno Giuliani, est philosophe, professeur agrégé et docteur en philosophie, maître en biochimie et professeur didacte de biodanza. Il a enseigné vingt ans la philosophie en lycée puis a démissionné de l'éducation nationale pour se consacrer à l'enseignement de l'art du bonheur à travers des stages et des consultations. Il est le créateur de la Biosophie, une pratique philosophique qu'il définit comme une pédagogie de la sagesse par la culture de la joie.

ll a publié plusieurs ouvrages dont le dernier publié est "le bonheur avec Spinoza, L'Ethique reformulée pour notre temps", paru aux éditions Almora en 2011.

NB, "Bonne année 2014" heb ik op 1 januari op de cover gezet [Cf. blog]

Rieuwertsz Biblioteca de filosofia spinozista

In deze Argentijnse reeks die Diego Tatián in 2009 opzette, verscheen onlangs de Spaanse vertaling van Chantal Jaquet, L'unité du corps et de l'esprit: Affects, actions et passions chez Spinoza [Presses Universitaires de France – PUF, 2004 - cf. dit blog]:

Chantal Jaquet, La unidad del cuerpo y de la mente. Afectos, acciones y pasiones en Spinoza. Rieuwertsz Biblioteca de filosofia spinozista, 2014.

Miriam van Reijen schreef in haar dissertatie Het Argentijnse gezicht van Spinoza Passies en politiek [2010] over dit intitiatief het volgende.

De meest recente activiteit van Diego Tatián op het gebied van uitgeven is de publicatie van een nieuwe reeks Rieuwertsz Biblioteca de filosofía spinozista. Het zijn kleine grijze boekjes die de reeks Mededelingen vanwege het Spinozahuis tot voorbeeld hebben. In 2009 zijn de eerste twee verschenen. De reeks is geopend met een tekst van Etienne Balibar, De la individualidad a la transindividualidad. Zoals ook in de uitgave staat vermeld betreft dit een vertaling door Anselmo Torres van de lezing die Balibar op 15 mei 1993 heeft gehouden voor de Vereniging het Spinozahuis in Rijnsburg, en die is gepubliceerd in de reeks Mededelingen vanwege het Spinozahuis, aflevering 71. De tweede publicatie in deze nieuwe reeks betreft een vertaling uit het Italiaans van een tekst van Filippo Mignini, ¿Más allá de la idea de tolerancia?. De derde publicatie is al aangekondigd, namelijk een tekst van Vittorio Morfino, Spinoza: relación y contingencia. [PDF p. 200-201]

Nu de AAS deze cover verspreidde, leek het me wel aardig in dit weblog hier een keer aandacht aan te besteden.

 

Herman Philipse verwees even naar Spinoza in verder oninteressant debat over geloven in God

In Knevel & Van den Brink was er woensdag 22 januari 2014 een vliegenafvang-debat tussen theoloog en godgelovige Stefan Paas en filosoof en atheïst Herman Philipse - een debat dat als een voorproefje bedoeld was van het "nationale religiedebat" over de vraag of geloven in God achterhaald is. In dat debat staat het boek van Rik Peels en Stefan Paas centraal, God bewijzen – Argumenten voor en tegen geloven [Uitgeverij Balans].  

Beiden stonden als echte opponenten lijnrecht tegenover elkaar en beschuldigden elkaar regelmatig van redeneerfouten.

Ik had het willen negeren, maar nu Wim Klever er vandaag over twittert haal ik het hier naar binnen.  

Lees verder...

Medewerkers Groningse universiteitsbibliotheek ontvingen VHS-Spinozapenning

    Theo van der Werf                                            Jacob van Sluis

Het heeft een paar jaar geduurd, maar afgelopen dinsdag 21 januari 2014 heeft Theo van der Werf, de secretaris van de Vereniging Het Spinozahuis, de Spinozapenning uitgereikt aan drie medewerkers van de Groningse universiteitsbibliotheek, zo is te lezen op de website van de RUG (waar foutief staat 21 januari 2013].

Zij ontvingen deze vanwege hun verdiensten bij het beheren en catalogiseren van de bibliotheek van het Spinozahuis ten tijde van de renovatie van het Spinozahuis.

Vijf jaar geleden in 2009 verscheen de door Jacob van Sluis & Tonnis Musschenga opgestelde nieuwe catalogus met bibliografische beschrijving van “De boeken van Spinoza,” de gerestaureerde Spinozabibliotheek die de Ver. Het Spinozahuis (VHS) in bezit heeft. De catalogus is als PDF van de website van de VHS te downloaden (duurt even, want het is een omvangrijk document).

Vakspecialist Jacob van Sluis leidde het project, Tonnis Musschenga verzorgde de bibliografische beschrijving van de 156 delen, en Ruud Strooboer was er voor de logistieke organisatie.

Zij allen ontvingen dinsdag die mooie Spinozapenning die de VHS in 1927 bij gelegenheid van de herdenking van de 250e sterfdag van Spinoza door medailleur J.C. Wienecke had laten ontwerpen.

De menselijke geest volgens Spinoza [4]

Dit blog moet als "una inadeguata tazza di the" opnieuw geschonken [Cf.]

In een aantal blogs ben ik aan het proberen Spinoza's geest-theorie te schetsen. Ik breng een uitleg zoals ik die nog nergens tegengekomen ben. De reden waarom ik daaraan begon is datgene wat in dit blog aan de orde zal komen: de tegenspraak die er volgens sommigen en niet de eersten de besten, te vinden zou zijn tussen de stellingen 2/12 en 2/19 - ik kom daar zo op. In de aanloop naar dit blog liet ik in een eerste blog zien dat we soms spontaan geneigd zijn de natuur als zodanig kennis toe te schrijven; iets waarvan we nu menen dat dat onjuist is (wat alleen past bij metaforisch taalgebruik van sprookjes en religie), maar waar Spinoza vanuit gaat in zijn spreken over Deus sive Natura. In het tweede blog stelde ik aan de orde hoe Spinoza in twee manieren van spreken over God (quatenus) zijn geest-theorie ontvouwt: op de ene manier van spreken laat hij zien hoe de natuur de geest (als idea van lichaam) doet ontstaan, veroorzaakt, genereert en regenereert; op de tweede manier hoe het wezen of de natuur van de geest wordt gevormd. Het derde blog besprak de belangrijke stellingen 2/11 en 2/13 samengenomen, waarin wordt benadrukt dat de idea van het lichaam dat de geest uitmaakt, niet een idee is dat een mens HEEFT, maar dat hij IS: de mens maakt niet zelf zijn geest, maar ontvangt die van de natuur (van God).

Lees verder...

Andrea Sangiacomo & Spinoza - Best friends since 2007

Op 6 mei 2012 begon iemand op tumblr.com het blog "looksphilosophical" - "an effort to undermine the standard stereotype of what a philosopher looks like." Sindsdien werden er vele foto's naartoe gezonden.

Op 29 aug 2013 bracht Andrea Sangiacomo deze foto met onderstaand bijschrift

        

I’m Andrea Sangiacomo. I’m post-doc at Groningen. I’m primarily interested in early modern philosophy, and in its different facets. Here, I’m with Bento. We’re best friends since 2007. [Cf.]

                                                 * * *   

Het is een van de fraaiste portretten tussen de vele tientallen die er geplaatst werden. Wim Klever stuurde hem mij tien dagen geleden toe. Hij had hem meen ik via facebook gezien. Via hem gaf Andrea toestemming de foto ook op dit weblog te brengen.

Adriaan Koerbagh-boek op longlist Erik Hazelhoff Prijs

Het boek van Bart Leeuwenburgh, Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh 1633-1669 [Vantilt, maart 2013] staat op de longlist in de categorie 'biografieën' voor de Erik Hazelhoff Prijs 2014. [Cf.]

De Erik Hazelhoff Prijs is een tweejaarlijkse literaire prijs met twee categorieën: de Erik Hazelhoff Jong Talentprijs, toegekend aan de beste Nederlandstalige- of Engelstalige masterscriptie geschreven aan een Nederlandse of Vlaamse universiteit en de Biografieprijs toegekend aan de beste Nederlandstalige Biografie. in 2014 zal inmiddels voor de derde maal de prijs in beide categorieën worden toegekend.

In 2012 werd de Erik Hazelhoff Prijs voor de beste biografie toegekend aan
•Eva Rovers, De eeuwigheid verzameld. Helene Kröller-Müller (1869-1939) [Uitgeverij Bert Bakker]

Eind maart, uiterlijk 31 maart 2014, zal de shortlist van 5 titels door de jury bekend worden gemaakt.

Op de avond van 14 april zal de winnaar bekendgemaakt worden tijdens een bijeenkomst in Amsterdam, waarvoor de schrijvers die op de shortlist staan worden uitgenodigd (locatie wordt t.z.t. bekendgemaakt).

De menselijke geest volgens Spinoza [3]

Er bestaat veel verwarring over Spinoza's geest-theorie (in het tweede deel van de Ethica "De Mente", over de mens humana), en vanuit misbegrip worden er in de secundaire literatuur veel schijnproblemen over opgeworpen, zoals b.v. het pancreas-probleem - zo benoemd door Michael Della Rocca die het lanceerde (ik kom er later op). Dat Spinoza's geest-theorie zo dikwijls onvoldoende of verkeerd begrepen wordt of - wat nog vaker gebeurt - er aan voorbijgegaan wordt, is misschien niet zo verwonderlijk, want die theorie zit uiterst ingenieus in elkaar, of je kunt ook zeggen: ingewikkeld, want wordt door Spinoza zeer compact en uiterst summier behandeld. Je moet die theorie opdiepen en reconstrueren uit de manier waarop Spinoza hem toepast. Hij heeft zelf die theorie uiteraard scherp en duidelijk in z'n achterhoofd en geeft er telkens stukjes van prijs, waar hij dat nodig heeft. En misschien beleefde hij er ook lol aan het als een puzzel aan te bieden. Aan een meer schoolse uitleg heeft Spinoza, heb ik de indruk, een broertje dood - alsof hij alleen voor goede verstaanders wil schrijven. Hij geeft die goede verstaander alle puzzelstukjes, maar die moet die geest-theorie dan nog wel voor zichzelf opnieuw in elkaar leggen. Ik hoop dat hier te doen en - in samenspraak met de reacties - uit te komen bij het resultaat dat Spinoza's geest-theorie tenslotte goed te begrijpen is. Aan het eind van de reeks blogs breng ik mijn analyse onder in een schema.

Lees verder...

Joe Hughes over George Eliot en Spinoza in Engeland

Graag wijs ik op een interessante tekst waarin Joe Hughes de vraag aan de orde stelt hoe het kon dat na de demonisering van Spinoza door de Cambridge Platonists aan het eind van de 17e, begin 18e eeuw in de 1850-iger jaren George Eliot e.a. die betrokken waren bij het tijdschrift van Jeremy Bentham & James Mill’s Westminster Review, zich niet alleen gingen bezighouden met Spinoza, maar hem zelfs gingen zien als "a great intellectual culture-hero." Het is een mooie aanvulling op Rosalie Colie's “Spinoza in England: 1665 ]1730" [Proceedings of the American Philosophical Society, Vol. 107, No. 3 (Jun. 19, 1963), pp. 183-219]

Joe Hughes, “The Impious Specter of Spinozism” Spinoza in England 1738-1854" [PDF]

Het is kennelijk een toespraak die Hughes ergens gehouden heeft, maar ik kan niet vinden bij welke gelegenheid. Gezien de site waarop de PDF te vinden is, ga ik ervan uit dat het van de hand van dezelfde Joe Hughes als

VoorkantJoe Hughes, Philosophy After Deleuze. [A&C Black, 2012 - books.google cf NDPR-review]

Dr. Joe Hughes is a lecturer in the Department of English at the University of Minnesota, USA. He received his PhD in English Literature from the University of Edinburgh in 2007 and has published widely in the are of literary theory since then. During his time in Scotland, Dr. Hughes was also a visiting assistant professor at Queen Margaret's University, where he lectured on drama and performance theory. In the past two years conferences have brought him to Beirut, Rome, Cologne, Sydney, and Amsterdam. [Cf.]

De menselijke geest volgens Spinoza [2]

Intermezzo: Deus quatenus

Ik eindigde het vorige blog met een soort cliffhanger waarin ik aangaf in een volgend blog in te gaan op hoe Spinoza na 2/11 in de Ethica telkenmale een onderscheid maakt tussen God die de idee van het wezen [E2/23d, 2/34d, 2/40d] of de natuur [E2/11c, 2/24d, 2/30d] van de menselijk geest heeft/vormt en God die daarnaast ook ideeën van andere dingen heeft [E2/11c, 2/24d, 2/40d]. Ik was dus van plan in te gaan op hoe Spinoza de 'Deus quatenus' hanteert.

Henk Keizer, die dit onderwerp telkens nauwlettend volgt, gaf aan dat ik daar al niet de aanduiding 'God die', maar 'God voorzover' had moeten gebruiken. Hij heeft gelijk - en dat was nu ook precies waar ik de aandacht op had willen leggen in aanloop naar het behandelen van Spinoza's geest-filosofie. Juist om die geest-filosofie goed door te krijgen, is van belang om in te zien hoe Spinoza zijn behandeling ervan opbouwt. En daarom is het nodig om niet te snel heen te lezen over zijn bewijzen, of - wat het wellicht meer zijn - uitleggingen.

Lees verder...

Spinoza café Budapest: no philosophy, just good food

In het Spinoza café te Boedapest hebben ze Ethica 4/45s goed begrepen, zu kun je afleiden uit de Budapesttimes van 18 januari 2014. Zie toch deze

                                        Spinoza’s goulash soup 

            [van hier]

Spinoza in Bladel

               
                                             [foto groter]

Deze videostill die ik ooit als screenshot plukte uit een video van de ISVW [cf. blog] doet het goed op internet. Ik kwam hem tegen op een cursusaankondiging van Humanitas [cf. blog]  en nu in een bericht van de VVV Brabantse Kempen waarin ze aankondigen dat overmorgen, donderdagavond 23 januari "dr. Miriam van Reijen over de visie van Spinoza op vrije wil en emoties" zal spreken in Bladel. [Cf.]
Ik had dit bericht al eerder [cf. blog], maar nu ging het me even om dit fotootje, waarvan ik hierboven tevens een vergroting aanbied.

Carel Peeters bespreekt in VN "De naakte perenboom"

"Problemen met Spinoza’s gebruik van het woord God hielden Rudi Rotthier er niet van af om een jaar lang door Nederland te reizen op zoek naar sporen van Spinoza. Daardoor kwam hij in Amsterdam, Den Haag, Rijnsburg, Leiden en Voorburg, de plaatsen waar Spinoza gewoond, gestudeerd en gewerkt heeft. Maar hij bezocht ook Spinozakenners als Miriam van Reijen en Jan Knol, vertalers als Fokke Akkermans en 'Spinoza amateurs' als Stan Verdult. Dat levert interessante gesprekken op, vooral met Miriam van Reijen, schrijfster van het boek Spinoza. De geest is gewillig, maar het vlees is sterk."

Gisteren verscheen deze interessante bespreking op de website van Vrij Nederland. Carel Peeters heeft net zo'n bezwaar als ik in mijn bespreking van 12 oktober 2013 aangaf.
Rudi heeft de bespreking nog niet op zijn facebookpagina gesignaleerd.

'Spinoza amateur' Stan Verdult 

Philosoph Baruch de Spinoza: Radikal diesseitig

Hierbij wijs ik graag even op een interessante bespreking door Raul Zelik onder bovenstaande titel in Taz.de van twee boeken:

Martin Saar, Die Immanenz der Macht. Suhrkamp Verlag, Berlin 2013, 460 Seiten, 22 Euro. [Cf via dit blog o.a. mijn bespreking]

Saar acht hij extreem competent...!

 


 

 

 

 

Christoph Dittrich, Weder Herr noch Knecht. Verlag Turia & Kant, Wien 2013, 256 Seiten, 28 Euro. [Cf. blog]

 

Spinozaportret
Opvallend is dat mij nu al een paar maal illustraties onder ogen komen, vooral in Duitse media (nu weer in deze recensie), waarbij gezegd wordt dat het erbij gepubliceerde Spinozaportret dat uit de "Gemäldesammlung der Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel" is, terwijl het duidelijk om de Haagse kopie ervan gaat. Dat geldt ook voor de cover van Otfried Höffe, Spinoza: Theologisch-politischer Traktat [(Berlin: Akademie Verlag), De Gruyter, 2014 - Cf. blog]
Ooit is die foute "informatie" via wikipedia in de wereld geholpen, waar hij niet meer uit te verdrijven is.

Enfin, de besprekingen van Martin Saar's Die Immanenz der Macht. Politische Theorie nach Spinoza beginnen te komen.

Lees verder...

De menselijke geest volgens Spinoza [1]

Voor ik weer eens probeer Spinoza's filosofie van de menselijke geest toe te lichten (de aanleiding vind ik in een reactie op een recent blog) lijkt het me nuttig een inleidende omweg te maken over wat bedoeld kan zijn met 'kennis van de natuur'. Daartoe wijs ik eerst op hoe - vooral tegenwoordig - vele wetenschappers en ingenieurs bezig zijn om van zgn. 'ontwerpen' uit de natuur te leren - biomimicry of bio-imitatie wordt dit genoemd. Een bekend en aansprekend voorbeeld is hoe de neus van de Japanse hogesnelheidstrein in de ‘Shinkansen 500 series' optimaal aerodynamisch werd ontworpen naar de snavel van de ijsvogel. Hierover is op internet veel te vinden, ik volsta met dit plaatje.
[En deze link naar een fraaie foto van de ijsvogel van natuurfotograaf Joost van der Sluijs]


Een ander voorbeeld is de intrigerende manier waarop sommige vlinders, zoals de morpho-vlinder, de papilio-vlinder en bovenal de parides-vlinder, licht met een laagjespatroon in hun vleugels manipuleren - de parides-vlinder zelfs in een driedimensionale structuur. Er zit geen kleurstof in hun vleugels, maar het gaat om zgn. ‘structurele kleur’, die ontstaat door de bijzondere microscopische structuur in de vleugels. Onderzoekers proberen door die vlinders te bestuderen een 'fotonisch kristal' na te maken, over de spectaculaire toepassingen waarvan ze allerlei fantasieën hebben. [Zie de intrigerende video "Kleuren als een vlinder. Dat willen wij ook" op wetenschap24.nl]

Waarom ik met deze voorbeelden begin is doordat je in het spreken erover - beluister b.v. die video over 'Kleuren als een vlinder' - alsof die vlinders weet hebben van hun bijzondere vleugelstructuur, of dat de natuur er kennis van heeft. Hier is 'kennis van de natuur' dan gebruikt en te lezen in de vorm van 'genitivus subjectivus' (waarin, bij wijze van spreken, de natuur als kennend subject wordt gezien).

Lees verder...

Spinoza's zgn. oxymorontische denken

Michel OnfrayAanleiding voor dit blog is een recent blog van de Vlaming Willy Schuermans over het project van de Franse filosoof Michel Onfray die aan een eigenzinnige geschiedenis van de filosofie schrijft, door hem genoemd: Contre-histoire de la philosophie. Er verschenen al 9 delen [het eerste in 2006, het laatste in 2013 - ook wijdde hij er een reeks cursussen aan die als CD' zijn uitgegeven Cf. fr.wiki] [

Als leider van de Spinoza Kring Lier is Schuermans uiteraard vooral geïnteresseerd in hoe Onfray over Spinoza schrijft in Tome 3 dat verscheen in 2007 [Cf.] en dat de titel meekreeg Les libertins baroques. Het bestaat uit twee delen, "Les libertains fideistes" en "Les libertains pantheistes" - het laatste hoofdstuk is aan Spinoza gewijd: Spinoza et »Ce qui conduit à la joie« (p. 237 - 273)

Spinoza zou volgens Onfray een eigenzinnige hedonistische filosofie ontwikkelen. En dan citeert Schuermans dit samengevatte portret van Spinoza dat Onfray schetst:

Lees verder...

Spinozistisch lesje

Spinoza had het nog zo gezegd: "Amor est laetitia concomitante idea causae externae." [3/Aff.Def 6] Liefde is blijdschap die vergezeld wordt door een idee van een uitwendige oorzaak.

De man in dit filmpje had er dus buiten moeten blijven...

Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen, verschijnt in april

Niet pas van de zomer, zoals we in een reactie op een van de laatste blogs van 2013 konden lezen, maar al voor april 2014 wordt door uitgeverij Vantilt het verschijnen aangekondigd van:  

Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen. Hertaling Michiel Wielema. Vantilt, 2014 - ISBN 9789460041709 - ± € 19,95

"Adriaan Koerbagh ontleedt in Een licht dat schijnt in duistere plaatsen met ‘het licht van de rede’ fundamentele christelijke noties als de Schepper, de Drieëenheid, hemel en hel, engelen en duivels, geloof in wonderen. Volgens hem vallen God en Natuur samen en is theologie een natuurwetenschap. Koerbaghs doel was een vrije en vrijzinnige samenleving; hij had zich tot taak gesteld met scherpe pen commentaar te leveren op wat hij als misstanden ervoer.
Zonder twijfel zou Een licht dat schijnt in duistere plaatsen een grote inspiratiebron zijn geweest voor de radicale Verlichtingsdenkers als het in 1668 ongehinderd had kunnen verschijnen. Nu werd echter vrijwel de hele oplage vernietigd en wachtte Koerbagh een ander lot: om zijn antichristelijke boek werd hij bestraft met een ketterproces in het ‘vrijzinnige’ Amsterdam en in 1669 overleed hij in het Rasphuis. Een licht verzonk ten onrechte in de vergetelheid." 

Mooi dat het boek wordt opgenomen in de Filosofiereeks, waarin werk van Adorno, Gadamer, Heidegger, Jaspers, Mannheim en Weber werd uitgegeven.  

Lees verder...

Van de Pools-Nederlandse Hanna Kulenty bestaat een compositie met Spinoza

Hanna Kulenty (1961) studeerde van 1980-1986 compositie aan de Chopin Muziekacademie in Warschau bij Wlodzimierz Kotonski. Van 1986 tot 1988 studeerde zij compositie bij Louis Andriessen aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Voorts nam zij deel aan de International Courses for Young Composers, georganiseerd door de Poolse sectie van de ISCM, International Society for Contemporary Music, en aan de internationale zomercursussen in Darmstadt. Sinds 1992 woont en werkt de Poolse componiste Hanna Kulenty afwisselend zowel in Warschau (Polen) als in Arnhem [zie meer over haar op nl.wiki], zodat je haar wel als Pools-Nederlandse mag omschrijven. Ze won vele prijzen.

Ook al heb ik er nooit een uitvoering van gehoord (van de compositie is op internet geen audio te vinden en voor zover ik kan nagaan is hij nooit op CD uitgebracht), wil ik toch op dit weblog vastleggen dat Hanna Kulenty een symfonie componeerde, waarin zij de eerste 15 stellingen van Spinoza's Ethica verwerkte. Het stuk is in 1989 door de Sender Freies Berlin uitgezonden. Zie deze uitgebreide Poolse pagina in het Engels over haar, waarin vermeld wordt:

Hanna Kulenty Symphony No. 2 for large orchestra and mixed choir, to texts from Spinoza's Ethics, commissioned by Sender Freies, Berlin, 1987 [zie precieser hierna]

Lees verder...

Er kan worden begonnen aan het uitspinnen van "Het web van Spinoza"

Spinoza.blogse.nl feliciteert prof. dr. Piet Steenbakkers met de financieringstoekenning door het NWO voor zijn project "Het web van Spinoza".
Op 11 mei 2013 had ik een blog "Spinoza’s Web (in de maak)" over de informatie die Steenbakkers die maand gaf over de opzet van zijn project. Zie daar meer informatie over zijn project.
In een persbericht van 13 januari 2014 maakte het NWO de toekenning van financiering bekend van zes projecten,"de beste geestesweten-schappelijke onderzoeksvoorstellen, zonder thematische randvoorwaarden", waaronder dat van Steenbakkers. Cf. bij NWO, waar we lezen:

"Het web van Spinoza

Prof. dr. P.M.L. (Piet) Steenbakkers, Universiteit Utrecht, Erasmus Universiteit Rotterdam

De waardering van Spinoza's filosofie is altijd sterk beïnvloed geweest door zijn reputatie en verhalen over zijn leven. Dit project onderzoekt dat verband, en ontwikkelt instrumenten om alle informatie die voorhanden is over Spinoza's leven en netwerken beschikbaar te maken."

Tekening van Eppo Doeve in: Max Tailleur, Geloof me, Amsterdam, Becht, 1972Reken maar dat Spinoza.blogse.nl de beloofde komende Spinoza-website in de gaten zal houden en erover zal rapporteren (ook al ontvangt dit weblog daarover nooit enige informatie van wetenschappelijke zijde...).
En dan straks ook nog dit boek...

Weer verwees de redactie van FiloBlog naar boekspreking op dit blog

Vandaag zag ik dat van de week de redactie van de website FiloBlog, waarin Uitgeverij Klement z'n boeken promoot, naar een bespreking van de webmaster van dit weblog verwees. Deze keer die van 3 juli 2013 over het boek: Palmyre Oome (red.), Vrije wil: een hersenkronkel? Hernieuwd debat over een brandende kwestie. Klement, 2013 [Cf.] Ik heb die nog eens nagelezen, hetgeen aanleiding was een aantal slordigheden te verbeteren. Soms kom ik te weinig tot herlezen...

 

Etty Hillesum (1914 - 1943) en Spinoza

Naar aanleiding van de 100ste geboortedag van Etty Hillesum die vandaag wordt herdacht, kan ik uiteraard niet heen om de herdenkingsartikelen die in Trouw en elders worden gepubliceerd.

Ik heb indertijd, ik weet niet meer wanneer het werd uitgegeven, de fraai uitgegeven band met het volledige werk van haar in bezit gehad (zojuist kwam ik tegen dat dit in 1986 verscheen; hier de cover van de 6e editie die in 2012 uitkwam). Het boek had een paarsige uitstraling en het betrof een best dikke pil. Ik herinner mij aan de ene kant interesse en bewondering voor haar gehad te hebben, maar dat ik uiteindelijk grote moeite kreeg met haar in mijn ogen nogal geëxalteerde en zweverige schrijven. Ik kon geen contact krijgen met haar diep religieuze gevoel en haar nogal grote hang naar mystiek. Bijvoorbeeld zinnen als:

En nu voel ik, hoeveel het is geweest, dat je me te dragen hebt gegeven. Zoveel moois en zoveel degelijks. En het moeilijke is, zodra ik me bereid toonde het te dragen, altijd weer veranderd in iets moois. En het mooie en grote was soms nog zwaarder te dragen dan het lijden, omdat het zo overweldigend was. Dat één klein mensenhart zoveel kan beleven mijn God, zoveel kan lijden en zoveel kan liefhebben, ik ben je er zo dankbaar voor mijn God, dat je míjn hart speciaal hebt uitgekozen, in deze tijd, om alles te mogen ondergaan, wat het ondergaan heeft” [Het verstoorde leven, p. 150]

Ik kwam er tenslotte niet meer doorheen en heb het boek weggedaan - lang geleden - ver voor de tijd waarin ik mij met Spinoza ben gaan bezighouden.  

Naar aanleiding van haar verjaardag vroeg ik mij af of zij mogelijk iets met Spinoza gehad zou hebben. Vooral een zin van Heldring die in Trouw werd geciteerd, deed die vraag bij me opkomen. Heldring zou haar "de heilige van het Museumplein" hebben genoemd, "omdat zij in staat was zonder haat te zijn." Dat lijkt alsof zij vanuit een besef als Spinoza in Ethica 4/45  formuleert, had geleefd - en misschien was dat het wel waar ik moeite mee had?

Lees verder...

Spinoza met Bach in verband gebracht

Nog niet zo lang geleden, 7 december 2013, had ik een blog: "Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) in verband gebracht met Spinoza." Daar kan ik nu dit blog aan toevoegen.

Tot tweemaal toe las ik met vreugde het hoofdstuk dat Piet Steenbakkers inbracht in Otfried Höffe (Hrsg): Spinoza: Theologisch-politischer Traktat [Cf. blog]: "Das Wort Gottes und die wahre Religion: Das Facit von Spinozas Bibelkritik (Kapitel 11-12)." Heel helder schetst hij intentie, opzet en resultaat van deze hoofdstukken, waarbij hij relevante teksten uit andere hoofdstukken en de Ethica passend aanhaalt. Het zijn trouwens niet de moeilijkste en meeste vragen oproepende hoofdstukken, naar mijn indruk. In TTP11 schetst Spinoza de apostelen als leraren en laat hij zien hoe ze argumenteren en daarbij een beroep doen op de natuurlijke rede. In TTP12 behandelt Spinoza hoe en wanneer de bijbelboeken als het woord van God kunnen worden gezien: als en zolang mensen de ware religie eraan ontlenen. Wanneer ze dus het liefdesgebod (liefde tot God en de naasten) als hoogste gebod eraan ontlenen en - vooral - ernaar handelen.

Op het eind laat Steenbakkers in enige bewoordingen zien dat Spinoza en Bach het hoogste gebod, de liefde, aan dezelfde evangelieteksten ontlenen. Bachs Cantate BWV 77 draagt de titel, ontleend aan het Lucasevangelie, "Du sollt Gott, deinen Herren, lieben."

Lees verder...

Vandaag de gelukkige eigenaar van Spinoza medaille

Vandaag bracht de post hem uit Parijs - een exemplaar van de Spinoza medaille die in 1932 ter gelegenheid van de herdenking van de 300e geboortedag van Spinoza is geslagen door de firma Kon. Begeer te Voorschoten in samenwerking met de Franse munt naar ontwerpen van de Franse graveur en médailleur Pierre Turin (1891-1968). De opbrengst was door de Franse Munt bestemd voor het Spinozahuis aan de Paviljoensgracht te 's-Gravenhage. De munt was indertijd dan ook bij de Stichting Domus Spinozana te verkrijgen.

                


                                                     171 grams, 68,50 mm.
In een ourobouros het Haagse huis aan de Paviljoensgracht, waar Spinoza in 1677 overleden is, met de data MDCXXXII - MDCLXXVII 

Lees verder...

Spinoza in 'opiniestuk' voor karretje gespannen

Wim Klever zond mij een link naar een stuk op de website Opiniestukken van een paar dagen geleden. Opiniestukken was ik tot heden nog niet tegengekomen. De site afficheert zich als "de startpagina van en voor opiniemakers in Nederland en België." Iedereen krijgt de gelegenheid er een opiniestuk te plaatsen.

Op 6 januari 2014 verscheen daarop een opinie van Henk Strating, getiteld: "De tegenprestatie past in de traditie van Spinoza" [Cf.]

De zgn. 'Participatie wet' die momenteel aan de orde is eist van (maakt mogelijk dat) gemeenten bijstandsontvangers dwingen tot tegenprestaties.

Je staat ervan te kijken hoe Spinoza hier voor het karretje van een "eigen mening" wordt gespannen? Ik ga hier niet in op hoe Spinoza hier misbruikt wordt; ieder bekijkt zelf maar of hij Spinoza al dan niet terecht voor dat karretje gespannen ziet staan.

 

Lees verder...

Spinoza "Wortführer der Menschheit"

Nu ik ongeveer een kwart gelezen heb van het recent in Duitsland uitgekomen boek over de TTP, nr. 54 in de reeks Klassiker Auslegen onder redactie van Otfried Höffe: Spinoza: Theologisch-politischer Traktat [(Berlin: Akademie Verlag), De Gruyter, 2014 - cf blog], ga ik alvast eens in een eerste blog mijn leesindruk weergeven.

Ik las eerst de drie bijdragen van de redacteur, Otfried Höffe. Hij schreef een "Einführung," nam een hoofdstuk van de TTP voor zijn rekening: "Die Grundlagen des Staates. Kapitel 16 des Theologisch-politischen Traktat" en schreef het slothoofdstuk: "Eine vorläufige Einschätzung." Het geeft al meteen iets over de opzet van het boek aan. De hoofdstukken van de TTP zijn aan diverse auteurs toebedeeld en staan in de volgorde van de TTP in het boek en binnen die hoofdstukken wordt ook in grote lijnen de voortgang van de tekst gevolgd, geanalyseerd en becommentarieerd.

Höffe is geen echte Spinoza-deskundige, vooral Aristoteles- en Kant-kenner, maar als hoofd van de onderzoeksgroep Politieke filosofie aan de universiteit van Tübingen en hoofdredacteur van de reeks Klassiker Auslegen, uiteraard zeer breed georiënteerd in de filosofie. Een kenner echter van de Ethica zou nooit schrijven wat hij beweert op p. 189, namelijk dat Spinoza iets doet in de paragrafen 19-22 van hoofdstuk 16 wat hij in de Ethica niet zal doen, n.l. ingaan op tegenwerpingen. Daarmee verraadt hij dat hij niet op de hoogte is van het lange Scholium na Ethica 2/49, waarin Spinoza uitgebreid op tegenwerpingen tegen het niet bestaan van de vrije wil ingaat.

Lees verder...

Spinoza in de Haagse Kloosterkerk "filosoof van dienst"

ds. Margreet Klokke van de Kloosterkerk te Den HaagZoals ik zaterdag in een blog doorgaf, werd op zondag 12 januari 2014 in de Kloosterkerk in Den Haag door ds. Margreet Klokke gesproken/gepreekt over Spinoza.

Sinds vanmorgen is de podcast van die uitzending op de website van de Kloosterkerk geplaatst en de komende vijf weken na te beluisteren.

Vanaf ±13:00 begon de tekstlezing uit de Handelingen der Apostelen 17:22 met de toespraak van Paulus op de Areopagus, waar hij onder meer de tekst uitspreekt waar ook Spinoza naar verwijst: "in hem leven wij en zijn wij..."

Vanaf ±20:30 tot ±40:00 begint de dominee met de lezing van de ban-woorden, en volgt met de preek, waarin ze Spinoza schetst als een "ongebonden gelovige" die alleen zijn eigen denken volgde.  

Volgens Colerus had Spinoza voor de dominee van de Lutherse kerk, Hendrik Cordes, naar wiens dienst hij soms met het gezin van zijn huisbaas meeging, ‘een groote agting’ [Cf. blog]. Ik denk vast dat hij ook diezelfde 'groote agting' zou hebben gehad voor ds. Margreet Klokke.

Spinoza op de HOVO in 2014

Hierbij weer eens een overzichtje van hoe Spinoza het doet op de HOVO's, het hoger onderwijs voor ouderen in Nederland. Ik geef hier alleen de cursussen die aangeboden worden, waarbij Spinoza aan bod komt - meer voor de 'geschiedschrijving' dan voor het geven van tips, want de inschrijvingsdata zijn meestal al verstreken en sommige cursussen zijn al volgetekend.

  Dr. Karianne Marx, Filosoferen over de scheiding tussen kerk en staat
Met de uitspraak ‘Het doel van de staat is de vrijheid’ nam Benedictus de Spinoza (1632-1677) stelling tegen de pogingen van religieuze leiders om zodanige invloed op de wereldlijke overheid uit te oefenen dat iedereen, ook leden van andere kerkgenootschappen, hun leefregels zouden navolgen.Belangrijke denkers die aan de orde komen zijn Thomas Hobbes, Benedictus de Spinoza, Franciscus van den Enden, Pieter en Johan de la Court
Maandagen vanaf 27 jan.
HOVO Brabant, locatie Tilburg [Cf. PDF]

   Dr. Jeroen Bartels, Lichaam, geest en het menselijk handelen - Keizer, Damasio, Spinoza, Merleau-Ponty en Noë
10 colleges vanaf Maandag 27 januari van 15.00-17.00 uur
Senioren Academie, locatie Groningen [Cf. hier]

   Dr. Miriam van Reijen, Spinoza: Brieven over het kwaad. De correspondentie tussen Benedictus de Spinoza en Willem van Blijenbergh
8 bijeenkomsten vanaf dinsdag 28 januari
HOVO Nijmegen [Cf. html of digibladerprospectus; Ws. vol, want niet wél vermeld bij de cursussen waar nog plaatsen zijn cf. - zo'n 3 à 4]

   Dr. Henri Krop, Spinoza’s Ethica [vol]
6 bijeenkomsten op maandag, 14.00 - 16.00 vanaf 10 februari
HOVO Rotterdam [Cf.]

 

Radicale Verlichting - een herwaardering

Al heel vaak is er en heb ook ik in deze blogs over het werk van Jonathan Israel geschreven. Ik heb ook voor heel veel blogs goed gebruik kunnen maken van het uitgebreide historische materiaal dat hij biedt.

              

Het is een imposante trilogie die hij ons geboden heeft met zijn Radical Enlightenment. Philosophy and the Making of Modernity 1670-1750 (2001), Enlightenment Contested. Philosophy, Modernity, and the Emancipation of Man 1670-1752 (2006), Democratic Enlightenment. Philosophy, Revolution, and Human Rights 1750-1790 (2011)

Het zo sterk centraal stellen van Spinoza is het aantrekkelijke van zijn aanpak. Daar kan niemand meer omheen. Dat heeft mij aanvankelijk ook zeer enthousiast over zijn boeken gemaakt. Maar ik werd wat kritischer, want dat Spinoza centraal stellen lijkt wel ten koste te gaan van een zeker vertekening van het Spinoza-beeld, dat almaar meer invulling krijgt vanuit de bestrijding ervan. Dat is mijn grootste bezwaar tegen deze verrukkelijke boeken, waarbij je die in- en bij kleuring van Spinoza door de geschiedenis van het verzet tegen hem op de koop toe lijkt te moeten nemen. Spinoza was nu eenmaal uitgegroeid tot shorthand voor een hele serie van radicale ideeën die echter slechts ten dele van hem afkomstig waren.

Lees verder...

Nog eens over het Spinozistische Dan Brown-verhaal

Al is het van alweer enige tijd geleden, ik vind het toch de moeite waard een blogje te wijden aan een artikel dat ik vandaag ontdekte over de vondst van het Vaticaanse Ethica-manuscript. Het verscheen in het mei-juli 2012-nummer van het Vlaamse culturele magazine Staalkaart. [De Belgen hebben een aantal interessante culturele tijdschriften...]

Laurent De Maertelaer had een gesprek met Leen Spruit en schreef een inhoudelijk interessant uit drie pagina's bestaand artikel voor Staalkaart. Het verhaal over die Spinoza-vondst blijft een interessante geschiedenis - onze eigen Dan Brown-story.

De website van Staalkaart geeft er geen toegang toe - die krijgen alleen abonnees die kunnen inloggen. Maar het grappige is dat Google ons er toch via de achteringang bij laat komen. Hier direct de betreffende pagina.

Lees verder...

Spinoza in de Kloosterkerk in Den Haag

 

Morgen, zondag 12 januari 2014, (s)preekt Ds. Margreet Klokke in de dienst van 10.00 uur in de Kloosterkerk in Den Haag over Baruch Spinoza (1632-1677): "God, ofwel de natuur."

[foto van deze kerk in Hollands-gothische stijl van wikipedia]

Ik kwam hiervan op de hoogte via een tweet van Robbert Morée, van wie ook deze foto is van het Spinoza-beeld van Eveline van Duyl dat samen met haar andere filosofen-beelden in die Kloosterker staat (zie over haar Spinoza-beeld dit blog

In de eerste maanden van dit jaar staat een aantal filosofen centraal in de zondagse liturgie van de Kloosterkerk, waarin de ideeën van onder andere Spinoza, Sartre en Hannah Ahrendt in gesprek gebracht zullen worden met de bijbel.

Met het oog daarop heeft de kunstcommissie van de Kloosterkerk beeldend kunstenaar Eveline van Duyl bereid gevonden haar 'Denkeilanden' te exposeren, die zij in de zomer van 2011 exposeerde in het museum Beelden aan Zee. [Méér info hier html of PDF]

Lees verder...

Spinoza in de praktijk


         [gebruik gemaakt van cartoon van Frator-solovignette]

Website Siebe Thissen is weer online

Moesten we met z'n allen op 20 juni 2013 Kaddisj zeggen voor de verdwenen website van Siebe Thissen [Cf. blog], vandaag ontving ik van hem het verheugende bericht dat zijn site weer terug is.

Het bleek dat er problemen waren met de geposte muziek/radio-uitzendingen. Die kregen teveel downloads en vergden daarmee teveel datastroom op de server van de provider. Door die te verwijderen werd het probleem opgeslost en is www.siebethissen.net/ weer online!

 

[afbeelding 'geleend' van hier]  

Jakob Wasserman (1873 - 1934) werd gewaarschuwd: "wer diese [Spinozas] Bücher lese, werde wahnsinnig"

Siegfried Hessing verzamelde begin '30-iger jaren voor zijn Festschrift zum 300. Geburtstag B. Spinozas "Äusserungen von Persönlichkeiten über Spinoza." Dat deed hij bij Einstein en Freud die hun bijdragen gaven. Dat deed hij ook bij de Duitse schrijver Jakob Wassermann. Die was zo vriendelijk het volgende bij te dragen:

"Spinoza, das ist ja wie ein Stück des Geisteshimmel, unter dem man schafft und wandelt. Der Wirkung ist man sich kaum bewusst, wie weit."

Maar in zijn jonge jaren was hij bang gemaakt voor Spinoza.

Jakob werd geboren in een joods gezin. Zijn vader was speelgoedfabrikant. Hij verloor al op jonge leeftijd z'n moeder. Na z'n lagere schoolperiode deed z'n vader hem in de leer bij een oom in Wenen waar hij zakenman zou worden. Maar hieraan kwam al snel een eind. Hij toonde al vroeg interesse voor literatuur en publiceerde diverse stukken in kleine kranten. Na z'n militaire diensttijd werd hij in Nürnberg verzekeringsbeambte. Ging daarna in 1894 naar München waar hij bij de uitgever Albert Langen werd aangeraden. Drie jaar werd hij redacteur bij het blad Simplicissimus, bij welke gelegenheid hij Thomas Mann, Rainer Maria Rilke en Hugo von Hofmannsthal leerde kennen.

In 1896 bracht hij zijn eerste roman uit: Melusine (in de folklore een vrouwelijke geest van het zoete water in heilige bronnen en rivieren: Wasserfau).

In 1901 trouwde hij met Julie Speyer, van wie hij in 1915 scheidde. Drie jaar later trouwde hij met Marta Karlweis. Vanaf 1906 woonde hij afwisselend in Wenen en in Altaussee in Stiermarken. Hij publiceerde poëzie, essays, romans en korte verhalen.

In 1926 werd hij gekozen in de Pruisische Academie van Beeldende Kunsten. In verband met de Duitse verordeningen inzake Joodse burgers trad hij af in 1933. In hetzelfde jaar werden zijn boeken verboden in Duitsland. De verbranding van zijn boeken heeft hij nog moeten meemaken. In 1934 overleed hij aan Angina pectoris.

Wassermanns belangrijkste werken zouden zijn de romans Caspar Hauser oder die Trägheit des Herzens (1908) en Der Fall Maurizius (1928) en de autobiografie Mein weg als Deutscher und Jude (1921 - op jakob-wasserman.de gedigitaliseerd).

Bang gemaakt voor Spinoza
In Mein weg als Deutscher und Jude beschrijft hij de volgende herinnering uit zijn jeugd:  

"Ich war oft in einem alten Hause Gast bei einem alten Ehepaare; der Mann war ein Gelehrter; im Zimmer stand ein Bücherschrank, hinter dessen Glastüre die Werke Spinozas in zahlreichen Ausgaben eigentümliche Verlockung auf mich ausübten. Als ich eines Tages die Frau bat, mir einen Band zu geben, sagte sie mit sibyllenhafter Düsterkeit, wer diese Bücher lese, werde wahnsinnig. Lange noch behielt der Name Spinoza in meinem Gedächtnis den Klang und Sinn dieser Worte. So ähnlich war es auch mit allem Frohen, Spielmäßigen, Festlichen, das zu mir wollte, zu dem ich wollte. Es wurde abgedrängt, verdächtigt, verfinstert. Lust durfte nicht sein."

Lees verder...

Spinoza in de 'Mundo pensante'

Over een paar dagen start in de "mundo pensante" in Bixiga, São Paulo, Brazilië de Curso com Amauri Ferreira Sobre o Corpo, pensamento e liberdade em Spinoza, Nietzsche, Bergson e Deleuze. Dat u het weet.

 

In de Korte Verhandeling is de zgn. parallellisme-these nog nauwelijks bespeurbaar

Om de niet eenvoudige theorie van de menselijke geest die Spinoza in het tweede deel van de Ethica uiteenzet, te begrijpen kan het nuttig zijn om aan de hand van passages in de TIE en de KV te zien hoe Spinoza naar die theorie, die we voor het gemak nog maar steeds de parallellisme-these noemen, onderweg is. Zo duidde ik onlangs de passage in TIE 33 habemus enim ideam veram, als een voorafschaduwing of voorloper van 'de geest is het idee van het lichaam' [cf. blog].

Zo kun je in de tweede appendix van de KV proeven hoe Spinoza het 'primum' in E2/11*) bedoeld moet hebben: eerst moet er het idea corporis (=de geest) zijn, dan pas kunnen er andere denkingen en aandoening in de geest zijn. "Want," schrijft Spinoza heel beeldend in de KV in §7 van de 2e Appendix, "zoodanig een Idea sleept met zich de overige wijzingen van liefde, begeerte, enz." Eerst moet er dus die idea zijn (die idea vera die wij volgens de TIE hebben), dan pas kan daarin de rest ontstaan.

Maar we moeten niet klakkeloos alles overnemen en alle teksten van de rijpe Spinoza uit die van de jonge on omgekeerd verklaren en toelichten, zoals maar al te vaak al te gemakkelijk gebeurt, maar er oog voor hebben dat Spinoza in zijn eerdere geschriften nog niet alles volkomen rond had zoals hij het in de Ethica zou hebben (en zelfs daarin is hij, zoals hij aan Tschirnhaus toegeeft, nog niet uit alles al helemaal - hij zou zelf ook nog dingen verder willen uitzoeken).

Lees verder...

Elie Luzac (1721 - 1796) uitgever van La Mettrie's LHomme Machine dat 'schaadelijke en heilloose gevoelens van Spinosa' zou bevatten

Luzac was afkomstig uit een geslacht van Franse Hugenoten die eind 17e eeuw naar Leiden en omgeving waren uitgeweken. In Leiden studeerde hij rechten en promoveerde hij in 1759, waarna hij zich datzelfde jaar voor het Hof van Holland als advocaat liet beëdigen. Hij ontplooide tal van activiteiten, maar was toch vooral, zoals zijn leerling H.C. Cras in een biografische schets opmerkte, ‘geschapen voor wetenschappen en letterarbeid.’

Luzac, aanhanger van een rationalistische, gematigde, tolerante en politiek behoudende Verlichting, schreef over de meest uiteenlopende onderwerpen, maar het liefst over filosofie, politieke theorie, natuurrecht, politieke economie en politiek. Gedreven door een schijnbaar onverzadigbare belangstelling, vulde hij met zijn energieke en vlotte pen duizenden bladzijden en werd hij ‘een van die auteurs die sneller schrijven dan God lezen kan,’ aldus E.H. Kossmann in zijn oratie van 1966. Verlicht, maar bestrijder van het revolutionaire gevaar - verlicht maar overtuigd orangist. “Want gylieden zult zien, dat als het Land ’t avond of morgen in ongelegenheid komt, al wederom toevlucht tot den Prins van Oranje genomen zal worden. Daar is geen mis op,” schreef hij in 1784 [Cf.]

Rietje van Vliet heeft in haar proefschrift dat zij in 2005 verdedigde laten zien dat hij een belangrijke positie in het Nederlandse en internationale boekbedrijf van de achttiende eeuw innam en daarvoor opereerde in een omvangrijk netwerk - ook internationaal. Aan het Rapenburg in Leiden had hij een boekhandel en uitgeverij en in 1750 een vestiging in de Duitse universiteitsstad Göttingen, waar hij was voorgedragen als drukker van de Georg-August Universität in Göttingen.

Lees verder...

De godsbewijsgeerte bloeit weer hevig

Sowieso al de laatste jaren, maar nu zeker opgestuwd door het komende Nationaal Religiedebat: Is godsgeloof redelijk? dat in Felix Meritis zal worden gehouden, wordt er in diverse media en blogs flink aan godsbewijsgeerte gedaan.

Paul Delfgaauw, die die ontwikkelingen allemaal nauwgezet volgt op zijn blog "van goden en mensen", gaf daarover enige dagen geleden een handig actueel overzicht. Als je dat even diagonaal doorloopt, weet je weer zeker dat je je tijd beter kunt besteden dan al dat geargumenteer te volgen. Ik laat dat graag aan hoogleraar wijsbegeerte Herman Philipse over die als 'universele atheïst’ de taak op zich neemt om al de claims van godgelovigen te ontzenuwen.
Spinoza en zijn bent hoeven daarbij niet in het geweer te komen.

Foto panorama en Felix Meritis aan de Keizersgracht: Thomas Schlijper - http://felixmeritis225jaar.nl/ 

Stoïcisme, filosofische trots en Spinoza

Het boek van Jon Miller, Spinoza and the Stoics. Cambridge University Press, dat voor sept. 2013 was aangekondigd, wordt inmiddels verwacht in juli 2014 te verschijnen [Cf. blog]. Het is weer verder vooruit geschoven naar maart 2015.  

Dit geeft mij gelegenheid om intussen op het volgende boek te wijzen, waarvan de auteur veel verwacht van die komende publicatie van Jon Miller. Brookes boek, door recensent Wyger R.E. Velema zeer gunstig onthaald [PDF], heeft wel geen apart hoofdstuk over Spinoza of het Spinozisme, maar geeft vooral in het hoofdstuk "How the Stoics Became Atheists", veel aandacht aan de ontwikkeling van het neo-stoïcisme in de 17e en 18e eeuw, en daarbinnen veel aandacht voor - de kritiek op - Spinoza, vooral van Cudworth en Buddeus in diens De Spinozismo ante Spinozam.

Christopher Brooke, Philosophic Pride: Stoicism and Political Thought from Lipsius to Rousseau. Princeton University Press, 2012 - books.google

Lees verder...

Spinoza-cartoon van Monoperro

De Spaanse kunstenaar Monoperro (Madrid, 1973) die leeft en werkt in Madrid, bracht recent deze Spinoza-tekening op zijn website.

Videostill van Monoperro van hier.

 

 

 

 

Irvin Yalom, Le Problème Spinoza - in goedkope herdruk

Begin februari 2014 verschijnt een goedkope herdruk van de Franse vertaling, met nieuwe cover, van

Irvin Yalom, Le Problème Spinoza. Le Livre de Poche, 3 febr. 2014  

 

 

Op 27 december 2013 verscheen een recensie van de Italiaanse vertaling: “Il problema Spinoza”, libro di Irvin D. Yalom: la vita misteriosa e controversa di Baruch Spinoza ad Amsterdam

Habemus enim ideam veram (TIE 33)

                   Want wij hebben een waar idee...

Tot heden heb ik altijd tegen deze korte passage zitten aanhikken. Wat kon Spinoza daarmee toch bedoeld hebben? Het staat daar zo simpel, als een stellige waarheid in een tussenzinnetje tussen haakjes in deze grotere zin:

Idea vera (habemus enim ideam veram) est diversum quid a suo ideato...
Een waar idee (wij hebben immers een waar idee) is onderscheiden van zijn ideatum (= datgene waar het het idee van is).

Het gaat Spinoza in die paragraaf om het toelichten van het fundamentele verschil tussen een idea en z'n ideatum; en hij doet dat aan de hand van de cirkel.

De Dijn schrijft in The Way to Wisdom dat dat zinnetje tussen haakjes "is affirmed without more ado." (p. 77), meer horen we er niet over, behalve dan dat Spinoza in een noot bij de volgende paragraaf aangeeft dat de kwestie hoe de prima essentia objectivus nobis innata sit (hoe de eerste objectieve essentie ons ingeboren is) tot het onderzoeken van de natuur behoort. Dat komt dus later in zijn filosofie.

Lees verder...

Sefardische geschiedenis in de Wintersnoge

Op woensdagen 5 en 19 februari, 5 en 26 maart en 2 april, telkens van 17.00 - 18.30 uur, wordt in de Portugese Synagoge [Mr. Visserplein 3, Amsterdam] een collegereeks gegeven over

        de geschiedenis van Portugese Synagoge in Amsterdam.

In 1675 werd het majestueuze Portugese Synagogecomplex in Amsterdam ingewijd. De Sefardische joden die er dienst hielden, afkomstig uit Spanje en Portugal, verrijkten met hun opvallende verschijning Amsterdam op vele manieren: economisch, cultureel en intellectueel. Op deze bijzondere locatie, in de fraaie en authentiek ingerichte Wintersnoge, naast de beroemde Ets Haim bibliotheek, zullen verschillende experts vanuit hun eigen onderzoek deze rijke geschiedenis belichten. Aan de orde komen boekcultuur, Sefardisch Amsterdam in de 17e eeuw, autoriteit en De Aktie Portugesia in de Tweede Wereldoorlog. De collegeserie wordt georganiseerd door Het Menasseh ben Israel Instituut, i.s.m. het Joods Cultureel Kwartier.
[Hier méér info en inschrijven]

Zin Inn Lichter Leven? Maand van de Spiritualiteit komt er weer aan!

Via mijn dagblad Trouw kan ik niet om de informatie heen dat de maand van de spiritualiteit er weer aankomt. Want Trouw is een van de organisatoren. De zaterdagbijlage stond er vol van en ook de website van Trouw laat weer van alles zien. En die van de maand van de spiritualiteit uiteraard ook.

 

Beluister daar de video die een jaar geleden gemaakt is van Meditatie op het Museumplein. Ik word niet goed van wat je allemaal hoort ("Connectie met je zelf... thuiskomen bij jezelf. Meditatie geeft je immuunsysteem een boost... Verbinding maken met jezelf, elkaar en het grotere geheel: de planeet).

Ik ben erg blij te kunnen vaststellen dat er tussen de activiteiten geen is waarbij naar Spinoza wordt verwezen. Spinoza's filosofie hoort helemaal niet thuis in de Maand van de Spiritualiteit - daar kun je niet mee thuiskomen...

In 2011 deed ik de spiritualiteitstest die toen werd aangeboden en was heel tevreden over de uitkomst. Ik behoorde tot de kleine categorie: "Niet spiritueel": Al dat gezweef, dat is aan u helemáál niet besteed. 'Reïncarnatie', 'karma', 'chakra', zoektochten naar 'innerlijke wijsheid' - wat u betreft is het allemaal gezeur, prut en pseudo. Eerst zien, dan geloven. Het verstand, redeneert u, heeft u immers niet voor niets gekregen. Redelijke argumenten zijn voor u veel belangrijker dan intuïtie. Iets is pas waar, zo luidt uw credo, als er ergens tastbaar bewijs voor is. Kortom: u heeft geen enkele affiniteit met spiritualiteit.

En zo is het. Ik ga snel over tot mijn eigen orde van de dag.

Hier de bijdrage van Spinoza aan de maand van de spiritualiteit:

       

Lees verder...

Jean Henri Samuel Formey (1711 - 1797) Spinozisme is voor koppige rancuneuze mensen

Formey was een hugenootse philosophe, theoloog en predikant die uitgeweken was naar Berlijn, waar hij als pastor verbonden werd aan de gereformeerde l'Église Française de Berlin wat hij tot zijn dood bleef. Daar, zo is te lezen bij J. Israel1), werd de savant een 'vurig wolffiaan' en trouwe bondgenoot van Wolff. Hij werkte mee aan de Encyclopédie van Diderot en d'Alembert en was vele jaren lid en secretaris van de Berliner Akademie der Wissenschaften, waarvan hij van 1788 tot 1797 leiding gaf aan de filosofische afdeling.2) Ook werd hij lid van de wetenschappelijke academies van Sint Petersburg en Londen. Met de titel van conseiller privé werd hij op afstand verbonden aan de Grand Directoire Français.3)

Hij publiceerde buitengewoon veel, ruim 600 titels heeft hij op zijn naam; hij schreef tienduizenden brieven! Geen wonder dat er in september 2013 een Interdisziplinäre Tagung gehouden kon worden over: "Jean Henri Samuel Formey - Wissensmultiplikator im Herzen der Berliner Aufklärung." [Cf.]

Hij leverde wel 81 artikelen aan de Encyclopédie! [Cf.] Opvallend is dat Denis Diderot toeliet dat de lemma's over atheïsme en atheisten een sterk negatieve toon hadden, wat niet verwonderlijk is daar ze geschreven werden door deze Jean Henri Samuel Formey (en abbé Claude Yvon).4)

Lees verder...

Signalement van nog een te verschijnen boek

Nog een tip die Ferdie Fluitsma mij gaf en die ik hier graag doorgeef:
in de eerste helft van dit jaar zal de handelsuitgave verschijnen van de dissertatie van

Stefanie Ertz, Vertrag und Gesetz. Das Naturrecht und die Bibel bei Grotius, Hobbes, Spinoza. Königshausen & Neumann  -  ca. 280 S., Broschiert - SBN 978-3-8260-5302-3 

Continuum Compendium to Spinoza wordt Bloomsbury Companion to Spinoza

   

In de zomer van 2011 werd de Continuum International Publishing Group overgenomen door Bloomsbury Publishing. En zie, nu komt straks in november 2014 in de reeks Bloomsbury Companions als helemaal nieuw The Bloomsbury Companion to Spinoza.

Het wordt een verbeterde en aangevulde versie. Zo zal de vondst van het Vaticaanse manuscript van Spinoza’s Ethica erin worden verwerkt. En ik zie tot mijn vreugde dat er een uitgebreidere inhoudsopgave én een index wordt aangekondigd.
Met (stilzwijgende) dank aan Spinoza.blogse.nl? [Cf.]

Kazimierz Lyszczynski (1634 1689) onderging een lot dat Spinoza bespaard bleef

 

Op 30 maart 1689 werden op het marktplein in Warschau Kazimierz Lyszczynski zijn tong uitgetrokken, zijn hoofd afgeslagen en zijn lichaam verbrand tezamen met zijn gewraakte boek - en dat alles om een paar woorden die de geur van atheïsme zouden hebben verspreid. In Polen worden momenteel pogingen in het werk gesteld om, net als in Frankrijk voor de omgebrachte jonge Chevalier de la Barre [zie blog], een monument op te richten en om de dag van de terechtstelling van Lyszczynski als "Dag van het Poolse atheïsme" te herdenken.

Lyszczynski, van adellijke afkomst, ontving zijn opleiding aan de jezuïeten-academie in Vilnius. Hij zou een boek De Non-existentia Dei geschreven hebben, maar volgens een ander verhaal zou hij alleen maar een glosse hebben aangebracht in de kantlijn van een boek van de protestantse godgeleerde Henry Aldsted, Theologia Naturalis, waarvan hij vond dat de auteur een zo belabberd bewijs van het bestaan van God had gegeven, dat je er ook het niet bestaan uit had kunnen afleiden. Daarom had hij in de kantlijn geschreven “ergo non est Deus.” In 1687 hadden de jezuïeten zijn arrestatie gelast om hem door het bisschoppelijke gerechtshof te laten berechten.

Lees verder...

Het eerste Spinoza-boek in 2014

In een blog van 15 september 2013 gaf ik door dat er een Duits boek zou verschijnen over de TTP, als nr 54 in de reeks Klassiker Auslegen onder redactie van Otfried Höffe. Zojuist kreeg ik van Ferdie Fluitsma door dat het uit is:

Otfried Höffe (ed.), Spinoza: Theologisch-politischer Traktat (Berlin: Akademie Verlag), De Gruyter, 2014. Inhoud html of PDF - books.google

Het boek is samengesteld uit internationale bijdragen: Duitsland, VS van Amerika, Italië en Nederland. Om direct een indruk te hebben, geef ik de inhoud hieronder.

Lees verder...

Spinozistische epifanie

Af en toe herlees ik eens een of meer hoofdstukken in een van de werken over Spinoza die ik al langer bezit (naast Radicale Verlichting dat ik aan het herlezen ben, wat flink wat tijd vergt). Gisteren las ik in een heel aardig werkje deze zin:

"De totale omgeving, de verzameling van alle dingen buiten mij, constitueren de god die mij voortdurend schept."

Dat was het thema van het betreffende hoofdstukje: "Voortdurende schepping".

Zou de schrijver er een voldoende voor kunnen krijgen? Zou hij in een tentamen over de God van Spinoza hiermee hebben laten zien voldoende te hebben begrepen van Spinoza's godsopvatting?

Ik denk het niet. Spinoza zou er vermoedelijk op wijzen dat de auteur de volgorde van filosoferen en dat is hetzelfde als de volgorde volgen van hoe de werkelijkheid in elkaar zit, niet gevolgd heeft en de zaak heeft omgedraaid.

De dingen constitueren God niet, maar de dingen komen voort uit God. De substantie gaat voor de modi (E1/1). En trouwens, de verzameling dingen die God zouden samenstellen, zouden van God iets samengestelds maken, maar Spinoza's God is niet samengesteld en deelbaar.

Lees verder...

Spinoza in Turkije opgepakt

Ik geef hier even door dat volgens een weblog van ene Senol Erdogan ook Spinoza is opgepakt bij het verzet in 2013 tegen de plannen tot bebouwing van het Gezi Park in Turkije... [Cf.] Hij heeft kennelijk aanleiding gezien zijn gewone voorzichtigheid (caute) achterwege te laten.

 

Abel J. Herzberg over: Spinoza in Bergen-Belsen

Op 7 mei 2011 had ik een blog: "Abel J. Herzberg (1893 - 1989) wat te denken van zijn sterke verhaal over de Ethica?" Het ging over het verhaal dat hij in zijn dankwoord bij de uitreiking van de P.C. Hooftprijs op 14 oktober 1974, vertelde over een oude vrouw die in het concentratiekamp Bergen-Belsen de Ethica had gelezen. Ik gaf mijn redenen, waarom ik aan de oprechtheid en waarheid van dat verhaal twijfelde. Naar mijn gevoel had Herzberg het beschrevene geënsceneerd omdat het hem goed uitkwam bij de boodschap die hij wilde brengen (dat haat niets oplost). Voor de duidelijkheid: ik twijfelde er niet aan dat hij bij iemand in het 'Vorzugslager' (het 'bevoorrechtenkamp') Bergen-Belsen de Ethica had aangetroffen, maar over wat hij daar verder over beweerde.

En zie, tweeënhalf jaar later, op oudjaarsdag, ontving ik een e-mail met de tekst:

"Weet u niet dat de Espinoza episode ook in Tweestromenland onder 15 februari 1945 voorkomt? Ik begrijp niet waarom u aan de waarheid daarvan zou twijfelen."

De e-mail was afkomstig van Jack Santcross, de vertaler in het Engels van Herzberg's Tweestromenland tot: Between Two Streams - a diary from Bergen-Belsen (Tauris Parke, 1997, 2008)

Lees verder...

Spinoza in 2014

Lees verder...