Goce Smilevski's "Gesprek met Spinoza" verschijnt ook in het Nederlands

Het verheugt mij zeer, en graag geef ik hier door, zojuist ontdekt te hebben dat, na vele vertalingen van het succesrijke Spinoza-boek van de Macedonische schrijver Goce Smilevski, Razgovor so Spinoza (2000, Gesprek met Spinoza, in de VS uitgegeven als Conversation with Spinoza) door uitgeverij Anthos ook in Nederland zal worden uitgebracht. Het staat gepland voor april 2014.

Goce Smilevski, Het web van Spinoza. Vert. Roel Schuyt. Anthos, april 2014

Fraai vind ik dat ze de Bulgaarse cover voor de Nederlandse editie hebben overgenomen. [Zie mijn blog van drie jaar geleden over de schrijver, dit boek en deze cover].

De uitgever over het boek (op de site staat Spinoza in de titel nog in kleine letter, maar dat zal nog wel verbeterd worden): " In deze roman brengt de begenadigde verteller Smilevski de denker Spinoza tot leven. Geliefd en verguisd: over Spinoza zijn vele verhalen in omloop. Het web van Spinoza biedt een intiem portret van een gevoelige man. Wat bracht Spinoza ertoe om zijn radicale ideeën te uiten met als gevolg dat hij nergens meer thuishoorde? Ook worstelt Spinoza met zijn verwarrende gevoelens voor het 14-jarige meisje Clara Maria van den Enden, van wie hij Latijn krijgt onderwezen. Hij blijkt gedoemd altijd op de vlucht te zijn – maar dat weerhoudt hem er niet van zijn baanbrekende ideeën verder te ontwikkelen.

Zo ontstaat een overtuigende en rijk geschakeerde geschiedenis van een van de grondleggers van de moderne filosofie. De innerlijke wereld van Spinoza vormt een mooi contrast met de turbulente buitenwereld van het zeventiende-eeuwse Nederland." [Cf. Anthos]

Etienne Vermeersch zal Wim Klever wel als facebookvriend accepteren

Etienne Vermeersch is die Vlaamse filosoof en vrijdenker die zich in mijn ogen veel te weinig serieus met Spinoza bezig houdt [cf. dit blog] en veel te veel over God praat (onderste video is er een staaltje van hoe overbodig toch eigenlijk dat telkens weer vele spreken over een overbodige God is. Zie zijn God-mop op zijn Facebookpagina. Die man komt niet van God los...).

Van (resp. over) hem verschijnt op 4 dec. 2013 een boek, bij de presentatie in Antwerpen waarvan Tinneke Beeckman hem vragen zal stellen [cf. de voor Vermeersch bijgehouden Facebookpagina]. Hoe kritisch zal deze filosofe zijn die al zoveel aan Vermeersch te danken heeft [cf. haar blog]. Het zal wel eerder om een vriendendienst gaan?

Willy Weyns (Red.), Etienne Vermeersch Provençaalse gesprekken. Filo-rando 2012. VUBPress, 2013
Etienne Vermeersch was in 2012 de zomergast op de ‘rando-filo’, een wandel- en filosofieweek in de Provence, bij gelegenheid waarvan hij inleidingen verzorgde en vijftien deelnemers tijdens wandelingen vragen op hem afvuurden - over (actuele) thema’s die hen nauw aan het hart liggen: wetenschap en pseudowetenschap, ethiek en bio-ethiek, de financieel-economische crisis, de zesde staatshervorming, multiculturaliteit en fundamentalisme, religiositeit, de actualiteit van de mensenrechten en van de verlichting en ook het probleem van de vrije wil. Het boek heeft ook paragrafen over Spinoza en m.n. over Spinoza over vrije wil.

Gastheer Willy Weyns verzorgde de redactie van het boek dat uit die wandelgesprekken ontstond.

Lees verder...

Eerste impressie van stukje uit Theo Loevendie's Spinoza Opera

Over het voornemen van Theo Loevendie om een de Spinoza Opera te schrijven zijn veel berichten op dit weblog te lezen (geweest). De bedoeling is dat op 11 oktober 2014 de Opera in première gaat. Afgelopen weekend is een nieuwe fase in de berichtgeving erover gekomen: op de Spinozadag 2013, vorige zondag in Paradiso was een voorproefje te beluisteren met medewerking van Marcel Reijans (zang) en Maarten Hillenius (piano).

De zaterdag eraan voorafgaand, 23 november - uiteraard naar aanleiding van die Spinozadag 2013 - was op Radio4 in het programma Podium op Zaterdag een uitgebreid gesprek van Co de Kloet met Theo Loevendie over zijn bedoeling met en voortgang in het componeren van de Spinoza Opera. Daarin horen we eveneens Marcel Reijans, tenor, in de rol van Franciscus van den Enden en pianist Maarten Hillenius. Loevendie hoorde het bij deze gelegenheid ook pas voor het eerst!

Hier is het hele programma van een uur te beluisteren; en hier is apart direct de première van dat stukje uit de Spinoza Opera te beluisteren.

Spinoza & the Matter of Music

En zo komt Spinoza ook eens uitgebreid voor in een historisch filosofisch musicologische studie waar Ferdi Fluitsma mij op wees, namelijk

Amy Cimini, Baruch Spinoza and the Matter of Music: Toward a New Practice of Theorizing Musical Bodies. A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy Department of Music, New York University. September, 2011. ProQuest, UMI Dissertation Publishing (October 19, 2012) [PDF en bij Amazon]

Lees verder...

In 1956 schetste Picasso een Spinoza-portretje

Tot ik gisteren de cover zag van een boek dat volgend jaar zal verschijnen, Knox Peden, Spinoza Contra Phenomenology [cf. blog] en dat bij goed toezien een portrettekening van Spinoza door Picasso zal bevatten, was ik nog nooit eerder tegengekomen dat Picasso een Spinoza-portret gemaakt had.

Na even wat zoeken via Google, ontdekte ik dat Picasso het speciaal maakte voor de cover van een boek van de Franse filosoof Jean-Toussaint Desanti (1914-2002), Introduction à l'histoire de la philosophie (1956) - où Spinoza - dont le portrait fait par Piacasso figure sur la couverture du livre, tient, on le sait, une grande place [cf. Georges Ravis-Giordani, Jean-Toussaint Desanti: une pensée et son site. ENS Editions, 2000- books.google]

                

Op een website over Jean-Toussaint Desanti, lezen we: "En 1956, l’année même du « rap­port secret » sur les crimes de Staline et de l’insur­rec­tion de Budapest, et au milieu de dis­cus­sions ora­geu­ses à l’inté­rieur du PCF, il publia une Introduction à l’Histoire de la phi­lo­so­phie, dont la cou­ver­ture repro­dui­sait un por­trait (rêvé) de Spinoza des­siné pour la cir­cons­tance par Picasso."

Lees verder...

Boek op komst: Spinoza Contra Phenomenology

Toen ik deze cover tegenkwam, dacht ik eerst dat een oud boek dat ik niet eerder tegengekomen was op ebay of marktplaats aangeboden werd. Maar nee, het is de cover van een boek dat nog in de maak is:

Knox Peden, Spinoza Contra Phenomenology. French Rationalism from Cavaillès to Deleuze. Cultural Memory in the Present (Stanford, CA: Stanford University Press, 2014, in press).

Spinoza Contra Phenomenology fundamentally recasts the history of postwar French thought, which is typically presumed by detractors and celebrants alike to have been driven by a critique of reason indebted above all to Nietzsche and Heidegger. Although the reception of German phenomenology gave rise to many of the most innovative developments in French philosophy, from existentialism to deconstruction, not everyone in France was pleased with this German import. The book recounts how a series of French philosophers used Spinoza's rationalism to erect a bulwark against the nominally irrationalist tendencies of Husserl's and Heidegger's thought in France. From its beginnings in the interwar years in philosophy of science and the history of philosophy, this Spinozist rationalism would prove foundational for Louis Althusser's rethinking of Marxism and Gilles Deleuze's ambitious metaphysics. There has been a renewed enthusiasm for Spinozism in various quarters of late by those who would see his work as a kind of neo-vitalism or philosophy of life and affect. Peden bucks the trend by tracking a decisive and neglected aspect of Spinoza's philosophy—his rationalism—in a body of thought too often presumed to have rejected reason. In the process, he demonstrates that the critical resources of Spinoza's rationalism have yet to be exhausted today.

Lees verder...

Speciaal bericht voor Lotte Egtberts

Vanavond, donderdagavond 28 november 2013 om 19:30 uur, spreekt op uitnodiging van de studentenvereniging KMF van de faculteit Moraal en Filosofie op de Universiteit Gent

Herman De Dijn over Spinoza een anomalie: ook als seculier denker.

Plaats: Auditorium B, Blandijnberg 2, 9000 Gent 

Gezien op de website van de VHS; de website van de Kring Moraal en Filosofie (KMF) heeft hier niets over. Ik wijs hier voor de zekerheid op opdat Lotte Egberts, Spinozist en student in Gent, mogelijk niet weer een vergeefse tocht maakt, zoals onlangs naar Lundia...

Bertrand Russell's hoofdstuk over Spinoza gelezen

Zondag 24 november 2013, op Spinoza's verjaardag, maar er niets mee te maken hebbend... bracht iemand - ene Nahuantica - alle audio-CD's, waarop Jonathan Keeble Bertrand Russell's A History of Western Philosophy leest. Van dat boek waren al eerder audio's gemaakt, maar in oktober 2013 bracht Naxos AudioBooks een nieuwe cassette uit van zoals op hun website staat: 29 CDs | Running Time: 38h 05m | ISBN: 978-184-379-739-5 | Cat. no.: NA0136 | RRP:£85.00?GBP

Ik haal hier het hoofdstuk over Spinoza binnen [Book 3 - Modern Philosophy, Chapter 10 - Spinoza], maar veronderstel dat het account van de uploader door Google wel verwijderd zal worden, want kan me niet voorstellen dat dit met toestemming van Naxos e.o. Jonathan Keeble zou zijn geschied.

Spinoza’s visie - een inleiding in zijn denken in één dag

Voor iedereen die in één dag kennis wil nemen van het denken van Spinoza of die zijn of haar kennis wil verdiepen, biedt Rikus Koops

op 8 maart 2014 te Deventer de cursus “Spinoza’s visie” aan.

Deze cursus richt zich op de filosofie van Spinoza zoals weergegeven in de Ethica. Zijn visie op de wereld, de mens en ons geluk zullen worden besproken in korte lezingen, ondersteund met visuele middelen. De lezingen zullen afgewisseld worden met discussiemomenten, groepsopdrachten en andere werkvormen. Interactie en discussie zijn belangrijke onderdelen, zelf nadenken over de stof is het doel en het vermogen hiertoe is de enige voorwaarde voor deelname.

De cursus wordt gegeven op zaterdag 8 maart 2014 en duurt van 9.30 tot 19.00 uur in restaurant brasserie Boas te Deventer. De kosten inclusief syllabus, lunch, koffie/thee/fris en snack bedragen 97,50 euro. Aansluitend is er de mogelijkheid tot een diner in het restaurant. Opgave kan door een mail te sturen naar info@overspinoza.nl

Voor meer informatie kunt u terecht op de website www.overspinoza.nl (activiteiten – geplande cursussen – 8 maart 2014) of u kunt een mail sturen naar info@overspinoza.nl.

Er staat daar een PDF over deze dag klaar.

Een boek dat we gerust kunnen overslaan

Het is heel simpel. Uitgaande ervan dat niets bestaat dat geen oorzaak heeft, want alles heeft een oorzaak, laat hij alle claims over God alle hoeken van het heelal zien, maar de vraag hoe God dan ontstond krijgt nooit een antwoord - niets echter kan uit niets ontstaan, dus...  

Peter J. Steinberger, The Problem with God. Why Atheists, True Believers, and Even Agnostics Must ll  Be Wrong. Columbia University Press (July 2, 2013) - ISBN 9780231163545 -books.google

Helemaal gebaseerd op Kant en volgers. Spinoza komt - uiteraard - niet aan de orde.

De uitgever: "Whether people praise, worship, criticize, or reject God, they all presuppose at least a rough notion of what it means to talk about God. Turning the certainty of this assumption on its head, a respected educator and humanist shows that when we talk about God, we are in fact talking about nothing at all -- there is literally no such idea -- and so all of the arguments we hear from atheists, true believers, and agnostics are and will always be empty and self-defeating.

Peter J. Steinberger's commonsense account is by no means disheartening or upsetting, leaving readers without anything meaningful to hold on to. To the contrary, he demonstrates how impossible it is for the common world of ordinary experience to be all there is. With patience, clarity, and good humor, Steinberger helps readers think critically and constructively about various presuppositions and modes of being in the world. By coming to grips with our own deep-seated beliefs, we can understand how traditional ways asserting, denying, or even just wondering about God's existence prevent us from seeing the truth -- which, it turns out, is far more interesting and encouraging than anyone would have thought."

Spinoza over "het schadelijkste boek, dat van menschen bedacht kan worden"

Spinoza heeft heel wat naar z'n hoofd geslingerd gekregen (al zal hem niet alles onder ogen zijn gekomen). Zo werd zijn Tractatus Theologico-Politicus door Graevius een 'liber pestilentissimus' genoemd (cf. blog); en datzelfde boek dat in Johan de Witt's bibliotheek werd aangetroffen, werd door een notarisklerk aldus geannoteerd: "Door den afvalligen Jood Spinoza uyt de hel voortgebragt, waarin op een ongehoorden atheistenmanier bewesen wordt, dat Godts woort door de philosophie moet uytgelegt en verstaan worden..." - Steven Nadler baseerde er de titel op van zijn fraaie boek over de TTP: A Book Forged in Hell. Spinoza's Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age [Princeton University Press, 2011].

Maar Spinoza zelf kon er ook wat van. Zo schreef hij in een brief van 17 februari 1671 aan Jarig Jelles (brief 44) de volgende passage die ik neem uit De Nagelate Schriften, daar het zeer goed mogelijk is dat het Nederlands daarin van zijn eigen hand is (daarin is het de 47e brief):

"Zeker vrient heeft, enige tijt geleden, my een boekje t' huis gezonden, Homo Politicus, of Staatkundig Man genoemt, van 't welk ik te voren veel gehoort had. Ik heb het uitgelezen, en het zelfde het schadelijkste boek, dat van menschen bedacht kan worden, bevonden. Het opperste goet van de geen, die 't gemaakt heeft, is het gelt, en d'eer, naar 't welk hy zijn leer schikt: en hy wijst de weg aan om daar toe te geraken; te weten met innerlijk alle Godsdienst te verwerpen, en uitterlijk zodanige aan te nemen, die meest tot zijn vordering kan dienen, en voorts aan niemant getrou te zijn, dan voor zo veel tot zijn voordeel strekt. Wat het overige aangaat, hy prijst ten hoogsten het veinzen, beloven zonder geven, liegen, valsche reden, en meer andere dingen. Ik, dit gelezen hebbende, kreeg gedachten, om van ter zijden hier tegen een boekje te schrijven, daar in ik van 't opperste goet zou handelen, en voorts d' ongeruste en elendige stant van de genen, die geltgierig en eerzuchtig zijn, tonen, en eindelijk met klare redenen, en veel voorbeelden aanwijzen dat de gemene Staten nootzakelijk door onverzadelijke eerzucht en geltgierigheit vergaan moeten, en vergaan zijn." [Cf. DBNL]

Hier zie je duidelijk hoe moralistisch Spinoza kon zijn. 

Lees verder...

Boek over de Portugese synagoge in Amsterdam

Onlangs verscheen

Pieter Vlaardingerbroek (Red.), De Portugese synagoge in Amsterdam. Wbooks, 2013 - ISBN: 9789040007620 [ook in het Engels verschenen]

De Portugese synagoge in Amsterdam, ook Esnoga of Snoge genoemd, is een van de belangrijkste monumenten in het land. Het praktisch ongewijzigde zeventiende-eeuwse interieur kent geen parallel in Nederland. Cultuurhistorisch is de Snoge dan ook zeer belangrijk. In het Europa van de zeventiende eeuw was het ondenkbaar dat joden een monumentale en van de straat zichtbare synagoge mochten bouwen. In de tolerante Republiek mochten zij dit wel, waardoor het gebouw een prachtige illustratie is van de emancipatie van de joden.

Het boek is een prachtig geïllustreerde monografie; vanuit een cultuurhistorisch standpunt geeft het een beschrijving  van het gebouw aan het Jonas Daniël Meijerplein. De ingrijpende restauratie van de synagoge die in 2012 is voltooid, heeft diverse nieuwe bouwhistorische inzichten opgeleverd.

Lees verder...

Spinoza's God is NIET het Universum

In het verlengde van een vorig blog, lijkt het me wel nuttig hier nog eens duidelijk een keer vast te stellen dat voor Spinoza God NIET hetzelfde is als het universum. Toch gaat het om een bewering die in de loop der eeuwen zeer vaak is gedaan en ook nu nog dikwijls wordt gedaan. Zelfs personen die zich serieus met Spinoza bezig houden doen soms die foutieve bewering (God = Universum). Ik zal zo dadelijk enige voorbeelden van die laatsten geven.

Die verwarring tussen God en het universum begon misschien al bij de in 1661 en 1662 in Nederland rondreizende Deense geleerde Olaus Borch. Hij had gehoord over het bestaan van een Amsterdamse kring van 'atheïstische Cartesianen' "die onder God niets anders verstaan dan dit hele universum." [Cf. in Klever, Mannen rond Spinoza, p. 133]. Het is zowel mogelijk dat Borch of zijn getuigen het goed gehoord hadden, als dat het een slecht begrepen gerucht betrof. We weten het niet. Net zoals we niet zeker kunnen zijn van de getuigenis van 'de oude man' in 'De Bremer Hoofdman' in Amsterdam, zoals het werd opgeschreven door de Duitse reizigers Dr. Stolle en Dr. Halllmann die in 1703 een reis door Nederland maakten op zoek naar informatie over Spinoza. Zij noteerden uit de mond van die oude man die Spinoza, die dertig jaar geleden overleden was, nog gekend had:

Lees verder...

Susan Neiman aangewezen voor de Spinozalens 2014

Susan NeimanGisteren, op Spinoza's geboortedag, heeft locoburgemeester van Den Haag, Mr. drs. Ingrid van Engelshoven, namens de  stichting Internationale Spinozaprijs, de laureaat 2014 voor de Spinozalens bekendgemaakt.

Hij gaat naar Susan Neiman (1955), de Joods-Duits-Amerikaanse Kantiaanse moraalfilosofe die directeur is van het researchinstituut Einstein Forum in Potsdam. Neiman heeft Kant als grote inspiratiebron. Zij bracht zijn denken begin deze eeuw uitgebreid opnieuw onder de aandacht. Neiman schreef onder meer Het kwaad denken. Een andere geschiedenis van de filosofie  (2004) en Morele helderheid. Goed en kwaad in de 21ste eeuw (2011), The Unity of Reason: Rereading Kant (1994)

De Spinozalens laureaat 2014 zal op 24 november van dat jaar in de Nieuwe Kerk in Den Haag uit handen van de burgemeester van Den Haag een sculptuur van Spinoza en een geldbedrag van €10.000 ontvangen. Bij gelegenheid van die uitreiking wordt een speciale boekuitgave als introductie op het werk van de laureaat gepresenteerd.

Lees verder...

Hoe ik mezelf een schriftelijke cursus van Tammy Nyden-Bullock aanbood [4] - de raadselachtige relatie tussen de 'Idea Dei' en de 'Idea Universi'

Voor ik het boek waarmee ik nu al een poos bezig ben weg kan leggen, wil ik het nog over één ding hebben. Daar het een wat apart onderwerp betreft, leek het me wel een apart blogje waard. Het betreft iets dat velen niet zal opvallen, vermoed ik; in ieder geval de recensenten die ik onder ogen kreeg, hadden het er niet over. Het gaat om het volgende

Zij geeft veel aandacht aan de (parallelle) tegenhanger van de facies totius universi, die Spinoza in brief 64 aan Schuller noemt als voorbeeld van de middellijke oneindige modus in het attribuut van uitgebreidheid. Schuller had in zijn brief van 25 juli 1665 'ten vierde' aan Spinoza gevraagd; "ik zou graag voorbeelden hebben van de dingen die onmiddellijk door God, en van die welke door tussenkomst van een of andere oneindige modificatie zijn voortgebracht. Tot de eerste soort behoren naar het mij toeschijnt denken en uitgebreidheid, tot de laatste het verstand in het denken, de beweging in de uitgebreidheid enz."

Spinoza geeft een gedeeltelijk antwoord, waarin hij Schuller tegelijk (zij het impliciet) corrigeert: de attributen zijn niet zaken die door God worden voortgebracht. Spinoza's antwoord luidt:
"De voorbeelden tenslotte die gij vraagt, zijn, van de eerste soort: in het denken het volstrekt oneindige verstand, in de uitgebreidheid beweging en rust; van de tweede soort: de gedaante van het universum als geheel (facies totius universi), die, hoewel zij op oneindig vele wijzen wisselt, toch altijd dezelfde blijft; zie hierover deel II, de opmerking bij hulpstelling (lemma) 7, voorafgaande aan stelling 14.

Lees verder...

Weer boek over de Verlichting, nu wél met Spinoza

  

Dit is een van de cartoons van Joe Ciardiello die als illustratie werden opgenomen in het onlangs verschenen hersftnummer 2013 van het Williams Magazine van het Williams College  in Williamstown, MA. Het Magazine heeft een uitgebreid artikel over een vorige maand verschenen boek over de Verlichting van James MacGregor Burns (1918):

Lees verder...

Hoe ik mezelf een schriftelijke cursus van Tammy Nyden-Bullock aanbood [3]

Dan wordt het nu - na een eerste en tweede blog - tijd om weer te geven wat ik van het boek, dus van de schrijfster, heb geleerd.

Tammy Nyden-Bullock, Spinoza's Radical Cartesian Mind. Continuum, 2007 - ISBN 9780826485878

Het boek bestaat uit twee delen, het eerste van vier hoofdstukken, het tweede met drie hoofdstukken en tenslotte een 'verbindend' en concluderend slothoofdstuk.

Het eerste hoofdstuk handelt, precies zoals de titel al zegt (zie de TOC onderaan), over de politieke verdeling in de Republiek van de 17e eeuw tussen de orangisten en de staatspartij; het geeft een samenvatting van de politieke geschiedenis. Het tweede hoofdstuk gaat over de radicale cartesiaanse politieke ideeën, zoals gegeven door Van Velthuysen en De la Court. Het derde behandelt de radicaal cartesiaanse kring rond Franciscus van den Enden: Meijer en Bouwmeester ('de drie empiristen') en Jelles en Balling, die door haar samen met Spinoza 'de drie rationalisten' worden genoemd. Het vierde hoofdstuk gaat tenslotte over Spinoza's radicale cartesianisme. Daarin ziet zij Spinoza niet zozeer als de uitvinder van de politieke ideeën, maar als de eerste die de door diverse auteurs gebrachte ideeën van het radicale cartesianisme systematiseerde.

Lees verder...

Vandaag 381e verjaardag van Spinoza

Vandaag vieren we dat Benedictus de Spinoza 381 jaar geleden, in 1632, in Amsterdam geboren werd.

Graag feliciteer ik alle Spinoza-liefhebbers, waarvan een aantal  straks voor de Spinozadag in Paradiso bijeen zal komen, van harte ermee dat we vandaag in herinnering brengen dat onze Benedictus de Spinoza werd geboren. Met dankbaarheid en een amor Dei intellectualis beseffen wij dat via zijn ouders en zijn opleiding binnen de Amsterdamse joodse gemeenschap, waartegen hij in opstand kwam, de natuur ons zo'n bijzondere filosoof heeft gegeven.

Als illustratie nam ik hier een uitsnede uit de ets 'Spinoza en de ban' van Harry van Kruiningen [ps. van Henri Adelbert Janssen; Hansweert 1906 - Laren 1996] in: Harry van Kruiningen: twee en twintig etsen bij uitspraken van een brilleslijper, Spinoza. Uitgeverij Heuff, Nieuwkoop, 1975. [cf. blog]  

Nog eens Karl Bauer's Spinoza-lithografie

Op de video die ik onlangs binnenhaalde van de ISVW [cf. blog], waarin Miriam van Reijen vanuit het Spinozahuis in Rijnsburg over Spinoza sprak, zag ik aan de wand in een van de ruimten een afdruk van de lithografie die Karl Bauer op verzoek van Ernst Altkirch van Spinoza maakte. Ik kende de afbeelding alleen in zwart-wit zoals hij voorkomt in Altkirch's Spinoza im Porträt [1913], maar de afdruk van de litho blijkt okerkleurig te zijn.

Twee afbeeldingen in die kleur kwam ik onlangs tegen op internet en ga ik toevoegen aan het blog dat ik over Karl Bauer maakte, maar breng ze hier graag in een apart blog onder de aandacht.

[deze trof ik hier aan]

Lees verder...

Miriam van Reijen helpt afdelingen Humanistisch Verbond op weg naar vrijheid

Miriam van Reijen gaat in de komende decembermaand verschillende afdelingen van het Humanistisch Verbond langs om ze wegwijs te maken dat (en dat moet tegenwoordig uiteraard in het Engels aangekondigd worden): the truth will set you free!

Op 3 december geeft ze een lezing in Zwolle. Op 8 december een lezing in Leeuwarden in de lezingenreeks over ‘Veerkracht’ en op 21 december begeleidt ze een diner pensant in Arnhem. Mij intrigeert dat laatste, want in de agenda waarnaar verwezen wordt komt dat diner pensant niet voor... [hier méér info]

Het schillen van Spinoza

De vertaling van het boek van Antonio Damasio, Looking for Spinoza: Joy, Sorrow, and the Feeling Brain [2003], dat in het Nederlands die merkwaardige titel kreeg Het gelijk van Spinoza. Vreugde, verdriet en het voelende brein [2003], is in 2010 ook in het Roemeens verschenen. Vanwege de aparte cover die het kreeg, leek het me wel aardig daarop in dit blog alsnog te wijzen:

Antonio Damasio, In cautarea lui Spinoza. Cum explicã ºtiinþa sentimentele [Op zoek naar Spinoza].  Traducator Ioana Lazar. Humanitas, 2010 [ cf. en cf.]  
 
  

Hoe ik mezelf een schriftelijke cursus van Tammy Nyden-Bullock aanbood [2]

Dit blog borduurt voort op het vorige blog. Voor ik over de inhoud van het boek begin, probeer ik in dit blog eerst nog iets meer te weten te komen van Tammy Nyden-Bullock. En dat is nog niet zo eenvoudig, want Google geeft vooral vele tientallen (het zijn er misschien wel honderden) hits naar haar boek Spinoza's Radical Cartesian Mind [Continuum, 2007] - andere informatie komt er nauwelijks tussendoor - maar is toch te vinden.   

Tammy Nyden-Bullock is sinds 2005 tot heden Associate Professor, Philosophy Department, Grinnell College in Iowa [Cf. haar pagina aldaar]. Uit haar CV blijkt dat ze naast Engels ook Frans, Latijn en Nederlands beheerst. En zo kan ze dus, zoals ik in het vorige blog al opmerkte, een goede verbindingsschakel zijn tussen 17e eeuwse Nederlandse auteurs en de Angelsaksische wereld.

Uit haar lijst met publicaties blijkt bijvoorbeeld dat ze zich al flink met Burchard de Volder (1643–1709) heeft bezig gehouden en dat ze co-redacteur is van een boek dat komende maand bij Springer uitkomt:

Mihnea Dobre &Tammy Nyden (Eds.), Cartesian Empiricisms. Springer, December 2013.

Daarin zal van haar onder meer het hoofdstuk verschijnen over Burchard de Volder: "De Volder’s Cartesian Physics and Experimental Pedagogy" 

Lees verder...

Zondag Spinozadag: De Groene Spinoza en onze aardkloot

De actualiteitswaarde van het thema duurzaamheid van de komende Spinozadag, op Spinoza's 381e geboortedag, zondag 24 november 2013 [cf. de AAS], blijkt ondermeer uit een nieuw boek van Jostein Gaarder dat nog niet in het Nederlands is vertaald.  

Ten tijde van het verschijnen van De wereld van Sofie (1994), de bestseller van Jostein Gaarder, was klimaatverandering en het thema van de noodzaak van duurzaamheid, nog niet zo'n groot onderwerp als het nu is. Het onderwerp van de verbondenheid van de mensen met de kosmos kwam in dat boek alleen aan de orde bij Spinoza. Maar dat werd nog niet uitgewerkt naar het thema van de duurzaamheid dat in dat boek nog helemaal niet voorkwam (hoewel de Club van Rome al van de 70-iger jaren dateerde).  

Inmiddels verscheen dit jaar een nieuw boek van de Noorse schrijver Jostein Gaarder dat helemaal op dat laatste thema inspeelt: Anna. En fabel om klodens klima og miljø [Anna, een fabel over het aardse klimaat en milieu]. Het verscheen in het Duitse met een heel andere titel, 2084 – Noras Welt; in het Nederlands kwam het voor zover ik weet nog niet uit, maar dat zal zeker nog wel komen.

Het is duidelijk: de tijd van het louter en vooral filosofisch beschouwen van de raadsels van het universum en de menselijke geest is voorbij. Nu dient alle aandacht uit te gaan naar het behoud van wat ons van de aarde nog rest en dat goed bewaren voor onze achterkleinkinderen.

Net als de kinderboekenschrijver Jostein Gaarder speelt ook de ASK in op deze themaomwenteling en doet het een poging Spinoza op dat onderwerp te betrekken. Dat nieuwe boek van Gaarder zal wel weer een succes worden. Zal het verder actualiseren en moderniseren van Spinoza eveneens slagen?

Lees verder...

Hoe ik mezelf een schriftelijke cursus van Tammy Nyden-Bullock aanbood [1]

Langs welke weg ik op Tammy Nyden-Bullock stuitte weet ik niet meer - het was ergens in het voorjaar - maar ineens was er interesse in een werk van deze jonge doctor die zich vanuit Amerika in Nederland tot Spinoza-geleerde ontwikkeld had en een proefschrift had geschreven dat in ieder geval de verdienste had om kennis van Nederlandse geleerden uit Spinoza's tijd aan de Amerikaanse Spinozakennismarkt door te geven. Zoals over Van Velthuysen en De la Court. Ik vroeg me af op ze misschien van Nederlandse afkomst was en daardoor al kennis van het Nederlands had, maar dat schijnt niet zo te zijn.

Eigenlijk had ik me op basis van een vergissing toegestaan relatief veel te veel geld uit te geven aan een Spinozaboek. Het ging om haar Spinoza's Radical Cartesian Mind [Continuum, 2007]. Ik had in een voetnoot bij Wiep van Bunge's voorwoord op de Engelse uitgave van Koerbagh's A Light zijn verwijzing naar haar gelezen voor wie meer van de jonge Spinoza te weten wilde komen.* Dat wilde ik...

Enfin, om een of andere reden had bij mij het idee post gevat dat dit boek over de Spinoza van de Renati Des Cartes principiorum philosophiae & Cogitata metaphysica (PPC) zou gaan. De voorbije jaren, telkens als de VHS evaluatieformulieren bij voorjaars- en zomercursussen voorlegde, waarop je ook voorstellen kon doen voor een volgende cursus, had ik het voorstel gedaan om eens zo'n cursus over de PPC te organiseren. Ik weet dat ik de enige niet was, maar tot heden is die wens nooit gehonoreerd. Het is uiteraard niet eenvoudig om precies te achterhalen wat van dat boek nu als opvatting kan worden aangemerkt die Spinoza zelf aanhing en welke hij toen al verwierp als een opvatting van Descartes waar hij bij het schrijven al niet achterstond. Van een aantal zaken wordt dat in het voorwoord van Lodewijk Meijer aangegeven, maar niet van alle.

Lees verder...

Verlichting zonder Spinoza?

Niet over Spinoza, maar toch maar even signaleren. In de bijna hausse van recente boeken over de Verlichting (dit najaar verschenen De Verlichting als kraamkamer van Jabik Veenbaas en Verlichting in Nederland 1650-1850 onder redactie van Jan Wim Buisman), signaleer ik ook dit boek, hoewel ik uit de beschrijving afleid dat de auteur zich niets aan de boeken van Jonathan Israel gelegen heeft laten liggen, want hier gaat het weer helemaal over de 18e eeuw die trouwens volgens de auteur van het volgende boek, Frits L van Holthoon, in plaats van ‘The Age of Reason’, eigenlijk ‘The Age of Sentiment’ zou moeten heten. Filosofen als David Hume speelden immers een hoofdrol in deze periode...[cf.] Toch kreeg zijn boek de titel: 

F.L. van Holthoon, Terug naar de Verlichting. Damon, 2013

De uitgever: "De auteur neemt de lezer mee terug naar de Verlichting van de achttiende eeuw. Daarvoor is het noodzakelijk oog te krijgen voor wat de motieven van de Verlichtingsdenkers werkelijk waren en wat de begrippen die zij hanteerden destijds betekenden. Dat is noodzakelijk want het beeld dat wij van de Verlichting hebben, is achteraf sterk ingekleurd door de negentiende eeuw. Het werd onder meer vermengd met moderne democratische idealen en met ideologieën van de maatschappelijke maakbaarheid en vooruitgang.

Lees verder...

Spinoza in donker weer


tien dagen geleden gaf Franca Verheijen deze afbeelding bij een tweet

Start Spinoza wandeling pic.twitter.com/cXHHbG7ktP

— Franca Verheijen (@francaverheijen) 10 november 2013

Video met Miriam van Reijen over Spinoza

               

Eind vorige week bracht de ISVW, de Internationale School Voor Wijsbegeerte, deze video op Vimeo, met daarbij deze tekst:

"De filosoof der filosofen, noemt Miriam van Reijen hem. Dat zijn niet mis te verstane woorden over één van Neerlands bekendste filosofen. Maar waarom komt juist Spinoza de titel filosoof der filosofen toe?
Bij het heropende Spinozahuis in Rijnsburg vertelt Miriam van Reijen dat ze Spinoza vooral een echte filosoof vindt omdat er voor hem geen heilige huisjes zijn. Spinoza, verketterd in zijn tijd vanwege zogenaamde godslasterlijke opvattingen, vraagt zich altijd af waar het kritisch denken iemand kan brengen."  

<

Mooi gemaakte video. Knap hoe Miriam informatie over Spinoza combineert met haar door Spinoza geïnspireerde aanpak om mensen tot 'ware gedachten' te helpen brengen: "Spinoza in bedrijf"!

Sophie van de Palts (1630-1714) "eene ongemeene deugdsaeme en roemenswaardige Vorstinne" met interesse in Spinoza

Sophie van de Palts, geschilderd door Peter LelyJonathan Israel's Radicale Verlichting herlezend zal ik een enkele maal een blog wijden aan iets of iemand erin beschreven, dat/die mij opvalt. In het 4e hoofdstuk over "vrouwen, filosofie en seksualiteit" (typisch mannelijk, trouwens, die verbinding) is dat vooral (zoals Israel haar noemt) Sophie von Braunschweig-Wolfenbüttel, die blijkbaar in Spinoza geïnteresseerd raakte. Israel geeft enige interessante citaten uit haar correspondentie met haar broer, die ik hieronder weergeef.

Ik wilde meer over haar te weten komen, maar als je onder die naam via Google zoekt, krijg je behalve verwijzing naar Israel's boek niets, ook geen afbeelding. Als je niet goed op haar data let, die je bij Israel in de index vindt, verwar je haar zo met een ander, zoals ook nl.wikipedia doet waar je op stuit als je de naam ingeeft die op het schilderij van haar staat dat Radicale Verlichting geeft: Sophia Palatine. vind je haar: de gravin Sophie van de Palts (in nl.wikipedia ten onrechte Sophie Dorothea genoemd, een verwarring met een andere keurvorstin van Hannover, zo ontdekte ik later).

Lees verder...

Deze week X Colóquio Internacional Spinoza

Deze week wordt in Rio de Janeiro in Brazilië het X Colóquio Internacional Spinoza gehouden, nadat de vorige 9x het colloquium in Córdoba in Argentinië werd gehouden [cf. blog]. Het is dus van een Spaanstalige omgeving overgestoken naar een Portugeestalige. Die oversteek werd op een spannende manier in beeld gebracht op het affiche met het schilderij “De windstoot” (ca. 1680) van Willem van de Velde de jongere (1633 - 1707).
Het is maar dat we er in gedachten even bij zijn.

Newton's verborgen Spinoza-kritiek ontrafeld

Newton's General Scholium verscheen als aanhangsel bij de 2e editie in 1713 van Isaac Newton's Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. , bekend als de Principia. In dat General Scholium gaf hij antwoord op kritiek die geuit was op de eerste editie van 1687. Samengevat als "Hypotheses non fingo" (ik stel geen hypotheses) gaf hij kritiek op de natuurfilosofie van Descartes en Leibniz en plaatste hij wetenschaps-methodologische, theologische en metafysische opmerkingen. Ook bekritiseerde hij Spinoza, maar zonder hem te noemen, zoals zal blijken.

Op 24-26 oktober 2013 werd "A tercentenary symposium" gehouden aan het University of King’s College, Halifax over: "Isaac Newton’s General Scholium to the Principia."

Eric Schliesser van de Univ. van Gent gaf een powerpointlezing "Polemics in Newton’s General Scholium", waarin aan de orde kwamen: 
• the ideological contexts of the General Scholium (natural philosophical, philosophical and theological)
• polemics against and engagement with Descartes, Spinoza, Leibniz and Toland
• the Newton-Bentley correspondence (1692–93)
• Clarke’s A demonstration of the being and attributes of God (1704–5),

Op 13 nov 2013 werd het praatje op Youtube gebracht

Het gaat er wat rommelig en gehaast aan toe, maar het meest opvallende was wel dat blijkt dat Newton het zonder diens naam te noemen in het General Scholium ook op Spinoza gemunt had.

Nadat de vorige video verwijderd was is op 10 dec 2013 de video weer door King's College Halifax·op Yoytube gebracht:

Zie waartoe Spinoza in staat wordt geacht...

Jezus zou over water hebben kunnen lopen, maar zie waartoe Spinoza in staat wordt geacht volgens deze comic van Kevin Moore "Spinoza Goes For A Walk" die gisteren hier op internet verscheen:

Dr. Gero Jenner 'bewijst' in zijn 'Tractatus historico-philosophicus' het ongelijk van Spinoza

Vandaag precies twee jaar geleden had ik een blog n.a.v. een artikel van Jenner: „Freiheit und Wunder – das allzu lange verschüttete Weltbild der Wissenschaften“. Dit onderwerp heeft hij nog eens verder uitgewerkt en vorige maand verscheen dit boek, dat ook als een Tractatus historico-philosophicus, wordt gepresenteerd en dat een einde zegt te maken aan een eeuwenlange abendländische Irrtum:

Gero Jenner, Die Macht der Träume und die Ohnmacht der Vernunft. Eine Philosophie der Freiheit. Metropolis-Verlag, Marburg, oktober 2013 - 264 Seiten - ISBN 978-3-7316-1039-7

Is alleen al die titel niet een duidelijke verwijzing naar de Ethica, waarvan de titel van het vijfde deel luidt: "De macht van het verstand oftewel de menselijke vrijheid"? Uit de beschrijving blijkt dat ook Spinoza aan de orde wordt gesteld, maar ik heb uit de hoofdstuktitels de indruk dat dit minder uitvoerig zal zijn dan in zijn e-book Der Dawkinswahn oder die Antwort der Mystik. Duell zwischen Wissenschaft und Religion? (2008, PDF), waarnaar ik in dat eerdere blog al verwees. Daarin typeert hij Spinoza als een mysticus en heeft hij teveel naar Lessing geluisterd en noemt hij "Gedanken nur unsichtbare Ausdehnung und Ausdehnung nur sichtbarer Gedanke." (p. 135)

Lees verder...

Sébastien Fauvel ontwierp een Kwantum Ethica mede met Spinoza's filosofie

Sébastien FauvelFerdi Fluitsma gaf mij de tip dat er in januari 2013 een boek verschenen was van een fysicus, mathematicus en IT-specialist, Sébastien Fauvel (geboren in 1983; afgestudeerd in fysica en vergelijkende literatuurwetenschap aan de Ecole Normale Supérieure te Parijs).

Nadat Fauvel in 2010 aan het behoorlijk ambitieuze project was begonnen om het Standaard Model nog eens als een mathematisch en conceptueel coherente fysische theorie opnieuw op te zetten en zo vanuit een exacter Standaard Model dan de huidige benadering de Kwantum Veld Theorie wilde herformuleren, met de opzet om zo beter zicht te krijgen op wat zo'n theorie ons over de wereld én over onszelf zou laten zien, werd hij door zijn vrouw op Spinoza geattendeerd.

In de zomer van 2011 hield hij zich bezig met lezen en herlezen van de Ethica en ondervond really a very exciting experience bij het met de Kwantum Fysica in verband brengen van deze 17e eeuwse filosoof. "The pantheist thesis of Spinoza fits incredibly well in the world view sustained by Quantum Field Theory; neither your body, enmeshed by quantum entanglement with other ones, nor your mind, indistinguishable from other ones, have any individual existence: Nothing exists but God, aka Nature." As soon as I had developed this Spinozist model of the mental world (which builds up, together with the material world of quantum fields, the physical world as a whole), I got confronted with the old question of the status of time in Quantum Physics.... etc.
Enfin, over dit alles schreef hij dit boek:

Sébastien Fauvel, Quantum Ethics. A Spinozist Interpretation of Lattice Quantum Field Theory. Scotts Valley, California, United States, 2013.

Het is als gedrukt boek uitgegeven en bij Amazon te verkrijgen en wordt tevens gratis als PDF verspreid [cf. html]  

             

Lees verder...

Recensie van een kennelijk bijzonder boek - met veel Spinoza

Graag wijs ik hier op een uitvoerige en zeer informatieve bespreking die gisteren werd gepubliceerd door The New Republic onder de titel: "When Religion Had a Mind. The history of philosophical religion."

Peter E. Gordon, hoogleraar geschiedenis in Harvard en auteur van Continental Divide: Heidegger, Cassirer, Davos (Harvard, 2012), geeft een lange en interessante bespreking van het boek van

Carlos Fraenkel, Philosophical Religions from Plato to Spinoza: Reason, Religion, and Autonomy [Cambridge University Press, 2012 - ISBN 9780521194570 - cf blog en books.google]

Uitvoerig gaat het ook over Spinoza en hoe hij in de lange traditie van de 'filosofische religie' staat die Fraenkel - en Gordon in zijn kielzog samenvattend - beschrijven. Zeer aanbevolen.

Boeiend te lezen over de lange geschiedenis van pogingen door filosofen om de rationele kern van het geregeld samenleven mede met behulp van de godsdienst vanaf al vanaf Socrates en Plato als God en de Rede te identificeerden. Hoe er een lange traditie was waarin een onderscheid werd gemaakt tussen de (uiterlijke) vormen van de godsdienst voor de gewone mensen en de rationele kern ervan die alleen door de weinige geleerden kon worden begrepen. Filosofie, begrijpen en doorzien wat de kern is waar het om gaat, was voor de weinigen, gehoorzamen aan de goddelijke wetten was voor de velen. Opmerkelijk is de leer dat het streven van de filosofen om menselijke perfectie, wijsheid, (dat is: God) te bereiken verenigbaar zou zijn met religieuze vroomheid. Gehoorzaamheid aan de rede was het zelfde als gehoorzaamheid aan God.

Lees verder...

Cosimo III (1642-1723) weigerde "sulck een man" als Spinoza te ontmoeten

Voor hij in 1670 als Cosimo III groothertog van Toscane zou worden, bezocht Cosimo tweemaal, in 1667 en in 1669, de Verenigde Provinciën - zeer in waterwerken, bedijking en scheepswerven geïnteresseerd. Hij bezocht vele plaatsen, waaronder Amsterdam en Den Haag. Over die reizen en de aankopen van schilderijen van o.a. Rembrandt is veel geschreven. En er was blijkbaar een Spinoza-connectie of eerder een anekdote over een niet-connectie.

"Spinoza deed een poging om kennis te maken met Cosimo III de' Medici. De behoudende prins weigerde hem te ontmoeten als hij op bezoek is in Den Haag bij prins Willem III. Spinoza had ondertussen het Godgeleerd-staatkundig Vertoog, ofwel de Tractatus theologico-politicus geschreven, dat in 1670 anoniem werd gepubliceerd." Dit bericht vind je, zonder referentie op de nl.wikipedia over Spinoza; op die over Cosimo III tref je een vergelijkbare mededeling aan.

In de biografieën van Steven Nadler, Spinoza. A Life en van Margaret Gullan-Whur, Within Reason. A Life of Spinoza tref je hierover niets aan. Hoe betrouwbaar is die informatie? Bij Jonathan Israel lezen we in Radicale Verlichting een vergelijkbare mededeling en daar wel met referentie:

Lees verder...

Te toevallig om toevallig te zijn: veel 'katholieke spinozisten'

Leuke gevolgen van een keer iets persoonlijker te worden. Op mijn recente blog "Persoonlijke overwegingen bij het lezen van de boeken van Jonathan Israel", waarin ik vertelde over mijn katholieke achtergrond, ontving ik enige mailtjes van bezoekers die eveneens "uit de kast" kwamen (nou ja, niet helemaal echt openbaar in een Sint Agatha-kerk te Beverwijk, ontworpen door Joseph en Pierre Cuypers jr. en in 1924 voltooid.reactie hier, maar via de mail) over hun vergelijkbare voorgeschiedenis. Eén bezoeker had zelfs zo'n geschiedenis als de mijne gehad in Beverwijk op een andere school en in een andere kerk, maar zeer herkenbaar - kwam heel dichtbij. Eerder kreeg ik nog wel eens een dergelijke reactie op een eerder blog. Van Wim Klever en Herman De Dijn is de katholieke achtergrond ruim bekend.

Verwijzend naar een anekdote van Isaac Asimov [cf. blog] kun je de vraag stellen: wat voor spinozist ben je? Een katholieke spinozist? Een doopsgezinde spinozist, een hindoe-spinozist, een zevendedagadvents-spinozist?

Ik heb geen onderzoekje ernaar gedaan, maar het valt wel op dat er best aardig wat v/h katholieken zich met Spinoza bezig houden. Maar vormen zij al een potentia multitudinis, quae una veluti mente ducitur? Nee natuurlijk, want die herkomst telt niet echt mee en zal geen hinder zijn in het verbonden voelen met 'andere spinozisten'.
Hoe dan ook:
het lijkt me té toevallig om toevallig te zijn.
Maar spinozisten wisten al dat dat voor alles geldt.

Jo Van Cauter nog eens over Spinoza's Christus-beeld

Vanmiddag geeft Jo Van Cauter, promovendus aan de universiteit van Gent, aan de grote jaarlijkse OZSW-Conferentie* aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam die vandaag begint, een lezing "Spinoza on Christ: a Maimonidian reading" [Cf.]. Het is opmerkelijk hoe vaak hij intussen al lezingen over Christus gaf (cf. dit blog). Zijn onderzoek zou vooral focussen op hoe Spinoza al vroeg kritiek uitte op morele en epistemologische aspiraties van de natuurwetenschap: de natuurwetenschap kan nooit uit zijn bevindingen filosofische en morele implicaties afleiden. Daarnaast is Van Cauter zeer geïnteresseerd in de theologische dimensie van Spinoza denken en de gevolgen hiervan voor Spinoza's politieke project. [Cf.]

Hij geeft vooraf een uitgebreide samenvatting [Cf.], die best belangstellend doet uitzien naar het eindproduct van zijn studie dat mogelijk al volgend jaar al afkomt.

Morgenochtend zal Andrea Sangiacomo, van de Rijksuniversiteit Groningen, een lezing geven: The mortal illness: Spinoza’s dismissal of the methodological doubt [Cf.]

* OZSW =  Nederlandse Onderzoeksschool Wijsbegeerte

Filipijnse ramp... Spinoza: altijd geven

In deze tijd moeten we besluiten of we en hoe we zullen weldoen, benevolentia beoefenen: uit barmhartigheid, uit medelijden, uit de ratio of uit nog een ander motief: gewoon uit menselijkheid. Dit zijn de overwegingen die Spinoza ons voorlegt om erover te denken. Maar aan één ding hoeven we niet te twijfelen, Spinoza komt uit op: altijd helpen! Of je nu wacht op de tv-actie van a.s. maandag, of nu al stort op giro 555 - storten zul je.

Lees verder...

Persoonlijke overwegingen bij het lezen van de boeken van Jonathan Israel

Vooral als ik in de boeken van Jonathan Israel over de Radicale Verlichting lees, overvalt mij dat verbaasde en vervreemdende gevoel. Gisteren heb ik weer enige hoofdstukken uit het eerste deel herlezen en ik kreeg het weer: die verbazing erover hoeveel vrijdenkerij en kritiek op het transcendente godsbeeld al in de 17e eeuw ontwikkeld werd - door Spinoza vooral en het meest systematisch. Terwijl in andere kringen de eigen zienswijze gewoon doorging.

Mijn verbazing betreft het gegeven dat er zulke voor elkaar tamelijk gesloten kringen bleven bestaan aan wie dit alles haast geruisloos voorbij ging en die eeuwenlang hun eigen geloof en wereldbeeld bleven belijden en aanpassen. Er ging groeiend seculariserend effect van het kritische vrijdenken uit, maar toch, zolang bleef en blijft het christelijk geloof voortbestaan.

        Stan Verdult, voorjaar 1948 in de 1e klas van de H.Hartschool Beverwijk

Ik ben geboren en opgegroeid in een eenvoudig en sterk katholiek gezin in het indertijd tamelijk katholieke Beverwijk. Mijn ouders waren uit het zeer katholieke Bergen op Zoom na hun huwelijk in augustus 1940 naar Beverwijk verhuisd omdat mijn vader een baan als onderhoudsmonteur bij de Hoogovens in Velzen had verworven. Daar werd ik keurig vijftien maanden later geboren als eerste in een gezin waarin nog drie broers en drie zusters zouden komen. Ik ga hier niet mijn hele biografie vertellen. Het gaat mij erom uit eigen ervaring vast te stellen hoe het die katholieke kringen lukte, via de verworven religievrijheid en onderwijswet te 'emanciperen' - zoals ze zelf hun geestelijke verslaving benoemden - en een compleet eigen zuil op te zetten als een veilige omgeving voor het doorgeven en ontwikkelen van hun eigen eeuwenoude wereldbeeld: O.L. Vrouw van Goede Raad-kerk te Beverwijkparochiekerken, aparte katholieke jongens- en meisjesscholen, in Beverwijk stond een bisschoppelijke kweekschool, eigen media (kranten, KRO e.d.). En zo werd je op een vanzelfsprekende manier opgenomen in dat wereldbeeld, via opvoeding, socialisatie (ook de voetbalclub DEM, Door Eendracht Macht, was rooms-katholiek; alsook de verkennerij) en enculturatie (mijn moeder zat op een uiteraard R.K. Gemengd Koor - 'gemengd' sloeg op: mannen én vrouwen, wat blijkbaar bijzonder was).

Lees verder...

Menu "Laatste reacties" werkt weer! Hoera

Tot mijn vreugde is de faciliteit voor het in beeld krijgen van de "laatste reacties" weer gerepareerd. Ik hoop dat dit nu verder onbeschadigd blijft werken.

Het blijkt namelijk een zeer belangrijk instrument te zijn voor de forum-functie die dit blog biedt. Ik verheug me zeer op de hopelijk ongehinderde voortzetting ervan.

Ehrenfried Walther von Tschirnhaus (1651-1708) geen afgestudeerd medicus, maar alternatief geneesheer avant la lettre

Van Wim Klever kreeg ik inzage in een artikel van Jacob Adler (op dit blog bekend vanwege zijn belangrijke artikel over Delmedigo]. De gedrukte versie moet nog verschijnen, maar het is al op internet  gepubliceerd:

Jacob Adler, "The education of Ehrenfried Walther von Tschirnhaus (1651-1708)." In: Journal of Medical Biography, September 16, 2013 [Cf.]

Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, was wiskundige, uitvinder [cf. blog] en in onze kringen vooral bekend vanwege zijn correspondentie met Spinoza en om zijn boek Medicina Mentis (1687). Door velen werd de bewering gedaan dat Tschirnhaus niet alleen in Leiden medicijnen zou hebben gestudeerd, maar er zelfs een doctorsgraad in behaald zou hebben, zonder dat er voor beide claims bewijsplaatsen worden gegeven. Adler is op zoek gegaan naar bronnen voor deze claims, nadat hij eerst een uitvoerige hoeveelheid ongedocumenteerde claims de revue heeft laten passeren.

Lees verder...

Spinoza, gigant van de Verlichting

Trouw heeft vandaag een bespreking van Jan Wim Buisman (Red.), Verlichting in Nederland 1650-1850. Vrede tussen Rede en Religie? [Vantilt, Nijmegen, 2013] onder het kopje: "Iedereen kent Spinoza, maar wie weet nog wie Jan Scharp en Simon Vlak waren?" De waardering is gemengd: de inhoud wordt als interessant gekenmerkt, maar de stijl is nogal gortdroog, wat je nu eenmaal vaak hebt met academici.

Ik zou hierop niet in een blogje geattendeerd hebben als daar niet deze zin in te lezen was: "Iedereen kent Spinoza. De auteur van de Ethica (1677) geldt, opnieuw dankzij Israel, als de gigant van de Verlichting." En dat was ie!

Daan Roovers, hoofdredacteur van het Filosofiemagazine noemde - en zij is bepaald de enige niet - "Spinoza, onze grootste denker van eigen bodem". De belangstelling voor Spinoza is groot en almaar groeiende, vooral onder niet-professionele filosofen. Roovers wees erop dat Nederland het "hoogste percentage amateurfilosofen per hoofd van de bevolking" heeft [cf.]. En velen van hen bevolken de grootste filosofische vereniging in Nederland, de Vereniging Het Spinozahuis (VHS).

Ja, je kunt Spinoza zien als de enig echte Denker des Vaderlands.

Ik ben benieuwd of de VHS zich aan z'n belofte houdt en dit jaar nog met enige Mededelingen komt die een nieuwe impuls kunnen geven aan de Spinoza-studie. Ik zie ernaar uit.

Stan Verdult

De app "Spinoza Wandeling" werkt

Degenen die het boek van Rudi Rotthier, De naakte perenboom. Op reis met Spinoza [Atlas Contact, 2013 - 352 pagina’s - ISBN 9789045025520 - €21,95] aanschaften, en dat zullen er inmiddels flink wat zijn, hebben kunnen zien dat er achterin een uitnodiging te lezen was om in de voetsporen van Spinoza te treden met de bij het boek behorende app "Spinoza Wandeling".

De app voor iPhone/iPad, Android en Windows Phone is gratis te downloaden door in de respectieve app stores te vragen naar "Spinoza Wandeling". Blijkbaar werkte hij nog niet optimaal, maar ik ontving van de auteur het bericht dat de app inmiddels helemaal is geactiveerd. Er staan wandelingen op door Den Haag en Amsterdam, naast summiere informatie over Spinoza. De informatie is ook te vinden op spinoza.infotechknowledge.com/

Foto van de auteur die in oktober 2013 zijn boek signeerde, is afkomstig van de bij De naakte perenboom horende facebook-pagina.

Colerus' Spinozabiografie in 't Frans verkrijgbaar

De Franse uitgeverij Culture Commune bracht 14 oktober een nieuwe uitgave als E-book met de tekst van Colerus' biografie van Spinoza uit [cf. hier]. Voor de Nederlandse tekst: zie de link hierboven in de kop van dit blog.

Francesca di Poppa over 'veroorzaken en uitdrukken' bij Spinoza

Zoekend in het kader van de zogenaamde 'dubbele veroorzaking' die Spinoza zou onderscheiden en waarover momenteel een debat loopt op dit weblog [cf. hier], maar waarover wel eerdere discussies werden gevoerd, heb ik iets gevonden dat een nieuwe impuls kan geven.

Mijn zoektocht ging gisteren naar waar of hoe ik ooit gevonden had dat Curley degene zou zijn geweest die het onderscheid tussen horizontale en verticale veroorzaking in de secundaire Spinoza-literatuur geïntroduceerd zou hebben; ik had dat van Yovel [cf. hier] herinnerde ik mij door het te herontdekken. Tijdens het surfen ernaar stuitte ik op de link naar een zeer relevante dissertatie. Graag geef ik hier, zoals mijn gewoonte is, die informatie door over deze, niet alleen in dit kader maar m.i. in veel bredere zin zeer interessante en toepasselijke dissertatie door. Het gaat om:

Francesca di Poppa, "GOD ACTS FROM THE LAWS OF HIS NATURE ALONE": FROM THE NIHIL EX NIHILO AXIOM TO CAUSATION AS EXPRESSION IN SPINOZA'S METAPHYSICS. Doctoral Dissertation, University of Pittsburgh, 2006 [Defense: 17 April 2006 - zie de vindplaats aan het eind van dit blog]

De dissertatie duikt diep in de geschiedenis. Begint uitgebreid bij Suárez en Herrera, daar ze er mogelijk inspiratie van Spinoza uit haalt, heeft een heldere en overtuigende kritische discussie met Gueroult wiens ideeën over de verhouding substantie-attributen ze afwijst, en met Deleuze, wiens interpretatie van het expressie-begrip bij Spinoza zij afwijst, waarbij ze vervolgens een interessante andere betekenis van en bedoeling van Spinoza met het expressiebegrip oppert (nl. om er iets van het door hem afgewezen emanatiebegrip uit mee te nemen). Op die basis geeft zij een aantrekkelijke toelichting erop dat Spinoza wél een in zijn stelsel passend individuatie-begrip heeft (uiteraard een modale, niet substantiële individu-wording).

Er is heb ik de indruk zeer veel interessants uit te halen. Ik ontleende die indruk uit het lezen (globaal, zonder de noten) van het hoofdstuk dat voor het lopende debat van belang is, n.l. het 5e hoofdstuk: CAUSATION IN SPINOZA’S MATURE PHILOSOPHY: ETHICS, vanaf pagina 200 resp. PDF 216.

Lees verder...

Spinoza en de goedgelovigologie

In 2005 verscheen de Duitse vertaling van Damasio's boek: Der Spinoza-Effekt met de ondertitel Wie Gefühle unser Leben bestimmen.

Sinds eind vorige week hebben we nu ook in Nederland een boekje met zo'n titel want bij uitgeverij Scriptum verscheen, met een heel andere ondertitel:

Eric Rassin, Het Spinoza effect. Goedgelovigheid en de zoektocht naar de waarheid. Scriptum, 2013

Of het deze titel alleen maar draagt omdat Spinoza goed verkoopt (en waarom op de cover afgebeeld als een Pinokkio?) daar kun je alleen achter komen als je het boekje zelf inziet.

Lees verder...

Karel D'huyvetters vertaalde weer "een Hasana Sharp"

Het lijkt wel alsof Karel D'huyvetters van het "Spinoza in Vlaanderen"-blog geleidelijk aan alle artikelen en hoofdstukken van Hasana Sharp in het Nederlands aan het vertalen is. Hij verricht er goed werk mee.

Gisteren verscheen de vertaling van haar bijdrage aan het boek Fraenkel, Carlos; Perinetti, Dario; Smith, Justin E. H. (Eds.), The Rationalists: Between Tradition and Innovation. Springer, 2010. In vertaling luidt de titel van haar hoofdstuk:

“Nemo non videt”: de intuïtieve kennis en de kwestie van Spinoza’s elitisme.

In een blog dat ik 17 september over dit hoofdstuk bracht, uitte ik mij 'laaiend' enthousiast en zou ik Hasana Sharp wel willen voordragen voor een Spinoza d'Or als zo'n Award zou bestaan. Ik heb de vertaling nog niet gelezen, maar wil de bezoeker van dit weblog er alvast op wijzen. Zie "Spinoza in Vlaanderen".

Misschien iets voor u: The Philosopher's Ring?

De in Tel Aviv werkende en wonende juweelkunstenaar David Weitzman ontwierp deze Philosopher's Ring, een moderne remake van de ring van Spinoza - met de roos en caute. De ringen zijn via zijn website te bestellen - verkrijgbaar in zilver ($135) of goud ($1.111) en met verschillende stenen naar keuze (en bijbetaling). Zie ook dit blog.  

           

The ring is a symbol of courage, bravery and self-belief. It is meant to inspire the wearer to be confident and to hold on to his own beliefs (just like Spinoza did in a hostile environment). The Known philosopher Baruch Spinoza wore a ring, one on which he personally engraved a rose and the latin word - Caute (watch out). The rose symbolized himself since the name Spinoza is a variation of the the Spanish word for thorn. Spinoza was well aware that he was considered a thorn among the Jewish community in Amsterdam.

            

Expressief Spinoza-schilderij van Sam Dillemans

Pas vandaag kwam ik het tegen, dit Spinoza-schilderij dat de Belgische Vlaamse kunstenaar Sam Dillemans (1965) maakte en dat geëxposeerd was op een tentoonstelling in het Kasteel van Gaasbeek die getiteld was: Authors. Paintings 2010-2012. De expositie liep van 19 april tot en met 23 juni 2013.

Er hingen honderden portretten die Sam Dillemans voorbije jaren in een herkenbare expressionistische stijl schilderde, schrijvers meest, maar ook enkele componisten, schilders en wetenschappers. Daaronder dus Spinoza.

Op het blog van de HVV afdeling Dendermonde [HVV= Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging] over het bezoek dat zaterdag 1 juni 2013 werd gebracht aan die tentoonstelling, werd ook een fotootje geplaatst van enige werken, w.o. deze van Spinoza (op de site van de schilder niet te vinden)

Lees verder...

Zondag 24 november 2013 Spinozadag over "De groene Spinoza"

Op de website van de ASK is het programma en informatie over de kaartverkoop voor de komende Spinozadag te vinden.

 

Thema: De groene Spinoza - over Spinoza & duurzaamheid 

 

Zie op dit blog mogelijk bruikbare informatie over Spinoza en de uitvinding van de duurzaamheid.

 

Zo origineel is Spinoza

Zo af en toe ga ik eens kijken bij mijn, zeg maar, collega blogger W. Schuermans van de Spinoza Kring Lier in België. Ik zie nu dat hij op 29 september 2012 een blog had "Cicero en Spinoza," waarop ik wil reageren. Ik doe dat hier via dit blog, daar ik eerder meemaakte dat hij een reactie, na wijziging van zijn blog waarop ik reageerde, vervolgens verwijderde.

Schuermans vertaalde een passage uit Marcus Tullius Cicero, Tusculanae disputationes, I, 54. Voor de Latijnse tekst, die hij ook gaf, verwijst ik naar zijn blog, hier neem ik alleen zijn vertaling en zijn commentaar, waarom het me gaat, over:

54. Voor de oergrond is er immers geen begin; want uit de oergrond ontstaat alles, zelf echter kan die uit niets anders ontstaan; hij was dan immers geen oergrond meer als hij door iets anders was ontstaan. Als hij dus nooit ontstaat dan vergaat hij ook nooit. Want als de oergrond verdwijnt, dan zal die uit geen andere meer voortgebracht worden, evenmin zal hij uit zichzelf een andere tot stand brengen, daaruit volgt dat alles wat uit de oergrond ontstaat noodzakelijk is.
Zo komt het dat het begin van de beweging voortkomt uit dat wat uit zichzelf beweegt; en dat kan noch ontstaan noch te niet gaan, anders zou de hele hemel in elkaar storten en de hele natuur verstarren. En ze zou geen kracht meer bezitten waarmee ze bij de aanvang in beweging gezet is. Het is dus duidelijk dat eeuwig is wat zichzelf beweegt: wie zou dan nog kunnen betwisten dat dit wezenskenmerk ook de zielen toebehoort? Onbezield is immers alles wat door een uitwendige impuls wordt bewogen. Een levend wezen beweegt zich uit innerlijke en eigen kracht. Dat is het wezenskenmerk en de kracht van de ziel, en wanneer zij van alles wat bestaat het enige wezen is, dat zichzelf beweegt, dan is ze zeker niet geboren en [is ze, SV*] eeuwig."

Lees verder...

Fraai Spinoza-schilderij van Daniela Malachi

Daniela Malachi, "a graphic designer, graduated in Visual Design and attending the graduation in History – Culture and Religion," heeft diverse van haar werken op internet geplaatst. Dit jaar maakte ze dit expressieve Spinoza-schilderij en gaf mij toestemming ("it’s a honor") het in dit blog op te nemen. Ik voeg het graag toe aan de galerij met kunstzinnige Spinoza-afbeeldingen. Daarvoor mijn dank. 

Ik zie Spinoza ons aankijken met een blik van: wat máken jullie van mijn filosofie....


                                    Spinoza’s portrait
                                    by  Daniela Malachi
                        2013, oil on canvas, 50 x 60 cm,
Zie hier haar blog op Wordpress en op Tumblr -

Volgend jaar verschijnt Matthew Stewart's "The God of the Green Mountains"

Matthew Stewart, de auteur van dat schitterende boek De ketter en de hoveling. Spinoza en Leibniz en het lot van God in de moderne wereld (2008 - zie dit blog) is, zo kon ik in een blog van 27 oktober 2012 laten weten, bezig met een boek dat de werktitel kreeg The heterodox origins of the American Revolution. Het zou ondermeer Spinoza’s invloed daarop via Joh Locke aan de orde stellen, zo liet Wim Klever mij weten. Stewart zou zich sterk baseren op Klevers Locke's Disguised Spinozism (2009)

Inmiddels is de titel bekend én wordt aangegeven dat het boek 1 juli 2014 zal verschijnen:

Matthew Stewart, The God of the Green Mountains. On the Heterodox Origins of the American Revolution.

"At the Cullman Center, Stewart will work on a book about the role of Deism in the founding of the United States. He will examine the philosophical and religious views of, among others, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, Thomas Paine, Thomas Young, and Ethan Allen, the leader of the Green Mountain Boys."[Cf.] 

Lees verder...

Spinoza in nieuw boek "Culture as Embodiment"

Twee weken geleden verscheen bij Wiley/Blackwell van de Nederlandse auteurs

Paul Voestermans & Theo Verheggen, Culture as Embodiment. The Social Tuning of Behavior. John Wiley and Sons Ltd, 2013 - Amazon - books.google

Uitgever-informatie:
Culture as Embodiment utilizes recent insights in psychology, cognitive, and affective science to reveal the cultural patterning of behavior in group-related practices. Relevant for social psychologists, psychological anthropologists, sociologists, and educationalists, Culture as Embodiment presents an original theory of culture that applies to current debates on gender, integration, assimilation, youth culture, classism, and more. The best of the behavioral sciences is brought to bear as the authors discuss how culture is embodied in its individual participants.

Over de auteurs:
Paul Voestermans is Emeritus Associate Professor in Cultural Psychology at Radboud University in Nijmegen, the Netherlands. He also taught at the Bo?azici University in Istanbul. He has contributed articles on culture and behaviour in Theory & Psychology, New Ideas in Psychology, and has written several books in the field. Theo Verheggen is Associate Professor in Cultural Psychology and History of Psychology at the Open Universiteit Nederland. He has published several articles on the development of an enactive perspective for cultural psychology in various books and journals.

Lees verder...

Albert Camus (1913 - 1960) vandaag 100 jaar geleden geboren, had wat met Spinoza?

“Albert Camus is een man die deugt,” zei Sartre in een In memoriam na Camus' dood door een ongeluk.

Camus schreef onder meer De Vreemdeling (L'étranger, 1942) en De Pest (La Peste, 1947) en de essaybundel De mythe van Sisyphus (Le mythe de Sisyphe, 1942) waarin hij de basis legde van wat later 'het absurdisme' ging heten: de filosofie over de 'absurde' mens die existeert in een betekenis- en doelloos universum: hij leeft zonder te weten waarom en hij lijdt omdat hij hoe-dan-ook streeft naar zingeving.

Dit is in zekere zin een vervolg op mijn blog over "Onze conatus en de niet-inertie" dat ik schreef n.a.v. de openingszin van De mythe van Sisyphus: "Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord."

Er wordt vandaag en in deze periode veel geschreven en gesproken over Camus. In The New York Review of Books [cf.], in Trouw vandaag een gesprek met Ruud Welten die vanavond aan de Radboud Universiteit een lezing zal geven over de 'blijvende actualiteit' van Camus. Maar zou Camus zich vinden in diens "Camus roept op om de absurditeit van het bestaan in de ogen te kijken. En er tóch niet in te berusten." Dit is wat kort door de bocht - alsof die absurditeit iets is dat a.h.w. objectief bestaat. Ik lees in De mythe van Sisyphus dat we zelf een groot aandeel hebben in de "absurditeit van ons bestaan." Absurditeit ontstaat volgens Camus in de 'ontmoeting' van het menselijk verlangen naar geluk en rede (naar 't absolute en eenheid) in een universum dat absoluut zwijgt en geen rationaliteit en redelijkheid toont. Daartussen, in die frictie, ontstaat het gevoel en besef van absurditeit. Die ontlenen we niet aan de wereld, maar leggen we er zelf via ons verlangen in, zo gaan we beseffen als we tot bewustheid komen, nadat we eerder nog  als halfbewuste en halfdromende  mensen iets van die wereld verwachtten.

Lees verder...

Benediktus de Spinosa is de onberoemste niet

Eerder, op 9 oktober 2009, had ik al eens een blog waarin ik wees waar de vertaling van Bayle's Spinoza-artikel te vinden was die F. Halma in 1698 op de markt bracht, samen met een uitvoerig commentaar op 't Vervolg van Philopater. Daar ik bij books.google een andere versie tegenkwam, breng ik die apart in een blog nog eens onder de aandacht en breng ik het voorwoord van Halma op dat stuk van Bayle, gewoon daar ik zin had in zo'n lekker oude schrobbering van Spinoza - zeg maar zo'n 17e eeuws Geen Stijl Stuk [waar ik de 21e Geen Stijl stukken nooit bekijk laat staan lees]

Lees verder...

Rabbi-schilderij van een Spinoza

Vandaag kwam ik tegen dat ene J. Spinoza een portret van een rabbijn geschilderd heeft. Meer weet ik er niet van en van belang is het niet, maar het leek me leuk er hier even op te wijzen. Als ik het wel heb, kan er nog op geboden worden [cf. hier]

Lukt het om het absurde trouw te blijven?

Absurde ascese is moeilijk vol te houden. Kan ik blijven bloggen over Spinoza en Spinozana in het bewustzijn van de zinloosheid ervan? Kan ik mezelf blijven voorhouden dat ik het 'voor mezelf' doe en wel 'omdat ik het leuk vind'? Werkt de verslaving die het geworden is niet verdovend [zoals ik onlangs in het Max Magazine erkende, cf. 't blog Het paradoxale van een Spinoza-passie]? Verslaving verdooft en houd de absurditeit uit zicht.

Ik zal proberen eerlijk na te gaan of het echt nog zo leuk is - de twijfel eraan laten opkomen. En het dan volhouden... Het dan tóch doen, in het zicht van het absurde en niet uit verslaving of zelf gecreëerde gewoonte. Tu was du willst, weil du mußt, zeg ik - anders dan het Duitse spreekwoord*. Dat is het absurde trouw blijven.

Ook moet ik mij losmaken van de - toch, hoe dan ook - hardnekkig blijvende hoop op reacties. Dat is: de hoop op erkenning. Ze moeten me volstrekt onverschillig zijn - iets slechts bijkomends en niet-van-belang zijn. Van de illusie dat erkenning ertoe doet en dat dit bloggen daarom zinnig is, moet ik af. Opnieuw vrij worden van elke dwanggedachte. En het dan toch blijven doen. Omdat het absurd is.

Dit blog is op zijn manier een schepping, misschien wel te vergelijken met een kunstwerk: 'voor niets'- in de wetenschap dat het geen toekomst heeft. Alleen al omdat ik zelf nauwelijks toekomst heb. Maar ook daar ik me realiseer dat Blogse.nl er op een dag zomaar mee kan stoppen. Ze zijn al geruime tijd geleden gestopt met plegen van onderhoud. Als het stopt is alles weg - foetsie. Dat hangt een blog als dit boven het hoofd, ooit; ik voel het. En houd het, hoe absurd het ook is, vol.

Die uiteindelijke onvruchtbare, zinloze inspanning volhouden: dat is de Sisyphus-steen van dit blog. De zelfgekozen steen. "Het vereist een dagelijkse inspanning, zelfbeheersing en een juiste taxatie van de grenzen van het ware, van maat en kracht. Het vormt een ascese. En dat alles 'voor niets', alleen om te herhalen en nooit vooruit te komen." Dat lees ik op blz. 149 van De mythe van Sisyphus dat ik herlees met - zoals u inmiddels weet - het oog op de 100e geboortedag van Albert Camus die we morgen herdenken.

Lees verder...

Spinoza-portretten en steen van Sisyfus van Bernice Eisenstein

Drieënhalf jaar geleden had ik een blog over een Spinozatekening van en informatie over de Canadese kunstenares Bernice Eisenstein. Vandaag kwam ik een andere tekening tegen die ze datzelfde jaar, 2010, maakte. Deze tekening blijkt de eerste van drie te zijn, zo blijk uit het gesprekje dat Gideon Greenbaum-Shinder met haar had n.a.v. de tentoonstelling die tot 18 november loopt in de Gallery in Miles Nadal JCC in Toronto. Ik citeer:

The next artwork we discussed are comprised of three respective portraits, which Eisenstein informs me are of Baruch Spinoza, the 17th century Dutch Jewish philosopher.

The first portrait is a calligram, taken from the words Eisenstein had written in a journal while she had been reading about Spinoza. In the second painting, Spinoza's portrait is surrounded by his own writings from his book Ethics. And the final image is white, made up of sculptural perforations, with the Hebrew word for "truth" on his forehead. [Cf.]

  
            Bernice Eisenstein Calligram portrait 'Spinoza I, 2010'

Lees verder...

Anti conatus zijn kan ook

In Sarah Hammerschlag, The Figural Jew: Politics and Identity in Postwar French Thought [University of Chicago Press, 2010] is op blz. 139 te lezen dat Emmanuel Levinas liever uitging van "Gij zult niet doden" dan van de conatus [books.google]. Daarin deze voetnoot:

71. Levinas often refers to the conatus, Spinoza's definition of the self as appetitive, to indicate a model of the self that ethics shatters. Spinoza thus represents for Levinas another thinker of immanence, though he comes around in a brief essay, "Have You Reread Baruch," to defending a certain reading of the Tractatus Theologico-Politico that sees it as teaching a nondogmatic, ethical interpretation of the scriptures. His truly major failure remains, nonetheless, for Levinas, that he was unable to recognize the grandeur of the thinking of the talmudic masters. See Levinas, Difficile liberté, 158-69, and Difficult Freedom, 111-18.

Lees verder...

Onze conatus en de niet-inertie

Weer eens heb ik enige aanleidingen om een blog over de conatus te schrijven [cf. dit eerder blog]. Eén daarvan is dat iemand mij schreef dat binnenkort, op 7 november, wordt herdacht dat Albert Camus honderd jaar geleden geboren werd. Bij Camus denk je meteen: filosoof van de zelfmoord. Immers, hij begon De mythe van Sysiphus dat in 1942, een jaar voor zijn dertigste uitkwam met: "Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord." Want als het bestaan absurd is, geen uiteindelijke zin heeft, waarom dan moeite te doen om te bestaan? Ik kom later op Camus terug.

Ook Spinoza heeft zich met zelfmoord bezig gehouden, namelijk door te ontkennen dat het mogelijk is jezelf uit jezelf te doden. Als iemand naar het schijnt 'zichzelf' van het leven berooft, komt de aandrang ertoe van buiten, niet werkelijk uit zichzelf.

Wat je in wezen bent, wat je echt zelf bent, is de conatus: die drang, dat pogen om in je bestaan te volharden [Ethica 3/7]. Mensen hebben, als alle singuliere dingen, slechts een tijdelijk bestaan - een bestaan van een beperkte duur. Hun essentie (dat wat ze van nature zijn) 'involveert' nu eenmaal niet hun existentie. Dat (essentia involvit existentiam, ofwel causa sui zijn) komt alleen de substantie of de natuur die God is, toe. Alle singuliere, eindige dingen, moeten tot bestaan gebracht worden door andere singuliere, eindige dingen. Maar eenmaal tot bestaan gebracht, zal alles wat bestaat, pogen in dat bestaan te volharden. En dat doet het dan weer met behulp van externe dingen die het ten eigen nutte gebruikt en door zich te verzetten tegen al wat het belaagt. Dat pogen in zijn bestaan te volharden, die conatus, is het wezen van elk ding. Dat is dé wet van het bestaan van al het tijdelijke. Spinoza's taalgebruik ('pogen, streven') is in zekere zin wel zijn antropomorfe manier van spreken. Maar die wet, die eigenschap van alles, móet wel zo, als pógen, aangeduid worden, want net zoals je je als enkelvoudig, tijdelijk ding niet zelf tot bestaan kan brengen, heb je ook niet het vermogen om je uiteindelijk voor altijd in bestaan te houden. De drang ernaar, het trachten, het willen ervan is je deel. Meer heb je niet, maar dát heb je; ja, dat ben je (is je essentie). Volgens Spinoza.

Lees verder...

Dood en doodloosheid - verschil eeuwigheid en duur

Op deze "Day of the Dead" zal om 18:30, 19:30 en 20:30 uur in het Center for Contemporary Arts in Santa Fe een performance worden gebracht van een korte "Tree Operetta: Hidden Durations" van Molly Sturges van Littleglobe, gebaseerd op het boek van Jerry Wellman Emblems of Hidden Durations. [Cf.] Tegelijk loopt er een tentoonstelling in 't Axle Contemporary van schilderijen en tekeningen die Jerry Wellman maakte naar aanleiding van het overlijden van zijn broer bijna 35 jaar geleden. Deze activiteiten begeleiden de uitgave van

Jerry Wellman, Emblems of Hidden Durations [Axle Contemporary Press, October 7, 2013]

Jerry Wellman, through drawings, essays, reveries, and poetry, explores concepts of death and deathlessness. An ongoing project since the passing of his brother, almost 35 years ago, the book is inspired by his investigations of Eastern thought, funerary architecture, poetry, and philosophy. The title for the book, Emblems of Hidden Duration, is directly inspired by the writing of Baruch Spinoza. Spinoza proposes a difference between eternity and durations. He suggests eternity as the place that exists outside time, and that durations exist as a series of overlapping and interconnected events. More recently quantum mechanics theorizes: Physical reality is a stack of events that exist as the ever-changing indefinable now. The book takes the form of an internal conversation with Wellman himself, at the time of his imagined death.

Lees verder...

Het leven vieren met een 'levensmasker'?

Nog niet eerder was Allerzielen, naar het schijnt een idee van de abt Odilo van Cluny in de 11e eeuw [cf.], voor mij aanleiding voor een blog. Je probeert immers wijs te zijn en op advies van Spinoza zo weinig mogelijk met de dood bezig te zijn en zoveel mogelijk met het leven.

Maar helemaal doen alsof 'doodloosheid' (athanasia) je deel is, is nu ook weer niet verstandig: je moet wel een levend leven leiden. Wat een mooi, maar weinig gebruikt woord, trouwens: doodloosheid (deathlessness). Je ziet het meestal in verband gebracht worden met het boeddhisme. Het zou bij doodloosheid om een na te streven toestand gaan waarin geen nieuwe wedergeboorte meer plaats heeft. Ik laat het hierbij - doodloosheid behoort alleen aan God en zie ik niet als nastrevenswaardig ideaal. Laten we het maar bij het leven houden.

In dit blog wil ik wijzen op een zeer recente, a.h.w. nieuwe manier om "über den Tod hinaus" te komen, via wel de opwekking: Feiert das Leben, maar dat dan door bijvoorbeeld daartoe een "Lebensmaske" te laten maken... eh???

Lebensmaske?

Lees verder...

Twitteraar Hamza Kashgari is weer op vrije voeten

columnist en twitteraar Hamza Kashgari - foto: Kacem El GhazzaliAfgelopen dinsdag is de Saoedi Arabiër Hamza Kashgari, na een gevangenschap van één en driekwart jaar, weer op vrije voeten  gesteld.
Hij heeft na vrijlating getweed:  “Mornings of hope...souls that live and never die. Thanks to God.” [cf. ook Aljazeera]

Eind februari 2012 schreef ik een blog, waarin ik de vertaling van de in onze ogen tamelijk onschuldige tweets opnam naar aanleiding waarvan Kashgari vervolgd werd. Toen hij al ruim een jaar vast zat wijdde ik er weer een blog aan. Dinsdag 29 oktober heeft men hem eindelijk vrij gelaten. Het is te hopen dat hij z'n leven weer een beetje redelijk kan oppakken, maar een flinke deuk heeft hij opgelopen.

Zou de overheid van Saoedi Arabië ooit doorkrijgen dat het doel van de staat niet is burgers tot slaven te maken, maar integendeel ze zo veilig en vrij mogelijk te laten leven.

 

Liever een Spinoza Baseball Cap of Trucker Hat?

             

Lees verder...

Nog een Spinoza van Emo Verkerk

In het Dordrechts Museum loopt momenteel de tentoonstelling Stop Making Sense waarmee Gerrit Willems, conservator moderne en hedendaagse kunst van het museum samen met beeldend kunstenaar Han Schuil, die als gastconservator optreedt, een representatief beeld van de grote diversiteit aan schilderkunst uit de jaren tachtig tonen.

Naast werken van 'toppers' als René Daniëls, Marlene Dumas en Rob Scholte, is er werk te zien van Erik Andriesse, Peter Kantelberg en John van ‘t Slot. En deze Spinoza van Emo Verkerk uit de collectie Agnes en Frits Becht. Het is het derde werk van de hand van Verkerk dat ik via dit weblog kan laten zien.

Emo Verkerk, olieverf op papier op perspex, 29 x 27,4 cm, 1981 - collectie Becht, Naarden  

Ook te zien op Verkerk's website.  

En ook vermeld en in zwart-wit afgebeeld in: Rudi Ekkart, "Spinoza in beeld: het onbekende gezicht", in: De steen vliegt/A stone in flight, Arti & Amicitiae, Amsterdam, 1997, p. 160 (zie dit blog).    

Feest met de prunus spinosa

Vandaag viert de katholieke kerk het feest van Allerheiligen. Eigenlijk was dat een poging tot kerstening van een heidense ritus, die in het Romeinse pantheon jaarlijks plaatsvond, alsmede van het Keltische feest van Samhain van 31 oktober tot en met 1 november (Halloween). Met dit feest waaraan de sleedoorn (prunus spinosa) verbonden is zouden de grenzen tussen het fysieke en spirituele vervagen. Geen wonder, want de bloemen zitten vol cyanide en zijn behoorlijk giftig. De sleedoorn is de struik of boom van de zwarte magie. [Cf.]
Om die grenzen weer scherp te krijgen is misschien goed kennis te nemen van het volgende:

Spinoza's religie buiten de kerk
Op 14 oktober 2013 gaf Miriam van Reijen een lezing voor de Leidse Studenten Ekklesia in de serie ‘Religie buiten de kerk’ [cf. blog]. Zij behandelde Spinoza’s opvattingen over god, godsdienst, theologie en over de ware religie: een ‘religie buiten de kerk'. Deze filosofie kan praktische consequenties hebben voor het dagelijkse leven, d.w.z. voor levenskunst en geluk. Verder besprak ze Spinoza’s filosofie in relatie tot ‘het oosterse denken’ en de vraag of Spinoza een mysticus genoemd kan worden. [PDF]