Julie Henry gisteren gepromoveerd op Spinoza's Ethica

Julie HenryGisteren heeft Julie Henry aan ENS de Lyon haar thesis verdedigd waaraan ze onder leiding van Pierre-Francois Moreau heeft gewerkt:

Julie Henry, L'éthique spinoziste comme devenir. Variations affectives et temporalité de l'existence [cf.]

Een PDF van haar verdedigingsrede is via de AAS verspreid (zonder naam, titel, aanleiding, datum - niet handig)

Eerder had ik ergens opgepakt dat haar onderwerp luidde: "Penser le devenir éthique dans la philosophie spinoziste: la place singulière de l’homme dans la nature" (cf. blog], maar daarover is dus nog eens nagedacht.

Zie Julie Henry via dit blog optreden in een Arte-uitzending over Spinoza.

 

James Martineau (1805 – 1900) A Study of Spinoza

Martineau was een Engels religieus filosoof die grote invloed heeft uitgeoefend op het Unitarisme. 45 jaar was hij professor in Mental and Moral Philosophy and Political Economy in Manchester New College, het trainingscentrum van de Britse Unitariërs.

Op en.wikipedia een uitgebreide pagina over zijn denken en deelname aan debatten, die ik niet zal trachten samen te vatten. Mij gaat het er hier alleen om te wijzen op zijn boek, A Study of Spinoza dat in 1882 verscheen.
[te zien bij archive.org]

De New York Times had er op 30 oktober 1882 in de rubriek van nieuw verschenen boeken het volgende berichtje over: “—Dr. James Martineau's "Study of Spinoza," just brought out by Macmillan & Co., was originally intended for a place in Prof. Knight's "Philosophical Classics," but so far outgrew the limits prescribed for those volumes that it had to appear on its own account. This fact, however, has contributed to the greater completeness of the book by enabIing the venerable author to add a chapter on the Biblical criticism contained in Spinoza's “Tractatus Theologico-Politicus." The work hardly conflicts with Mr. Frederick Pollock's masterly volume on the same subject, on account of the wide difference in the points of view of the two writers. Dr. Martineau gives a large space to Spinoza's philosophy, discussing it under the several heads of logical theory, metaphysical system, ethical and political doctrine, religion, and Biblical theology. The Macmillans have the volume just ready.”

Ze hadden goed het voorwoord gelezen waarin James Martineau schreef:

Lees verder...

Spinoza’s Randglossen in de TTP

In dit blog breng ik de vijf zgn. randglossen die Spinoza eigenhandig aanbracht in het exemplaar van zijn Tractatus theologico-politicus die hij, zoals blijkt uit hetgeen hij op de titelpagina schreef, opdroeg aan Jacob S. Klefmann. Zijn eigen exemplaar, waarin hij méér aantekeningen schreef, is verloren gegaan. Maar die aantekeningen zijn wel door anderen overgenomen. Deze vijf, die Spinoza misschien als de belangrijkste zag, zijn de enige die in authentiek zijn eigen handschrift, bewaard zijn gebleven. Ernst Altkirch liet in 1910 als eerste facsimile’s van alle vijf randglossen en de titelpagina afdrukken toen dit boek zich nog in de Wallenrodsche Bibliotheek te Königsbergen bevond (over de lotgevallen van dat exemplaar schreef ik eerder een blog). Altkirch omschreef dat boek als "die schönste Spinozareliquie, die wir besitzen." In dat artikel van hem, “Benedictus Spinoza III - Im Lande Spinozas” [in: Ost und West. Illustrierte Monatsschrift für das gesamte Judentum. Jahrg. 10, Heft 2, febr. 1910 cf. hier],  ging hij overigens op de inhoud van de randglossen niet in. Ik doe dat hier ook niet. Mij gaat het erom dat ik deze fraai gefacsimileerde en later gescande randglossen van Spinoza zelf naar internet wil brengen.
Ik weet niet of de Universiteitsbibliotheek van Haifa die deze
Wallenrodsche TTP-exemplaar nu bezit, deze op internet heeft gebracht – kan het in ieder geval niet vinden.

Voor transcriptie van de Latijnse tekst verwijs ik naar dit blog, waarin ik diverse links geef naar op internet beschikbare Benedikt Spinoza's Randglossen zu seinem Tractatus theologico-politicus aus einer in Köningsberg befindlichen noch ungedruckten Handschrift bekannt gemacht von Dr. Wilhelm Dorow [Berlin, W. Logier, 1835]. Voor de vertaling van de glossen verwijs ik naar de vertaling van de TTP door Fokke Akkeman bij de Wereldbibliotheek waarin ook de adnotationes die hij inleidt en waarbij hij deze bijzondere vijf apart heeft aangegeven.

Hierna deze vijf randglossen. Als u op de afbeelding klikt krijgt deze groot in een apart venster en is het handschrift van Spinoza prima te lezen.

Lees verder...

Ook de TTP staat nog in rijtje boeken in Tweede kamer

                Lees verder...

Tinneke Beeckman in jury Spinozalens

Tinneke Beeckman, schrijver van Door Spinoza's lens, is gevraagd deel te nemen aan de jury om een laureaat te kiezen voor de Spinozalens.

Om de twee jaar wordt deze prijs uitgereikt die bestaat uit een Spinozabeeldje gemaakt door Nicolas Dings en een bedrag van 10 000 euro. Bij uitgeverij Boom verschijnt bij die gelegenheid een publicatie die een representatief beeld geeft van de winnaar van de Spinozalens.  

De eerdere laureaten waren Pierre Rosanvallon (2012), Richard Sennett (2010), Michael Walzer (2008), Donna Dickenson (2006), Tzvetan Todorov (2004), Avishai Margalit (2002) en als eerste  Edward Said (1999).

In 2011 is besloten om tussen de jaren waarin de Spinozalens wordt uitgereikt rond de geboortedag van Spinoza, te weten 24 november, een vroegere filosoof te gedenken over wie een lesbrief voor het onderwijs wordt ontwikkeld. In 2011 was dat Rousseau. 

De jury kiest aan de hand van een actueel maatschappelijk thema voor dit jaar een dode denker die met een lesbrief voor voortgezet en middelbaar onderwijs wordt geëerd en een hedendaags, internationaal vermaard denker voor de Spinozalens-onderscheiding in 2014.

Juryvoorzitter is Frank Vandenbroucke (Kuleuven/Universiteit Amsterdam). De juryleden zijn Antoon Vandevelde (Kuleuven), Ingrid Robeyns (Erasmus Universiteit Rotterdam) en dus Tinneke Beeckman. .

zie www.spinozalens.nl/     en tinnekebeeckman.com

Otto Hauser (1876 – 1944) "Spinoza: Roman" (1907)

Je ziet het soms antiquarisch aangeboden worden of iemand wil je op Marktplaats laten bieden op ofwel Spinoza: Roman von Otto Hauser [Stuttgart, A. Bonz, 1907],
ofwel de vertaling door H.A. Lesturgeon in hetzelfde jaar uitgekomen bij Brill, Leiden.
Voor wie uit interesse voor Spinoza wellicht overweegt zo’n boek aan te schaffen, kan het wellicht geen kwaad te weten dat hij, zoals Jay Geller hem omschrijft, een 'antisemitic polemicist' was.

De in Kroatië geboren in Wenen wonende en werkende polyglotte schrijver, vertaler en literatuurhistoricus, maakte in 1901 een anthologie met Nederlandse lyriek, waardoor hij enige bekendheid verwierf. Na de Eerste Wereldoorlog schreef hij talrijke boeken over rassenleer en jodendom, zoals Rasse und Rassefragen in Deutschland [Weimar, Duncker, 1915]; Juden und Deutsche [1930]; Die Juden und Halbjuden in der deutschen Literatur; Rassezucht [Braunschweig und Hamburg, G. Westermann, 1924]; Geschichte des Judentums [Weimar, Duncker, 1921. - VII, 535 pp.] Met zoals het in The Abraham Wolf Spinoza Collection staat: “Many references to Spinoza” en in de Duitse Spinoza-bibliografie: “Spinoza-Erwähnung: Spinoza: 321-324. Ferner/further: 182, 217, 263, 272, 328, 329, 341, 350, 389, 391, 409, 459; Spinoza und Judentum” is namelijk een van de thema’s. Lees verder...

Georg Wienbrack (1877-1953) Spinoza-buste uit 1911 [3] Foto’s uit het Jüdisches Museum, Berlin

Nadat ik mijn blogs over dit nogal aparte Spinoza-beeld van Georg Wienbrack gemaakt had, wilde ik graag weten of het zich nog in Den Haag bevond. Dat het in het bezit was gekomen van Constantin Brunner stond nog niet in het boek Spinoza im Porträt van Ernst Altkirch – ik was het door mijn ‘research’ voor deze blogs te weten gekomen. Mogelijk heeft Brunner het pas na het verschijnen in 1913 van dat boek in bezit gekregen. Toen hij in 1933 voor de nazi’s naar Den Haag vluchtte kwam met hem dit beeld dus in Nederland terecht. Ik vroeg de heer Claus W. Italiaander, bestuurslid van het Internationale Constantin Brunner Instituut [ICBI] waar het beeld zich nu bevond. Hij liet mij weten:

“Brunner’s materiele nalatenschap werd na zijn overlijden in Den Haag zorgvuldig bewaard. Aanvankelijk in Magdalena Kasch’s huis in de Batjanstraat en van 1997 tot 2008 in een gemakkelijker te onderhouden appartement aan de Laan van Meerdervoort. De Spinoza-buste van Wienbrack stond daar ook.

Omdat de zorg voor het ICBI-appartement en het archief aan stervelingen is voorbehouden, onder jongeren in Nederland er weinig belangstelling voor bestaat en Brunner’s Duits voor Nederlanders vaak moeilijk leesbaar is, heeft het bestuur van het ICBI naar een “langer houdbare” oplossing gezocht, en deze gelukkig ook gevonden, en wel in Berlijn waar Brunner’s belangrijkste werken 100 jaren eerder zijn ontstaan. Het JÜDISCHE MUSEUM in Berlijn en de daarin gevestigde dependance van het LEO BAECK INSTITUUT waren geïnteresseerd niet alleen de zorg van ons over te nemen, maar vooral het omvangrijke archief beter toegankelijk te maken.”

Het beeld is dus 75 jaar in Nederland geweest.

Lees verder...

Jonathan Israel: "I’m tired of talking of Spinoza."

Geloof het of niet… Net vanmorgen zag ik - via de AAS - het programma dat tijdens de eerste ‘Tagung des MARBURGER ARCHIVS’ die op 19 en 20 juli 2013 wordt gehouden over „Zwischen den Zeilen lesen“ – Hermeneutische Probleme derjLektüre philosophischer Texte aus Neuzeit und Aufklärung - „Reading between the Lines“ – Leo Strauss and the History of Early Modern Philosophy. En daaruit bleek dat Jonathan Israel dan zal spreken over: Leo Strauss, Spinoza and the Radical Enlightenment…

Ik dacht toen: “waarom laat die man zich zo van zijn werk houden?” Want over zo ongeveer de hele wereld zie je hem op conferenties optreden: over Spinoza vooral – uiteraard. Ik dacht dat omdat ik weet dat hij nog verder wil schrijven over de ideeën die hebben geleid tot de Franse Revolutie en ook nog eens over de rol van ideeën van Spinoza bij de Amerikaanse Onafhankelijkheid. Daarom dacht ik dat, want: laten vooral ook die boeken komen.

Ik zou dit niet hebben opgeschreven (want wat heb ik mij te bemoeien met de tijdsbesteding van een Spinoza-geleerde die ons al zoveel heeft gebracht?). Maar zie, een paar uur later lees ik het interview dat Kenan Malik in Brussel met Jonathan Isaël had (en dat ik al had aangekondigd in mijn blog over Malik - Israel bekleedde die maand de Leerstoel Willy Calewaert, cf. blog).

En wat lees ik? De eerste woorden van Israel waren: “I’m tired of talking of Spinoza.” En ter toelichting: “The trouble is, I’ve become so closely associated with the idea that Spinoza has been underestimated that it’s crowded out most of the rest. There’s a tendency of people to say that ‘Here’s an interpretation of the Enlightenment that wants to explain everything in terms of Spinoza’, and that’s a bit of a distortion.”

Boeiend en tragisch. Het is het lot van de boodschapper die zo ongeveer in z’n eentje een nieuw paradigma over het bestuderen van de Verlichting heeft gebracht. En dus moet hij op 20 juli a.s. weer opdraven in Marburg om over Strauss, Spinoza en de Radicale Verlichting te spreken.

Het zeer interessante stuk van Kenan Malik is méér dan een interview. Het is een uitgebreider essay, waarin hij een heel overzicht geeft van de studie naar de Verlichting sinds de Verlichting en waarin hij zijn gesprek met Israel verwerkt.

               Jonathan Israel mei 2013; foto Kenan Malik
Hij bracht er ook door hemzelf gemaakte foto’s van Jonathan Israel bij, waarvan ik er één naar dit blog haal. Ik zie echt uit naar het boek waar Malik aan bezig is.

Het essay staat op Malik's blog, op rationalist.org en wordt gepubliceerd in de New Humanist van juli-augustus 2013

Irvin Yalom, een "overtuigd atheïstische Jood"

Vandaag een interview van Monic Slingerland met Irvin Yalom [Cf.]. Zij interviewde de nog altijd actieve 82-jarige psychiater in Palo Alto, Californië, waar hij mensen die aan doodsangst lijden 'behandelt' met filosofische argumenten van Epicurus, Spinoza en anderen. Ze schrijft bij vergissing dat in Yaloms Het raadsel Spinoza Alfred Rosenberg "een deel van de manuscripten van Spinoza redt van de vernietiging" - waarin twee fouten (die de lezer zelf mag aanwijzen) en ze vraagt de auteur wat hem zo fascineert in Spinoza. Hij zegt o.a. "dat hij boeken heeft geschreven die de wereld hebben veranderd." De titel van het stuk slaat erop dat hij min of manier jaloers is op Spinoza die niet steeds z'n e-mail hoefde te checken - zo'n interview dus. 

                        [verwijderd op bevel namens Trouw]

Om te laten zien dat Spinoza echt niet zelf online is, zet ik m'n naam maar weer eens onder het blog...

Is het niet paradoxaal dat een psychiater met filosofie meent te kunnen helpen? Spinoza: "De vrije mens denkt aan niets minder dan aan den dood; zijn wijsheid bestaat niet in bepeinzing van den dood, maar van het leven."[4/67 in vertaling van Nico van Suchtelen). En dan Yalom: "Het paradoxale is dat het onder ogen zien van de dood, mensen leert volledig te leven."
Met 'paradoxaliteit' kun je ver komen...

                                                                           Stan Verdult              

Honderd jaar Ernst Altkirch’s "Spinoza im Porträt"

Honderd jaar geleden verscheen het alom gewaardeerde en veel gebruikte boek van Ernst Altkirch: Spinoza im Porträt. Mit 28 Tafeln. Verlegt bei Eugen Diederichs in Jena, 1913.

Het is voor mij aanleiding om materiaal te verzamelen voor een blog over Altkirch. Daarop vooruitlopend breng ik nu eerst een bespreking van dit boek welke deze maand honderd jaar geleden verscheen in Ost und West, Illustrierte Monatsschrift für das gesamte  Judentum. [Jahrg. 12, Heft 6 (Juni 1913)] van de hand van dezelfde Arno Nadel, van wie ik in een vorig blog een tekst had. De bespreking was over vijf bladzijden uitgespreid die verder vol advertenties stonden. Afbeeldingen, zoals ik er hier enige uit het boek opneem, kwamen niet voor in de recensie.

Lees verder...

Het noodlot van een ketter in de 21e eeuw

Is het noodlot van een 17e eeuwse ketter, Adriaan Koerbagh, dat hij op de petitie "Een monument voor Adriaan Koerbagh" in de 21 eeuw zo beroerd weinig handtekeningen krijgt?

Na tien weken is de stand: 391 ondertekeningen. De petitie staat nog twee weken open. Kunnen we nog een flinke spurt meemaken?

Zie Facebook /Twitter 

Zie en beluister Bart Leeuwenburgh bij OBA Live • 21 juni 2013

"In de voetsporen van Spinoza" excursies zomer 2013

Ook dit jaar organiseert Jossi Efrat een aantal excursies "In de voetsporen van Spinoza." 

Op de zondagen 14 juli, 4 augustus, 8 september en 6 oktober 2013 worden 4 identieke excursies gehouden waarbij te voet wordt gelopen op de plaatsen waar Spinoza ook heeft verbleven. Deze excursie probeert de gehele levensloop van Spinoza te volgen. Aan de hand van 17e en 18e eeuwse plaatjes zal men zich een voorstelling kunnen maken hoe het er toen uitzag, door deze tekeningen te vergelijken met de gebouwen en het straatbeeld van nu. De deelnemers zullen ca. 15 kopieën van deze plaatjes daarbij ontvangen.

[image040.jpg]
Hier geeft Jossie Effrat op 23 augustus 2009 toelichting bij het graf van rabbijn Saul Levi Morteira op de oude joodse begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel. 

Lees verder...

Spinoza Centre for Neuroimaging behield alleen naam Spinoza

Begin dit jaar heeft het Spinoza Centre for Neuroimaging te Amsterdam door Studio Parkers een nieuw logo en een nieuwe banner laten ontwikkelen. Tevens werd de website geheel opnieuw vormgegeven in de nieuwe huisstijl. Spinoza is geheel uit beeld verdwenen. Alleen z’n naam is nog over. En ze hebben het lef om naar believen het ‘centre’ weg te laten en zich gewoon Spinoza te noemen, zoals “Neurensics collaborates with Spinoza” [cf.]. In Neurensics BV werkt Victor Lamme, wiens naam nu niet meer voorkomt bij degenen die in een of andere functie betrokken zijn bij het Spinoza Centre.

 

                   

Behalve dat het Spinoza-logo van Yke Schotten is komen te vervallen is ook het motto uit de Tractatus Politicus, Caput I, § 4 (wat er niet bij vermeld stond) - “Sedulo curavi humanas actiones non ridere non lugere neque detestari sed intelligere”  - verdwenen (de eerdere header met logo is nog wel op de website te vinden, maar zal daar nu wel van worden verwijderd).

Arno Nadel (1878 - 1943) over Georg Wienbrack’s Spinoza-buste

Arno NadelNadel was een Duitse muziekwetenschapper, schrijver en schilder. Stamde uit een joodse familie, ontving al jong onderricht in synagogaal zingen; bezocht in 1895 in Berlijn een joodse lerarenopleiding, waarna hij als leraar en musicus ging werken. Werd vanaf 1916 koorleider en cantor aan de toen pas nieuwe orthodoxe Synagoge aan de Kottbusser Ufer (nu Fraenkelufer) in Berlijn-Kreuzberg, legde een verzameling volksliederen en synagogemuziek aan en schreef kritieken en muziektheoretische essays. In 1923 ontving hij van de Berlijnse Joodse gemeenschap de opdracht een synagogenmuziekanthologie samen te stellen. Dit werk sloot hij in 1938 af met de opzet om ze onder de titel Hallelujah in zeven banden uit te geven. Maar dat jaar werd hij meerdere weken in het KZ Sachsenhausen vastgezet. Het werd hem onmogelijk gemaakt te emigreren, en in 1942 werd hij tot dwangarbeid gedwongen en op 12 maart 1943 naar Auschwitz gedeporteerd, waar hij vermoedelijk onmiddellijk na aankomst is vermoord. Het was hem echter wel gelukt zij muzikale nalatenschap in veiligheid te brengen. Die bevindt zich tegenwoordig in de Schreiber Jewish Music Library in Philadelphia. Naast zijn muziekhistorisch werk schreef hij ook literair werk, zoals gedichten en theaterstukken, waarin zijn filosofische en religieuze interesse doorklinkt.

Welnu, deze Arno Nadel schreef in het joodse geïllustreerde tijdschrift Ost und West [jaargang 12 (1912), Heft 6 (S. 525 - 532)] een lyrische beschouwing over de Spinozabuste die kort daarvoor door Georg Wienbrack gemaakt was. Dat tijdschrift dat van 1901 – 1923 heeft bestaan, is gescand door het Internetarchief Jüdischer Periodika. Ik heb via OCR van de scans weer tekst gemaakt en neem hierna deze beschouwing, zoals ze tegenwoordig niet meer gemaakt worden, graag op. Het artikel was met drie afbeeldingen van het beeld geïllustreerd (Halbfertiger Kopf, Vorder-Ansicht, Seiten-Ansicht), maar die zijn te donker in de scans; alleen van de laatste neem ik iets op.

Lees verder...

Georg Wienbrack (1877-1953) Spinoza-buste uit 1911 [2]

In het vorige blog schreef ik al nadat ik de gegevens uit Altkirch had genoteerd: “Ziedaar het verhaal, de mythe wellicht, over het ontstaan van deze buste (daarover in een volgend blog meer).” Ik was toen al het essay dat Arno Nadel in 1912 schreef, “Eine Idealbüste Spinozas”, tegengekomen en wilde dat in een volgend blog brengen, maar ik bleef verder zoeken en ontdekte toen dat in onderstaand boek ook aardig wat informatie te vinden is die zowel een mooie bevestiging als ook een aanvulling is op wat ik al bracht.

 

Jürgen Stenzel, Philosophie als Antimetaphysik: zum Spinozabild Constantin Brunners. Volume 10 van Schriftenreihe der Spinoza-Gesellschaft. Königshausen & Neumann, 2002
[books.google]

In het eerste hoofdstuk, waarin de auteur de ontwikkeling van Brunners filosofie en zijn ontdekking en – geheel eigen - opname van Spinoza’s filosofie daarin weergeeft, komt ook informatie over onze beeldhouwer van de Spinoza-buste aan bod.  

Lees verder...

Georg Wienbrack (1877-1953) Spinoza-buste uit 1911

Spinoza-buste van Georg Wienbrack, zoals afgebeeld in het boek van Ernst Altkirch, Spinoza im porträt, Jena, 1913Daar ik eerder weinig gegevens over Georg Wienbrack kon vinden had ik nog geen blog over hem, maar wel al lang een afbeelding van zijn Spinoza-buste in het blog met ‘beelden van Spinoza’. Ernst Altkirch had in Spinoza im Porträt (1913) wel enige informatie, maar weinig, slechts dit: De Duitse beeldhouwer werd geboren in Berlijn, was privéleerling van Peter Breuer. Hij maakte een Beethoven-buste en een portretmedaille van Constantijn Brunner, en in 1911 schiep hij “eine Idealbüste Spinozas.” *)
Hij kwam tot dit werk door bestuderen van het werk van Brunner, vooral door deze passage in diens Spinoza gegen Kant:

“Aber dann! Dan – zur selben Zeit, als in Kant das Volksdenken so zu Kräften gekommen und der Schlag gegen die Idee geführt war, da erfolgte auch auf der Stelle der Gegenschlag. Aus der Nacht des Vergessenseins wunderbar erweckt hob sich Spinoza, augenblicklich ein aus dem Nichts ins Riesige Gewachsener, - umschienen von Wahrheitgsglanz und Heiligkeit eine Gestalt, wie sie langen Jahrhunderten nicht in die Phantasie der Menschen gekommen war.”

Ziedaar het verhaal, de mythe wellicht, over het ontstaan van deze buste (daarover in een volgend blog meer).

Lees verder...

Heinrich Kratz: Spinoza's Ansicht über den Zweckbegriff

Over deze Heinrich Kratz kan ik verder niets vinden, dan dat hij in 1836 geboren zou zijn (volgens Hathitrust].*) Er is wel informatie over ene Heinrich Kratz, maar dat moet om iemand anders gaan dan deze Kratz die de auteur is van een proefschrift over Spinoza's Ansicht über den Zweckbegriff, dargestellt und beurtheilt von Heinrich Kratz [J.H. Heuser'sche Verlags-Buchhandlung, Neuwied und Leipzig, 1871 - 49 p.]

Ik vind de inleiding wel interessant, waarin hij aangeeft hoe je respectvol de filosofie van Spinoza, de eminent-systematischen Denker, dient te benaderen. Die voorafgaande tekst haal ik naar dit blog. In wat daarna volgt geeft hij nog wel een redelijk treffende samenvatting van de hoofdlijnen van Spinoza’s leer (waarin hij hier en daar kritiek uit op interpretaties van Kuno Fischer). Ook is nog wel interessant hoe hij het spreken over doel-middel en oorzaak-gevolg ontleed en met elkaar in verband brengt en suggereert dat Spinoza mogelijk te haastig is met zijn conclusie dat denken in doelen de natuurlijke verhouding oorzaak-gevolg zou omdraaien. Ik denk dat hij daarin nog wel een zinvolle bijdrage levert aan degenen die het anti-doel-denken van Spinoza willen bestuderen.

Opvallend is dat hij schrijft: "Spinoza beschränke den Begriff des Zwecks auf die menschliche Innenwelt und (p. 25) er erkenne den Zweckbegriff innerhalb der menschlichen Sphäre ausdrücklich an." Hij heeft niet gezien dat Spinoza de menselijke handelingen ook alleen maar uit efficiënte oorzaken laat volgen en het menselijke doel-idee als een imaginatio ziet.

Aan de manier waarmee hij meent te kunnen ‘bewijzen’ dat de natuur doelen kent, begrijp je niet dat hij er doctor in de filosofie mee is kunnen worden. Zo onder de maat is die redenering. Ik denk dan ook dat het wel terecht is dat er verder niets meer van hem is vernomen – althans op internet te vinden. Maar die inleiding is wel aardig.

Lees verder...

Mijn 'viering' van Wereldhumanismedag

Ik breng vandaag in herinnering dat op 9 september 2008 de afgevaardigde David G. LITTMAN namens de ASSOCIATION FOR WORLD EDUCATION & INTERNATIONAL HUMANIST AND ETHICAL UNION tijdens de 9e bijeenkomst van de UNITED NATIONS HUMAN RIGHTS COUNCIL die werd gehouden in Geneve van 8–26 september 2008 bij de behandeling van het “Annual Report of the UN Commissioner for Human Rights and Reports of the OHCHR” een gezamenlijke verklaring uitbracht waarin er bij de Raad op werd aangedrongen prioriteit te geven aan vrijheid van meningsuiting boven wettelijke eisen van staten om zich te houden aan de wetten van God. Het gedeelte waarin Spinoza nadrukkelijk werd aangehaald (ca 25% van de hele tekst) haal ik naar dit blog: Lees verder...

Vissen naar ongelovigen

Vandaag is het Wereldhumanismedag, ook wel 'de dag van het levensoptimisme' genoemd. Humanistische organisaties in heel Nederland houden open dagen, acties, lezingen en andere evenementen.
Deze activiteiten vallen dit jaar samen met de ‘kerkennacht’. De Kerkennacht is een tweejaarlijks oecumenisch evenement, waarbij tal van kerken en gebedshuizen (dit jaar ruim vijftig) in dit weekend hun deuren openen en iets organiseren voor nieuwsgierige bezoekers. Ik lees vandaag in Trouw dat de achterliggende gedachte is: “wat is voor mensen die niets met religie hebben leuk en interessant?”

Wereldhumanismedag, met dit jaar de levenskunstslogan ‘Durf te denken, durf te doen’, is een initiatief van de Humanistische Alliantie, het netwerk van ruim 40 humanistische organisaties in Nederland, waaronder Humanitas, Hivos, Universiteit voor Humanistiek, Humanistisch Vormingsonderwijs, Humanistisch Verbond, humanistische verzorgingshuizen en (religieus) humanistische en atheïstische humanistische verenigingen. [cf.]

Vanuit de Openbare Bibliotheek Amsterdam is de hele avond uitzending in het kader van deze wereldhumanismedag. Tussen 22:00 - 23:00 uur portretteert Bart Leeuwenburgh “raddraaier Adriaan Koerbagh (1633-1669), vrijdenker en ‘ketter’, scherp criticus van 17e eeuwse religie en moraal.” [cf.]

Lees verder...

Kaddisj voor de website van Siebe Thissen

Heden heb ik moeten constateren en het ziet er naar uit dat ik tot mijn leedwezen moet doorgeven dat de website waarop Siebe Thissen jarenlang zijn teksten over Spinoza beschikbaar stelde, waaronder vooral zijn boek De Spinozisten, dat die website dus van het internet is verdwenen. Wie www.siebethissen.net/ ingeeft krijgt te zien: “This site has been suspended.” Jammer, jammer, jammer. Is de site nu echt overleden of slechts tijdelijk gestopt? Nu is er in ieder geval niet bij te komen. Wie op Google de naam Siebe Thissen typt krijgt als eerste hit mijn blog van 7 juni 2008.

Vijf jaar later is de site opgeheven, of is ie slechts tijdelijk  ‘opgeschort’, ‘hangend', ‘onderbroken’ en dergelijke betekenissen van ‘suspended‘? Dus misschien komt ie wellicht terug en is hij slechts in onderhoud of wordt ie opnieuw vormgegeven o.i.d.? Laten we het hopen, maar dan zou je van de provider toch een iets geruststellender mededeling mogen verwachten.  

Ik vrees vooralsnog het ergste, namelijk dat we hem kwijt zijn.
Daarom zeg ik kaddisj (maar een heel jaar van rouw houd ik niet vol)

Spinoza's joke

Freud zou het in zijn Der Witz und seine Beziehung zum Unbewußten in 1905 nog niet hebben durven suggereren (hij gaf wel veel voorbeelden van joodse humor die hij als buitensporig zelf-denigrerend typeerde), maar de professor in Yiddish and Comparative Literature aan Harvard, Ruth R. Wisse, durft het meer dan 100 jaar later (en, denk ik, na al die boeken van Jonathan Israel bij dezelfde uitgever) wél aan te stellen:

Met Spinoza’s analyse van het jodendom in de Tractatus theologico-politicus begon de joodse humor!

Kijk maar naar deze alinea in de inleiding van

Ruth R. Wisse, No Joke. Making Jewish Humour. Princeton University Press, 2013

[...] “All this is to say that this book explores Jewish humor at the point that it becomes a modern phenomenon. A creation of the Jewish people, drawing on its texts and habits of mind as well as heart, reflecting its historical development and interaction with surrounding cultures, it emerges from Baruch Spinoza's mid-seventeenth-century denial of any functional reciprocity between the divine and human spheres, thus undercutting the philosophical basis of the covenant without dissolving the community formed by its demands. The ensuing rifts between the religious and agnostics, elites and masses, and especially warring impulses of loyalty and restiveness within individual Jews and their communities generates the humor that is this book's subject. Jews who found cognitive security in tradition or revolution may not have needed humor to reconcile their contrarieties, but they became the unwitting butt of the conflicted Jews who did.” [p. 24]

Het is de enige plaats waar Spinoza voorkomt in dit boek, maar het is meteen wel een zeer funderende.

Lees verder...

'Big History' en Spinoza? [5]

Speurend naar sporen over dit thema kwam ik terecht bij een kort blogje van Dick DeShaw op zijn website "Spinoza on Science and Stress" [ik had al eens een blog over zijn site]. De titel van DeShaw's blog dat dateert van 27 november 2008, luidt:

                    A Vastly Simplified History of a Higher Power

We live in a big universe. It is getting bigger everyday.

             
But the universe is only about a fourth of the size of the dark matter and energy that surrounds it. Nobody knows if that is all there is. We did not even know about dark matter and energy till recently. Our planet is small." [cf. hier]

Dat was het. Maar toen ik verder bladerde op zijn site, kwam ik tot mijn verrassing een blog met een reactie tegen op een reactie van Mark Behets op dat blog over zijn tekst - mét ook enige aardige woorden over deze site. Ik heb zijn blog als reactie geplaatst op mijn blog over "Dick DeShaw's Spinozablog & Graphic Essay on Spinoza" zie hier.

Interessante vraag: hoort de - onzichtbare, hypothetische - donkere materie nu tot ons universum, of 'zwemt' het ons bekende universum daarin en is het eigenlijke universum dus zeer veel groter (zoals 't schetsje van Dick DeShaw' lijkt te suggereren)?

Dat 'Higher Power' in de titel van DeShaw's blog bevalt me wel - als dat niet naar Spinoza's God verwijst... Dei potentia est ipsa ipsius essentia [Ethica 1/34]. Ik weet ook wel dat het universum bij Spinoza niet God is, maar een effect van God, de middellijke oneindige modus ofwel natura naturata, maar het is zo'n aardig woordenspel. Daarover, over hoe gebrekkig en antropomorfistisch onze niet-mathematische woorden zijn, ging de reactie van DeShaw.

[Info en onderstaande tekening van wiki]

File:DarkMatterPie.jpg 

'Big History' en Spinoza? [4]

Hierbij verwijs ik in deze kleine serie over 'Big History' en Spinoza? [1, 2, 3] naar een aantal korte video's van Rebecca Newberger Goldstein waarnaar ik in een blog van 26 juni 2010 al eens verwees. Daaruit citeer ik de volgende alinea's

Rebecca Newberger Goldstein: It is surprising how Spinoza has really popped up again. He has been resuscitated, and I keep getting more and more invitations to talk on Spinoza, to publish chapters and anthologies on Spinoza. When I was coming up through graduate school and was a young assistant professor, Spinoza was really out of fashion. You know, he is a metaphysician. He tries to deduce the nature of the world through pure reason. This is very out of fashion and, you know, for good reason actually. We need science. We need empirical evidence. We can’t just use mathematical reasoning to deduce the nature of the world. However, the man’s intuitions were astonishing in so many different fields, in cosmology, in neuroscience and certainly in philosophy. His intuitions, forget the crazy arguments he gives for everything, his intuitions are being vindicated time and time again. You know but of course Einstein is probably the most famous Spinozist. He loved the man. He wrote a terrible poem in German you know that begins, “How much do I love this holy man?” “Words cannot tell.” It’s so there is something about Spinoza that inspires in many and certainly in me a tremendous love.

[…]

Well you know he redefines God so that it means something like the final theory of everything, the final theory that we won’t be able to get to. There is a kind of incompleteness theorem in Spinoza that we won’t be able to get to, but know that explanations go all the way down. it’s turtles all the way downThe world… If we understood what the world was we would see why these laws of nature have to prevail and why the world had to exist the way it does and why it had to exist and that’s his notion of God. It’s really and that’s why a few string theorists have told me after they read my book, “Oh yeah, I’m a Spinozist too.” You know I believe explanation goes all the… You know that story about how it’s turtles all the way down. Well it’s explanation all the way down even though we won’t get to it because the explanations are infinite and we’re finite and that’s Spinoza’s guide. 

[Van hier, met transcriptie]

Lees verder...

'Big History' en Spinoza? [3]

Naar aanleiding van de vorige blogs over 'Big History' en Spinoza [1 en 2] ontving ik per e-mail informatie die ik interessant genoeg vind om er in een apart blogje aandacht aan te geven. De tekst luidt:

Meer over de Big History is te vinden in het in september 2012 verschenen boek van Peter Westbroek: "De ontdekking van de aarde". Daarin heeft hij het niet alleen over het geheugen van de aarde (pag. 51) maar gaat ook in op de "Omslag van de wetenschap" waarbij wel Descartes aan bod komt maar Spinoza nergens genoemd wordt. Voor een Leidse prof toch een minpunt. Maar het boek is fascinerend.

Harry Roestenberg

   

Lees verder...

'Big History' en Spinoza? [2]

Laat ik net als Fred Spier, van de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica aan de UvA en auteur van Big History and the Future of Humanity [John Wiley and Sons Ltd, 2010 - cf blog van gisteren] beginnen bij deze indrukwekkende foto die de astronaut William Anders in 1968 maakte tijdens de vlucht van de Apollo 8 die (in de wedloop met Rusland) als eerste in een baan om de maan werd gebracht. De Nasa publiceerde de foto met de naam ‘Earthrice’, aardeopkomst naar analogie van maanopkomst [cf. Wikipedia].

Die foto laat duidelijk de planeet aarde zien en doet de kwetsbaarheid beseffen van die blauwe bol die onze woonplaats is. Het was voor Spier naar zijn zeggen dé inspiratiebron om zich bezig te houden met wat later Big History werd. Hij nam hem daarom ook als cover voor zijn boek en hij werd zelfs de icoon van de Students Big History Research Conference. Deze foto laat als het ware in één oogopslag zien hoe wij een onderdeel zijn van een immens groot geheel. En zie, uit dat besef enerzijds en een inmiddels gigantische hoeveelheid kennis ontstond een even gigantische ambitie: te komen tot een historische theorie van alles, inclusief de menselijke geschiedenis.

Lees verder...

Mikhail Katsnelson: 'wat een Spinoza'

Prof. dr. M.I. (Michail) Katsnelson; Foto credits: NWO/Arie WapenaarMikhail Katsnelson, hoogleraar theoretische natuurkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen die vorige week de Spinozapremie toegekend kreeg voor zijn baanbrekende onderzoek naar grafeen, vertelde aan ScienceGuide daar onder meer over:

“Niet alleen speelden de boeken van Spinoza een belangrijke rol in mijn leven, de naam van deze prijs is voor mij als Rus ook erg eervol. In Rusland zeggen we namelijk over erg slimme personen, ‘wat een Spinoza’. Het tegenovergestelde wordt misschien nog wel vaker gebruikt: ‘die man daar, dat is geen Spinoza’. “
[cf ScienceGuide - méér over Katsnelson bij de NWO]

'Big History' en Spinoza? [1]

Korte voorgeschiedenis over waarom ik het op dit blog ineens over ‘Big History’ heb. Drie weken geleden kreeg ik een mail van Klaas Meijer met een aantal onderwerpen, waaronder ook hij van gedachten wilde wisselen over de ontwikkeling van 'a Theory of Big History'. Ik zou daar wat nadere gedachten over krijgen, maar die bleven uit. Ik schreef hem: “Of ik warm kan lopen voor een 'Theory of Big History'... ik weet het nog niet zo. Maar misschien kun je me overtuigen.” Ik bedoelde uiteraard: in relatie tot Spinoza. Een week geleden kreeg ik weer een mailtje: Hans [van Twuiver] zal zaterdag 16 juni op de UvA een korte inleiding houden “over het belang van Spinoza's denken voor de theorieontwikkeling en de toekomst van Big History.” Of ik interesse had die op mijn blog aan te kondigen en eventueel te verslaan. Ik liet weten: “Zodra het (ook) met Spinoza te maken heeft, wil ik een bijeenkomst als dat nuttig lijkt graag ook op mijn blog aankondigen.
Aan Big History in de hele breedte (wat een groot onderwerp) op zich wil ik op mijn blog verder geen aandacht wijden. Uiteraard heeft iemand met brede belangstelling al vele boeken gelezen uit dit hele terrein. Maar om nou net te doen of Big History een soort kader of theorie is... Het komt me allemaal nogal pretentieus voor. Als je me meer informatie geeft, kondig ik de bijeenkomst op mijn blog aan. Ik weet nog niet of ik er zelf heenga.” De dagen gingen voorbij. Af en toe ging ik expres weer eens in  mijn mailbox kijken of er al informatie over de aankondiging van die bijeenkomst was. Je kan een bijeenkomst toch niet pas op het laatste nippertje aankondigen. Ik vernam echter niets meer.

Achteraf zie ik dat het om een bijeenkomst ging, waarvoor waarschijnlijk helemaal geen uitnodigingen voor aparte onderdelen meer mogelijk waren, denk ik. Van vorige week Van donderdag tot en met zaterdag ging in Amsterdam “The First Students Big History Research Conference” op het programma waarvan voor afgelopen zaterdag gepland stond: Big History and Spinoza - Hans van Twuiver, Rijkswaterstaat.

Dat alles heeft bij mij wat in gang gezet. Zo gaat dat.

Lees verder...

Benjamin Wiker bestrijdt "brilliant strategist" Spinoza

Vandaag had The Catholic World Report (CWR) een interview met Benjamin Wiker, de auteur van het onlangs uitgekomen Worshipping the State: How Liberalism Became Our State Religion. Op 16 jan. 2013 had ik een blog dat boek nog onderweg naar verschijnen was, en bracht ik grepen uit een column, “The Puzzle of Religious Liberty”, eveneens op CWR. Het boek kwam in maart uit en bevat, zoals bij Amazon in te zien is, flink wat over Spinoza.

Net als in die column ging het ook in dit interview met de titel “When the State Replaces God”, over Spinoza. Maar hij maakt er wel een beetje een karikatuur van diens theologisch-politieke filosofie. Ik citeer hierna dat deel:

Lees verder...

The world would be happier if...

N.a.v. de blogs Fred de Graaf kon zijn tong niet bedwingen, waarin het ging over dat mensen “nihil minus in potestate habere, quam linguam” [Ethica 3/2s]  en die van zojuist, Spinoza-cartoon op "gevaarlijke site", ontving ik van Mark Wijering deze fotootjes van de Spinoza finger puppet. Die hád ik al in de verzameling "Spinoza - overal voor te gebruiken", maar het is voor het eerst dat ik zie welke 'kennis' over Spinoza er via het bijbehorende label wordt verspreid.

[Ook te zien op Spinoza-Art en te koop bij The Toy Nook; of Amazon]  

Spinoza-cartoon op "gevaarlijke site"

Weer eens op zoek naar mogelijk nieuwe Spinoza-afbeeldingen, stuitte ik op deze Spinoza-cartoon. Ik kan er niet bij vertellen wie 'm gemaakt heeft of een link naar de site geven, want toen ik daarnaartoe doorklikte hield mijn beveiligingsprogramma dat tegen en deelde mee "website geblokkeerd" en "gevaarlijke pagina" die mij ontraden werd te betreden. Of ik er toch heen wilde? Ik kijk dan wel uit. Hier dus alleen het plaatje dat ik al wel had binnengehaald.
[En voor wie er wél heen durft, hier toch maar wel de link]

Spinoza... hij blijft gevaarlijk!

                                   

Klein geluk van de maandagmorgen

Dit móet ik even met u delen. Vanochtend belde 'mijn' boekbinder dat ik het kon komen ophalen. En zie wat een fraai resultaat, waar je heel blij van wordt. Het boek was weer eens in delen uit elkaar gevallen (daar had ik een fotootje van moet maken).
Ik weet nog dat ik het 23 jan. 2009 aanschafte bij het Antiquariaat Spinoza Amsterdam, want van mijn bezoek eraan maakte ik een blog. De lijm van de rug was keihard geworden, dus het spatte bij lezing op vele plekken uit elkaar. Jaren terug had ik de losse vellen waaruit het boek bestaat zelf al eens opnieuw gelijmd, maar dat hielp maar tijdelijk en het raakte weer op vele plaatsen los. Vorige week viel het weer in delen uiteen en er leek voor mij geen beginnen meer aan het nog eens te repareren. Maar het is een boek dat ik regelmatig ter hand neem, daar het nu eenmaal een Fundgrube blijft.

Dus ging ik kijken of ik een boekbinder kon vinden. Bleek er vlak bij mij in de buurt een z'n werkplaats te hebben. En zie hoe hij er een boek van heeft gemaakt - zo mooi als het nog niet eerder geweest is. Echt traditioneel handwerk. Met een naaimachine heeft hij katernen genaaid en het geheel ouderwets gebonden. Het bestáát nog!

Zie hier mijn Harry Austryn Wolfson, The Philosophy of Spinoza [Vol I & II, 1934; two volumes in one, 1958) als nieuwer dan nieuw.

             

Paul Janet (1823 – 1899) - een inleiding over Spinoza

Vandaag breng ik de inleiding van een boekje zoals ze tegenwoordig niet meer geschreven (kunnen) worden, n.l. uit de in 1868 uitgebrachte Nederlandse vertaling van een boekje van de Franse filosoof Paul Janet: Spinoza en het Spinozisme. Paul Alexandre René Janet

Janet werd na zijn studies hoogleraar moraalfilosofie te Bourges ((1845–1848) en Strasbourg (1848–1857), en vervolgens in logica aan het lycée Louis-le-Grand in Paris (1857–1864). In 1864 werd hij hoofd filosofie aan de Sorbonne en tot lid gekozen van l'Académie des sciences morales et politiques.

Hij schreef diverse werken op het terrein van filosofie, politiek en ethiek, zoals: La Famille, Histoire de la philosophie dans l'antiquité et dans le temps moderne, Histoire de la science politique, Philosophie de la Revolution Française. Volgens de Encyclopædia Britannica van 1911 zouden dit allemaal niet zulke originele werken zijn. Hij was een volgeling van Hegel en zijn hoofdwerk, Théorie de la morale, zou veel aan Kant ontlenen. Enfin, deze tweederangsfilosoof bezorgde een Franse vertaling van de KV: Court Traité sur Dieu, l'homme et la béatitude, traduction du Tractatus de Deo et homine ejusque felicitate de Baruch Spinoza (wellicht de Latijnse vertaling van de KV door Van Vloten?)

En hij schreef ook Spinoza en het Spinozisme, waarvan de vertaling in 1868 verscheen bij G.H. van der Schuyt te 's-Hertogenbosch. 

De inleiding  luidde aldus:

Lees verder...

Giacomo Casanova (1725 -1798) had één passage over Spinoza

Tot nog toe had ik geen verwijzing naar de Spinoza-website van de Belg Willy Schuermans, maar nu heb ik een reden om op dat blog te wijzen, nu hij een paar dagen geleden blogde over de nieuwe uitgave van de Histoire de ma vie van Casanova waarvan onlangs het eerste deel verscheen in de Bibliothèque de la Pléiade, gebaseerd op de autograaf die sinds 2010 (voor 7 miljoen euro) in het bezit is van de Franse Bibliothèque Nationale.

Casanova maakte gedurende zijn leven verschillende reizen door Europa. Vaak onder de naam Chevalier de Seingalt. Hij bezocht Spanje, Engeland, de Nederlanden, Pruisen, Rusland en Zwitserland. Tijdens die reizen ontmoet hij mensen als Paus Clemens XIII, Jean-Jacques Rousseau, Mozart en Voltaire. Clemens XIII was zo gecharmeerd van de jonge avonturier uit Venetië dat hij hem tot ridder in de Orde van het Gulden Spoor verhief. In 1756 werd Giacomo Casanova tot vijf jaar gevangenschap veroordeeld in Piombi, de beroemde gevangenis in het Dogenpaleis in Venetië. De inquisitie verdacht hem van hekserij. Casanova ontsnapte uit de gevangenis naar Parijs, waar hij door in 1758 een loterij op te zetten rijk werd. In Parijs noemde hij zichzelf Jacques Casanova en publiceerde hij Renconte de ma fuite des plombes de Venise (Verhaal van mijn ontsnapping uit de loden gevangenis van Venetië). Tussen 1758 en 1760 reisde hij tweemaal naar de Nederlanden en van 1774 tot 1782 was hij politiespion in Venetië. Daarna werd hij van 1785 tot aan zijn dood bibliothecaris van de graaf Joseph von Waldstein-Wartemberg op het kasteel Dux in de Bohemen. Hier liet hij zijn verhaal over de ontsnapping uit de Piombi-gevangenis drukken en ook zijn  Mémoires en het beroemd geworden Histoire de ma vie.

In het voorwoord daarvan schreef Casanova:

Lees verder...

Fred de Graaf kon zijn tong niet bedwingen

De voorzitter van de Eerste Kamer schaarde zich in het rijtje voorbeelden van mensen die “nihil minus in potestate habere, quam linguam,” zoals Spinoza in Ethica 3/2s schreef: “De ervaring geeft echter voorbeelden te over van mensen die over hun tong geen enkele macht hebben en niets minder kunnen matigen dan hun begeerte.”

Kortom, we hebben er weer een onnozel voorbeeld bij. De Graaf beleefde op 30 april als voorzitter van de gecombineerde Kamers der Staten Generaal de mooiste dag van zijn leven. Maar in z’n ijdelheid kon hij niet voor zich houden hoe hij de dag nóg mooier had gemaakt door met een simpele manipulatie Geert Wilders uit de Commissie van In- en Uitgeleide van de nieuwe koning te weren. De ijdele man kon daar alleen maar ten volle van genieten als iedereen dat wist. Hij zocht beloning voor zijn deugd en had aan die deugd zelf niet genoeg. Dus liet hij woensdag via de Volkskrant weten hoe hij dat kunstje had geflikt. Waarmee hij aantoonde nog weinig van de Haagse mores af te weten. De rapen gaar – De Graaf kon opstappen. Uiteraard. “De eer aan zichzelf houden”, heet dat. Hoe had hij zijn eer groter willen maken door – o domheid – zijn prestatie met ons te delen; nu mag hij hem houden.

Lees verder...

Leo Strauss, Das Testament Spinozas (1932)

Nadat hij in 1930 zijn dissertatie Die Religionskritik Spinozas had verdedigd en gepubliceerd, schreef Leo Strauss (1899 - 1973) in de Bayerische Israelische Gemeindezeitung in 1932, het jaar waarin overal in Europa, ook in Rusland, en in Amerika het feit van het 300e geboortejaar van Spinoza werd gevierd, maar vooral omdat veel joden Spinoza als ‘hun grootste jood’ als het ware naar zich toe haalden, “Das Testament Spinozas,” waarin hij redelijk sereen zijn bezwaar verwoordde tegen deze joodse claim. Hij schreef:

“Spinoza is nicht Jude geblieben, während Descartes, Hobbes und Leibniz Christen geblieben sind. Es geschieht also nicht in Spinozas Sinn, daß er in das Pantheon der jüdischen Nation aufgenommen wird. Unter diesen Umständen scheint es uns ein elementares Gebot der jüdischen Selbstachtung zu sein, daß wir Juden endlich wieder darauf verzichten, Spinoza für uns in Anspruch zu nehmen.”

Mocht Spinoza gevierd moeten worden dan alleen een viering van onafhankelijkheid. Zo schreef hij: "Spinoza wird verehrt werden so lange es Menschen gibt (...), die wissen, was damit gemeint ist, wenn man sagt: Unabhängigkeit." Volgens hem was het niet in overeenstemming met Spinoza’s eigen wens dat hij opgenomen zou worden in het pantheon van de joden. Strauss verwierp derhalve een joodse viering van Spinoza daar zo’n viering geen recht zou doen aan Spinoza’s onafhankelijkheid en autonomie. 

Die tekst is nog steeds interessant om te lezen. De Duitse tekst heb ik niet, maar de Engelse versie is op archive.org te vinden in The Early Writings (1921-1932) vertaald door Michael Zank. Daaruit heb ik dat stuk (na flink wat fatsoeneerwerk) hierna opgenomen.

Lees verder...

Spiñoza was eigenlijk de naam… we noemen hem Spinoza

… ‘Spineosa’ schreef huisbaas Van der Spyk.

In het eerste nummer van Chronicon Spinozanum [1921] schreef Carl Gebhardt over een onderzoekje dat hij deed naar “Der Name Spinoza” [p. 272 276] Er waren diverse benamingen in gebruik en het leek hem nuttig dat daar eenheid in kwam. Ik neem het hier (nog zonder voetnoten) graag over, daar ik het nog steeds zeer informatief vind. Opvallend is wel dat het hem alleen om eenheid in de achternaam ging, Spinoza, de voornaam liet hij over aan ieders voorkeur.

Lees verder...

Samuel Hirszenberg (1865 – 1908) schilderde tweemaal Spinoza: als kind en als uitgestotene

Z’n twee Spinoza-schilderijen bracht ik al vijf jaar geleden (daarover onderaan dit blog méér) en z’n naam viel eerder in blogs, maar een eigen blog had ik nog niet aan hem gewijd. Het werd tijd. Tweemaal hield hij zich met een schilderij over Spinoza bezig: een vroeg werk in 1888 dat geïnspireerd zou zijn op werk van de Pools-joodse schilder Maurycy Gottlieb, werd het symbolische schilderij Uriel Acosta i Spinoza (Uriel d’Acosta en Spinoza als 7-jarig kind).

             Samuel Hirszenberg, Uriel Acosta i Spinoza  

   S. Hirszenberg "Uriel d'Acosta Instructing Young Spinoza" [van hier]  

Een van z’n laatste werken ontstond in 1907, het jaar waarin hij naar Palestina trok, ik neem aan dat hij het nog in Polen maakte: Spinoza wyklêty (geëxcommuniceerde Spinoza). [Zie onder]

Zelfportret van Samuel HirszenbergTegen de zin van zijn vader, maar gesteund door een doktor kon hij als 15-jarige beginnen aan de Academie voor Beeldende Kunst in Kraków. Van 1885-1889 zette hij zijn studie voort aan de Akademie der Bildenden Künste München. In 1889 had hij een inzending bij de Kunstverein München, daarna toonde hij werk in Parijs waar hij een zilveren medaille won en waar hij aan de Académie Colarossi zijn opleiding voltooide. In 1891 keerde Hirszenberg naar Polen terug en in 1893 vestigde hij zich in zijn geboortestad Lodz.

Lees verder...

Overdenking uit het Spinoza-brevier…

Deze dagen heb ik weer eens Gebhardts Spinoza. Von den festen und ewigen Dingen uit 1925 ter hand genomen – die knappe weergave zonder geometrische ordening van Spinoza’s filosofie die ik in een blog Gebhardts Spinoza Brevier heb genoemd. Mateloze bewondering heb ik voor hoe knap hij dit werk heeft uitgevoerd. Hoeveel Spinoza-studie moet hieraan ten grondslag hebben gelegen.

Heel af en toe lees ik er weer eens in. Ik wilde dat ik het kon opbrengen om als een soort Spinozistische monnik er dagelijks in ‘te brevieren’. Er is veel uit Gebhardts weergave op te steken. Ook de inleiding is overwegend een genot om te (her)lezen. Maar…

Telkens verbaas ik me er weer over hoe hij in die inleiding meermalen schrijft dat idee “Geist oder Wesenheit” is [p. XXVIII]. Zo schrijft hij een pagina verder: “Stehen auch die Ideen untereinander in deselben sachlichen Bezogenheit wie die Körper, deren Wesenheit oder deren Geist sie sind… etc”.

                    

Lees verder...

Afscheidscollege over "Is er meer dan een God?"

Morgen, vrijdag 14 juni 2013 om 15:00 uur geeft prof. dr. B.H. (Ben) Vedder, hoogleraar Metafysica, Kenleer en Godsdienstfilosofie, bij zijn aftreden als hoogleraar een openbaar afscheidscollege getiteld: Is er meer dan een God - Over de vraag naar de laatste eenheid.

De afscheidsrede van Ben Vedder is de afsluiting van een congres dat als titel heeft: Thinking Plurality (Het denken van meerdere zaken tegelijk). Het thema komt voort uit de ervaring dat de klassieke filosofie zich altijd heeft gericht op eenheid en dat deze gedachte van uiteindelijke eenheid niet langer houdbaar is. De filosofie vooronderstelt niet langer vanzelfsprekend uit te komen, of te beginnen, bij een eerste en hoogste beginsel, dat God genoemd wordt. Filosofie is geworden tot een interpreteren van de werkelijkheid, ook van de uiteindelijke werkelijkheid. Juist als het over het uiteindelijke gaat is een voorzichtig en voorlopig duiden meer op zijn plaats dan een voorbarig zeker weten. Het wijsgerig godsbeeld verandert dan van een beeld van een absolute, boven de tijd staande, werkelijkheid in het beeld van een vooruitlopende richtingwijzer die tegelijk ‘voor-lopig’ is.

Locatie: Aula van de Radboud Universiteit, Comeniuslaan 2
Organisator: Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen

Lees verder...

Ging het Spinoza om "une société totalitaire drapée dans l'alibi de la liberté de conscience"?

Henry Méchoulan (1932) is een Franse historicus en filosoof, gespecialiseerd in de Verlichting. Hij was directeur van het Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) in Parijs.

Méchoulan schreef Amsterdam au temps de Spinoza (1990, Ned. vert. Amsterdam ten tijde van Spinoza. Geld en vrijheid, 1992), een studie over het rijke Amsterdam in de 17e eeuw, waarin hij liet zien dat het rationeel en tolerant denken van die tijd leidde tot een vrijere samenleving; geld en vrijheid gingen hand in hand.

Verder publiceerde hij Le sang de l´autre ou l´honneur de Dieu (1970), Raison et altérité chez Fadrique Furió Ceriol (1973) en vertaalde en annoteerde hij Menasseh ben Israëls Espérance d´Israël (1979).

Verder was van hem (het kwam eerder al in een blog voorbij)
Henry Méchoulan, Être Juif à Amsterdam au temps de Spinoza, [Paris, Albin Michel, «Présences du judaïsme», 1991].

Het lijkt erop dat het boekje uit ’90 nog eens omgewerkt is tot (of wellicht alleen een andere titel en cover kreeg):

Henry Méchoulan, Amsterdam XVII siècle. marchands et philosophes. Les bénéfices de la tolérance. Autrement, 2008

[Zie hier nog meer werken van zijn hand]

  

Nu kwam deze maand een dun boekje (53 pagina’s) uit van Henry Méchoulan, Le droit et le sacré chez Spinoza [Berg International, juni 2013], waarin hij volgens de uitgeverstekst zou betogen dat Spinoza voorstond “une société totalitaire drapée dans l'alibi de la liberté de conscience.”

Komt nu de aap uit de mouw? Goed opletten dus maar. 
Latere toevoeging: Zie op Spinoza Kring Lier W. Schuermans over dit boekje.   

Zie ook blog van 20-06-2014: Méchoulan - om met een grote boog omheen te lopen. 

                Stan Verdult

Cartoon illustreert dat spinozisme geen atheïsme is

            Lees verder...

Spinoza e la storia


Illustratione e grafica di Anna Masini [www] Programma-PDF
[méér info in Portugees]

Irwin Edman (1896 – 1954) mét Spinoza naturalistisch filosoof

"Spinoza occupies a place in the history of philosophy as curious as it is famous. There is probably no thinker more widely known to the general reading public and no work actually less read."

Deze woorden schreef deze filosoof in een recensie van het boek van Harry Austryn Wolfson in The New York Times van 22 juli 1934. Ik wil ze hier doorgeven en vasthouden - omdat ze nog steeds gelden. 

Irwin Edman was filosoof en dichter die boeken voor collega’s schreef, b.v. over de filosofie van Santayana, maar ook voor een breed publiek van geïnteresseerde lezers boeken als The Contemporary and His Soul, Candle in the Dark, Philosopher's Holiday, en Philosopher's Quest. Hij bleef met zijn filosofische interesse dicht bij de praktische problemen van het leven. Hij doceerde aan de Columbia Universiteit van 1920 – 1954. Een van z’n gezegdes zou geweest zijn [cf]:

Life is always at some turning point.

Lees verder...

Emoties vooral op de cognitieve aspecten bezien

Gisteren bracht de NDPR een bespreking door Matthew J. Kisner (University of South Carolina) van

Lisa Shapiro and Martin Pickavé (eds.), Emotion and Cognitive Life in Medieval and Early Modern Philosophy. Oxford University Press, 2012, 296pp., ISBN 9780199579914. [books.google

Waarin o.a. de hoofdstukken:

Lisa Shapiro, "How We Experience the World: Passionate Perception in Descartes and Spinoza"

Lilli Alanen, "Spinoza on Passions and Self-Knowledge: The Case of Pride"

Lees verder...

Drie laureaten NWO-Spinozapremie 2013

Gisteren zijn door de NWO de winnaars van de Spinozapremie bekend gemaakt. Dit is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. NWO kent de prijs toe aan Nederlandse onderzoekers die tot de absolute top van de wetenschap behoren. Laureaten doen voortreffelijk, baanbrekend en inspirerend onderzoek. Bovendien zijn zij internationaal vermaard en een inspiratie voor jonge onderzoekers. De winnaars krijgen elk 2,5 miljoen euro om te besteden aan onderzoek naar keuze.

Op 27 september 2013 vindt de feestelijke uitreiking van de NWO-Spinozapremies plaats in de Nieuwe Kerk in Den Haag. De laureaten presenteren daar hun onderzoek en hun plannen met de premie.
Het gaat om een Belg, een Nederlander en een Rus, allen in Nederland werkend - een voorwaarde voor deze "Nederlandse Nobelprijs":


vlnr de Belg, de Nederlander en de Rus 

Prof. dr. ir. B.M. (Bert) Weckhuysen (1968), hoogleraar Anorganische Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht

Prof. dr. P.Th.J.M. (Piek) Vossen (1960), hoogleraar Computationele Lexicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam

Prof. dr. M.I. (Michail) Katsnelson (1957), hoogleraar Theoretische Natuurkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen

Geheel rechts NWO-voorzitter Jos Engelen die de NWO-Spinozapremies 2013 bekend maakte. [Credits foto: NWO/Arie Wapenaar]

Een preek van Spinoza – volgens Harry Austryn Wolfson

Harry Austryn Wolfson in de Widener Library te Harvard; foto: Dmitri Kessel 01-11-1957Toen ik mijn blog “Was Spinoza averroïst?” voorbereidde, was het rijke The Philosophy of Spinoza van Harry Austryn Wolfson uit 1934 een van de boeken die ik raadpleegde. [Blog over Wolfson]. 

Sindsdien heb ik er weer diverse hoofdstukken in gelezen. Dat is grotendeels genieten over hoe hij je vanuit zijn grote eruditie, alvorens bepaalde gedeelten van Spinoza te behandelen eerst meeneemt naar hoe Aristoteles en vele Middeleeuwse filosofen, zoals Gersonides, Crescas en vooral Maimonides de daar aan de orde zijnde kwestie behandelen. Dat leidt dikwijls tot groter begrip van welke oude vragen Spinoza in zijn stellingen aan de orde heeft en welke eerdere antwoorden hij of overneemt of (vaker) attaqueert.
Soms leidt het tot enige ergernis door een zeer eigenzinnige invulling door Wolfson. Om een voorbeeld te noemen: ook al geeft hij toe dat Spinoza een bewustzijn bij God niet uitdrukkelijk behandelt, construeert hij die overtuiging bij hem aan de hand van die vroegere filosofen en meent hij zo te laten zien dat Spinoza van Gods bewustzijn uitgaat, wel móet uitgaan, gezien de eenheid van zijn natuuropvatting - en hij de mens immers bewustzijn toekent. Dus…

Maar ik wilde hier geen discussie met Wolfson aangaan en eigenlijk iedereen die al redelijk thuis is in Spinoza’s filosofie, toch vooral lezing van dit boek aanraden daar je er zoveel meer over vele kwesties uit te weten kunt komen. Beginners raad ik het boek nog niet aan, daar je ook makkelijk op een enigszins verkeerd spoor terecht kunt komen (bijvoorbeeld t.a.v. zijn opvatting over de attributen als door ons verstand a.h.w. uitgevonden).

In dit blog leek me wel aardig om zijn slotwoorden over te nemen, waarin hij Spinoza in zijn slothoofdstuk “What is New in Spinoza?” een viertal gedurfde vernieuwingen toekent en één waandenkbeeld, namelijk dat hij meende met een volkomen nieuwe theologie en religie te komen en niet door had, zich niet er bewust van was wat de betekenis van zijn radicale interpretatie van de oude theologie en wat de reacties zouden zijn van de gevestigde religies. En hij eindigt dan met Spinoza een preek in de mond te leggen.

Lees verder...

Science support Spinoza

De Miyagi University of Education in Japan heeft een bericht over een project “Science support Spinoza”. Op het Engelse gedeelte van de website is er niets over te vinden en aan Japans ben ik nooit toegekomen… Dus kan ik er niets over te weten komen. Er is een apart plaatje voor gemaakt, wellicht een soort logo, en dat is het enige wat ik erover kan melden.

Alweer een boek onder co-redacteurschap van Andrea Sangiacomo

dr. Andrea SangiacomoHet is opvallend, zo’n grote productie als de Spinoza scholar Andrea Sangiacomo laat zien, die sinds kort in Groningen is komen werken aan een Spinoza-project (ricercatore post-doc all’università di Groningen) en een lezing gaf tijdens de ledenvergadering van de VHS.
[Zijn productielijst op rug.academia.edu]
Voor de cover van dit Italiaanse boek over “de zin van het woord” is het standbeeld van Spinoza bij de Stopera gebruikt.

La Ragione della Parola. Religione, Ermeneutica e Linguaggio in Baruch Spinoza (a cura di Francesco Camera e Andrea Sangiacomo). I Cento Talleri, 2013

                        

Lees verder...

De niet te stoppen fascinatie voor het bewijzen van God

Twee jaar na Rebecca Newberger Goldstein's 36 Arguments for the Existence of God en na vele andere boeken over God, verscheen deze week dit boek van de journalist die zich al jaren met godsbewijzen en vergelijkbare literatuur bezighoudt (zie hier op zijn website b.v. z'n bespreking van Goldsteín's boek)

Nathan Schneider, God in Proof: The Story of a Search from the Ancients to the Internet. University of California Press, June 2013.

Lees verder...

Was Spinoza averroïst?

Detail Averroës in fresco van Andrea di Bonaiuto (1346 – 1379) in Santa Maria Novella, Florence: de Triomf van de Heilige Thomas van Aquino, met onder zijn troon midden Averroës, links Sabellius en rechts Arius, allen overwonnen ‘ketters’Dit is weer één van de vele etiketten die je op Spinoza geplakt ziet worden. In ieder geval was averroïsme iets heel ergs… en dus deelt Spinoza het kwaadaardig aureool van tegenstanders en bestrijders met Averroës (Ibn Rushd). Om een idee te hebben waarover het gaat neem ik hier het begin van het lemma van Sten Ebbesen in de Routledge Encyclopedia of Philosophy over:

'Averroism', 'radical Aristotelianism' and 'heterodox Aristotelianism' are nineteenth- and twentieth-century labels for a late thirteenth-century movement among Parisian philosophers whose views were not easily reconcilable with Christian doctrine. The three most important points of difference were the individual immortality of human intellectual souls, the attainability of happiness in this life and the eternity of the world. An 'Averroist' or 'Radical Aristotelian' would hold that philosophy leads to the conclusions that there is only one intellect shared by all humans, that happiness is attainable in earthly life and that the world has no temporal beginning or end. Averroists have generally been credited with a 'theory of double truth', according to which there is an irreconcilable clash between truths of faith and truths arrived at by means of reason. Averroism has often been assigned the role of a dangerous line of thought, against which Thomas Aquinas opposed his synthesis of faith and reason. The term 'Averroism' is also used more broadly to characterize Western thought from the thirteenth through sixteenth centuries which was influenced by Averroes, and/or some philosophers' self-proclaimed allegiance to Averroes. [cf hier]

In de Middeleeuwse christelijke wereld was Averroës / Ibn Rushd een van de meest verworpen denkers. Er werd daartoe een averroïsme uitgevonden waarin hem denkbeelden werden toegeschreven die niet van hem waren, zoals de leer van de ‘dubbele waarheid’ (theologie en filosofie zouden over eenzelfde zaak verschillende waarheden kunnen hebben) – zou een scholastieke uitvinding zijn.

[In deze afbeelding van Giovanni di Paolo overweldigt de heilige Thomas van Aquino Averroës die vertwijfeld in de boeken een ontsnapping hoopt te vinden. Op de grond zou men zich ook Spinoza kunnen verbeelden, terwijl Jacobi met een geloofssprong op de katheder terecht is gekomen van waar hij Spinoza nihilisme en averroïsme verwijt; in ieder geval deed Leo Strauss dat]

Lees verder...

Koerbagh-petitie stevent af op zo'n 440 à 450 ondertekeningen

Vergeleken met vele andere petities spreekt de petitie "Een monument voor Adriaan Koerbagh" slechts een heel bescheiden, maar wellicht op een of andere manier 'excellente' categorie mensen aan.

De petitie werd gestart op 10 april 2013.
de 1e week           174 ondertekeningen
de 2e week            67 
weel 3 t/m 8         134
Totaal t/m 5 juni  375  ondertekeningen

Gepland is dat op 8 juli de inschrijvingen worden gestaakt en de petitie aan Amsterdam zal worden aangeboden. De 5e mei konden 300 ondertekenaars worden geteld. De laatste weken lag het aantal op gemiddeld rond de 18 per week. Als de belangstelling gestaag doorgaat, maar naar zo'n 15 à 16 per week terugloopt, zal het totaal ongeveer uitkomen op tussen de 440 en 450 ondertekeningen.

Koerbagh haalt op de website van petities.nl nog niet eens de lijst van "actuele petities", alsof ie wordt geboycot! Ik geloof dat ik maar eens in complottheorieën ga geloven.

                                       Zie ook Facebook en Twitter 

Kwam Spinoza al met typering van leven als 'ziekte tot de dood'?

In de bijeenkomst die de Spinoza Kring Limburg afgelopen maandag had, waarbij we de eerste helft van het 5e deel van de Ethica bespraken, kwam een van de deelnemers met een passage uit het boek van De Dijn, Spinoza, de doornen en de roos (op p. 105)

“In zo’n leven [n.l. de gewone levenswijze van de mens] is geen duurzaam heil of geluk mogelijk; het is een ‘ziekte tot de dood’ (aeger lethali morbo laborans).” Daarbij werd verwezen naar de TIE (paginanummer bij Gebhardt).

Bij ‘ziekte tot de dood’ dacht de vraagsteller meteen aan Kierkegaard, van wie in 1849 onder het pseudoniem Anti-Climacus, een cruciaal werk met de raadselachtige titel De ziekte tot de dood verscheen, en zijn vraag was: komt die typering al bij Spinoza voor? Een ander denkt meteen aan Heidegger’s typering van het “Sein zum Tode.”

Als je, om die vraag te beantwoorden, kijkt naar hoe het in de TIE bij Spinoza staat in § 7:

Lees verder...

William Louis Rabenort (1870 - ?) begon 'Spinoza as educator' met gedichtje

In de reeks Contributions to Education van de Columbia University verscheen in 1911 het 31e deeltje van de hand van 

William Louis Rabenort, Spinoza as educator. [New York, Teachers College, 1911. vi, 87 p. 24 cm.]
[archive.org - hathitrust.org - infomotions.com

Google geeft ontzettend veel hits naar de vele herdrukken die van zo’n boek rechtenvrij op de markt worden gebracht (de eerste herdruk verscheen al in 1975). Behalve dat naast dit boekje in 1912 van hem verschenen in een serie “Rabenort’s geography” North and South America: Exclusive of the United States apart de United States  en Europe en in 1934 Rabenort's new geography; Afrika; The earth,*) waaruit valt op te maken dat z’n hoofdberoep wellicht geograaf was, is er niets over hem te vinden. Nou ja, dit nog - in 1926 verscheen: Stories for Junior High Schools. Edited by William Rabenort. New York: Charles Scribner's Sons, 1926. Pp. 416. Seven briefly annotated short stories: "A Christmas Carol," "The Cricket on the Hearth," "Rip Van Winkle," "The Great Stone Face," "The Lady or the Tiger," "The Perfect Tribute," and "The Man Without a Country." **)
Dus misschien was hij vooral een onderwijsman.

Lees verder...

Het barst elk jaar van de Spinoza lectures in Amsterdam

Prof. Robert Truog "Spinoza professor 2013," aldus een persbericht van het AMC.  

Dr. Robert Truog, professor of Medical Ethics, Anaesthesiology & Pediatrics at Harvard Medical School and a Senior Associate in Critical Care Medicine at Children’s Hospital Boston, heeft op dinsdag 4 juni 2013 in het AMC de Spinoza Lecture gehouden on ‘Death, Dying and Organ Donation’. [Cf hier. Daarmee kwam google.alert vandaag aanzetten…] In april was de nephrologist and high-altitude physiologist, Drummond Rennie, MD, Spinoza visiting professor in het AMC. Zijn Spinoza lecture op dinsdag 9 april ging over “Research Misconduct and Scientific Integrity”. [cf hier]

Niet te verwarren met de Spinoza Leerstoel bij Filosofie, waarop dit jaar dr. barones Onora O’Neill is benoemd [cf blog]

Het blijft jaar in jaar uit onduidelijk wie in Amsterdam de echte Spinoza Leerstoel bekleedt. Het barst van de Spinoza lectures - een soort strijd tussen Medicijnen en Filosofie! Dat verlaagt het internationale prestige van wat een prestigieuze Spinoza Leerstoel of eventueel jaarlijks terugkerende Spinoza Lecture zou kunnen zijn.

Precies vijf jaar geleden had ik daarover al een blog: "Wil de echte Spinoza-Leerstoel zich bekend maken?"

Kunnen de verantwoordelijken aan de Universiteit van Amsterdam niet eens de koppen bij elkaar steken?

Spinoza in de Mark Sacks Lecture 2013

Aan de Goethe-Universität Frankfurt am Main, in het gebouw met de aparte naam "Normative Ordnungen", geeft morgen prof Moira Gatens, van de Universiteit van Sidney, de Mark Sacks Lecture 2013 over "Spinoza, Prophecy and Art"

Die lezingen worden sinds 2004 georganiseerd door het European Journal of Philosophy. Eerdere sprekers waren: John McDowell (2012, Perceptual experience: both relational and contentful), David Wiggins (2011, Identity, Individuation and Substance), Avishai Margalit (2010, Why Are You Betraying Your Class?), Alasdair MacIntyre (2009, Danish Ethical Demands and French Common Goods: Two Moral Philosophies), Onora O'Neill (2008, Ethics for Communication, Onora O’Neill), Béatrice Longuenesse (2007, Self-Consciousness and Self-Reference: Sartre and Wittgenstein), Alexander Nehamas (2006, 'Only in the Contemplation of Beauty is Human Life Worth Living'), Jürgen Habermas (2005, Religion in the Public Sphere) en Quentin Skinner (2004, Hobbes on Representation). Aan dat rijtje wordt dus Moira Gatens toegevoegd. Bijzonder is uiteraard dat aan de thema’s Spinoza wordt toegevoegd.

[ Zie hier. En hier de lijst van alle Mark Sacks Lectures]

Grafisch Spinoza-ontwerp van Mara Sanfelici

De cover van dit boek haal ik hier vooral naar dit blog, vanwege het grafisch Spinoza-ontwerp van Mara Sanfelici. Ik herkende de afbeelding die een jaar geleden al gebruikt werd voor een Italiaanse
dag - Una giornata per Spinoza: fisica, semiotica, etica - waarvoor Mara Sanfelici een schitterende affiche maakte met deze afbeelding [cf blog]. Ik kan niet beoordelen of hij deze tekening eigenhandig heeft gemaakt of dat hij met photoshop een bewerking van een afbeelding maakte. Hij is een grafisch designer die in ieder geval goed met Adobe Photoshop overweg kan, zoals uit deze pagina blijkt.

Francois Zourabichvili, Spinoza - Una Fisica del Pensiero. Negretto (1 Jan 2012). [Uit het Frans vertaald door F. Bassani - cf hier en hier]

 

Lees verder...

Spinoza over gelijkheid in de TTP

Beth Lord van Philosophy  in Aberdeen en van het Spinoza Research Network is met Peg Rawes (Bartlett School of Architecture, University College London), een driejarig project begonnen, “Equalities of Wellbeing in Philosophy and Architecture”. Ik had een blog waarin ik op de werving van een 'academically excellent researcher' in het kader van dat project wees [er is sinds kort een project blog]. Op 24 mei werd in Londen een symposium “Thinking through Spinoza” gehouden, waarop beiden een paper presenteerden.

Beth Lord sprak over “What does Spinoza mean by Equality in the Theologico-Political Treatise?” Van die lezing zijn onlangs niet alleen de powerpointdia’s geplaatst op academia.eu. maar zijn die ook aangekleed met het verhaal daarbij.

Zij is niet pas onlangs begonnen met het bestuderen van hoe Spinoza in de TTP over ‘gelijkheid’ spreekt. In 2011 hield ook al eens een toespraak over “Spinoza and Income Equality” [cf]. Ze laat zien dat zijn in de TTP gebruikte gelijkheidsconcept Spinoza niet zozeer als voorstander van morele gelijkheid van burgers plaatst binnen het republikeinse of liberale denken, maar dat het hem vooral erom gaat dat mensen gelijke partners moeten kunnen zijn in een sociaal-economische context. Dat haalt ze vooral uit een analyse van hoofdstuk 17 van de TTP, waarin Spinoza beschrijft hoe in de Hebreeuwse staat burgers het bezit van een stuk land alleen maar tijdelijk kwijt konden raken, maar het na zoveel jaar altijd weer terug dienden te krijgen. Op basis daarvan laat ze zien dat gelijkheid bij Spinoza vooral gaat om gelijke deelname aan een economie.

Een tekst die ik graag aanbeveel [zie hier]

Aanvulling 21 juni 2013

Zij heeft die lezing ook gehouden tijdens de London Conference in Critical Thought, die op 6 en 7 juni 2013 werd gehouden:
Beth Lord: "What does Spinoza mean by equality in the Theological-Political Treatise?" [HTML - PDF-abstracts Spinozan Politics ]

Veel Spinoza op 't XXIII World Congress of Philosophy

Het 23e wereld filosofie-congres dat dit jaar van 4 - 10 augustus in Athene zal worden gehouden [cf], heeft best flink wat thema’s m.b.t. Spinoza op het programma staan [PDF programma].

  Niet alleen het aparte onderdeel: Spinoza and his contemporaries, met de volgende sprekers (in het programma staan alleen hun namen, maar Filip Buyse kon mij al de onderwerpen van hun lezingen geven:)

1. Lorenzo Vinciguerra (EHESS et Université de Picardie, France) : « Surprendre et suspendre l'esprit. Descartes et Spinoza ».
2. Filip Buyse (Université Paris I-Sorbonne, France) : « Galileo Galilei and Baruch Spinoza »
3. Syliane Malinowski-Charles (Université du Québec à Trois-Rivières, Canada) : « L’héritage hobbesien de Spinoza »
4. Dániel Schmal (Pazmany Peter Catholic U, Budapest, Hungary) : « Spinoza and Leibniz on the Conatus »
5. Gábor Boros (Eötvös University Budapest, Hungary) : « Le tournant spinoziste dans la tradition du droit naturel »

Lees verder...

Filosofie van het lichaam

In het Duits is onlangs, in april, een vertaling verschenen uit het Frans (niet aus dem Italienischen, zoals Dradio meldt) van Michela Marzano, La philosophie du Corps ( PUF, 2007) :

Michela Marzano: Philosophie des Körpers. Aus dem Französischen von Elisabeth Liebl. Diederichs Verlag, München 2013, 142 Seiten, €14,99 [PDF met inhoudsopgave en inleiding].

Ook Spinoza's filosofie wordt door haar behandeld. Ze baseert zich sterk op de fenomenologie van Merleau-Ponty.

Ik breng deze informatie in het verlengde van de discussie op dit blog over 'denkende materie' [cf blog]. Het eerste boek van Michela Marzano had als titel Penser le corps [PUF, 2002], hetgeen toch heel anders klinkt dan b.v. la pensée du corps. 

Ik neem hier een paragraaf uit die inleiding over:

Lees verder...

Aan het hoofd van het standbeeld van Spinoza op de Paviljoensgracht is gezaagd!

Gisteren zocht ik op verzoek van iemand wat nadere gegevens over het standbeeld van Spinoza in Den Haag. Dat leverde twee kleine bijvangstjes op waaraan ik gisteren en vandaag een blogje wijd – het betreft slechts kleine feitjes, maar ook die mogen gekend zijn. Gisteren ging het blog over “Abraham Fresco (1903 – 1942) schilderde het standbeeld van Spinoza te ’s Gravenhage”. Vandaag haal ik uit de geschiedenis naar boven (wat mij eerder onbekend was) dat vandalen getracht hebben het hoofd van dat Spinozabeeld af te zagen.


Standbeeld Spinoza na de verplaatsing in 1901 [foto van hier]

Het standbeeld zoals het in 1880 was geplaatst en op 14 september 1880 onthuld stond toen dichter bij de Stille Veerkade, vlakbij het Heilige Geest Hofje en met het gezicht richting de Nieuwe Molstraat. De beide Veerkaden waren nog niet gedempt, evenmin als de Paviljoensgracht vanaf de Stille Veerkade tot de Zuidwal. Na demping van het laatste gedeelte van de Paviljoensgracht in 1901 werd het standbeeld enige meters verplaatst naar de rijbaan van de Paviljoensgracht en met het gezicht de andere kant op gezet. [cf krantenarchief KB]

Het Haagse gemeentebestuur vond in 1949 echter dat het standbeeld daar het verkeer hinderde. Men wilde werken aan verbetering van de verkeerstoestand en het college van B&W stelde daarom aan de gemeenteraad voor om het beeld te verplaatsen. Aanvankelijk was gedacht om het voor het Spinozahuis te zetten, maar de riolering aldaar maakte dit lastig, zodat het ietsje verder werd herplaatst.

Bij een foto op de website van de Haagse Beeldbank van die verplaatsing die in 1950 uitgevoerd moet zijn, maakte ene C.J. Bresser op 3 maart 2008 deze aantekening: “werk was aangenomen door gebroeders De Groot uit Scheveningen. Mijn vader Cees Bresser heeft het werk uitgevoerd. Doordat het werk uitgelopen was, werd besloten het maar naar de werf op Scheveningen te brengen - tot schrik van de gemeentewerken die wisten daar niets van. Tijdens het takelen ontdekte men ook dat er aan het hoofd van Spinoza was gezaagd. Leuk om te weten: alles is uiteindelijk goed opgeleverd. Cees Bress.”

Lees verder...

Abraham Fresco (1903 – 1942) schilderde het standbeeld van Spinoza te ’s Gravenhage

Al op de lagere school viel op dat Abraham Fresco zeer vaardig was in tekenen en illustreren en op aanraden van zijn onderwijzers bezocht hij de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en daarna de Rijksacademie in Amsterdam, waar hij onder andere les kreeg van J.H. Jurres, A.J. Derkinderen en N. van der Waay.

               A. Fresco, Bloementuin in een hofje
                            A. Fresco, Bloementuin in een hofje

Als zelfstandig kunstschilder had hij reeds op 24-jarige leeftijd zoveel naam gemaakt in Den Haag dat het joodse weekblad De Vrijdagavond het in 1928 de moeite waard achtte om aandacht aan deze jonge joodse schilder te besteden. Michel Danvers omschreef hem in dat blad als "een zeer bescheiden jongeman, met niets van het snobisme van jonge kunstenaars (…)" en voorzag voor hem een grote toekomst als kunstenaar. In 1928 trouwde hij met Debora Engelsman. Lees verder...

Spinoza, filosofo stramaledetto

In het Italiaans is er wél een vertaling beschikbaar van Steven Nadler's meesterlijke boek... daar kan het wel!

Steven Nadler, Un libro forgiato all'inferno. Lo scandaloso 'Trattato' di Spinoza e la nascita della secolarizzazione. Einaudi, 2013.

En vandaag heeft het Italiaanse zondagsblad Domenica een bespreking ervan op de voorpagina! Spinoza, filosofo stramaledetto [verbannen filosoof]




 

Jammer dat uitgeverij Atlas het uitbrengen van Nadler's boeken heeft gestaakt.

Zie hier mijn bespreking van
Steven Nadler's A Book Forged in Hell. Spinoza's Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age

-------- 

Zie hier enige Italiaanse besprekingen van Nadlers boek 

Lees verder...

Grepen uit de jaarvergadering 2013 van de VHS

Gisteren, zaterdag 1 juni 2013, werd de ledenvergadering van de Vereniging Het Spinozahuis gehouden in De Roskam in Katwijk aan de Rijn waarvan het programma in dit blog te zien is. De vergadering werd in plaats van door prof. dr. Wiep van Bunge, voorgezeten door het bestuurslid prof. mr. J.L.M. Gribnau, dit vanwege het als een donderslag binnenkomend bericht dat Van Bunge met onmiddellijke ingang wegens privéomstandigheden zijn voorzitterschap heeft neergelegd. Hij was ook niet meer bij deze vergadering aanwezig, zodat er geen gelegenheid was om hem te danken voor zijn werk voor de vereniging. Wel memoreerde Hans Gribnau, de ad-hoc voorzitter, in een paar woorden de grote en deskundige bijdragen van deze “gedroomde voorzitter”, wat met een luid en hartelijk applaus door de leden werd onderstreept. Dit zal door het bestuur (en – wie weet - via dit blog) aan hem worden overgebracht.

De eerste lezing werd gegeven door dr. Andrea Sangiacomo. Deze foto geeft een indruk van de volte van de bovenzaal in De Roskam die geen positie mogelijk maakte, waarin ongeveer alle – zeker meer dan 75 – aanwezigen konden worden gefotografeerd. Lees verder...