Jenkins Thomas Philipps / Jenkinus Thomasius ( †1755) noemde Spinoza: "princeps atheorum"

Ik blijf almaar weer figuren tegenkomen over wie een blogje gemaakt kan worden. Het gaat hier om een andere Thomasius dan de Duitse Christian Thomasius (1655 - 1728) die Spinoza 'atheus ingeniosissimus' noemde (zie dit blog).

Deze Jenkins Thomas Philipps kwam van Wales, studeerde in Bazel. Hij behaalde aan de Universiteit van Utrecht een bul (zoals blijkt uit onderstaande anecdote), in welke wetenschap wordt daar niet meegedeeld. Hij zou in 1715 een functie aan het Engelse hof bekleed hebben toen hij in het Latijn en het Frans een werk schreef: Discours touchant l'Origine & le Progrès de la Religion Chrêtienne parmi la Nation Britannique. Presenté au Roi. Als volleerd linguïst kreeg hij een aanstelling als privé-leraar tussen 1717 en 1720, in welke periode hij zijn methoden uitlegde in A compendious Way of teaching Ancient and Modern Languages. [London, 21723, 41750]. Vóór 1726 werd hij privé-leraar van de kinderen van George II, met inbegrip van William Augustus, hertog van Cumberland, voor wie hij schreef: An Essay towards a Universal and Rational Grammar; together with Rules in English to learn Latin. Collected from the several Grammars of Milton, Shirley, Johnson, and others [London, 1726].

Ik ga niet alle faits et gestes vermelden. Voor dit blog is interessant dat van zijn hand (Altdorf, 1692; Basel, 1709)*, een historisch-filosofische uiteenzetting was verschenen onder de titel Historia atheismi. Thomasius behandelt daarin in afzonderlijke hoofdstukken achtereenvolgens de antieke atomisten, Epicurus, Lucretius en vanaf hoofdstuk 7 de atheïsten die respectievelijk in Italië (o.a. Pomponatius), Frankrijk (Vaninus), Engeland (Hobbes) leefden, en Spinoza, de princeps atheorum (hoofdstuk 10). Een tekst van drie bladzijden, die begint met: Lees verder...

Spinoza en het humanisme

Sinds Karel D’huyvetters op 10 nov 2012 een blog schreef "Spinoza’s humanisme" en op 13 nov. 2012 nog eens een veel emotioneler blog "Spinoza's humanisme nogmaals", waarbij ik (door mijn kritische recensie van zijn recensie van het boek van Tinneke Beeckman) een aandeel in de aanleiding tot zijn grote verontwaardiging bleek te hebben, was ik van plan om ook een duit in het zakje te doen en ooit eens te bloggen over Spinoza’s humanisme. Ik ga overigens niet direct in op Karels zeer verontwaardigd emotioneel geschreven stukken d’un humaniste 'indigné'.  

Om de vraag te beantwoorden of Spinoza humanist was, is het uiteraard nodig te weten wat onder humanisme te verstaan.

                    Lees verder...

Spinoza américas...

Een opmerkelijke Braziliaanse Spinozawebsite bundelt allerlei Zuid-Amerikaanse Spinoza-initiatieven en heeft zich onlangs gepresenteerd. Ik vermoed dat de maker en uitgever ervan M. Rocha is, gezien de overeenkomstige vormgeving van de “Círculo de leitura Spinoza & a filosofia - Rio de Janeiro.” [Zie onder]. Het geeft een indrukwekkende impressie van de Spinoza-studie in dat Latijns-Amerikaanse continent.

De site brengt bijeen de:

Grupo de Estudos Espinosanos - Estudos sobre o século XVII [url]

Círculo de leitura Spinoza & a filosofia - Rio de Janeiro [url]

Grupo de Pesquisas Spinoza e Nietzsche (SpiN) ...De onderzoeksgroep Spinoza & Nietzsche (SpiN) [url]

De uitgebreide Spaanstalige verslagen van de colóquios de Córdoba

Spinoza américas [url]               Kom er hier eens om.

Schuld en boete in Deventer

 

Het thema van de maand van de filosofie in 2013 is: “Schuld en boete”. Naar aanleiding van dit thema zal Rikus Koops een tweetal lezingen geven, resp. over schuld en boete. Beide thema’s zal hij vanuit het perspectief van Spinoza behandelen.

EERSTE LEZING - 2 APRIL - OVER SCHULD

De eerste lezing behandelt het thema schuld. Ik zal bespreken op welke wijze wij tegenwoordig omgaan met de schuldvraag, met name als ons ernstige zaken overkomen. Ik zal nagaan waarom deze schuldvraag tegenwoordig een belangrijke rol speelt, met name ook bij de verwerking van dergelijke tegenslagen. Hierna zal ik nagaan of dit volgens Spinoza een wijze manier is om met tegenslagen om te gaan en welk alternatief Spinoza ons biedt.

TWEEDE LEZING - 15 APRIL - OVER BOETE

De tweede lezing behandelt het thema boete. Als de schuldvraag beantwoord is moet er volgens de heersende mening een straf volgen en liefst ook nog een straf die genoegdoening geeft aan de slachtoffers. Ik zal nagaan of volgens Spinoza het opleggen van straffen een wijze manier is om ons te wapenen tegen tegenslagen. Ook zal ik aandacht besteden aan boetedoening die we ons zelf opleggen als wij dingen gedaan hebben waar we spijt van hebben.

Lees verder...

Wonderen bestaan toch: hoogleraar preventieve geneeskunde heeft God 'zien optreden'

Onno van Schayk is hoogleraar preventieve geneeskunde aan Maastricht University. Daarnaast is hij directeur van een onderzoeksinstituut dat tot de internationale top behoort en als excellent is beoordeeld. Van Schayk is verantwoordelijk voor 12 vakgroepen en zo'n 120 lopende onderzoeksprojecten. Regelmatig is hij in de media in verband met zijn onderzoek naar astma en dat naar de gevolgen van roken.

In opdracht van ForumC en de EO werd in de reeks 'Zin in wetenschap' een video gemaakt die 6 febr. op YouTube en de website geloofenwetenschap.nl werd gebracht. Daarin belijdt hij zijn geloof in Gods schepping en vooral: zijn geloof in wonderen. Hij heeft op onverklaarbare wijze na gebed een been spontaan zien aangroeien.

Lees verder...

Baruch degli angeli...

N.a.v. van de Italiaanse vertaling van Spinoza’s cherem of ban [“Con l'aiuto del giudizio dei santi e degli angeli, con il consenso di tutta la santa comunità e al cospetto di tutti i nostri Sacri Testi e dei 613 comandamenti che vi sono contenuti, escludiamo, espelliamo, malediciamo ed esecriamo Baruch Spinoza. Pronunciamo… etc.”, it.wikipedia] gaf – vermoed ik - Maria Rosaria D'Uggento haar boek de titel Baruch degli angeli [Editioni Del Faro, 2012]. Ze wilde aan de vele boeken over Spinoza een boek toevoegen waarmee ze tegenwicht wil bieden aan het beeld van een louter rationalistische filosoof. Volgens haar was hij een gevoelig en gepassioneerd man van wie ze de menselijke psychologie heeft willen analyseren. Voor wat ze daarvoor allemaal uit de kast haalt, geeft het Foglio Spinoziano Blog een impressie waar ik niet erg blij van word. Buurtgenoot Rembrandt wordt er weer bijgehaald (zie alleen al die cover...). Ik denk niet dat dit het boek is waarom ik het jammer vind geen Italiaans te verstaan. Lees verder...

Spinoza’s 'filosofie van de verontwaardiging' in Zwolle

Trouw heeft op de pagina religie&filosofie een agenda. Daarin de mededeling dat vanavond in het Filosofisch Café Zwolle het thema zal zijn: “Socratisch gesprek verontwaardiging” o.l.v. Karel van Haaften. Verontwaardiging kan enorme krachten wakker maken.

In Trouw lijkt iets weggelaten, want De Stentor geeft te lezen: “Volgens Spinoza kan verontwaardiging enorme krachten losmaken in de mens. Het eerste Socratische Gesprek van dit jaar gaat over verontwaardiging.”

Het Filosofisch Café Zwolle wordt gehouden in De Belgische Keizer aan de Melkmarkt. Aanvang 19.30 uur. Opgeven: van.haaften@hetnet.nl

Over Spinoza’s denken over verontwaardiging valt veel te lezen in Tinneke Beeckman’s Door Spinoza’s lens. Macht, meditatie, manifestatie, evolutie en seksualiteit [Pelckmans-Klement, 2012]

 

Zweermans secure inleiding tot Spinoza

Op een ander blog waar ik indertijd boekbesprekingen onderbracht, plaatste ik in januari 2008 een enthousiaste leeservaring over het boek van Th. Zweerman Spinoza’s Inleiding tot de filosofie. Ethiek als verhuiskunde [2006]. Maar na enige jaren hield de provider van dat blog ermee op, zodat ik de tekst kwijt raakte. Ik had hem ook geplaatst in een schrijfblog dat Trouw aanbood, maar dat verdween ook en ik had me al met spijt neergelegd bij m’n verlies, maar ontdekte onlangs dat ik toch een kopie op een oude harde schijf bewaard had. Ik breng het in dit blog alsnog terug op internet. Ik ben het boek weer aan het lezen en ben benieuwd in hoeverre ik nog helemaal achter die bespreking van vijf jaar geleden sta. Intussen heb ik wel in een reactie van 29 jan. 2011 kunnen merken dat Adrie Hoogendoorn “Theo Zweerman's elliptische retorica-constructies voor de TIE in diens 'Ethiek als verhuiskunde' - de idiote ondertitel zegt al genoeg”  – als gekunsteld ervoer. Misschien heeft hij daarom dat boek niet gelezen?

Hier breng ik dus mijn recensie terug onder de aandacht. 

Lees verder...

Soeterbeeck’s video "De spectaculaire herontdekking van Spinoza’s Ethica"

Ik hád een blog dat in het Soeterbeeck Programma "Verdiepende lezingen" van de Radboud Universiteit Nijmegen i.s.m. Uitgeverij Boom op donderdag 25 oktober 2012 Christoph Lüthy een gesprek zou hebben met Leen Spruit over de spectaculaire (her)ontdekking van Spinoza’s Ethica in de bibliotheek van het Vaticaan.

Wat ontdek ik nu pas? dat Soeterbeeck al op 27 okt 2012 de opname van die bijeenkomst op YouTube heeft gezet. Waarom ik dit niet eerder heb gezien, terwijl ik regelmatig naga of er wat nieuws te vinden is, weet ik niet, maar goed, hier breng ik alsnog naar dit blog de opname van die lezingen van Han van Ruler en Leen Spruit en vervolgens een gesprek van hen met Christoph Lüthy en met de zaal. De lezingen, foto’s e.d. zijn te vinden op de website van 't Soeterbeeck Programma.

Lees verder...

Jan Hendriksz. Glazemaker moet de aandringer tot de Tractatus Politicus geweest zijn

Al eerder, in een blog van 21 november 2011 over Jan Hendriksz. Glazemaker (1619 of 1620-1682) had ik een verwijzing naar het artikel van Erik de Bom (Leuven), "Een subtiele transformatie van Justus Lipsius' Monita et Exempla door J.H.Glasemaker" in DE ZEVENTIENDE EEUW (2008) 210-226 [bij DBNL]. Dat artikel is helemaal gewijd aan Glazemakers vertaling van de Monita et exempla politica (1605) van de Zuid-Nederlandse humanist Justus Lipsius (1547-1606), een vorstenspiegel die Lipsius had opgedragen aan aartshertog Albrecht en bedoeld als aanvulling op zijn in Leiden verschenen Politica (1589). Lipsius genoot in geleerdenkringen overal in Europa grote bekendheid als filoloog, oudheidkundige en filosoof. Uit dat artikel van Bom wordt ook iets duidelijk van de eigen politieke opvattingen van Glazemaker.

Aanleiding voor dit blog is een recente reactie van Wim Klever op de adressant van brief 84 in Spinoza’s Briefwisseling, die volgens Klever niemand anders dan Glazemaker geweest kan zijn. Ik volg hem daarin, gezien zijn sterke argumenten. Volgens Klever is uit hetgeen in Blom’s artikel werd aangedragen, en m.n. het citaat uit Glazemakers voorwoord van een andere vertaling, Boxhornius' Disquisitiones politicae, duidelijk te adstrueren dat het Glazemaker geweest moet zijn die Spinoza aanzette tot het schrijven van zijn Tractatus Politicus. Klever schrijft: “Als je nu brief 84 leest in combinatie ook met Spinoza's verzoek aan Lambert van Velthuysen om diens TTP-kritiek te mogen opnemen in een uitgebreide herdruk van de TTP, dan begint er iets te dagen omtrent Glazemaker's politieke inzet, die hij met Van den Enden gemeen had: samen met Rieuwertsz, wiens compagnon hij geweest moet zijn, was hij als een 'organizer of books'. Zijn stuwkracht ligt achter Spinoza's TP.”

Een veronderstelling waar meer aandacht aan gegeven zou mogen worden. Daarom voldoe ik hier graag aan zijn voorstel nog eens op Bom’s artikel uit 2008 te wijzen en dat citaat over te nemen. Ik neem ook iets van de omringende context ervan over.

Lees verder...

Deugden voor de hedendaagse atheïst?

Ik was al blij dat Paul van Tongeren in zijn laatste boek dat ik zojuist besprak, de levenskunstfilosoof en oprichter van de School of Life, Alain de Botton, niet ook behandelde. Ik heb het niet zo op diens boek, Religion for Atheists. Hij biedt allerlei teksten en introduceert allerlei rituelen, zoals zondagse preken en andere bijeenkomsten in zijn School of Life [zie website]. Maar goed, in het verlengde van dat blog leek het me toch wel aardig te wijzen op het feit dat ook De Botton en zijn school een hedendaagse deugdenethiek propageren. Opdat wij niet de eerste generatie met ‘zero interest’ in deugden worden, schreef De Botton een Manifest voor atheïsten met 10 deugden om aan te werken.

Ik kom hiermee ook, daar de eerste van de tien, resilience, dat net iets verder zou reiken dan ‘veerkracht’ alleen, en misschien lijkt op hetgeen waar Spinoza in het bewijs van 3/37 naar verwijst en waarover ik onlangs een blog had: de neiging na ’t oplopen van een deuk om niet louter ons weer op te richten, maar om verder te groeien.

Lees verder...

'Leven is een kunst' van Paul van Tongeren

Paul van Tongeren, Leven is een kunst. Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst. Klement/Pelckmans, Zoetermeer, 2012 - ISBN: 9789086871025

Soms kun je blij worden van een boek. Dit is zo’n boek. Tijdens het lezen en ook weer bij het herlezen van dit boek genoot ik zeer van de inhoud en de stijl en was ik me tegelijk bewust van het paradoxale van dat geluksgevoel: gezien het tragische van de menselijke conditie dat we ons een thuis zoeken te maken (de opvatting in dit boek van ethiek) in een onherbergzame, grondeloze natuur – redelijkheid trachten te vinden in een redeloze wereld – zin zoeken in absurde zinloosheid. Maar dat dan zo fraai opgeschreven!

Lees verder...

Spinoza van Generationals

GenerationalsAl anderhalve maand geleden kwam ik voor het eerst de openingstrack tegen van het nieuwe album Heza van Generationals, dat 2 april 2013 gaat uitkomen.

Generationals, gevormd door Ted Joyner & Grant Widmer, debuteerde in 2009 met het album Con law.

Die vooruitgestuurde eerste track van hun komende derde LP is genaamd ‘Spinoza’, dus vanwege die naam kwam ik het tegen. Ik heb een blog erover aangehouden - het is niet mijn soort muziek (maar dat moet uiteraard het criterium niet zijn voor signalering). Inmiddels heb ik het levendige stuk enige malen gehoord en kan het met een gerust gemoed de bezoekers van dit blog ter kennismaking voorzetten:

 

Doet dit in de verte niet aan als broertje van Zola Jesus's  2011-album Conatus, b.v. de track Seekir?

Lees verder...

Hoe een cursus aankondigen met o.a. Spinoza ook kan

Deze YouTube-video haal ik naar binnen als fraai voorbeeld van hoe je een cursus ook kunt aankondigen. Misschien een idee? Zoe hoe Guido J. Mizrahi zijn El Grupo de Estudio de Filosofía die hij van mei tot december dit jaar gaat leiden, aan de man brengt.

Gepubliceerd op 20 feb 2013: “El Grupo de Estudio de Filosofía tiene una duración de seis meses. De Mayo a Diciembre de 2013 MAYO.. Una clase semanal todos los Martes de 19.30 a 21 hs.A cargo de Guido J. Mizrahi, Maître ès Philosophie, Université de Paris IV-Sorbonne.”

mayo 1. Ecce Homo — Friedrich Nietzsche
JUNIO 2. Pensamientos — Blaise Pascal
AGOSTO 3. ¿Qué significa pensar? — Martín Heideger
SEPTIEMBRE 4. Ética — Baruch Spinoza
OCTUBRE 5. Vigilar y castigar — Michel Foucault
NOVIEMBRE 6. Lógica del sentido — Gilles Deleuze

Op z’n website www.guidomizrahi.com, gaat de vormgeving, zo vind ik, dan weer wat teveel met de inhoud op de loop – die is niet erg handig.

Nog eens wat huisvlijt met Spinoza

Hier te vinden. Zo te zien al in jan. 2010 gemaakt "by shadowed hand".

De tekst is stelling 4/58 en luidt in vertaling van Henri Krop: “Trots is niet in strijd met de rede maar kan daaruit ontstaan.”

Hamza Kashgari en de vrijheid van twitteren

Hamza Kashgari's Foto op FacebookHamza Kashgari al ruim een jaar opgesloten vanwege enige onwelgevallige tweets!

Op de leeftijd van 23 jaar waarop Spinoza werd verbannen, werd in Saoedi Arabië alweer ruim een jaar geleden Hamza Kashgari in “voorlopige hechtenis” genomen, daar hij een paar “te vrije” of, zoals ze daar vinden, blasfemische en ketterse uitspraken over de profeet Mohammed had getwitterd. Aanleiding was de toen aanstaande verjaardag van de profeet, die hij niet wilde vieren. De jongeman was even vergeten in welk land hij woonde, toen hij meende zonder risico een paar onschuldige gedachten die – uiteraard vrij – in hem opgekomen waren in de publieke ruimte te kunnen uiten. [Een jaar geleden had ik er een blog over, waarop die tweets in vertaling te lezen zijn].

Lees verder...

Vandaag 336 jaar geleden is Spinoza overleden

[BdSca1680.jpg]

Benedictus de Spinoza

die de natuur, God en de ordening der dingen kent

om zijn standpunt was Spinoza wijd en zijd bekend

Wel om zijn gelaat uit te beelden met talent

maar voor het schilderen van zijn verstand

volstaat zelfs niet Zeuxis’ kunstvaardige hand

Zijn verstand leeft in wat hij heeft geschreven

en hoe hij daarin het sublieme betracht

wie het ook hem te leren kennen is gegeven,

vindt door hem te lezen diepe kracht.

 

[vertaling Karel D'huyvetters - van hier]

Spinozareferentie in prachtige compositie over de pijn van het bewustzijn

António Pinho VargasAntónio Pinho Vargas is een Portugese componist, pianist en schrijver over hedendaagse klassieke muziek en jazz.

De première van zijn Six Portraits of Pain voor cello en groot ensemble was in april 2005 bij gelegenheid van de opening van het Casa da Música in Oporto.

Het bestaat uit de volgende delen: I Espinosa/Deleuze, II Thomas Bernhard, III Manuel Gusmão I, IV Akhmátova, V Cadenza Sopra Spinoza, VI Gusmão II en Coda: Paul Celan.

Het stuk begint met Spinoza, aan de hand van een citaat van Gilles Deleuze over de poging tot moord op de zeventiende-eeuwse filosoof: « er wordt gezegd dat Espinosa de jas met de meststeken bewaarde om te onthouden dat zijn denken niet altijd door de mensen werd gewaardeerd. »

In 2008 werd Six Portraits of Pain op CD gezet, voorafgegaan door Graffiti [just forms], een modern werk voor groot orkest dat z’n première in maart 2006 had, en gevolgd door Acting Out.

Op 14 feb 2013 werd dit 2008-Album "Graffiti [Just Forms] / Six Portraits Of Pain / Acting Out" in drie video’s op YouTube gezet. Hier haal ik eerst naar binnen

"Six portraits of pain" [2005]
Componist: António Pinho Vargas
Producent: Fredrick Gifford
Remix Ensemble, dirigent: Franck Ollu
Cello: Anssi Karttunen

Delen
I Espinosa/Deleuze
II Thomas Bernhard
III Manuel Gusmão I
IV Akhmátova
V Cadenza Sopra Spinoza
VI Gusmão II
Coda: Paul Celan.

Lees verder...

Albert Verwey over Thijm, Huët, Van Vloten en Spinoza

In De Nieuwe Gids van 1889 [Jaargang 4] verscheen, gedateerd maart ‘89, van Albert Verwey “Bij den dood van J.A. Alberdingk Thijm”; opgedragen “Aan F. van der Goes.” Een heel lang gedicht, dat toen het werd opgenomen in zijn Verzamelde gedichten [1889] opgedeeld werd in vijf delen, genummerd met Romeinse cijfers. Het is dat jaar zelfs apart uitgegeven (‘n dichtbundeltje van 16 pagina’s).

Aan de diverse blogs die ik wijdde aan het Spinozisme van Albert Verwey, onlangs nog over zijn gedicht “Kristal en fontein” (voor de overige blogs verwijs ik naar het zoekvenster), voeg ik graag van de vijf delen van dat lange gedicht het middelste hier toe. Het is voor mij typisch een Spinozistisch gedicht, niet daar Spinoza in dit deel genoemd wordt (in verband met Van Vloten), maar door ’t ethische dat hij oproept en door een zin als die aan het eind van dit deel: “Wie lijdend doen gaat vindt in 't doen-zelf vreugd.”

Lees verder...

Wat is het verband tussen Spinoza en het Humanisme

In aansluiting op het vorige blog (Spinoza vader van de moderne "wending naar het subject"?) en in herinnerin aan een discussie gisterenavond in een bijeenkomst van de Spinoza Kring Limburg over de vraag of en in hoeverre Spinoza een humanist genoemd kan worden, viel mij vandaag op dat door de Volksuniversiteit in Doetinchem op 28 februari 2013 (zie hier) een serie van vier bijeenkomsten start over:

Spinoza en het Humanisme
Inderdaad is wel duidelijk dat Spinoza wordt omhelsd door de hedendaagse humanisten, maar omhelsde Spinoza indertijd het humanisme?

Als humanisme een levensleer is waarin de mens zelf centraal staat – hij de regie over zijn leven heeft en in vrijheid en autonomie zijn eigen lot schept, kun je je afvragen hoe Spinoza daarin past. Daar is nog best wat te nuanceren.

Hier is nog best een zware taak weggelegd voor de docent de  filosoof en historicus drs. Sid Lukkassen,

Spinoza vader van de moderne "wending naar het subject"?

Vanmiddag hield prof. dr. H. van den Belt, die sinds 1 september 2012 werkzaam is aan de Rijksuniversiteit Groningen als bijzonder hoogleraar gereformeerde godgeleerdheid vanwege de Gereformeerde Bond in de Protestantse kerk in Nederland, zijn oratie. De titel ervan luidde: “‘Kan een mens wel zeker zijn?’ Een moderne vraag in een disputatie van Herman Ravensperger (1586-1625).” In 1619 verdedigde een van diens Groningse studenten, Johannes Henricus Hardenack (ca. 1595-1624), 56 stellingen over de theologische vraag of een mens in dit leven wel zeker kan zijn van zijn zaligheid. Het ging dus om de vraag waar de ‘heilszekerheid’ van de gelovige vandaan komt.

Voor Van den Belt lagen daar de wortels van de moderne tijd. En niet bij Spinoza bij wie die volgens Jonathan Israel te vinden zouden zijn. Van den Belt vat Israel’s visie aldus samen: “Jonathan Israel stelt dat de belangrijkste denkbeelden van de Verlichting in de tweede helft van de zeventiende eeuw zijn geformuleerd. De waarden van de westerse wereld – democratie en mensenrechten, vrijheid en gelijkheid – zijn volgens hem te danken aan het proces van rationalisering en secularisatie dat inzet bij de radicale Verlichting, zich doorzet ten koste van de gematigde Verlichting die geloof en rede met elkaar wil verzoenen en zich plaatst tegenover de orthodoxe contra-Verlichting die aan een verouderd paradigma vasthoudt. De echte vernieuwing is te danken aan de school van Baruch Spinoza (1632-1677), die als eerste vrijheid, gelijkheid en democratie afleidt uit een consequent naturalisme. Volgens Israel draait het intellectuele debat tot 1650 slechts om confessionele vragen. Ondanks de scheur die de Reformatie in de Europese cultuur brengt, is er tot en met de eerste helft van de zeventiende eeuw een gezamenlijke christelijke cultuur waarin alle belangrijke intellectuele debatten cirkelen rondom de vraag wie het goddelijk monopolie op de waarheid bezit.”

Lees verder...

Spinoza lezen in 3D

Een jaar geleden bracht Antonio Prenna deze fraaie opname  in zijn blog onder de titel: Leggere Spinoza in 3D. Als u deze woorden in google ingeeft krijgt u één hit die u erheen brengt (mogelijk komt dit blog er nu bij, daar nu diezelfde woorden nóg eens door de zoekmachines gevonden worden). Aardig plaatje wel.

                       

... een knooppunt in het wereldweb, van waaruit alles anders is...

Naar aanleiding van de bespreking van het derde Deel van de Ethica gisteren in de Spinoza Kring Limburg, plaats ik dit in mijn ogen zeer Spinozistische gedicht van Albert Verwey. Die aanleiding is dat een van de deelnemers telkens weer de kritiek uit dat er in Spinoza zo weinig 'Ik' bedspeurbaar is, dat er nauwelijks aandacht voor het 'subject' lijkt te zijn, daar het allemaal over structuur en netwerk gaat. Waar is het eigene van de mens, waar en hoe wordt de Selbigkeit serieus genomen? Ik begrijp de klacht, maar zie door Spinoza's werk heen dat het hem duidelijk om het leven en lot van mensen te doen is. Het is op dit blog vaker aan de orde geweest. Maar in plaats van er weer een hele beschouwing aan te wijden, volsta ik met het brengen van dit gedicht. Wij vormen, alles vormt "een knooppunt in het wereldweb, van waaruit alles anders is..." - waar het objectieve het subjectieve is.
Ja, Albert Verwey was zeer door Spinoza aangeraakt.

Kristal en fontein

Het is zo weinig wat ik heb:
dit éne leven, dit kristal
waaruit ik straal en vormen schep
van 't wijd heelal.

Dit éne leven, maar het is
een knooppunt in het wereldweb,
van waaruit alles anders is
dan 't anderen was of wezen zal.

Ik ben wel altijd dit kristal
waarin de wereld spiegelt,
en in me is altijd vloed en val
van golf die wendt en wiegelt;
maar o, nog eenmaal de fontein
die springt en straalt en stort te zijn!

Albert Verwey.

In: Rondom mijn werk 1890-1923 (1925)

Tinneke Beeckman geeft uitleg over Spinoza

Bijna een week geleden werden door een Belgische “Klasgastredactie” een drietal video’s op internet geplaatst, waarin iemand interviewtjes had met Tinneke Beeckman, en waarin zij uitleg geeft over Spinoza. Wie die initiatiefnemer is, was voor mij niet te achterhalen, maar het lijkt erop alsof het om korte video’s gaat die voor gebruik in het onderwijs bestemd zijn? Zo zijn er vele tientallen korte video’s op internet geplaatst.

Op 12 feb 2013: “Tinneke Beeckman schreef een boeiend boek over de al even inspirerende filosoof Spinoza die leefde van 1632 tot 1677. Een eminent filosoof die Tinneke Beeckman ook typeert als immanent filosoof. Wat ze daarmee bedoelt, verklaart ze in dit fragment.”

Lees verder...

Een minuut uit het leven van een Spinozabeeld

Gisteren bracht Art @ Site deze impressie van hoe het Spinozabeeld van Nicolas Dings aan de Zwanenburgwal in Amsterdam mensen in de eerste zon om zich heen aantrekt...

Spinoza in OVT nummer 3 in de top-13 Gouden Eeuwers

In diverse blogs heb ik mijn klacht erover geuit dat Spinoza in de lopende tv-serie De Gouden Eeuw ontbreekt.
Luc Panhuysen geeft hem op OVT een hoge plaats.

De VPRO begeleidt de tv-serie over De Gouden Eeuw in haar programma OVT op Radio 1 met een eigen benadering. Voor OVT maakte de historicus Luc Panhuysen een top 13 van (volgens hem) de belangrijkste mensen uit de Gouden Eeuw. Begonnen werd bij de laatste, Hermanus Verbeeck (1621-1681); over twee weken besluit OVT met de – nu nog niet bekend gemaakte - eerste plaats. Gisteren ging het om nummer 3: Spinoza. Zowel bij VPRO-OVT, als op geschiedenis24.nl is de uitzending terug te luisteren.    

Een overzicht van de top13 en biografieën van alle personen tot nu toe (ook van Spinoza) staat hier. De uitzending van afgelopen zondag over Spinoza is hier op geschiedenis24.nl te beluisteren. Het begint met een stukje 'nieuwsbericht' en daarna volgt het fragment van ca 6 minuten. Bij VPRO-OVT begint het direct.

Lees verder...

Lotte's Spinoza'tje's met ecoline en inkt

Over Lotte Egtberts, student illustratie aan het HKU, had ik al eerder blogs [hier, en hier en hier]. Regelmatig ga ik op haar blog kijken of ze voor mij nog iets relevants heeft (d.w.z. over Spinoza).  

Gisteren bracht Lotte een aantal ‘studies’ met Ecoline, inkt en waterverf, waarmee ik haar complimenteerde: “Sterke beelden, Lotte. Het lijkt erop dat "Ecoline, inkt en waterverf" jouw eigenlijke medium vormt. Doe mij zo ook maar een Spinoza'tje.”

Ik werd op mijn wenken bediend! Vanmorgen heeft ze “Spinoza'tjes met ecoline en inkt” op haar blog gezet, waaruit ik deze hier binnenhaal. Heeft zij geen duidelijk kunstzinnig talent?
Bedankt Lotte.

 

De hele "Cambridge Companion to Spinoza"

Ik heb wel eens in een blog gemeld dat ergens (op Scribd.com bijvoorbeeld) een of ander hoofdstuk uit de Cambridge Companion to Spinoza [Cambridge University Press, 1995] in scans aangeboden werd. Zo b.v. Wim Klevers "Spinoza's life and works" [cf. blog]. Je komt aanbiedingen van het boek op diverse torrentsites tegen, die ik altijd maar griezelig en mogelijk gevaarlijk vind daar ze je soms een bestand met extensie .exe willen laten downloaden en daar begin ik niet aan.
Nu kwam ik zojuist toevallig een site tegen, waarin dat hele boek direct te downloaden staat, zonder tussenkomst wat dan ook. Ik geef het voor belangstellenden door (
hier, voor zolang het duurt… op een Russische site uchebalehko.ru, die zich overigens schuilhoudt en niet direct op de domeinnaam laat zien).

Ik geef hieronder de hoofdstukken: Lees verder...

Spinoza belangrijk voor kunstenaar Asaph Ben Menahem

              
               Asaph Ben Menahem op www.artistonfilm.com

Toen ik hem benaderde om toestemming te vragen enige van zijn intrigerende Spinoza-tekeningen in een blog te mogen opnemen, waarin ik op zijn Spinoza-serie wilde attenderen, wist ik nog niet dat Asaph Ben Menahem al geruime tijd in Nederland woonde en werkte. N.a.v. de informatie op zijn website meende ik dat deze in 1940 in Israël geboren en getogen, aan de Hebrew University als filosoof en in Los Angeles tot Master Fine Arts opgeleide kunstenaar, nog altijd in Israël woonde en vandaaruit naar exposities over de hele wereld trok. Niet dus. En inderdaad zag ik in tweede instantie dat hij meldde: “1988-2000 Professor, Art Academy “Minerva”, Groningen, Holland.” Hij is hier dus gebleven.

In de mail waarin hij mij toestemming verleende, schreef hij: “Spinoza is very dear to me and I appreciate people who share my great respect for that philosopher, whose life was lived with such a remarkable integrity and as close as possible to what other thinkers would have called ALETHEA, (for an example Socrates (even Heidegger, if that person would not have failed the test of character and the moment of truth...). So were indeed some prophets of old. If we can allow a little exaggeration we could even call Spinoza an Uebermensch!”

Lees verder...

Wat zijn nou helemaal honderd doodvonnissen?

Zaterdag had Trouw in de bijlage “Letter en geest” [nog niet op internet] een essay van Leen Spruit over de Romeinse Inquisitie. Het is een best interessant en informatief, maar ook enigszins merkwaardig essay – bijna een eulogie op die Inquisitie. De Spaanse, ja die was boosaardig, maar “de [Romeinse] Inquisitie was zo gek nog niet.” Die heeft goed werk verricht: introduceerde nieuwe elementen in de juridische praktijk, zoals de advocaat, getuigenis onder ede, het principe “’één getuige geen getuige”, inzage in de processtukken door de verdachte, een pro-deoverdediger voor behoeftige arrestanten en detentie als straf (in plaats van lijfstraffen en verminking). En die Inquisitie leverde “nog geen honderd doodvonnissen” – wat ís dat nou helemaal, vergeleken met de Spaanse Inquisitie, wordt je als lezer geacht daarbij te denken… Wie verzint in ’s hemels naam zo’n titel?

                

Lees verder...

Tijdschriften uit 1850-1940 online

Naast het Krantenarchief, heeft de Koninklijke Bibliotheek een begin gemaakt met het op internet beschikbaar stellen van oude tijdschriften. 80 tijdschriften uit de periode 1850-1940 werden van de week gratis online beschikbaar gemaakt. In totaal werden 1,5 miljoen pagina's gedigitaliseerd. Het gaat om algemene, culturele, letterkundige, religieuze, wetenschappelijke, politieke, sportieve en economische tijdschriften. Bijvoorbeeld de Hollandsche Revue, Ons Eigen Tijdschrift en Op de Hoogte, De Nederlands Corinthian voor Amateursporters en er vaktijdschriften, als het Advocatenblad. Er zullen de komende jaren nog vele tijdschriften volgen want de bibliotheek wil de komende jaren alle gedrukte publicaties digitaliseren die in Nederland sinds 1470 zijn verschenen.

http://tijdschriften.kb.nl/

Voor de Spinoza-studie (zoekterm Spinoza) zijn interessant:

Boekzaal der geleerde wereld, of Tijdschrift voor letterkundigen 1811-1816

Letterkundig magazijn van wetenschap, kunst en smaak 1814-1835

Studiën op godsdienstig, wetenschappelijk en letterkundig gebied 1868-1899

Studiën: godsdienst, wetenschap, letteren 1900-1939

Wetenschappelijke bladen: eene bloemlezing van dergelijke werken uit het buitenland voor Nederland 1856-1939

De vrijdagavond: joodsch weekblad 1924-1932

Zo kan men nu bijvoorbeeld Abraham M. Vaz Dias “Heeft Spinoza in “'t Opregte Tappeyt huis” gewoond?” in De Vrijdagavond van 8 mei 1931, rechtstreeks lezen.

[Met dank aan Adelin Van Hecke voor de attendering] 

Weer een Spinoza-boek op de longlist voor de Socratesbeker

Nadat eerder het boek van Herman De Dijn, Spinoza. De doornen en de roos, op de longlist voor het meest prikkelende Nederlandstalige filosofieboek uit 2009 was geplaatst, overkomt nu Tinneke Beeckman met Door Spinoza’s lens datzelfde: haar boek komt voor op die lijst over 2012. [Hier mijn bespreking] 

De Socratesbeker (v/h wisselbeker*) wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het “meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek” dat in het voorgaande jaar verscheen. De uitreiking vindt plaats tijdens de Filosofie Nacht op 12 april 2013. Als ik de lijst bij filosofiemagazine.nl bekijk, vrees ik dat haar hetzelfde overkomt als De Dijn in 2010 en dat haar boek niet meer zal voorkomen op de shortlist die de jury in maart bekend zal maken.

Wat mij betreft gooit Paul van Tongeren met Leven is een kunst hoge ogen voor de Socratesbeker 2012 (maar ik heb niet al die boeken gelezen).

*) Trouw blijft spreken van Socrates-wisselbeker.

Waar komen de "onvermoede tegenkrachten" die wij (via onze conatus) bij droefheid ontwikkelen vandaan?

Dit blog is een vervolg op een eerder blog: “Spinoza’s conatus-begrip, teleologie en het commentaar van Jonathan Bennett”

De bestudering en behandeling van de affecten in Deel 3 van de Ethica is overwegend gestoeld op het basisschema van de twee tegengestelde reacties (affecten) die we ondergaan, d.w.z. de (ideeën van) de dingen die we vanuit onze omgeving ondergaan en wat dat met ons doet en uiteindelijk (in delen 4 en 5) wat wij daarmee resp. daartegen kunnen doen: blijdschap (lust) of droefheid (onlust). Daarnaast onderscheidt Spinoza nog een derde basisreactie die een heel ander, eigensoortig, type affect is dan de andere twee: de begeerte (cupiditas). Van die begeerte kun je je soms afvragen inhoeverre het een echt affect is. Goed beschouwd, Spinoza zegt het met zoveel woorden, is die begeerte de conatus, dit is: ons streven om in ons bestaan te volharden, voor zover we ons daarvan bewust zijn. Maar Spinoza gebruikt de term cupiditas op veel plaatsen ook, los van de vraag of we ons er bewust van zijn of niet, wat geen punt is, want het gaat niet om de woorden, maar om de zaak, zo vindt hij en ik met hem.

Een kenmerkend gevolg van lust resp. onlust is dat die onze handelingsmacht om te bestaan vergroot (bij blijdschap) of verkleint (bij droefheid). Hier blijkt al dat aparte van deze twee, vergeleken met het derde affect, want zij grijpen direct in op de handelingsmacht, d.w.z. op de conatus zelf, ofwel de begeerte die groter of kleiner wordt gemaakt. Op wat dit voor de conatus, resp. begeerte betekent (op wat daarop de “strategie van de conatus” is) kom ik straks. Eerst nog even iets meer over het “mechanisme” dat volgens de Ethica werkzaam is.

Lees verder...

Spinoza in de XXIe eeuw

Het Italiaanse filosofie-tijdschrift Teoria bestaat sinds 1981. Directie en redactie worden gevoerd door het Dipartimento di Filosofia dell’Università di Pisa, o.l.v. Adriano Fabris. Deze heeft voor het laatste nummer van 2012 Paolo Cristofolini gevraagd om de ad hoc hoofdredactie op zich te nemen van een Special over Spinoza: Spinoza nel XXI secolo.

Cristofolini heeft ernaar gestreefd, zo schrijft hij in zijn redactionele verantwoording, om met gerenommeerde Spinozageleerden ook jongeren die op 't terrein van de Spinoza-studie al sporen hebben verdiend, bijeen te brengen en een soort ‘state of the art’ van het hedendaagse Spinoza-onderzoek te brengen, waarbij essentiële aspecten van het werk van Spinoza aan bod komen, zoals de kennistheorie, de ethiek, de religie- en politiekkritiek t/m “al conatus rivolto al perfezionamento di noi stessi e del nostro capire la realtà” [de conatus gericht op het perfectioneren van onszelf en van ons begrip van de werkelijkheid].

Lees verder...

Spinoza kwam niet voor in de Gouden Eeuw

Afgelopen dinsdag ging de aflevering van De Gouden Eeuw over godsdiensten in de 17e eeuw [hier nog te zien]. Er was daarvoor uitgebreid gefilmd in de majestueuze Portugese Synagoge. En ook was er een gesprekje opgenomen in het Amsterdamse Stadsarchief met de op 27 november 2012 overleden Rena Fuks-Mansfeld. Zij sprak - a.h.w. weer tot leven gewekt - over enige aspecten van het leven van de Sefardische joden. Ik hoef er niet meer op te wijzen, maar ook in deze aflevering kwam Spinoza niet voor. Er moet toch nog eens gezegd worden, hoe merkwaardig dat is - een vorm van geschiedvervalsing.
Maar ja, een kritisch filosoof en criticus van godsdienstige praktijken kun je niet gebruiken als je een beeld wilt oproepen van de grandeur van de Republiek.

"Galileo and Spinoza"-Special van Intellectual History Review

Het door Filip Buyse geredigeerde Special Issue: Galileo and Spinoza, het eerste 2013-nummer van de Intellectual History Review is uit [Volume 23, Issue 1, 2013] [Zie hier]

Er is op dit blog al vaker naar vooruitgewezen. Zo bijvoorbeeld al op 31 dec 2009, waarin werd aangekondigd dat Filip Buyse met een website 'Spinoza en wetenschap' zou komen én dat de lezingen van het in die maand gehouden Colloqium 'Galileo en Spinoza' in Intellectual History Review gepubliceerd zouden worden. Van die website is tot heden niets terecht gekomen, maar die publicatie is er nu dan – eindelijk.

Lees verder...

Poging Spinoza’s filosofie in kaart te brengen...

Zo’n tien jaar geleden verscheen bij de Spaanse uitgever Editex in een ‘Colección de 19 Monografías de los filósofos más relevantes de todos los tiempos’ [Verzameling van 19 Monografieën over de belangrijkste filosofen van alle tijden] een boekje over Spinoza, geschreven door Francisco José González Sánchez [aanvankelijk stond het kennelijk fout op de cover: Fernando José González Sánchez, Spinoza. Editex, 2003, maar het moet dus Francisco zijn]. Het is nog steeds verkrijgbaar, ook als e-book.

Ik kwam het vandaag bij books.google tegen en heb een hele poos zitten kijken naar het schema dat erin aangeboden wordt. Ik neem het hier op...

Lees verder...

Spinoza-boeken in de verkoop

Ik geef het voor belangstellenden even door: sinds 10 feb. '13 heeft iemand op Marktplaats.nl zeven boeken van en over Spinoza geplaatst. De advertentie is sindsdien 24 x gezien; één boek is inmiddels verkocht. Er staat in de advertentie die ik hier gratis doorgeef, te lezen:

"7 boeken over en van Spinoza [€98 verzendkosten €6,75]

spinoza theologisch politiek traktaat
spinoza briefwisseling
spinoza korte geschriften
spinoza ethica
wim klever definitie van het christendom tractatus theologico opnieuw vertaald en toegelicht
wim klever mannen rond spinoza ( VERKOCHT !!!!!)
wim klever spinoza classicus
theo zweerman spinoza's inleiding tot de filosofie

boeken worden ook los verkocht. de boeken zijn in goede staat."
[van Marktplaats.nl]

Spinoza’s conatus-begrip, teleologie en het commentaar van Jonathan Bennett

Tegenwoordig zien we Spinoza’s conatus-begrip als een van de belangrijkste uit het derde Deel Van de Ethica, terwijl daar vroeger weinig of geen aandacht voor was. Die grotere aandacht zal wel voortgekomen zijn uit de grotere interesse voor het begrip ‘macht’ (als potentia en potestas) bij Spinoza in de jaren 1960 in Frankrijk van overwegend marxistisch georiënteerde denkers, die over de hele linie voor een grote heropleving van de Spinoza-receptie zorgden. Het blijft overigens een niet-simpel begrip en de betekenis ervan in het geheel van de Ethica is niet zomaar geheel duidelijk en klaar.

Jonathan BennettMijn aanleiding voor dit blog is het voornemen van de Spinoza Kring Limburg om over een week de bespreking van het derde Deel van de Ethica af te ronden. De vooraf toegezonden opmerkingen van enige deelnemers prikkelden mij om Jonathan Bennett's invloedrijke A Study of Spinoza’s Ethics (1984) te herlezen, althans de hoofdstukken 9 (Goals), 10 (Self-preservation) en 11 (Affects) die ik beschouw als de centrale body van het boek, hoewel alle hoofdstukken van belang zijn.

Lees verder...

Vandaag 353e sterfdag van Saul Levi Morteira

In zijn rubriek "This Day In Jewish History" in de Cleveland Jewish News deelt Mitchell A. Levin mee dat vandaag, 10 februari

1660 (28thof Shevat, 5420): Saul Levi Morteira passed away. Born in 1596, he was a Dutch rabbi of Portuguese descent. In a Spanish poem Daniel Levi de Barrios speaks of him as being a native of Germany ("de Alemania natural"). When in 1616 Morteira escorted the body of the physician Elijah Montalto from France to Amsterdam, the Sephardic congregation Bet Ya'aḳob elected him ḥakam in succession to Moses ben Aroyo. Morteira was the founder of the congregational school Keter Torah. He taught Talmud and Jewish philosophy to the older students. He had also to preach three times a month. Among his most distinguished pupils were Baruch Spinoza and Moses Zacuto. Morteira and Isaac da Fonseca Aboab (Manasseh ben Israel was at that time in England) were the members of the bet din which pronounced the decree of excommunication ("ḥerem") against Spinoza. Some of Morteira's pupils published Gibeat Shaul a collection of fifty sermons on the Pentateuch, selected from 500 derashot written by Morteira.

[image040.jpg]
Op 23 augustus 2009 gaf Jossie Effrat bij het graf van rabbijn Saul Levi Morteira bezoekers van de oude joodse begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel toelichting

Spinoza aan bod in Studium Generale Maastricht

Het is nog relatief ver weg, maar het doet me deugd hier alvast te kunnen melden dat het Studium Generale Maastricht in het programma voor de periode april-mei tweemaal een Spinozadeskundige naar Maastricht haalt.

Zo vaak moet ik constateren dat interessante spreekbeurten in het midden of noorden van het land worden gegeven, maar die haal ik niet ’s avonds met openbaar vervoer vanuit Maastricht.
Maar gelukkig komt Mohammed soms naar de (Pieters)berg.

            

De volgende twee lezingen staan op het programma:

Lees verder...

Spinoza in de Financial Times

De Engelse journalist Harry Eyres (1958) schrijft wekelijks een column voor de Londense Financial Times. Gisteren had hij het over een expositie in de Akademie der Bildenden Künste in Wenen met werk van de 17e eeuwse Hollandse schilders Hendrick Cornelisz van Vliet en Emanuel de Witte.

Van de eerste geef ik hier een afbeelding van het interieur van de Nieuwe Kerk te Delft, waarin het graf wordt gegraven voor Willem van Oranje, ofwel Willem de Zwijger. Ik stel me er bij voor dat we het graf voor Spinoza ("that secular saint", volgens Harry Eyres) gegraven zien worden in de Nieuwe Kerk van Den Haag.

Van Emanuel de Witte is zeer bekend dit schilderij van de binnenplaats van de Beurs van Amsterdam, waar Spinoza zeker vaak geweest moet zijn.

Eigenlijk gaat de helft van Eyres's column over Spinoza, “the most remarkable thinker of their time and place – led a retiring and ascetic life – never converted to Christianity or any other religion but lived as a freethinker – in his great defence of secular, constitutional government and freedom of thought and speech, he questioned the special “chosenness” of the Jews and the continuing validity of Jewish law.

Hij veronderstelt dat “a similar spirit animated the naturalistic painters of church interiors and the retiring metaphysician.”

Een fraai stukje dat ik ’t liefst in z’n geheel zou citeren, maar dat hebben ze bij de Financial Times liever niet. Dus volsta ik met deze verwijzing.

Lees verder...

"The Oxford Handbook of Philosophy of Religion" kan zonder Spinoza

Van de week kwam ik tussen allerlei google-hits een opvallend PDF tegen van een tamelijk recent boek dat vrij te downloaden staat tussen allerlei door de ‘Online Christian Library’ aangeboden sterk  missionerende en apologetische werken. Het betreft

William J. Wainwright, The Oxford Handbook of Philosophy of Religion. Oxford University Press, USA, 2007

Het is nogal zoeken in het overrompelende en verwarrend omvangrijke aanbod, daarom geef ik hier een rechtstreekse link naar het PDF voor de hierin geïnteresseerde bezoeker van dit blog. Ook al komt - en dat is eveneens merkwaardig hoewel niet uitzonderlijk -  Spinoza’s uiterst kritische benadering van georganiseerde religie er niet in voor (z’n naam valt 2x zonder enige betekenis).

Lees verder...

Spinoza en Jacob Judah Leon's maquette van de Tempel van Salomo

Je hebt van die dagen dan loopt alles anders dan je had ‘gepland’. Ik had me enige dingen voorgenomen, zoals wat achterstallig opruimwerk. Maar eerst las ik nog even het boek uit dat ik al ruim twee jaren in mijn bezit had, maar deze week pas ter hand had genomen: Lisa Jardine’s Gedeelde weelde. Hoe de Zeventiende-eeuwse cultuur van de Lage Landen Engeland veroverde en veranderde (oorspr. Going Dutch – zie dit blog). Het is bij wijlen een interessant boek over de hogere kringen in de Republiek en Engeland in de 17e eeuw, met als hoofdpersoon Constantijn Huygens sr.. Maar soms had ik het ook wel aan de kant willen smijten vanwege het glossy-, gossip- en RTL-boulevard-gehalte over de nouveaux riches van de 17e eeuw en hun luxe huizen, tuinen, schilderijen en wat niet al aan weelde. Maar goed, het geeft een heel duidelijk beeld van de wederzijdse beïnvloedingen en verstrengelingen van de ‘betere kringen’ van beide landen die overigens zo vaak in oorlog waren, maar tegelijk niet zonder elkaar konden: wie moesten ze anders na-apen?

Helemaal aan het eind vertelt Jardine over een aanbevelingsbrief die Constantijn Huygens in maart 1674 meegaf voor de hofarchitect Wren aan Jacob Judah Leon, de rabbijn die een maquette van de tempel van Salomo gemaakt had en deze met andere modellen ook graag in Londen wilde tentoonstellen. Enfin, het lukte en het tempel-model en nog wat Bijbelse gebouwenreconstructies konden naar Londen overgebracht worden waar er een flinke belangstelling voor geweest zou zijn. Aardig slot van het boek.

Lees verder...

Weer nieuwe analyses van de TTP verschenen

José Maria Silva RosaFerdie Fluitsma had mij al enige tijd geleden laten weten dat het er aan stond te komen, maar ik heb gewacht met dit blog tot het daadwerkelijk verschenen was, hetgeen gisteren of eergisteren het geval was. Van de Portugese filosofen José Maria Silva Rosa en Antonio Bento verscheen bij Georg Olms Verlag een bundel met essays over de TTP:

Antonio Bento, José Rosa Silva (Hg.), Revisiting Spinoza's Theological-Political Treatise. Georg Olms Verlag (Reihe: RELIGION AND CIVIL SOCIETY Band 3), Hildesheim - Zürich - New York, 2013
ISBN 978-3-487-14889-2

“Es ist schon oft bemerkt worden, dass Baruch Spinozas Tractatus Theologico-Politicus zu seiner Zeit das meist diskutierte und am heftigsten bekämpfte Buch war. Am Beginn der Aufklärung und fast bis zum Ende des 19. Jahrhunderts war Spinozas Theologisch-Politischer Traktat ein nachdrücklicher und kraftvoller Ruf nach der Freiheit des Redens und Denkens, eine unerschrockene Forderung nach religiöser Toleranz und Gewissensfreiheit in Europa, für das die Ausübung des freien Denkens noch ganz ungewohnt war. Doch worum geht es eigentlich im Theologisch-Politischen Traktat, der so lange und von so vielen als ein äußerst schädliches und unmoralisches Buch verteufelt wurde? Der vorliegende Band, eine Sammlung von Essays namhafter europäischer Gelehrter, widmet sich einigen der Probleme, die sich aus dem breiten Spektrum der Themen in Spinozas Theologisch-Politischem Traktat ergeben.” [bij Olms ook de Engelse tekst]

De inhoudsopgave kon ik nog niet ontdekken. Het boek is nog zó nieuw dat het überhaupt nog nauwelijks ergens anders te vinden is dan op dit actuele blog - dat gisteren 929 bezoekers had! Waar gaat dat heen...? 

Aanvulling 12 febr. 2013
Vandaag gaf mijn tipgever, die hem op zijn verzoek van de uitgever ontving, mij de inhoudsopgave door:

Lees verder...

Spinoza in de Nederlands-joodse historiografie – de laatste loodjes

Spinoza in de Nederlands-joodse historiografie # 19

In dit voorlaatste blog breng ik studies bijeen over de Nederlandse joodse geschiedenis die nog niet of nauwelijks aan de orde zijn geweest, alsmede een aantal hedendaagse joodse historici, waarbij ik uiteraard naga of/wat zijn aangaande Spinoza publiceerden, over welke studies resp. auteurs het niet zinvol is een apart blog te maken. In een laatste blog hoop ik vervolgens al het verzamelde materiaal te analyserenen en enige conclusie te trekken over hoe Spinoza in de Nederlands-joodse historiografie aan bod komt.

Om daarop alvast vooruit te lopen dit citaat van Henri Krop:
“Dutch Jewry had no Spinozism. Even assimilated Jews did not develop any form of Jewish Spinozism.”
(In: Dutch Jewry in a Cultural Maelstrom, 1880-1940, p. 112)

Lees verder...

Spinozisme is geen 'religie zonder God'

Theo de Boer & Ger Groot, Religie zonder God. Een dialoog. Uitgeverij Sjibbolet (Reeks Oratio), 2013 - 120 pagina’s - ISBN 978 94 9111 005 4

"Hoewel de godsdienst voortdurend wordt doodverklaard, weigert hij hardnekkig te verdwijnen. Maar de manier waarop gelovigen denken over God en het heilige is niet meer dezelfde als vijftig jaar geleden. Wat kan godsdienst nog betekenen? Blijft er van de religie nog iets meer over dan een verzameling rituelen, aangevuld met het vage besef dat er in het leven ‘iets meer’ moet zijn dan het banale hier en nu? Valt er nu nog iets redelijks te zeggen over transcendentie, het hart van de religie zelf? Theo de Boer en Ger Groot - ooit leermeester en student - gaan hierover een gesprek aan vanuit een verschillende achtergrond (protestant en katholiek). De god van de rationele, natuurlijke theologie is gestorven, aldus De Boer, maar dat was maar één gestalte waarin mensen diens mysterie kunnen ondergaan. In plaats van te willen spreken als een wetenschap zal de theologie zich moeten laten inspireren door het denken van Pascal en Levinas, zo betoogt De Boer. Groot pleit daartegenover voor een materialistische benadering van de godsdienst waarin het religieuze handelen centraal staat. God is voor de religie volgens Groot helemaal niet zo belangrijk. Het leven krijgt voor hem allereerst betekenis door de ervaring van het ritueel." [uitgever Sjibbolet, boekencentrum, filoblog; hier is al een stukje te lezen]

Lees verder...

Hendrik Willem van der Vaart Smit (1888 – 1986) bij de Spinozaherdenking in 1932 leek alles nog pais en vreê…

In het vorige blog gaf ik een samenvatting van de lezing van dr. H.W. van der Vaart Smit die samen met die van dr. J.D. Bierens de Haan, prof. mr. dr. Leo Polak, dr. J.H. Carp, jhr. mr. dr. J.J. von Schmid opgenomen was in de brochure SPINOZA. Gezamenlijke redevoeringen, gehouden bij de Spinoza-herdenking door de afdeeling-Nederland van den Kant-Gesellschaft op Donderdag 29 December 1932 te Amsterdam in de Agnieten-kapel (Athenaeum-Illustre) uitgegeven op gezag van de Afdeeling-Nederland der Kant-Gesellschaft, Haarlem, de Erven F. Bohn N.V., 1933.

De afdeling van de internationale Kant-Gesellschaft was in 1921 door Nederlandse filosofen opgericht. Van der Vaart Smit werd vanaf de aanvang secretaris-penningmeester van de afdeling, die als een soort koepelorganisatie ging fungeren waarbij diverse Nederlandse filosofische verenigingen waren aangesloten. Het afdelingsbestuur van de Kant-Gesellschaft besloot eind 1932 een bijeenkomst te beleggen ter herdenking van de 300e geboortedag van Spinoza, waarbij verschillende leden het woord voerden. Welk een eendracht...

Lees verder...

Spinoza was in "Welkom in de Gouden Eeuw"

Rindert Jagersma, die me eerder al liet weten wat er over Spinoza voorkwam in het boek van Hans Goedkoop & Kees Zandvliet, De Gouden Eeuw. De Republiek, Amsterdam en de wereld [Walburg Pers, 2012], e-mailde me dat Spinoza voorkwam in de aflevering van zondag 23 dec 2012 in de jeugdserie “Welkom in de Gouden Eeuw.” Die aflevering wordt omschreven als “Komische talkshow waarin Dorine Goudsmit (Plien van Bennekom) samen met Bekende Gouden Eeuwers terugblikt op de hoogtepunten uit hun Gouden Eeuw. Hoofdgast: Hugo de Groot (Porgy Franssen), zijn kist en vrouw.”

Ook Descartes en Spinoza zijn in de o zo komische talkshow te gast. 

Descartes draagt zijn wereldberoemde ‘lijfspreuk’ “Ik denk dus ik ben.” Spinoza draagt een shirt waarin zijn filosofie wordt uitgedrukt met: “Als ik het niet zie, dan geloof ik het niet.” Welke goed betaalde deskundige eraan te pas is gekomen, om deze slagzin te verzinnen, wordt er niet bij vermeld.

Descartes en Spinoza bezig aan een potje filosofisch armdrukkenEn ziedaar, Descartes en Spinoza gaan vervolgens een potje filosofisch armdrukken.

Daar ik dit onzinnige uitbundige onnozele gespeel niet-om-aan-te-zien vind (ik begrijp ook niet voor welke kinderen dit wordt gemaakt en of die dit dan echt leuk én leerzaam vinden), heb ik deze uitzendingen niet bekeken. Maar goed, voor de volledigheid meld ik hier, met dank aan mijn tipgever, dat deze “aandacht” voor Spinoza er is geweest.

Voor wie het zelf toch eens wil zien: uitzendiggemist

Hendrik Willem van der Vaart Smit (1888 - 1986) - "Spinoza wint het"

Gisteren kreeg ik onverwacht weer eens te maken met cognitieve dissonantie. Eerst maar eens het positieve deel van het verhaal. Ik leende uit de bibliotheek het boekje Spinoza dat tachtig jaar geleden werd uitgegeven door de Afdeling-Nederland der Kant-Gesellschaft van lezingen die bij de Spinoza-herdenking op donderdag 29 december 1932 in de Agnieten-kapel in Amsterdam gehouden waren. Ik heb daaruit al eens de bijdrage van Leo Polak besproken [cf blog en blog]. Het boekje staat, door David Bakker gescand, als PDF op vrijdenkers.nl.

   

Ik las in de bibliotheek deze keer de laatste lezing van de mij onbekende H.W. van der Vaart Smit, getiteld “Spinoza en de Geref. Theologie.” En ik moet zeggen: ik genoot ervan. Zo’n fraai stuk, zo mooi en helder geschreven. Een verademing in vergelijking met de geforceerde en soms gezwollen taal van J.H. Carp en ook helderder dan dat stuk van L. Polak. Ik citeer een passage uit het begin, waarin de auteur de houding van vroegere theologen t.a.v. Spinoza aan de kaak stelt:

“Die taak is eenigszins pijnlijk — beoordeeling immers moet ten deele veroordeeling zijn — maar is ook een eereschuld aan de eeuw, waarin wij leven — immers, wij moeten thans in staat zijn om de botsing van dien tijd te begrijpen en onder hooger aspect opnieuw te belichten. En schrijver dezes — zelf Gereformeerd theoloog — stelt er prijs op, juist deze taak hier naar vermogen te vervullen.

Lees verder...

Descartes en Spinoza van Stephan van Hesteren

De kunstenaar Stephan van Hesteren, maakte in 2012 deze afbeelding van Descartes en Spinoza gebroederlijk naast elkaar, alsof ze elkaar ooit hadden kunnen ontmoeten. Je ziet dat ze er zelf niet in geloven...

VHS-voorjaarsstudiebijeenkomsten over Spinoza's Briefwisseling

De studiebijeenkomsten die de Vereniging Het Spinozahuis elk voorjaar organiseert, gaan dit jaar over de Briefwisseling van Spinoza. Ze hebben plaats op de zaterdagmiddagen 2 en 23 maart en 6 en 20 april 2013.

2 maart 2013 Inleider: Piet Steenbakkers, ‘Filosofische thema’s in de briefwisseling’

23 maart 2013 Inleider: Filip Buyse, ‘Correspondentie over wetenschappelijke kwesties’

6 april 2013 Inleider: Wiep van Bunge, ‘Vriendschap: vrienden en vijanden’

20 april 2013 Inleider: Paul Juffermans, ‘Filosofie versus bijgeloof en theologie’

Plaats: Spinoza Lyceum, Peter van Anrooystraat 8 (in de nabijheid van Atrium/World Trade Center), Amsterdam. Bereikbaar van station Amsterdam Centraal met tramlijn 24, halte Olympiaplein; vanaf station Amsterdam Zuid op loopafstand.

Nadere informatie wordt deze week aan de leden verstuurd en staat binnenkort op de website van de VHS.

Spinoza en de behoefte aan geborgenheid

Van Michiel Wielema ontving ik de tip dat het laatste nummer van Volzin* van vorig jaar een artikel bevatte van Anne M. de Ruiter: "De koele waarheid van Baruch de Spinoza. Een begrepen emotie verliest haar macht."
[* NB dit artikel staat niet op internet]

Zij vraagt zich af: “Wat is de charme van Spinoza? Hij was rationalist en zijn teksten zijn moeilijk toegankelijk. Maar zijn filosofie gaat ook over emoties, geluk en zelfkennis. Dat maakt hem  anno nu tot patroonheilige van de nieuwe spiritueel. Wat is happines volgens Baruch?”

Die laatste opmerkingen(patroonheilige van de nieuwe spiritueel en wat is happines) hebben misschien vooral te maken met de aard van het blad (Volzin). Het artikel geeft een redelijk treffende en voor ‘leken’ goed begrijpelijke samenvatting van een aantal hoofdlijnen van Spinoza’s denken. Dat mag ook wel, want Anne M. de Ruiter is (was?) “als Spinoza-onderzoeker verbonden aan het lectoraat Filosofie en Beroepspraktijk van de Haagse Hogeschool,” zo staat bij het artikel te lezen. In het Jaardocument 2012 [verslag 2011 – plan 2012, PDF] van het Lectoraat Filosofie en Beroepspraktijk van de Haagse Hogeschool is te lezen dat een van de projecten was: “Spinoza en de PKN: een kritisch onderzoek naar religie in de huidige tijd.” Uitgangsvragen: “Waarom lopen de kerken van de PKN leeg? En zou het denken van de zeventiende-eeuwse filosoof Benedictus de Spinoza mogelijkheden kunnen bieden om de hedendaagse gelovige weer de kerk in te krijgen? Dit onderzoek bestaat uit twee delen. Een grondige studie naar de hedendaagse gelovige en een studie naar die aspecten in het werk van Spinoza over God en de gelovige waarbij de vraag centraal staat of de filosofie van Spinoza een kritische blik kan werpen op het gangbare denken over het geloof in onze cultuur.”
Streven was onder meer een artikel in ‘Religie en Filosofie’ van dagblad Trouw. Zou dit Volzin-artikel daarvoor in de plaats zijn gekomen?

Lees verder...

Spinoza in "Gouden Eeuw"

Al enige malen heb ik eerst mijn vermoeden en vrees (cf blog 1 en blog 2) en daarna mijn ongenoegen erover dat die werd bewaarheid (cf blog 3) geuit dat Spinoza ten onrechte niet voorkomt in de momenteel lopende ‘prestigieuze’ tv-reeks over de Nederlandse 17e of Gouden Eeuw die ik ergens als “van BBC-allure” getypeerd zag. Dat dit uiteraard wél had gemoeten in een objectief-evenwichtig overzicht, wordt onderstreept door het andere boek dat in december uitkwam bij gelegenheid van deze programmaserie

Maarten Prak, Gouden Eeuw. Het raadsel van de Republiek [Boom, Meppel, 2012 - ISBN: 9789461052445]

Maarten Prak (1955) is hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, voorzitter van de Werkgroep Zeventiende Eeuw, en wetenschappelijk adviseur van die NTR-VPRO-tv-serie 'De Gouden Eeuw'. Mede met het oog op die serie verzorgde hij een herziene en uitgebreidere versie van zijn in 2003 bij SUN onder dezelfde titel verschenen boek. Daarin zijn twee nieuwe hoofdstukken opgenomen, over taal en literatuur (“De geletterde stad”) en “Een nieuwe filosofie en wetenschap.” In dat laatste wordt uitvoerig aandacht gegeven aan Spinoza. Het is zelfs het uitgebreidste over welke 17e eeuwer ook, op Johannes Vermeer na die in het voorlaatste hoofdstuk ook uitgebreid over het voetlicht komt.

Het is dus een duidelijke ondersteuning van het in dit blog gestelde. Alleen heeft het niet meer mogen baten en kwam die aanvulling te laat om de productieverantwoordelijken nog op dat spoor te krijgen.

Lees verder...

Het had van Spinoza kunnen zijn...

             Die sich ghevanghen gheeft aen God, is dan eerst vry.

Dit is van Jacob Cats, maar Spinoza had het, als hij zich aan emblemata had overgegeven, ook kunnen schrijven binnen zijn god-discours. Het is een soort samenvatting van Ethica V.

             

Dit is de laatste regel van de 13e van de emblemata in Jacob Cats, Proteus (1618), "Amissa libertate laetior." [13], waarvan de eerste regel luidt: Bly, door slaverny. [cf]

Dit kwam nog eens terug in Jacob Cats, Sinne- en minnebeelden (1627). Daar werd het "Amissa libertate laetior." [14], maar kwam die boven geciteerde regel niet meer terug. [cf]
[Ik neem hier de afbeelding uit de uitgave van 1627]

In een 'neostoïcijns discours' plaatst Cats de hartstochten die de mens werkelijk ketenen [Ethica IV], tegenover de slechts schijnbare gevangenschap van de godminnende geest [Ethica V].

De overeenkomst is frappant, maar de verschillen zijn toch groot.

Rikus Koops hertaler KV en Spinozadocent, maar geen Spinozist

In de Deventer Post van 29 jan 2013 verscheen n.a.v. de cursus over Spinoza die Rikus Koops voor de 2e maal vanaf 4 februari zal geven, een stukje van de hand van Leo Polhuys (met foto door Gert Perdon) dat ik graag een verdere verspreiding gun via dit blog. Stukje bij beetje leren we zo iets meer deze hertaler van Spinoza’s Korte verhandeling kennen, over wie ik eerder, op 10 juli 2012, dit blog had.

 

Lees verder...

Geen stijl had wat Sebastien Valkenberg bakte van zijn vergelijking van GeenStijl met Spinoza

Toen ik een week geleden, op donderdag 24 januari, in Trouw het ‘opiniestuk’ van Sebastien Valkenberg, Trouws huisfilosoof, las, waarin hij de vooral kwetsende website GeenStijl, waaruit POW voortgekomen is, als de ware opvolger van de Radicale Verlichter zag, van – ja, met name genoemd - Adriaen Koerbagh en Benedictus de Spinoza dus, wiens naam vijfmaal in zijn stukje voorkwam, ontstond in mij woede en walging. (Ook Franciscus van den Enden en Wim Klever worden in het stukje vermeld). Ik liet mijn reacties wegebben en besloot geen ingezonden brief te schrijven en er zelfs geen blog aan te wijden. Sub specie aeternitatis is het uiteraard een rimpeling van niks. Negeren leek mij dan ook de juiste reactie.

Dat is in het algemeen ook mijn houding tegenover website’s als Geenstijl.nl, Jaap.nl, Frontaalnaakt.nl, Dagelijksestandaard.nl, en vele van dit type sites meer.

Maar intussen heb ik besloten om mijn normale gedrag in dezen voor één keer te doorbreken. Gisteren namelijk heeft Peter Breedveld, die enigszins vreemde aan de VU-werkzame vogel, zijn ingezonden brief die hij aan Trouw had gezonden op zijn website frontaalnaakt.nl gezet. En dat leverde heel wat reacties op. En Spinoza’s naam gaat ineens flink rond op twitter, n.a.v. dit alles.

Ik moet eerlijk toegeven dat ik mij zeer kan vinden in zijn protest tegen wat op GeenStijl allemaal ten onrechte als “in de geest van Spinoza” te zien zou zijn. Het was dan ook werkelijk belachelijk wat Sebastien Valkenberg voor Trouw in elkaar had geflanst.

De VU-communicatiemedewerker en ‘Frontaal Naakt’-blogger Peter Breedveld eindigt zijn stukje met: “Ik heb geen filosofie gestudeerd en Spinoza begrijp ik maar half, maar ergens vermoed ik dat hij een andere samenleving voor ogen had dan eentje waar GeenStijl bepaalt wat er wel en niet gezegd en geschreven mag worden.”

Hij heeft gedaan wat ik misschien eigenlijk had moeten doen, maar ja in zulk vaarwater als dat van de genoemde sites wil ik met mijn blog liever niet terecht komen. En daarom volsta ik met er hier op te attenderen en weer snel over te gaan tot mijn eigen orde van de dag.

Isaac Aboab da Fonseca (1605 – 1693)

De joodse krant Haaretz herinnert eraan dat vandaag de geboortedag is van Isaac Aboab da Fonseca - 408 jaar geleden. Om twee redenen is hij bekend, deze Isaac Aboab da Fonseca: hij was de eerste rabbijn in de Nederlandse kolonie Pernambuco in Brazilië van 1642 tot 1654 en daarmee de eerste rabbijn ooit op het Amerikaanse continent. En hij was als rabbijn, naast Morteira, betrokken bij de ban van Spinoza op 27 juli 1656. Spinoza was toen 23, Aboab da Fonseca 51 jaar.  

Bij het jhm is te lezen: “Geboren in Portugal in 1605 kwam Isaac Aboab de Fonseca op 7-jarige leeftijd naar Amsterdam, waar hij een joodse opvoeding kreeg. Op 18-jarige leeftijd was hij reeds rabbijn van Beth Israel, een van de drie Portugese gemeenten in Amsterdam. In 1642 werd hij rabbijn in de Nederlandse kolonie Pernambuco in Brazilie. In 1654, toen het voor de joden onder de inmiddels Portugese heerschappij in Brazilië niet langer veilig was, keerde hij terug naar Amsterdam. Daar was hij nog bijna veertig jaar actief als opperrabbijn, geleerde, kabbalist en schrijver. In 1656 was Aboab betrokken bij het uitspreken van de ban over Baruch de Spinoza. Hij speelde ook een grote rol bij de tot standkoming van de nieuwe Portugese Synagoge in 1675. Isaac Aboab de Fonseca overleed in 1693.”

Ik volsta met deze mededeling bij dit portret, gemaakt door Aernout Nagtegaal in 1686.


                                   [portret van hier]