Spinoza in de tv-serie De Gouden Eeuw… ik ben er niet gerust op

Over 11 dagen start de grote ntr-vpro-productie: De Gouden Eeuw. Hij zal door Hans Goedkoop worden gepresenteerd.

Op 8 oktober 2012 had ik een blog met de titel: "Zal Spinoza voorkomen in komende NTR/VPRO-serie De Gouden Eeuw?" Inmiddels is duidelijk geworden uit reacties van Kees Zandvliet, die als auteur van het de serie begeleidende boek en misschien wel in meer functies, bij het project betrokken is dat Spinoza in het boek voorkomt. Uit zijn reactie van vandaag blijkt zelfs dat er pogingen zijn gedaan om het Wolfenbüttel-portret van Spinoza naar Nederland te halen, hetgeen al zou zijn toegezegd, maar is teruggetrokken. Dat geeft vertrouwen: de productie lijkt er serieus mee bezig.

Maar echt gerust ben ik er nog steeds niet op
De makers hebben een twitterpagina, waarop tot heden 213 tweets, waarin nergens iets over Spinoza voorkomt; en ze volgen wel 1890 tweeps, waaronder ik geen enkele persoon of instantie “uit de wereld van Spinoza” heb kunnen ontdekken. In mijn blog riep ik op dat er naar de productiemensen en programmamakers getwitterd zou worden - is niets van te zien, dus niet gebeurd. (Ikzelf weiger aan die sociale media mee te doen en houd me bij m'n blog).

Klein lichtpuntje
Sinds enige dagen is een facebookpagina geopend: Vind je vrienden uit de Gouden Eeuw... Daarop kan ook een Spinoza-pagina worden aangeklikt, terwijl hij middels zijn Haagse portret prominent op de voorgrond staat. Men kán uiteraard niet om hem heen.

Lees verder...

Karl Hermann Bruder (1812 – 1892) Benedicti de Spinoza, Opera Quae Supersunt Omnia

Een hele tijd ben ik vandaag ‘zoet’ geweest met zoeken naar mijn blog dat ik, na dat over Heinrich Eberhard Gottlob Paulus en zijn  editie van de volledige werken van Spinoza (zie hier), volgens mij over Bruder had gemaakt. Maar het is nergens te vinden en ook op mijn harde schijf kon ik nergens meer iets aan materiaal erover vinden – irritant. Gelukkig kon ik mij nog herinneren welke bronnen ik indertijd had gebruikt (want verder is er, als je zijn naam op Google ingeeft, geen inhoudelijke informatie over hem te vinden naast alle links naar zijn boeken). Het meeste vond ik in het hoofdstuk “Spinoza editions in the nineteenth century” van Jelle Kingma (zie onder de noten). Daar ik binnenkort een blog over de Van Vloten/Land-editie van Spinoza’s werken wil maken, reconstrueer ik nu eerst dit verloren of misschien wel vergeten blog.

Onder de gelatiniseerde versie van zijn naam, Carolus Hermannus Bruder, verzorgde hij na Paulus een nieuwe uitgave van het complete werk van Spinoza in drie delen:

Benedicti de Spinoza, Opera Quae Supersunt Omnia. Lipsiae, typis et sumtibus Bernh. Tauchnitz jun., 1841 - 1844

Bij books.google: Vol I  - Vol II  -  Vol III  en bij archive.org Vol II

Lees verder...

Op het boek Genesis raken velen niet uitgekeken

The Economist heeft een bespreking (ik kon niet zien van wie) over dit boek dat net uit is: Ronald Hendel, The Book of Genesis: A Biography. Princeton University Press; okt. 2012, 293 pages.

De uitgever had al aangekondigd dat ook Spinoza’s bijdrage tot de Bijbelstudie erkend en behandeld werd:
“During its 2,500-year life, the book of Genesis has been the keystone to almost every important claim about reality, humanity, and God in Judaism and Christianity. And it continues to play a central role in debates about science, politics, and human rights. With clarity and skill, acclaimed biblical scholar Ronald Hendel provides a panoramic history of this iconic book, exploring its impact on Western religion, philosophy, science, politics, literature, and more. Hendel traces how Genesis has shaped views of reality, and how changing views of reality have shaped interpretations of Genesis. Literal and figurative readings have long competed with each other. Hendel tells how Luther's criticisms of traditional figurative accounts of Genesis undermined the Catholic Church; how Galileo made the radical argument that the cosmology of Genesis wasn't scientific evidence; and how Spinoza made the equally radical argument that the scientific method should be applied to Genesis itself. Indeed, Hendel shows how many high points of Western thought and art have taken the form of encounters with Genesis--from Paul and Augustine to Darwin, Emily Dickinson, and Kafka. From debates about slavery, gender, and sexuality to the struggles over creationism and evolution, Genesis has shaped our world and continues to do so today. This wide-ranging account tells the remarkable story of the life of Genesis like no other book.”

Lees verder...

ASK gaf fraaie brochure uit bij Spinozadag

Eliane Beyer van Joseph Plateau Grafisch Ontwerpers, die het cahiertje dat bij de Spinozadag in Paradiso is verschenen, heeft vormgegeven, was zo vriendelijk het mij toe te sturen. Vandaag ontving ik het, waarvoor ik hierbij mijn dank uitspreek.

De heel aardig en fris vormgegeven brochure bevat de vertaling van de lezing van Jonathan Israel en de enigszins ingekorte versie van de lezing die Arnon Grunberg op 7 november 2012 tijdens het lustrum van de Tilburg School of Humanities in Tilburg had gehouden (zie dit blog; hij had zijn lezing voor de Spinozadag niet op tijd voor de productie van het boekje gereed).
Zie
hier een afbeelding van het omslag (voor en achterzijde).

Lees verder...

My (Nadler’s) Spinoza

Wim Klever die mij af en toe ergens van op de hoogte stelt ten behoeve van dit blog – waarvoor ik hem weer eens dank – stuurde mij een digitaal knipsel van de recensie door Steven Nadler die onder de titel “My Spinoza” verscheen in The Times Literary Supplement van 9 november 2012 van het boek van Daniel B. Schwartz: The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image. [Princeton University Press, 2012] dat ik hier in meerdere blogs laaiend enthousiast besproken heb. [voor die blogs: type Schwartz in het zoekvenster]
Daar die recensie niet openbaar op de website van TLS toegankelijk is (alleen voor betalende abonnees) ben ik zo vrij er hier enige citaten uit te geven.

            

Lees verder...

Forthcoming… & Sanem Soyarslan

Op het Southwest Seminar in Early Modern Philosophy dat van 16 – 17 February 2013 in Cal Poly Pomona aan het California State Polytechnic University zal worden gehouden [cf], zal o.a. Sanem Soyarslan een paper presenteren getiteld: “The Susceptibility of Intuitive Knowledge to Akrasia in Spinoza’s Ethical Thought.” Daar er niet zo heel veel over Spinoza’s derde kennissoort wordt geschreven, mag dit hier wel opgemerkt worden. Haar proefschrift ging er over; zie het blog waarin ik wijs op haar binnen te halen dissertatie: Reason and Intuitive Knowledge in Spinoza’s Ethics: Two Ways of Knowing, Two Ways of Living.
Hieronder neem ik de samenvatting over van haar komende lezing.

Forthcoming…
Verder wijs ik op een hoofdstuk van haar dat in een komend boek zal verschijnen en dat al ter inzage op internet is gezet. Het behandelt eveneens die derde kennissoort:

Sanem Soyarslan (Boston University), “From Ordinary Life to Blessedness: The Power of Intuitive Knowledge in Spinoza’s Ethics.” Forthcoming in The Moral Philosophy of Spinoza (edited by Andrew Youpa and Matthew Kisner) Oxford University Press. [hier]

Opmerkelijk vind ik wel: naast een boek waarvan al jaren aangekondigd wordt dat het op komst zou zijn, The Oxford Handbook of Spinoza (Oxford: Oxford University Press, ed. M. Della Rocca), waarvan ik vele artikelen in een blog van bijna twee jaar geleden kon signaleren, wordt alweer een te verschijnen Spinozaboek bij OUP aangekondigd. Bij Sanem Soyarslan, die er een hoofdstuk voor inleverde, heet het: The Moral Philosophy of Spinoza. Volgens het enige andere al aangekondigde artikel dat ik vond, kan het ook een andere titel krijgen:

Steven Nadler, “The Lives of Others: Spinoza on Benevolence”, in Michael LeBuffe, Matt Kisner, and Andrew Youpa, eds., The Ethics of Spinoza’s Ethics (Oxford University Press, forthcoming).

Hier dan het abstract van haar te brengen paper:

Lees verder...

En hoe staat het inmiddels met "de Spinozafilm"?

Sinds de eerste aankondiging – blog van 15 dec. 2008 - dat Rudolf van den Berg een film over Spinoza zou maken en dat Ramsey Nasr de rol van Spinoza zou spelen, heb ik regelmatig naar nieuws erover omgezien (ik geef niet alle links). Voor het laatst deed ik dat bijna een jaar geleden - zie blog van 15 dec. 2011. Toen was het nieuws dat de (toen) op komst zijnde film Süskind begin 2012 in première ging. Te lezen was op de website van Ramsey Nasr: “Het eerstvolgende project van Rudolf van den Berg zal een speelfilm over de filosoof Spinoza worden. Hierin zal Ramsey Nasr de titelrol vervullen.”

Niet dus: het eerstvolgende project, zo is te lezen op de website van Rudolf van den Berg, wordt: “Orestes Son of Blood (in preproduction) - based on The Oresteian Trilogy by Aeschylus, 458 BC. - Shooting planned fall 2013.”

De enige voortgang wat het zgn Spinozaproject betreft: de titel is nu “Spinoza’s Revolt” en verder is alles weer eens verder vooruit geschoven: “Shooting planned for 2014” (voor wie er nog in gelooft).

Wilhelm Gottlieb Tennemann (1761 – 1819) korte Laudatio op Spinoza

“Ueberhaupt wird nicht leicht ein Mann gefunden werden, der so sehr das Bild eines Weisen in seinem ganzen Leben verwirklicht hat." Tennemann, Gesch. d. Ph (1817) x 381

 

Deze mooie uitspraak van Wilhelm Gottlieb Tennemann, die liefhebbers van Spinoza graag lezen, schreef een onbekend gebleven lezer (naast enige andere citaten) in een recensie-exemplaar van deel 3 van Van Vloten/Land's Benedicti de Spinoza, Opera quotquot reperta sunt (Den Haag: Nijhoff, 1895). [cf bij de KB] Wilhelm Gottlieb Tennemann

Wilhelm Gottlieb Tennemann was een Duitse filosoof en filosofiegeschiedkundige. Tussen 1798 en 1819 gaf hij een onvoltooid gebleven twaalfdelige Geschichte der Philosophie uit. Deze filosofiegeschiedenis is door deskundigen zo gewaardeerd dat door Nabu Press in 2010 een nieuwe druk in acht delen op de markt is gebracht.  

Hier de Engelse vertaling van het deel met Spinoza.

de.wikipedia over Wilhelm Gottlieb Tennemann

Afshin Ellian verwijst in Cleveringalezing te Haifa naar Spinoza

In zijn column in Elsevier brengt de Leidse professor sociale cohesie, burgerschap en multiculturaliteit Afshin Ellian vandaag de vertaling van zijn Cleveringalezing die hij gisteren aan de Universiteit van Haifa hield. Titel: Moed in donkere tijden.

Gisteren was het 72 jaar geleden dat Rudolph Cleveringa, een professor in burgerlijk recht aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden, zijn moedige protestrede tegen de Duitse bezetter hield. Ellian verwijst naar het embleem van de Leidse universiteit: Praesidium Libertatis, Bolwerk van vrijheid, of: Verdediging van de vrijheid. Uiteraard vertelt hij e.e.a. over zijn land van herkomst, Iran, en de vijandige houding ervan tegenover Israël.

Ik verwijs hier naar het blog van twee jaargeleden over het niet minder moedige speciale college over Spinoza dat de theoloog professor L.J. van Holk diezelfde dag in Leiden hield (cf blog).

Afshin Ellian verwijst in zijn lezing ook naar Spinoza. En zie hoe pathetisch je de joden kunt danken om Spinoza die ze aan de mensheid “gegeven hebben”. Hij schrijft:

“Welke wereld heeft Cleveringa opgeroepen door het voor Joden op te nemen? De wereld van Cleveringa heette Nederland. En als Cleveringa zich slechts op zijn eigen individuele existentie had teruggetrokken, zou Nederland een weerloze wereld zijn geweest tegenover de wereld van de nazi’s.
De nazi’s zouden dan met succes de wereld van Nederland van de kaart vegen. Wat sidderde in de wereld van Nederland? Tolerantie, vrijheid, soevereiniteit en de Joodse mensen die met Spinoza een onsterfelijke ster aan de hemel van de mensheid hadden gegeven.” [naar Column]

Juan Pedro García del Campo schreef hoorspel Spinoza y la multitud (El resto falta)

Juan Pedro García del Campo, doctor in de filosofie, schreef in 2008 Spinoza o la libertad.

Afgelopen zondag, 25 november 2012, presenteerde hij in Madrid het hoorspel dat hij onlangs schreef: Spinoza y la multitud (El resto falta) [Spinoza en de menigte (De rest ontbreekt)]. Het kwam deze maand uit bij uitgeverij Hiru, Hondarribia, 2012 [gezien bij spinozahuis.nl] 

Het stuk is geschreven als een radiohoorspel met situaties die door eeuwen gescheiden worden: enerzijds het filosofische en politieke werk van Spinoza en anderzijds hedendaagse theoretisch-filosofische discussies over de kenmerken van nieuwe sociale en politieke bewegingen. Met de spannende vraag: kunnen we bij Spinoza materiaal vinden voor het  transformeren van de wereld?

Een nadere toelichting geeft Juan Pedro García del Campo in een “Nota para una contextualización”, op: Rebelión [PDF]

Jonathan Israel ontving bij Spinozadag bijzondere Amsterdamse onderscheiding

Gisteren, zondag 25 november 2012, werd tijdens de in Paradiso gehouden 5e jaarlijkse Spinozadag door burgemeester Eberhard van der Laan namens Amsterdam de Frans Banning Cocqpenning aan Jonathan Israel uitgereikt.


      foto geleend van site ASK, © Gerard Arninkhof 2012

Uit het persbericht:
De historicus professor Jonathan Israel (IAS, Princeton, VS) heeft geschreven over de Nederlandse geschiedenis, het tijdperk van de Verlichting en het Europese Jodendom. Hij heeft met zijn onderzoek laten zien dat de Verlichting, die de westerse samenleving zo radicaal heeft veranderd, in Nederland geboren werd. Uit Nederland afkomstige en in Nederland gevestigde denkers deden Europa op zijn grondvesten trillen. Democratie, het vrije woord, tolerantie en individuele vrijheid – al deze waarden hebben in de beleving van de westerse mens een vanzelfsprekendheid gekregen, die er niet altijd is geweest. Toen ze voor het eerst naar voren werden gebracht, waren deze ideeën zeer radicaal. In zijn studies gaat Israel terug naar de filosofische wortels van onze democratische rechtsstaat: de Radicale Verlichting. Israel heeft de Amsterdammer Baruch de Spinoza aangewezen als de sleutelfiguur van deze Radicale Verlichting en Amsterdam als de stad waar deze radicale Verlichtingsideeën tot ontwikkeling konden komen. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de internationale bekendheid van de stad Amsterdam als historische handelsstad en intellectuele vrijstaat. De stad Amsterdam eert Jonathan Israel voor zijn historische onderzoek dat van groot gewicht is voor Amsterdam.

De Frans Banninck Cocqpenning - ingesteld op 29 oktober 1996 - wordt toegekend aan diegenen die zich bijzonderlijk verdienstelijk hebben gemaakt voor Amsterdam gedurende een periode van ten minste twaalf jaar. Frans Banninck Cocq (1605-1655) was de burgemeester uit de Gouden eeuw die met rode sjerp midden op Rembrandts Nachtwacht staat.

Spinoza en Spinozahuis bij de EO

 

Nog even ter herinnering (zie ook dit blog): gisteren, zondag 25 november 2012, werd van 19:30 - 20.15 uur op Nederland 2 de aflevering Na De Reformatie uitgezonden in de EO-tv-serie "God in de Lage Landen" – over de tijd van de Gouden Eeuw, verteld door Ernst Daniël Smid.

Het begint met een opname bij een cursus over Spinoza bij de ASK in het Pintohuis. We zien even Jeroen Bartels (v/h docent Westerse filosofie in de Moderne tijd aan de Rijksuniversiteit Groningen) temidden van cursisten. Daarna volgt informatie over Johan van Oldenbarnevelt, Maurits van Oranje en Joost van den Vondel.
Dan, vanaf ca 39:00, volgen nog 5 minuten vanuit het Spinozahuis over Spinoza. Knap hoe in 't kort een beeld wordt opgeroepen.
Zie hier bij uitzending gemist.

             

             

             
                           Ernst Daniël Smid in het Spinozahuis te Rijnsburg

Ethica’s 'exemplar humanum' en TTP’s geloofsbelijdenis als simulacrum

De Franse socioloog en postmoderne filosoof Jean Baudrillard (1929-2007) had een zgn. simulacrumtheorie, volgens welke de echte werkelijkheid verdwijnt door de beelden die we ervan voorgeschoteld krijgen door de media. De mens zou het contact met de echte wereld verloren hebben, doordat hij in z’n hoofd een beeld van de wereld creëert aan de hand van wat hij in de media ziet (alsof de mensen ooit een werkelijk beeld van de echte wereld zouden hebben bezeten en alsof – “om maar iets te noemen” – de godsdiensten en de socialisatie in de cultuur niet altijd al een verzonnen beeld van de werkelijkheid hebben voorgeschoteld).
Maar goed, e
en simulacrum is “een kopie zonder origineel.”

Eugene Garver schetst in zijn artikel “Spinoza's Ethics: Don't Imitate God; There's a Model of Human Nature for You,” [in: Philosophy and Theology. Volume 24, Issue 2, 2012, pp. 155-190] dat het model van de menselijke natuur (exemplar humanum) dat Spinoza in het voorwoord van het vierde deel van de Ethica ons voorhoudt, daar dezelfde functie vervult als de “geloofsartikelen” (u weet wel: volgens sommige de minimale en anderen de maximale geloofsartikelen) in de Tractatus Theologico-Politicus: namelijk het met behulp van de verbeelding een 'simulacrum voor de rationaliteit' te bieden voor eindige wezens die in de praktijk moeten zien te overleven. [Daar lezen we “to provide a simularcrrum”- twee fouten in één woord].

Een aardige vergelijking om hier vast te houden, via de Baudrillardse term 'simulacrum'.

Yitzhak Y. Melamed over Susan James’s TTP-boek

Spinoza on Philosophy, Religion, and PoliticsVandaag verscheen bij de NPDR de bespreking door Yitzhak Y. Melamed van Susan James’s Spinoza on Philosophy, Religion, and Politics: The Theologico-Political Treatise.

[zie ook dit blog en dit blog]

Ik neem hier enige passages over, eerst over Spinoza: “Spinoza's political theory is far bolder, and arguably more sophisticated, than that of Hobbes or Locke.” […] “Strauss turned Spinoza into an Athenian in Jerusalemite garb, and presented him as attempting to employ the masses in the service of the secret elites.” […] “Spinoza clearly has some conservative tendencies (he was strongly averse to any political upheavals), yet other elements in his theory anticipate Marxist and Nietzschean views (such as the identification of right and power, namely, the view of morality as a superstructure grounded in power relations).”

Dan over Susan James’s studie. Hij vindt dat zij goed op de hoogte is van contemporaine auteurs voor haar ‘contekstuele lezing’ van de TTP, maar dat zij er blijk van geeft té weinig kennis van de Bijbel te hebben (hij wijst op enige foutjes).

Maar uiteindelijk vindt hij “Susan James's new book is a fresh and welcome contribution.” […] “I would highly recommend James's book. It is a serious and important work in which the author reads Spinoza's text very closely. It uses early modern and classical texts to contextualize Spinoza's work in a very sensitive manner. It is a thoughtful and illuminating work that should become part of the canon of scholarship on Spinoza's Theologico-Political Treatise.”

Is Spinoza bij Victor Kal wel in goede handen?

Wat is dat toch met Victor Kal, universitair hoofddocent wijsbegeerte aan de UvA? Hij doceert metafysica, religie en politiek, van Plato tot en met Derrida. Hij schreef o.a. Levinas en Rosenzweig. De filosofie en de terugkeer tot de religie (Zoetermeer 1999 en 2002) en van De joodse religie in de moderne wijsbegeerte. Van Spinoza tot Derrida (Kampen 2000).

Maar hij lijkt wel met een hetze bezig tegen Spinoza. Waarom wordt hem telkens weer gelegenheid gegeven om, zogenaamd, de filosofie van Spinoza toe te lichten? Zoals momenteel bij de Amsterdamse Illustere School, waarvan 12 december a.s. de laatste bijeenkomst is (zie dit blog).

Hij is buitengewoon verbeten tegen de filosofie van Spinoza. Dat op zich hóeft het punt niet te zijn: ieder heeft recht op zijn eigen lezing en begrip van Spinoza’s filosofie. Maar hij trekt telkens weer op openbare bijeenkomsten ten strijde tegen Spinoza en krijgt daarvoor alle gelegenheid. Voelt Kal zich geroepen om tegenwicht te bieden aan de almaar groeiende belangstelling voor Spinoza? Het schandelijke is dat hij mensen die nog weinig op de hoogte zijn een foutief beeld meegeeft – ik heb daar op dit blog al enige voorbeelden van gegeven. Zo was hij afgelopen vrijdagmiddag, 23 november 2012, te gast bij de Amsterdamse filosofiestudentenvereniging AmFiBi. Jonathan Israel zou laten zien dat Spinoza in de TTP het moderne ideaal van vrijheid van denken bepleit. Daartegenover ging Kal betogen dat de TTP een list was om het volk veilig op te sluiten in een staatsideologie!

Iemand die erbij aanwezig was liet mij weten dat Kriterion goed gevuld was, wel zo’n 120 personen, merendeels studenten. En dat Victor Kal inderdaad ook die middag weer heel erg negatief over Spinoza was! Hij haalde citaten uit de TTP uit hun verband en interpreteerde ze zo dat hij ermee kon ‘bewijzen’ dat Spinoza een schijndemocraat was, die in werkelijkheid bepleitte dat de overheid het volk bedriegt en manipuleert om het te kunnen onderdrukken. Spinoza zou de rol van de traditionele godsdiensten, namelijk de onderdrukking door het dom en onwetend houden van het volk, eenvoudigweg aan de staat hebben overgegeven. Een aantal keren gebruikte Kal in dat verband de term ‘fascistisch regime’.  

Lees verder...

Wim Klever’s studie over Locke’s Spinozisme in het Italiaans vertaald

In 2009 verspreidde Wim Klever zijn studie LOCKE´S DISGUISED SPINOZISM via benedictusdespinoza.nl, de website van Charlie Huenemann en die van Foglio Spinozano – het kon hem niet breed genoeg over de wereld worden uitgezaaid.

Aan die breedheid is nu een nieuwe loot toegevoegd. Onlangs is het werkje onder auspiciën van Foglio Spinozano door Cinzia Carantoni in het Italiaans vertaald, en wordt het met redactionele medewerking van Giovanni Croce en Paola Grassi (voor de noten) via Lulu verspreid, getiteld: Il dissimulato spinozismo di Locke.

Het boekje van 140 pagina’s biedt “[u]na comparazione tra l'opera di Locke e Spinoza, in cui si dimostra che molta dell'opera del Filosofo inglese ha preso come riferimento il pensiero del Filosofo olandese.” Men kan  een voorproefje krijgen via dit PDF.

Bij Lulu kan het boekje a €10 worden aangeschaft. Zie ook de website van Foglio Spinozano.

Margaret Holley’s gedicht "Spinoza’s Gold"

En ineens stuitte ik na lange tijd weer eens op een gedicht over Spinoza. En wat voor een gedicht. Na veel zoeken en combineren (nergens was een interview met of essay over haar op internet te vinden) was ik toch in staat uit een snippertje hier en een brokstukje daar een korte biografie van deze dichteres samen te stellen, die intussen al heel wat dichtbundels op haar naam heeft staan.

Margaret Holley (Photo: Peter G. Spark)Margaret Holley werd geboren in Detroit, Michigan, en ontving haar opleiding aan het Wellesley College en het Bryn Mawr College, waaraan ze haar doctorsgraad in Engels behaalde en waaraan ze vervolgens les gaf en leiding gaf aan het Creatief Schrijven Programma.
Daarna werkte ze in Scottsdale, Arizona, voor het American Committee for the Weizmann Institute of Science. Vervolgens verhuisde ze met haar man naar het Phoenix gebied waar ze momenteel werkt in Marketing & Development voor de Jewish Family & Children’s Service.

Zij schreef diverse dichtbundels:
The Smoke Tree (1991, waarmee ze de Blue Stem Award won),
Morning Star (Copper Beech Press, 1992  - Richard Wilbur zou het omschreven hebben als “one of the finest books of poetry I have read in years”),
Beyond Me (North Wood Press, Inc.Wisconsin, 1993),
Kyrie for One Voice: Poems by Margaret Holley (Greentower Press, 1993)
Kore in Bloom (Copper Beach Press, 1998),
Walking Through the Horizon (University of Arkansas Press 2006).
Ook schreef zij de studie: The Poetry of Marianne Moore: A Study in Voice and Value. (Cambridge University Press, 2009)

Haar fraaie gedicht "Spinoza’s Gold" zal wel in een van haar eerste bundels opgenomen zijn. Ik trof het aan in The Kenyon Review van 1992 en neem het hierna op:

Lees verder...

In crisis verkerend Spanje kan Sefardische joden weer gebruiken

Spanje heeft deze week maatregelen afgekondigd om de naturalisatie van joden van Sefardische afkomst te versnellen.

Sefardische joden, of Sefardim, wier voorouders (zoals die van Spinoza) meer dan vijf eeuwen geleden het Iberische schiereiland ontvluchtten, toen ze voor de keuze werden gesteld tussen bekering tot het katholicisme of verbanning, kunnen al enige decennia kiezen voor Spaanse naturalisatie (als ze twee jaar in Spanje wonen).

Afgelopen donderdag is een verandering doorgevoerd die hun nu een speciale status geeft, waardoor ze voor snellere naturalisatie in aanmerking komen. De Spaanse Federatie van joodse Gemeenschappen achterhaalt hun afkomst en stuurt vervolgens hun aanvraag voor goedkeuring versneld door naar de autoriteiten. Sefardim kunnen wereldwijd profiteren van deze beleidswijziging – Spanje zelf ook, dunkt me. [Bericht van vandaag op Haaretz.com]

 
Het Alhambra Decreet van 31 maart 1492 waarin koning Ferdinand II en koningin Isabella van Spanje de verdrijving van de joden uit het katholieke Spanje afkondigden. [van wiki
 

De "Korte Schetz" is géén tekst van Spinoza

De aanleiding voor dit blog is te zien als wat de Duitsers een Treppenweisheit noemen. Ik volg momenteel bij Epimedium in Maastricht een korte cursus van drie bijeenkomsten over enige minder vaak behandelde teksten van Spinoza. De eerste bijeenkomst behandelden we enige delen uit de Cogitata Metafysica, de tweede bijeenkomst delen uit de Politieke Verhandeling en a.s. maandag doen we iets uit de Korte Verhandeling. De docent is geen Spinozaspecialist, maar een vakfilosoof die zeker openstaat voor het ook bestuderen van Spinoza, en die met zijn filosofische geschooldheid heel scherp op de kern van een betooglijn en bedoeling ervan weet te attenderen.

Komende maandag doen we iets uit de Korte Verhandeling. Ik overhandigde hem de twee hertalingen die ik in bezit heb (van Jan Knol en Rinus Koops). Hij zei toen: “het gaat om een samenvatting van de Korte Verhandeling, hè?” Ik begreep hem niet en zei dat mij die typering van deze werken niet bekend was. Pas later (thuis “op de trap naar boven” a.h.w.) begreep ik dat hij iets vernomen moet hebben of ergens gelezen over de “Korte Schetz”, wat inderdaad als samenvatting van de KV bedoeld was. Maar dat is geen tekst van Spinoza!

Lees verder...

Vandaag 380e verjaardag van Spinoza

Hierbij feliciteer ik alle Spinoza-liefhebbers, Spinozafielen en Spinozofen, van harte ermee dat vandaag 380 jaar geleden in Amsterdam Benedictus de Spinoza werd geboren. Daarmee heeft de natuur ons via zijn ouders iets heel moois gegeven.

Gisteren stuurde Wim Klever mij onderstaande foto van het kunstwerk van Saskia Wigbold: een filosofenbank met de naam: 'de vrije denkers'. In september dit jaar werd het kunstwerk onthuld op de plek in Rotterdamse Scheepmakershaven waar in de zeventiende eeuw het roemruchte café de Lantaarn stond, waar grote denkers uit de Verlichting als Pierre Bayle, Bernard Mandeville en John Locke samenkwamen. De bank is samengesteld uit: Erasmus' Lof der zotheid, Hugo de Groot’s Mare Librum, John Locke’s Two Treatises of Government en Pierre Bayle’s Dictionnaire – voor Bernard Mandeville was blijkbaar geen ruimte meer, of die werd niet groot genoeg bevonden.

Laten we ons in onze verbeelding voorstellen dat ergens bij of in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam zo’n bank voor alleen de ‘denker over vrijheid’ komt te staan, opgebouwd uit de hoofdwerken van Spinoza: de Tractatus theologico-politicus en de Ethica. Of beter, ook de Tractatus de Intellectus Emendatione en de Tractatus Politicus erbij.
Het is wel mooi dat vier jaar geleden op Spinoza’s verjaardag het door
kunstenaar Nicolas Dings gemaakte standbeeld van Spinoza bij de Stopera werd onthuld, maar Spinoza wilde eigenlijk alleen aandacht voor zijn werk. Bij die (nog fictieve) Spinozabank zie ik me dan een grote boekenkast met veel uitleenbare werken van en over Spinoza. Zo’n monument heb ik in gedachten.

Schopenhauer’s "De wereld een hel" (zelf al een soort kwaad)

Even iets anders dan Spinoza (hoewel, Schopenhauer hoort er toch ook een beetje bij...)
Je vraagt je af of dit eigenlijk wel kan (ja het kan, want het is gedaan…). In 1980 bracht Boom een overzichtsboek over Arthur Schopenhauer op de markt, De wereld een hel – een representatieve keuze uit het werk van Schopenhauer. Dat was toen een verstandige zet. Het was vér voor de tijd dat er vertalingen in het Nederlands van de hoofdwerken van Schopenhauer waren. Maar inmiddels zijn die er wél en in wat voor door velen geprezen vertalingen van Hans Driessen: De wereld als wil en voorstelling (1997, in twee delen, vele herdrukken) en Parerga en paralipomena (2002, eveneens in twee delen).

Wie schetst mijn verbazing dat Boom nu in zijn reeks ‘Boom klassiek’ ruim dertig jaar later nog eens een ongewijzigde herdruk van De wereld een hel heruitbrengt. Nergens in de inleiding iets over die vertalingen en een bibliografie met een paragraaf over "Schopenhauer in Nederland" die dus volstrekt verouderd is, want niets over die boeken van de Wereldbibliotheek zegt. Boom schrijft: “Dit boek verscheen in 1980 voor het eerst in Nederlandse vertaling bij Uitgeverij Boom en heeft inmiddels de status van een klassiek werk. Het hoort daarom bij uitstek thuis in de nieuwe reeks Boom Klassiek.” Die selectie op zichzelf zal nog steeds wel verantwoord zijn, maar aan zo’n verouderde versie zonder enige actualisering is niets ‘klassieks’ aan. In 2002 werd al een herdruk in de markt gezet, waarvan gezegd werd dat het “een herziene, geactualiseerde druk” betrof, maar dat was ook toen al niet het geval.

Conclusie, dit kun je niet maken, uitgever Boom, dit kan echt niet - maar toch gebeurde het (dus het kon kennelijk wel).

Arnon Grunberg over Spinoza

Op de “Onafhankelijke website van Tilburg University” verscheen zojuist een stukje n.a.v. de lezing die Arnon Grunberg op 7 november 2012 bij het eerste lustrum van de Tilburg School of Humanities had gegeven [zie over de aankondiging daarvan dit blog, waarin ik ook toelicht waarom ik dit jaar niet naar de Spinozadag ga].

De titel van die lezing werd eerst aangekondigd als "Over Spinoza", werd daarna gewijzigd in: "Het noodlot" en werd niet lang voor 'de grote dag zelf' van de ondertitel voorzien: "In hoeverre kunnen de spinozistische ethiek en de 'radicale verlichting' nog altijd een leidraad zijn bij het inrichten van onze samenleving?" Het ging dus tóch over Spinoza; onduidelijk is waarom dat lange tijd niet uit de aangekondigde titel mocht blijken.
Ik citeer uit dat stukje het begin en het einde:

“In zijn lezing, getiteld Het Noodlot, vraagt Grunberg zich af wat de ethiek van Spinoza nog kan betekenen voor de moderne mens. Spinoza was een kind van de Verlichting en geloofde er heilig in dat mensen in staat zijn om een gelukkig en deugdzaam leven te leiden. Dan moeten we wel even onze hartstochten onder controle krijgen en ons bevrijden van alle onware ideeën. ‘Kunnen we dat, en willen we dat?’ vraagt Grunberg zich af.

Grunberg vergelijkt in zijn lezing de moderne mens met Swann, een personage van de Franse schrijver Marcel Proust. Swann laat zich in de liefde vooral leiden door gevoelens als jaloezie en wantrouwen, en bouwt zo hele fantasiewerelden op. De moderne mens lijkt verdacht veel op dit personage, vindt Grunberg. ‘Wij vrezen voortdurend bedrogen te worden en geloven heilig in onze verbeelding. Wij zijn allemaal producenten van fictie.’ De moderne mens verheerlijkt volgens Grunberg het sentiment. Het is te laat om nog terug te keren naar het Spinozistische geloof in dé waarheid.  ‘Het lachwekkende is ons noodloot,’  besloot Grunberg zijn lezing.”

[…]

‘Het lachwekkende is ons noodlot,’ besloot u de lezing. Is het bestaan voor u één grote, goddeloze komedie?

 “‘Goddeloosheid’ is in de context van Spinoza ingewikkeld, want het ‘goddelijke’, als ik hem goed begrijp, is immers alles. Een komedie wel degelijk, maar daarmee ook een tragedie.” Lees verder...

Spinoza in EO-tv-serie "God in de Lage Landen"

Momenteel loopt de nieuwe EO-serie over God in de Lage Landen. Zes bewegingen en stromingen in het religieuze landschap worden behandeld - verteld door Ernst Daniël Smid. Al uitgezonden werden de afleveringen: De Kruistochten, De Moderne Devotie en De Reformatie. Volgen nog: Na De Reformatie, Het Reveil en Het Rijke Roomse Leven.

A.s. zondag 25 november 2012 van 19:30 - 20.15 uur wordt op Nederland 2 de aflevering Na De Reformatie uitgezonden – over de tijd van de Gouden Eeuw. In deze aflevering wordt ook aandacht besteed aan Spinoza, waarvoor opnamen gemaakt zijn in het Spinozahuis in Rijnsburg.


         Ernst Daniël Smid bij de Spinoza boekerij in museum Het Spinozahuis

De EO licht toe: “Ernst Daniël Smid leest verboden boeken, toneel en ontdekt hoe religie gebruikt werd als reden voor een van de bekendste politieke moorden uit de vaderlandse geschiedenis. Ongetwijfeld een keer van hen gehoord: Johan van Oldenbarnevelt, Joost van den Vondel of Benedictus de Spinoza. Maar wat hebben ze met elkaar te maken? En hadden zij ook iets met de God uit de Lage Landen?”

De aflevering is later ook terug te zien via uitzendinggemist.  

Bij deze Afl. 16 waren de historici drs. Marrigje Paijmans en prof. dr. Joris van Eijnatten betrokken.

Lees verder...

Beluister Steven Nadler, Beth Lord en Susan James in Paul Kennedy’s CBC Radioprogramma "Ideas"

Tot mijn vreugde wordt dit blog wereldwijd door velen gespot (gisteren 639 bezoekers) en zo ontving ik vandaag van iemand de tip dat gisteren, woensdag 21 november 2012, Paul Kennedy op CBC Radio (Canada) in zijn serie "Ideas" een uitzending had over Benedictus de Spinoza (Baruch Spinoza).

Dat programma is geheel opgebouwd uit gesprekken met de Spinozadeskundigen Steven Nadler, Beth Lord en Susan James. Het gaat over z’n biografie, zijn ideeën over God, over het universum, over ethiek en politiek.

Een heel boeiende uitzending van wel 54 minuten - klik hier - Je kunt het daar online beluisteren, maar het programma ook als mp3 downloaden. Wat een schitterende service!

Volgens de website zou het ook nog zijn gegaan over hoe door Spinoza de vlam van de Verlichting werd aangestoken, maar dat kwam niet echt aan bod. Ik mistte dat aspect overigens niet - het zou ook teveel geworden zijn voor een uur. Nu was er gelukkig alle rust voor wat wél aan de orde werd gesteld. Misschien kan Paul Kennedy over dat aspect, Spinoza's invloed op het latere denken, nog eens een apart programma met o.a. Jonathan Israel maken.

Lees verder...

Pierre Rosanvallon's "Democratie en tegendemocratie" komt eraan

Pierre Rosanvallon [foto-uitsnede:Kick Smeets, HH]Morgenmiddag zal in De Rode Hoed in Amsterdam door burgemeester Eberhard van der Laan de Spinozalens 2012 aan de Franse politieke filosoof en hoogleraar aan het Collège de France Pierre Rosanvallon worden uitgereikt. Die zal vervolgens een lezing geven met de titel “Democracy: Complexity and Promises.”

 

In het blog van 22 februari 2012 n.a.v. de bekendmaking van de laureaat, schreef ik er benieuwd naar te zijn “of Rosanvallon in zijn politieke werken, waarin hij de grondslagen van het democratisch burgerschap behandelt, ook Spinoza´s politieke filosofie betrekt - maar dat is geen criterium voor de Spinozalens.” Waarop Wim Klever in een reactie veronderstelde: “Het zal ook wel de bedoeling zijn geweest van de schenkers van de Spinozalens om hem daartoe uit te lokken.”

Binnenkort zullen we het weten. In het boekje van Pierre Rosanvallon, Democratie en tegendemocratie, dat bij gelegenheid van deze prijsuitreiking door uitgeverij Boom wordt uitgegeven, wordt ook de tekst van Rosanvallon’s lezing van morgen opgenomen.

Rosanvallon ziet de onvolkomenheid van de democratie niet als een euvel, maar als ertoe behorend - "De democratie is structureel problematisch," citeert Trouw hem vandaag, wantrouwen maakt er een onderdeel van uit: "In La contre-démocratie (2006) exploreer ik de nieuwe wegen van een positief wantrouwen. Ik beschouw tegendemocratie niet als iets dat tegenover de democratie staat, maar als een essentieel onderdeel ervan. Zoiets als het opkomende populisme is wat mij betreft dan ook niet alleen maar slecht. Het is een vorm van tegendemocratie."

De Spinozalens, die nu voor de zevende keer zal worden uitgereikt, is een onderscheiding die door de Stichting Internationale Spinozaprijs wordt toegekend aan een denker die internationaal aanzien geniet voor zijn of haar bijdrage aan het debat over ethische grondslagen van de samenleving. De onderscheiding heeft als doel het debat over ethiek en moraal te stimuleren. De prijs bestaat uit een sculptuur en een bedrag van € 10.000. Ter gelegenheid van de toekenning verschijnt een boek, dat het werk van de laureaat introduceert. Voorgaande laureaten zijn Richard Sennett, Michael Walzer, Donna Dickenson, Tzvetan Todorov, Avishai Margalit en Edward Said. [Van Spinozalens.nl]

Johannes Monnikhoff (1707 – 1787) en zijn kritische fascinatie voor Spinoza

Al eerder had ik blogs, waarin deze Monnikhoff voorkwam, bijvoorbeeld hier over hoe het aan mededelingen die hij deed in zijn levensbeschrijving van Spinoza te danken is dat later het Spinozahuis gevonden en bewaard kon worden. En we danken aan hem een afschrift en een ‘Korte Schetz’ van de Korte Verhandeling. [cf. komend blog]

Mijn doel met dit blog is vooral te wijzen op de op internet vindbare teksten van Lotte Jensen over Monnikhoff en zijn, zoals zij typeert, ‘complexe relatie tot Spinoza’. Daarbij wil ik er hier nog eens op wijzen hoe leerzaam het kan zijn – zo is mijn ervaring – om (over) oude bestrijdingen van Spinoza’s filosofie te lezen, want veel van het onbegrip voor Spinoza’s filosofie dat eeuwen geleden werd geuit, verschilt niet veel van moeilijkheden die hedendaagse (zeker beginnende) lezers nog steeds met diens filosofie hebben. 

Dat kan dus prima in Jensen´s “Johannes Monnikhoff. Bewonderaar en bestrijder van Spinoza” [In: Geschiedenis van de Wijsbegeerte in Nederland, Jr. 8 (1977) nr. 1/2, 5-32] waarin zij een gedegen inleiding op de “Kritische voorrede” van Monnikhoff geeft die in datzelfde nummer voor het eerst werd gepubliceerd. (Zie de links aan het eind van dit blog)

Lees verder...

"Tulleken is een geëngageerd medicus, Spinozist bovendien, wat wil je nog meer."

Dat schreef vannacht Kaspar Mengelberg, psychiater te Amsterdam, in reactie op een “Exclusief interview” met Tulleken in Medisch Contact nr. 43 van 23 november a.s., dat al op internet is geplaatst. Gepensioneerde neurochirurg Kees Tulleken blikt erin terug op de golf kritiek die hij over zich heen kreeg nadat zijn vrouw, toen NRC-journaliste Jannetje Koelewijn, met zijn hulp een artikel had gepubliceerd over de gezondheidstoestand van prins Friso die slachtoffer van een lawine was.

We lezen in het interview: “Tijdens de rit in de verbale achtbaan passeren ook talloze terzijdes, zoals zijn liefde voor Spinoza, anekdotes over zijn leermeesters en illustratieve praktijkgevallen.” In een artikel in de New York Times van 19 december 2006, waarnaar verwezen wordt, was ook al te lezen: “Dr. Tulleken, gaunt and wry at 66, is a man of formidable eyebrows, and a fan of Spinoza and The New York Review of Books.”

Ik zou er wel meer over willen horen: betekent ‘liefde voor Spinoza’ ook iets - en zo ja, wat - voor de manier waarop een neurochirurg als Tulleken de samenhang hersenen en bewustzijn ziet? Daar kan ik niets over vinden. Maar misschien is dát het niet wat hem in Spinoza aantrekt, maar kan hij bij hem leren hoe je met je emoties kunt omgaan door ze beter te doorzien. Die negatieve aandacht in de media en vooral ook de tegen hem lopende tuchtklacht gaan iemand niet in z’n koude kleren zitten. In het interview is ook te lezen dat de tuchtklacht die tegen hem is ingediend, breder is dan gedacht. Het gaat niet alleen om schending van het beroepsgeheim in de zaak-Friso, maar ook over uitspraken bij Pauw & Witteman. En de klacht zou ook gaan ook over uitspraken over de behandeling van oud-premier Cals rond diens overlijden in 1971: "Ik noemde zijn naam niet maar die was wel herleidbaar."

Ik hoop nog eens meer over zijn Spinozisme te vernemen.

Sporen van subject-zijn en van zelfbewustzijn bij Spinoza

We spraken af om waar we met onze Spinoza Kring Limburg gisterenavond het laatste deel van het Tweede deel van de Ethica bespraken, nog eens over dat hele Tweede deel heen op zoek te gaan naar sporen ervan dat er in Spinoza’s stelsel toch wel aandacht er voor is om mensen als subject, als individu met zelfbewustzijn, als modi die ook zelf iets betekenen te zien.

Er zijn van zulke sporen aan te wijzen, maar je kunt je afvragen waarom die zo verborgen lijken te zijn, zo weggestopt? Zonder dat je daarvoor hoeft te psychologiseren door bijvoorbeeld te denken aan een mogelijk onbewuste neiging vanuit Spinoza’s verzet tegen Descartes, is wel duidelijk dat hij een missie heeft en zwaar tegenwicht wilde bieden tegen het te sterk uitvergrote ego van het cartesiaanse denken. Een missie tegen de al zo lang bestaande neiging van mensen om zichzelf boven de rest van de natuur verheven te voelen en om alles (zeker de natuur als God) antropomorf te duiden – alsof alles voor ons welzijn ingericht is. Tegen die neiging om een soort staat in de staat te vormen verzette Spinoza zich hevig, ja hartstochtelijk. Zijn missie bestond erin te laten zien dat je in je filosoferen niet van jezelf, van je ik, moet uitgaan maar vanuit het geheel, dat is: vanuit God. Niet vanuit de gewone orde der dingen (die ons contingent verschijnt), maar vanuit de totale orde (die eeuwig en noodzakelijk is) proberen de dingen te begrijpen.

Lees verder...

After-blog over een verrassing

Toen ik gisterenmorgen n.a.v. van wat er op die dag, 19 november, eerder gebeurde een blog maakte, kwam spontaan (ik had het niet vooraf bedacht) meteen ook uit mijn toetsenbord rollen dat het mijn verjaardag was. Even aarzelde ik nog: werd dat niet te persoonlijk? Paste dat wel op dit Spinoza-blog? En ik vier toch al vele jaren mijn verjaardag niet meer (behalve dan dat ik een paar felicitatiekaartjes, telefoontjes en e-mailtjes ontvang van familieleden en goede bekenden)? Mijn aarzeling was echter kort vanuit de overweging dat ik niet minder ben dan andere modi... En - 'klik' - daar stond mijn blog.

En zie, daar kwamen felicitaties via reacties op het blog en de e-mail. Leuk! Blijmakend. Maar het leukste kwam 's avonds. We hadden de bijeenkomst over de Ethica met leden van de Spinoza Kring Limburg. Ook dat illustreert nog eens dat, toen we een datum zochten voor de volgende bijeenkomst, ik mijn verjaardag niet als hindernis zag, want die vier ik immers niet.

Maar zie, deelnemer aan de SKL Jasper von Grumbkow uit Landgraaf had dat blog gezien, kocht een fles wijn, maakte een etiket waarop hij mijn portret over dat van Spinoza photoshopte met 'caute' erboven (om te waarschuwen voor als ik de fles leeggedronken zou hebben...) en gaf de anderen de gelegenheid op de achterzijde hun handtekening te plaatsen, zodat het een cadeautje van de hele groep werp! Een foto van de blije ontvanger-met-cadeaufles rondde alles af. En zo werd voor het eerst sinds jaren mijn verjaardag op een leuke manier gevierd. Dank Jasper voor die aardige attentie.

               

Het onuitwisbare Mambo Spinoza

30 juni 2010 had ik een blog n.a.v. het vijftigjarige bestaan van het in Polen zeer populaire vrolijke cabaretnummer Mambo Spinoza. Voor meer informatie erover verwijst ik naar dat blog. Vandaag, jawel..., brengt polskiefestiwale deze opname op YouTube met het opschrift: “Andrzej Rosiewicz - Mambo spinoza (Opole '85)”

  

In het bijschrift werd vermeld dat het nummer - "het nummer is goed voor alles" - gespeeld werd in een concert dat was gewijd aan de nagedachtenis van de enorm populaire maker van het liedje, Jerzy Wasowski.

Spinoza in Georg Büchner’s "Dantons Tod"

Georg BüchnerOver Georg Büchner ((1813 – 1837) had ik eerder een blog met de titel: »Spinozistisch geïnspireerd schrijver van Woyzeck.« Nu wil ik een scène uit »Dantons Tod« waarin over Spinoza wordt gesproken, naar dit blog halen.  

Nog even kort over Georg Büchner. Zijn basisonderwijs kreeg hij in de school van zijn moeder Louise Caroline. Zijn vader was arts. Na zijn middelbare school, ging hij, eerst in Straßburg later in Gießen, medicijnen studeren. Hij engageerde zich zeer met de politiek en had bemoeienis met het strijdbare blad »Der Hessische Landbote« (1834). Zijn belangrijkste werk, »Dantons Tod«, schreef hij op zijn 21e. Het verscheen in 1835, het jaar erop de komedie »Leonce und Lena« (1836) en het daarop volgende jaar het al genoemde onvoltooid gebleven »Woyzeck« (1837). Zijn werk is vele malen opgevoerd, verfilmd en op CD gebracht. Naar hem is de belangrijkste Duitse literatuurprijs vernoemd die in 1923 werd ingesteld: »Georg-Büchner-Preis«.

Dantons Tod
speelt in 1794 ten tijde van de Franse Revolutie en handelt over Danton, die – anders dan Robespierre – op geweldloze wijze een republiek wil stichten, wat hij tenslotte met zijn leven moet bekopen. De schrijver worstelt met die revolutie, die hij enerzijds om z’n maatschappelijke veranderingen begroet, maar van het geweld waarvan hij gruwt.
Het stuk lijkt een illustratie van Spinoza’s waarschuwing op te passen met opstand tegen tirannie, daar de gevolgen wellicht nóg meer te vrezen zijn. In Dantons Tod wordt duidelijk dat de revolutie tegen het absolutistische systeem van de koning en de adel, via terreur en geweld uitloopt op een nieuw systeem van tirannie. Ieder die zich opstelt tegen Robespierre en zijn volgelingen (de Jacobijnen) of zelfs maar een ander idee heeft van een republiek, werd tot publieke vijand verklaard en ter dood veroordeeld. Het ene heersende systeem werd dus vervangen door een ander.

De volgende scène (de eerste van het derde bedrijf) speelt tussen Chaumette (Prokurator van de Gemeenteraad) Mercier en Thomas Payne (Paine), afgevaardigden in de Nationale Conventie. De laatste verwijst tweemaal naar Spinoza.

Lees verder...

Het Spinoza-nieuws van vandaag

Elke dag kijk ik minstens één keer wat Google voor nieuws heeft met de naam Spinoza erin en regelmatig levert dat informatie voor een blog op. De Cleveland Jewishnews heeft een rubriek waarin wordt bijgehouden wat er in de geschiedenis zoal op deze dag heeft plaats gevonden vanuit een joods opzicht. Vandaag, op mijn verjaardag, luidt de titel: “This Day, November 19, In Jewish History by MItchell A. Levi.” In de lange rij feitjes is het volgende te lezen:

"1876: The New York Times published a review of The Ethics of Benedict De Spinoza: From the Latin with an Introductory Sketch of his Life and his Writings published in New York by D. Van Nostrand. According to the review, this is believed to be the first translation of any of the writings that has appeared in the United States.” [Hier]

Dat houden we hier dus even vast: vandaag 136 jaar geleden viel de naam Spinoza (waarschijnlijk) voor het eerst in een publiek medium in de Verenigde Staten van Amerika. En vandaag 71 jaar geleden werd in Beverwijk een jongetje geboren dat sinds ruim vijf jaar dit Spinoza-blog bijhoudt.

Heinrich Christoph Wilhelm Sigwart (1789 – 1844) bestudeerde ook al Spinoza

Deze Heinrich Christoph Wilhelm von Sigwart was de vader van Christoph Eberhard Philipp Sigwart (1830 - 1904 ). Net als zijn zoon Christoph was vader Heinrich filosoof en logicus in Tübingen  en beiden hielden zich óók serieus met Spinoza bezig. Het is uiteraard wenselijk hen uit elkaar te houden en nu ook over de vader een blog te maken.

Erratum & mea culpa
Ik had eerder een blog over die zoon die ons de paragrafen-indeling van de Korte Verhandeling heeft bezorgd. Toen ik dat blog in april van dit jaar schreef, had ik nog niet in de gaten dat er twee filosofen in Tübingen met de naam Sigwart met Spinoza bezig waren geweest. Zojuist ontdekte ik dat ik in dat eerdere blog werken aan de zoon toeschreef die van de vader stamden. Niemand eerder heeft opgemerkt dat ik Christoph von Sigwart ver voor zijn geboorte een boek over Spinoza liet uitgeven en een ander Spinoza-boek in zijn 9e jaar. Toen ik zojuist voor deze data een verklaring zocht, ontdekte ik mijn fout. Heden schoon ik dat blog uit april 2012 op en verplaats enige werken over Spinoza naar dit blog over zijn vader.

Lees verder...

Romain Rolland (1866 - 1944) door Spinoza geraakt

Frans roman- en toneelschrijver, essayist, winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1915, een idealist die diepgand betrokken was bij pacisfisme en strijd tegen het fascisme, was een van de beroemdste mannen van zijn tijd. Hij werd ook een bewonderaar van Spinoza die hij al op zijn vijftiende las. Hij schreef daarover later, in 1924, een niet omvangrijke tekst, L'éclair de Spinoza, waarin hij vanuit blijdschap over zijn ontdekking in zijn jeugd een persoonlijke ode brengt aan de Ethica en hoe die voor zijn leven belangrijk werd.

Romain Rolland werd geboren in een rooms-katholiek gezin, bezocht de École Normale Supérieure, brak met het katholieke geloof, maar bleef zijn hele leven wel religieus. Hij wilde musicus worden, waarin hij werd tegengewerkt door zijn ouders. Hij studeerde geschiedenis (1889), behaalde een doctoraat in kunsten (1895), waarna hij twee jaar de École française in Rome bezocht, alwaar hij sterk onder de invloed kwam van de Duitse schrijfster Malwida von Meysenbug, die onder andere bevriend was met Friedrich Nietzsche en Richard Wagner. Zij maakte hem bewust van de nauwe band tussen Frankrijk en Duitsland. Terug in Frankrijk werd hij lector in de geschiedenis aan de École normale supérieure van Parijs. Vlak voor de eeuwwisseling sloot hij vriendschap met Charles Péguy. Hoewel zijn ideeën vaak afweken van die van Péguy, bleef hun vriendschap hecht.
Voor de rest van zijn leven en werk verwijs ik naar wikipedia en de Encyclopedia Britannica. Hier ga ik alleen verder op zijn Spinoza-interesse en wat daarover niet daar, maar wel elders op internet te vinden is.

Lees verder...

"Why Tolerate Religion?" laat Spinoza links liggen

In het verlengde van het blog van gisteren over tolerantie signaleer ik hier een recent boek dat de vraag behandelt waarom de staat (de VS van Amerika) eigenlijk de godsdienst voortrekt en waarom niet-godsdienstige burgers dat zouden tolereren. Richard Dawkins is op alle fronten bezig de religie te bestrijden, Brian Leiter verzet zich tegen voorrechten die religies zouden ondervinden. Van hem kwam een paar weken geleden dit boek uit:

Brian Leiter, Why Tolerate Religion? Princeton University Press, 2012.
[Zoals bij Amazon is te zien, is in het boek alvast 2013 als jaar van verschijnen gedrukt - mogelijk om het een langere houdbaarheidsdatum mee te geven?]

Brian Leiter is Karl N. Llewellyn Professor of Jurisprudence and Director of the Center for Law, Philosophy, and Human Values at the University of Chicago. Hij is de autheur van Naturalizing Jurisprudence en Nietzsche on Morality. Hij is misschien het meest bekend als de maker van het waarschijnlijk meest bezochte filosofenblog: Leiter Reports blog.

Hierna neem ik over hoe de uitgever het boek aanprijst. Ik vermeld alvast hier mijn verbazing dat (zoals bij books.google is in te zien) Spinoza in dit boek volstrekt niet voorkomt! Hobbes en Locke wel enigszins. Het is dus mogelijk om een deels juridisch, deels moreel-filosofisch boek over dit onderwerp te schrijven zonder in te gaan op de zienswijze van Spinoza op dat thema. Alsof het om een quantité négligeable gaat, waaraan een 21 Luther die zijn ene theologisch-politieke aanklacht tegen de deur spijkert (zie cover) eenvoudig voorbij kan gaan.

Lees verder...

Badr Hari en de Spinoza-blogger

Iedereen heeft een mening over kickbokser Badr Hari. En ook al wil je je eigenlijk helemaal niet met het geval Hari bezighouden: hij komt je vanuit alle media overweldigend onontkoombaar tegemoet.

Door zijn gigantische stommiteit om zich niet aan de voorwaarden bij de voorlopige vrijlating te houden - hij zou contact gehad hebben met twee getuigen en toch in een horecazaak geweest zijn, waarna hij een paar dagen geleden weer in hechtenis is genomen - voel ik me genoopt terug te komen op mijn blog van deze zomer, 27 juli 2012, waarin ik enthousiast schreef over zijn fraaie uitspraak: "Spijt is verstand dat te laat komt".
Ik vond het een Ethica-waardige wijze uitspraak. Ik vind dat nog steeds, maar nu geclausuleerd.

Nu Badr weer in de bajes zit, wat kennelijk niet voorkomen had kunnen worden – want niets had anders kunnen zijn dat het is – moet ik vrezen dat in zijn geval verstand iets is dat misschien wel nooit komt of ‘structureel’ altijd te laat komt.

En zo voel ik mij genoopt een vervolg op dat blog te schrijven en te constareren:   

Het is dus mogelijk dat een onverstandig iemand een zeer wijze uitspraak doet.

Maar aan wijsheid die te vroeg komt heb je niets.
Je loopt dan de kans almaar in spijt en berouw te moeten leven 

En of aan een wijsheid die maar als een enkele kickboksslag in de lucht hangt en die niet geometrisch in een heel netwerk ingebed zit, een Spinoza-blogger en zijn volgers ook maar íets hebben, is toch ook zeer de vraag.

Carl Gebhardt over Willem Meijer én het ontstaan van de Societas Spinozanum

Gisteren moest ik even iets opzoeken in het tijdschrift Chronicon Spinozanum, deel IV dat de jaren 1924 t/m 1926 omvat, en zag dat daarin een portret van Dr. Willem Meijer was opgenomen bij een herdenkingsartikel over hem van de hand van Carl Gebhardt (p. 232-245). Je krijgt bij Google tot heden geen afbeelding van deze grote stimulator van het Spinozisme. Daaraan ga ik een einde maken door bij het eerdere blog over Willem Meijer deze afbeelding te plaatsen. Maar toen ik Gebhardts artikel las, waarin ik mij niet eerder bekende informatie over Meijer aantrof, maar ook veel over het ontstaan van de Societas Spinozanum (waardoor het een wat eigenaardig In Memoriam werd), besloot ik dit stuk in dit blog op te nemen. Misschien is er nog iemand die aan zulke stukken plezier beleeft.

Dr. Willem Meijer

 

Lees verder...

Spinoza en de Dag van de Tolerantie - 16 november

De Internationale Dag van de Tolerantie werd in 1996 ingesteld door de VN om daarmee alle lidstaten op te roepen om activiteiten te organiseren die tolerantie bevorderen. Al enige weken loopt in ons land die naar mijn gevoelen vreselijke tolerantie-campagne van de Stichting Sire. Die moet uiteraard weer uiterst lollig en op het onbenullige af onnozel zijn, waaruit blijkt dat de makers van de flop geen bal begrepen hebben van wat tolerantie nou werkelijk inhoudt.

Hoe vaak wordt Spinoza niet in verband gebracht met de roep om tolerantie: zijn pleidooi voor libertas philosophandi! Zie b.v. op deze wikipediapagina over tolerantie. Maar, schrijft Michael A. Rosenthal, “The problem is that Spinoza does not offer an explicit theory of toleration.” *)

De vraag is of dat eigenlijk wel een probleem is. En of niet Spinoza’s hele filosofie een-en-al impliciete toelichting is op wat - al dan niet welbegrepen - tolerantie genoemd wordt. Het lijkt me nuttig hier te stellen dat het helemaal niet toevallig is dat je het concept tolerantie bij Spinoza niet vindt en dat het woord ‘tolerantie’ in zijn hele werk niet voorkomt.

Mensen, zowel als hun verschillen van mening en hun verschillende godsdienstige overtuigingen, hebben bij hem sowieso altijd al het volste recht van bestaan, alleen al omdat ze bestaan! Ze kúnnen in Spinoza’s filosofie al niet het object van enige vorm van tolerantie zijn. Tolerantie is iets dat wordt uitgeoefend t.o.v. iets waarvan iemand op een of andere manier al niet het volle recht op bestaan erkent. En waar kan die mening dan op berusten? Waar haalt iemand het ‘recht’ vandaan te tolereren of niet te tolereren? Een tolerante houding vertrekt van iets volstrekt fouts (‘menen dat iets niet mag bestaan’) om vervolgens mooi weer te spelen (‘zie mij tolerant zijn’).

Lees verder...

Spinoza Redivivus

In 1917 begon de ‘Weltphilosophischer Verlag Halle (Saale)’ een ambitieuze reeks over Spinoza, waarvan de veertien voorgenomen titels al direct op de achterzijde van de uitgave werden gemeld (zie onder).

Begonnen werd met Spinoza Redivivus. Eine Fibel für Anfänger und Verächter der Philosophie. Mit 22 Figuren im Text. Halle, 1917, 21919. 135 pp.

Dit werd beschouwd als de inleiding op de hele serie.

De tweede uitgave zou – opmerkelijk – gaan over: Augustinus Redivivus. Des heiligen Kirchervaters philosophisches Weltbild. In umrissen gezeichnet nach den Bekenntnissen. [Halle, 1919]

De opzet was kennelijk - zo werd al spoedig duidelijk - een Spinoza-Zyklus, waarbij Spinoza in het verlengde van Augustinus werd gebracht. Zoals bij archive.org is te zien gaat veel van Augustinus Redivivus over Spinoza.

Lees verder...

Gerry van der List blogt over Spinoza

Elsevier's cultuurredacteur Gerry van der List heeft op de website van het weekblad een blog “Gezond verstand” [“Intellectuelen hebben met wereldvreemde studeerkamerideeën veel kwaads aangericht. Gelukkig zijn er ook steeds politieke filosofen geweest met reële, verstandige opvattingen]

In die reeks komt hij vandaag met een blog over “Spinoza: de vrijheid van meningsuiting.”

Hij weet veel, bijvoorbeeld: “Spinoza kwam niet veel onder de mensen” en hij schrijft: “Spinoza is een soort filosofische heilige die heilige huisjes omverhaalde, een voorbeeldige, ascetische denker die, met een enorm brein in een zwak, tuberculeus lichaam, alles opzij zette om de waarheid te vinden. Zuiver denken, daar ging het hem om.”

Ook hij zegt nog eens (net als Marcel Hulspas op jaap.nl zie dit blog) zich erover te hebben geërgerd dat bij de presentatie van de nieuwe Ethica-vertaling Han van Ruler zou hebben gezegd: ‘Spinoza was de zeventiende-eeuwse versie van Job Cohen. Een multicultureel denker.'

Enfin, lees hem desgewenst hier op Elsevier.

Spinoza Redivivus + 'n Zoeloe als 'gekleurde Spinoza'

Zo af en toe kom je deze aanduiding [de heropgeleefde Spinoza] tegen, waarmee soms wordt aangeduid dat de interesse in Spinoza weer opleeft, maar waarmee soms iemand wordt aangeduid die dan als een nieuwe Spinoza wordt gezien, waarin a.h.w. Spinoza weer tot leven komt. Over een intrigerend gebruik van de aanduiding Spinoza Redivivus in Duitsland een eeuw geleden wil ik in een volgend blog komen te spreken, hier enige andere voorbeelden.

Een voorbeeld van het eerste gebruik vormt de “Epiloog - Spinoza Redivivus in the Twenty-First Century" in het boek van Daniel B. Schwartz: The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image [Princeton University Press, 2012]. Daarin laat de auteur in een slothoofdstuk van zo'n 12 bladzijden de sterke hedendaagse heropleving van de belangstelling voor Spinoza onder vooral seculiere joden zien. [zie o.a. dit blog]

Lees verder...

Jill Slosburg-Ackerman’s kunstproject ‘In Rome’ laat met Spinoza zien dat natuur en kunst deel zijn van dezelfde creatieve kracht

Op de website van de kunstenares Jill Slosburg-Ackerman (1948) is te lezen dat haar project "In Rome" momenteel in het Worcester Art Museum verblijft. Deze als juwelier en beeldhouwer opgeleide kunstenares is tevens ‘Professor of Art’ aan het Massachusetts College of Art and Design.

En inderdaad zien we op de website van dat museum dat van 1 november 2012 tot en met 31 maart 2013 haar tentoonstelling ‘In Rome’ gaat. We lezen er: “In Rome, was initiated while she was a visiting artist at the American Academy in Rome in 2009.”

Als we dan verder klikken, zien we dat de volledige titel van de tentoonstelling is: "In Rome: The Pine Grove. And. Natura naturans; natura naturata."

           

Lees verder...

Maar Spinoza was toch helemaal geen deïst?

Aanleiding voor dit blog vormt het door Karel D’huyvetters [waarvoor dank] vertaalde artikel van Michael A. Rosenthal, “Spinoza’s intolerante houding tegenover atheïsten: God en de grenzen van het vroegmoderne liberalisme.” [Zie hier op "Spinoza in Vlaanderen"]. Een interessant artikel over een onderwerp waarover ik ook al meermalen geblogd heb: Spinoza’s verzet tegen het feit dat Lambertus van Velthuysen hem van atheïsme betichtte. Ik volg hier verder niet de hoofdinhoud van het betoog, maar richt mij op een niet verder uitgewerkt subthema.

Van Velthuysen had in zijn brief aan Jacob Ostens Spinoza niet alleen van atheïsme beschuldigd, maar hem ook een deïst genoemd. Hij schrijft: “In alle geval stijgt hij [Spinoza] niet uit boven de godsdienst van de Deïsten, en van dat soort mensen – zo erg is het gesteld met de zeden van onze tijd – wemelt het overal, vooral in Frankrijk.” En vervolgens: "Ik ben echter van mening dat van alle deïsten er nauwelijks één is die het met een dergelijke boosaardige ingesteldheid, zo sluw en geslepen voor die opvatting heeft opgenomen als de auteur van dit betoog. Bovendien en tenzij ik mij vergis, behoort deze persoon niet eens tot de kringen van de deïsten, maar laat hij de mensen geen greintje religieuze eredienst meer."

Uit het feit nu dat Spinoza zich wél verweert tegen de aantijging van atheïsme en niet tegen die van deïsme (hoewel hij toch spreekt over "de zeer slechte zaak van de deïsten"), leidt Rosenthal af dat Spinoza zich als deïst zag ("aanvaardt dat hij een deïst is"). En vanaf dat moment heeft hij het in zijn artikel meermalen over “het deïsme van Spinoza.”

Ik vind dat wel erg ver gaan. Spinoza was duidelijk zo ondersteboven van het feit dat hij als atheïst werd gezien, dat hij alleen daar tegenin ging. De typering als deïst ervoer hij mogelijk als minder bedreigend, zodat hij daarop niet inging. Maar om daaruit nu af te leiden dat hij deïst was, gaat mij toch te snel door de bocht.

Lees verder...

Richard Blackmore (1654 – 1729) Spinoza’s God: "As saves the name, while it subverts the thing"

Richard BlackmoreTwee jaar na de priester-dichter Abel Evans (zie vorige blog) kwam een andere Engelse dichter, de arts-dichter Richard Blackmore, Spinoza een veeg uit de pan geven. Hij schijnt als een wat mindere dichter gezien te zijn, maar zou wel een gerespecteerd arts en religieus schrijver zijn geweest, een aanhanger van de fysico-theologie. Dat religieuze en dichterlijke combineerde hij in zijn werk Creation. A philosophical Poem, in Seven Books (London, 1712), waarin hij over God en zijn schepping dichtte. In het derde boek keerde hij zich tegen de objecties van de atheïsten Vaninus, Hobbes en Spinoza. Over sommige tijdgenoten vraagt hij in z’n voorwoord, nadat hij kritiek heeft geuit op wat men toch ziet in Democritus, Leucippus, Epicurus en Lucretius:
“Will they confide in Mr. Hobbes? has that philosopher said any thing new? does he bring any stronger forces into the field than the Epicureans did before him? will they derive their certainty from Spinosa? can such an obscure, perplexed, unintelligible author create such certainty, as leaves no doubt or distrust? If he is indeed to be understood, what does he allege more than the ancient Fatalists have done, that should amount to demonstration?“

Dit zijn de regels in het gedicht die hij aan Spinoza wijdt:

Lees verder...

Abel Evans (1679–1737) gaf ook Spinoza een sneer

Hij was priester van de Kerk van Engeland, dichter, en adept en navolger van John Milton. Hij ging om met de bekende literatoren van zijn tijd, correspondeerde bijvoorbeeld met Alexander Pope. Hij stond bekend om z’n epigrammen. Zo schreef hij dit grafschrift voor Sir John Vanbrugh, architect van Blenheim Palace: 

     Under this stone, Reader, survey
     Dead Sir John Vanbrugh's house of clay.
     Lie heavy on him, Earth! for he
     Laid many heavy loads on thee!

                
                               Blenheim Palace in Woodstock

Lees verder...

Spinoza duikt op in David Grossman’s 'Uit de tijd vallen'

In Nederland schreven Anna Enquist (Contrapunt, 2008) en A. F. Th. van der Heijden (Tonio, 2011) over het verlies van een kind. Ook de Israëlische schrijver David Grossman (Zigzagkind, Zie: liefde) die vijf jaar geleden zijn zoon Uri op het slagveld verloor, schreef een boek over de pijn en het verdriet van ouders die een kind verloren hebben:

David Grossman Uit de tijd vallen [vertaling Ruben Verhasselt. Uitgeverij Cossee 2012].

“Grossman's rouwzang vol stemmen van ouders die hun kind hebben verloren, leest als een hoorspel. Zijn sterk poëtische taal cirkelt rond het leed, dat amper te beschrijven is. Het verhaal kruipt altijd weer terug naar het verlies en het gemis. Rijk aan inhoud en rijk aan beelden heeft Grossman een indringend en aangrijpend verhaal verteld dat eigenlijk geen verhaal meer is. Wie uit de tijd valt leeft alleen nog voort in de herinnering van hen die hem of haar lief hadden.” [Drs. B. Hummel]

Op pp. 76-77 is te lezen:

Lees verder...

In Tel Aviv Cinematheque draait over twee weken ook Spinozafilm

Dit bericht geef ik hier even door voor de bezoekers van dit blog uit Israël of die daar binnenkort heen reizen… Yigal Bursztyn van Yigal Bursztyn

A retrospective on the films of Yigal Bursztyn will be held from November 22 through 30 at the Tel Aviv Cinematheque. Four films by Bursztyn, who has worked as a director, screenwriter and professor of cinema, will be shown: "Everlasting Joy," 1996, starring Ariel Zilber, featuring a plot line in which the 17th century Jewish philosopher Baruch Spinoza lives in an apartment building in Holon and together with his neighbors pursues the search for happiness; "Zimzum," 2002, starring Assi Dayan and Ravit Rozen, who is also known as Tinkerbell, about an Israeli army brigade commander who goes to visit friends with his girlfriend, who is 20 years his junior; "Out of the Blue," ,2008 about two poor vagabond friends who meet a beautiful rich woman; and "War Notebooks," 1988, a three-part documentary series on the fateful week that preceded Israel's declaration of independence. (Nirit Anderman  - van hier)

Die Spinozafilm van Yigal Bursztyn had ik al eerder gesignaleerd.

Nee, Arie Bos is toch echt geen Spinozist

Toen het boek van Arie Bos, Hoe de stof de geest kreeg. De evolutie van de geest [Christofoor, 2008] uitkwam nam ik het in de boekhandel meermalen ter hand. In twijfel uiteraard, gezien die titel en gezien de uitgever, maar toch trok het aan me. Het feit echter dat hij Pim van Lommel het voorwoord had laten schrijven en dat de achterflap liet lezen dat hij een beeld van menselijke ontwikkeling schetst, waarin niet de stof maar de geest centraal staat, vreesde ik een grote dosis gezweef en liet het boek in de schappen, waarna ik het vergat.

Begin deze maand, op 1 november 2012, schreef Piet Soeteman in een reactie hier: “Een huidige vertegenwoordiger van dit Spinozistische standpunt [eenheid van geest en vlees] is Arie Bos, auteur van het boek ‘Hoe de stof de geest kreeg’.” Dit wekte opnieuw mijn nieuwsgierigheid: zou hij zich werkelijk op Spinoza baseren? Ik heb nu het boek uit de bibliotheek geleend en met interesse en bewondering gelezen – bewondering over hoeveel natuurwetenschappelijke en biologische studies hij verwerkte in zijn zoektocht naar het ontstaan van de mensen, naar wat we weten van en denken over het leven en over de ontwikkeling van bewustzijn en tenslotte – want daar gaat het hem om – het ontwaken van de geest. Hij behandelt de Big Bang en de oersoep, DNA en epigenetica, bewustzijn, geest en zo veel meer. En hij doet dat m.i.  redelijk integer en 'verantwoord wetenschappelijk', voorzover dat mogelijk is via het overal vandaag grasduinen van je materiaal.

Lees verder...

Een nog steeds lezenswaardig artikel uit 1904 over Spinoza

W.G.C. ByvanckVierenhalf jaar geleden had ik een blog waarin ik wees op de informatie van en over Spinoza in de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (DBNL.nl). Daarin ook enige artikelen van W.G.C. Byvanck, bibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek en schrijver, die onder meer jarenlang redacteur was van het tijdschrift De Gids.

Het artikel van hem waar ik nu op wil wijzen, was toen nog niet gedigitaliseerd. Byvanck schreef in De Gids ook enige artikelen waarin de naam van Spinoza voorkomt, zoals “Herman Gorters school der poëzie” (In jaargang 62, 1898) en “Literatuur en leven - Is. Querido, Meditaties over Literatuur en Leven. 1898” (in jaargang 63, 1899).
In 1904 verscheen van hem een in mijn ogen werkelijk prachtig en nog steeds zeer leesbaar artikel over Spinoza, getiteld: “Een nieuw leven van Spinoza” (De Gids, jaargang 68). De aanleiding vormde het toen net uitgegeven boek van J. Freudenthal. Spinoza, sein Leben und seine Lehre. Stuttgart, 1904. Dl. I. Das Leben Spinozas. Maar hij biedt veel meer.

Aan alles is te merken dat in dat artikel een liefhebber van Spinoza aan het woord is. Hij biedt meer dan een recensie van het genoemde boek van Freudenthal: hij bespreekt en citeert uitvoerig uit de biografie van Colerus, die in 1880 heruitgegeven was bij Martinus Nijhoff en die hij veel waardevoller achtte dan de oudere die toegeschreven wordt aan de Franse libertijn Jean Maximilien Lucas.
Daarna schrijft hij over de Spinoza-receptie door Goethe en
Schleiermacher.
Hij bespreekt de Spinoza-biografie van Johannes van Vloten, het boek van Kuno Fischer, dat van K.O. Meinsma.
De Tractatus de intellectus emendatione vertaalt hij fraai met de ‘loutering van het verstand’, wat ik net als het hier bepleitte ‘zuivering van het verstand’ beter acht dan de meestal gehanteerde ‘verbetering van het verstand’.
Het was bij hem dat ik Goethe's aanduiding van Spinoza als homo temperatissimus aantrof, waarop ik gisteren in een blog attendeerde.
Ik beveel het stuk van harte in de belangstelling van de bezoekers van dit blog ter lezing aan. Het stuk begint zo:

Lees verder...

Volgens Lavater typeerde Goethe Spinoza als: homo temperatissimus

Ter aanvulling van eerdere blogs over Goethe (hier, hier, hier en hier) en Lavater (hier, hier en hier) vind ik het wel aardig om een passage die ik zojuist tegenkwam hier op te nemen. Goethe maakte in juni 1774 een reis met de predikant Lavater uit Zürich. Tijdens die reis sprak hij ook over Spinoza, zo blijk uit de notitie die Lavater op 26 juni in zijn dagboek opschreef:

„Goethe erzählte mir viel von Spinosa u. seinen Schriften. Er behauptet, Keiner hätte sich über die Gottheit dem Heiland so ähnlich ausgedrückt wie Er. Alle neüern Deisten haben übrigens nur ihn ausspolirt. Er sey ein aüsserst gerechter, aufrichtiger, armer Mann gewesen. Homo temperatissimus. Er sey in grossem Auschen gestanden, die grössten Männer haben ihn zu den wichtigsten Berathschlagungen u. Calculationen gebraucht, ihn wegen seiner ausnehmenden Klugheit und Treü herzlich geliebt. Er habe die Prophezeyungen bestritten, u. sey selbst ein Prophet gewesen. Er habe die unwahrscheinlichsten Staatsveränderungen vorhergesagt. Seine Hausleüthe hab’ er nach der Predigt von dem Innhalt derselben gefragt. Sie vermahnet die Kirche zu besuchen u. dem nachzukommen was da gepredigt würde. Auf eine grosse Erbschaft die ihm gehörte u. die man ihm streitig machen wollte hab er um des Friedens willen Verzicht gethan, u. sich nur seines Vaters Schlafbett ausgebethen. Er sey sehr arm gewesen, u. habe sich mit Glasschleifen kümmerlich erhalten können. Sein Briefwechsel sey das interessanteste Buch, was man in der Welt von Aufrichtigkeit Menschenliebe lesen könne".

Lees verder...

Franciscus van den Enden en zijn contacten (waaronder Spinoza)

Deze week ontvingen de leden van de Vereniging Het Spinozahuis (VHS) de tweede uitgave van de uitgeverij Spinozahuis: Frank Mertens, Van den Enden en Spinoza. Uitgeverij Spinozahuis, Voorschoten, 2012 [78 bladzijden - ISBN 9789490250072]

Uiteraard ging ik er meteen in lezen, waarbij direct een aantal dingen opvielen: de grote hoeveelheid voetnoten die tezamen beduidend meer dan het dubbele van de tekst zelf omvatten; de streving naar grote preciesheid en het natrekken van alle mogelijke bronnen in uitgegeven werken, maar ook in archieven; het feit dat de auteur een volstrekt andere inschatting van de relatie (en beïnvloedingsrichting) van Van den Enden en Spinoza heeft dan Wim Klever, hetgeen al bekend was uit een eerdere tijdschriftpolemiek tussen beiden in 1990 - 1994.

De tekst zou een nadere uitwerking zijn van een toespraak die Frank Mertens in 2002 voor de VHS had gegeven. Hij verwerkt er materiaal in dat hij later op het spoor kwam op het punt van Van den Endens boekverkoop en uitgeverschap van prenten en andere kunst en over zijn contacten in de literaire wereld. Mertens maakt er zeer veel werk van om de diverse contacten en kringen in kaart te brengen (letterlijk in diverse relatie-schema’s], waaronder de relatie met Spinoza er een onder velen was. Hierover schrijft hij op blz. 72: “Door Van den Enden te isoleren en steeds weer uitsluitend met Spinoza te vergelijken, wordt abstractie gemaakt van de intellectuele context waarin beiden zich situeren, wat vaak leidt tot ongegronde conclusies.”
Eigenlijk had de titel van dit boekje dan ook beter kunnen luiden: Van den Enden en zijn kringen, maar ja al dat werk is toch op de een of andere manier vooral zinvol vanwege die Spinoza-connectie.

Een verdienste is zeker dat Mertens laat zien hoe er vele beweringen werden gedaan, waarvoor geen enkel historisch gegeven te vinden is en die dus moeten worden toegeschreven aan de verbeelding – waartegenover hij vele gevonden feitjes aandraagt. Overigens is het wel zo dat ook hijzelf vele malen speculeert; je kunt nu eenmaal geen historisch onderwerp aan de orde stellen, zonder dat je over ontbrekende gegevens vermoedens moet uitspreken.

Onbekend is, dat kunnen we bij Mertens lezen, waarom Van den Enden met de Jezuïten in Leuven gebrouilleerd is geraakt en hij daar weg moest. Enigszins jammer vond ik het dat hij niet inging op de mogelijkheid (die op dit blog door Klever is geopperd) dat het iets met het jansenisme te maken heeft kunnen hebben. Maar ook daar zal geen spatje bewijs voor te vinden zijn.

Op de “meest brandende vraag": “wie de voorloper was van wie,”  die vooral in de wereld is geholpen door Wim Klever, die in Van den Enden de leermeester zag en ziet van Spinoza, poneert Frank Mertens daartegenover de mening (maar hij brengt die hier slechts in voetnoot, op blz. 73) “dat het waarschijnlijker is dat Van den Enden door Spinoza werd beïnvloed dan omgekeerd,” hetgeen hij  al eerder in 1994 had betoogd en waarvoor hij ook in de tekst van dit boekje argumenten aandraagt.

Ik legde het boekje vooralsnog terzijde en was van plan er voorlopig nog geen blog aan te wijden, daar ik mij niet teveel wilde laten afleiden van mijn eigen plannen. Maar een e-mail die ik vandaag van Wim Klever kreeg, maakt dat ik er toch nu al dit blog aan wijdt om hem terwille te zijn en zijn tekst hierna te brengen – dit vooral daar ik de kans aanwezig achtte dat ik het boekje anders langer onbesproken zou laten liggen, daar het zó tot in de finesses bezig  zijn met allerlei kleine feitjes over historische familierelaties en vriendschapsbetrekkingen, waar Frank Mertens kennelijk veel lol aan beleeft, niet mijn grootste interesse heeft. Maar ik vind het wel heel goed dat er mensen zijn die al dit soort dingen voor ons uitzoeken.

Hierna dan de mail van Wim Klever:

Lees verder...

Trouw over Spinoza's dilemma's die nu pas hun ware tol eisen [?]

Ger Groot, bijzonder hoogleraar filosofie en literatuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen, geeft sinds eind augustus wekelijks in dagblad Trouw een impressie van een van de twaalf filosofen, die opgenomen werden in de door de krant aangeboden goedkope reeks boeken over De belangwekkende denkers, te weten: Nietzsche, Arendt, Montaigne, Kant, Descartes, Marx, Schopenhauer, Taylor, Kierkegaard, Levinas, Spinoza en Plato. [Zie dit blog]

Vandaag is Spinoza als voorlaatste aan de beurt. Je kunt uiteraard niet 'de hele Spinoza' verwachten - het gaat om een impressie, een boodschap waar je Ger Groot om weg kunt sturen. Hij legt het accent op Spinoza's typisch 17e eeuwse  poging om van filosofie wetenschap te maken. Het stuk eindigt aldus: "Als alles 'natuur' is, beheerst door onwrikbare wetten, wat rest er dan nog van de menselijke vrijheid die hem pas werkelijk tot mens maakt? Drieënhalve eeuw later zijn die vragen nog altijd niet opgeslost. Oog in oog met cybernetica en neurowetenschap, lijken Spinoza's dilemma's nu pas hun ware tol te eisen."
De opmaakredacteur zag dat er een natuurplaatje bij moest...

Bij veel stukken die ik van Groot lees (hij is ook columnist van Trouw) merk ik dat hij altijd (minstens een beetje) katholiek gebleven is. Dus is het bij hem "de menselijke vrijheid die hem pas werkelijk tot mens maakt." En niet het - a.h.w. 'terug naar de natuur' - beseffen dat je onderdeel van de natuur bent en dat je ware vrijheid erin bestaat zo volledig mogelijk naar je natuurlijke essentie (je werkelijke conatus) d.w.z. niet naar je verbeelding, maar naar jouw 'natuurnoodzakelijkheid' te leven. Leren ontdekken hoe jij binnen de 'onwrikbare natuurwetten' past en dan tot amor Dei intellectualis komen en in de buurt van de 'goddelijke vrijheid'.

Aanvulling 10 november 2012

Het stuk is inmiddels door Trouw op de website geplaatst - met een andere illustratie. Zie hier.

Bart Tromp (1944 - 2007) over Spinoza en de onderschikking van de godsdienst aan politiek

Kees de Groot heeft vandaag in het Reformatorisch Dagblad een artikel over een nieuwe verzamelbundel van Bart Tromp, De Loden bal van het socialisme, die vandaag onder auspiciën van de Bart Tromp Stichting bij Bert Bakker verschijnt.

In De loden bal van het socialisme is wederom een selectie opgenomen van analyses en beschouwingen die Bart Tromp in de loop der jaren heeft geschreven over één van de grote thema's waarmee hij zich zijn leven lang met hart en ziel heeft beziggehouden: de sociaaldemocratie in al haar facetten.

Lees verder...

Nog eens vier jaar Obama’s hoop op verandering

“Hij heeft ‘t ‘m wéér geflikt. Heb je z’n speech gezien? Hij was het weer helemaal: Barack Obama geeft hoop.”

Spinoza schreef het al: “Hoop is namelijk niets anders dan een onbestendige blijdschap die voortkomt uit het beeld van iets in de toekomst of het verleden over de afloop waarvan we twijfelen.” [Ethica 3/18s2 - vert. Corinna Vermeulen]

De Amerikanen begrepen dat vier jaar te kort was om zoveel ten goede te keren, dus hopen ze op de komende vier jaar... En Barack Obama hoopt dat nu samenwerking met de Republikeinen wél mogelijk gaat worden. Ja, hoop, hoe onbestendig ook, doet een democratie leven. Politiek kan niet zonder hoop.

Zie Barack Obama’s toespraak voor een menigte in Des Moines, Iowa, op 3 januari 2008, waar het allemaal begon.
We horen hem vanaf 9:56 zeggen:

"Hoop is niet blind optimisme [...] Hoop is dat ding in ons dat zegt, ondanks alle bewijzen van het tegendeel, dat er iets beter ons te wachten staat als we de moed hebben om dit te bereiken, om te werken en er voor te vechten. […] Hoop is de overtuiging dat ons lot niet is geschreven voor ons maar door ons, door mannen en vrouwen die niet zich niet hebben neergelegd de wereld te accepteren zoals die is, maar de moed hebben om de wereld opnieuw te maken zoals die zou moeten zijn.“

 

  

Spinoza en Humpty Dumpty over 'gloria'

Voor een goed gesprek, en zeker voor een filosofische resp. linguïstische discussie, is het zeer gewenst dat we – waar maar mogelijk - over goede definities beschikken van de termen die we gebruiken. Hoe vaak zitten we elkaar niet in de haren, waarbij voor de oplettende toeschouwer (of zelfkritische en –reflexieve deelnemer aan een debat) blijkt dat er op verschillende sporen wordt voortgegaan; of dat men zelfs tijdens het gebruik de inhoud van de termen doet verschuiven. Spinoza doet zijn uiterste best om zijn termen te definiëren.

Zo geeft hij in zijn lijst van definities van emoties aan het eind van het derde deel van de Ethica de volgende 30e definitie van een gevoel, te weten Gloria (waarbij je meteen het probleem krijgt: hoe vertaal je ‘gloria’? Als het goed is, is de definitie of anders het gebruik daarbij weer een hulp):

“Gloria est Laetitia, concomitante ideâ alicujus nostrae actiones, quam alios laudare imaginamur.” “Trots is de blijdschap vergezeld van de idee van een handeling van onszelf waarvan wij ons verbeelden dat anderen haar prijzen.” [Vert. Corinna Vermeulen, die er in voetnoot 150 op wijst “dat ‘gloria’ zowel ‘trots’ als ‘roem’ betekent; in de Ethica zijn die twee niet duidelijk te onderscheiden”]. Spinoza vatte in deze definitie samen wat hij eerder in 3/30s, 3/39s, 3/42, 3/52s en 3/56s aan de orde had gesteld [met dank aan de inhoudsopgave van Henri Krop].

In deel 4/58 voegt hij daaraan de stelling toe: “Gloria rationi non repugnat, sed ab eà oriri potest.” “Trots is niet in strijd met de rede maar kan daaruit ontstaan.” [Vert. Henri Krop, bij wie in 5/36s in het verband van de eeuwige verstandelijke liefde voor God ‘Gloria’ ‘heerlijkheid’ wordt, terwijl het daar bij Corinna ‘trots’ blijft]. Enfin dit om te laten zien hoe ’n belangrijke term ‘gloria’ voor Spinoza is die hij eenduidig wilde gebruiken.

Lees verder...

Woensdag gehaktdag (recensie van een merkwaardige recensie)

Over het boek van Tinneke Beeckman zijn tot heden zo’n vijf recensies verschenen op internet, nog niet – voorzover ik kon nagaan – in de gedrukte media. De eerst was van Mark Behets, op 15 oktober 2012 bracht hij een korte relevante boekbespreking op “Spinoza in Vlaanderen, de laatste is van een mij niet bekende Bart Haers op zijn blog “Kwestie van verwondering”, die hij hier in een reactie meldde. De beste is van Dirk Verhofstadt, de zeer ervaren boekbespreker op Liberales.be. Over die van mezelf, die hier op 2 november verscheen, ben ik zelf niet geheel tevreden (zoals ik het over sommige van mijn recensies wel kan zijn) – je kunt er de worsteling met positieve en negatieve oordelen aan aflezen, dunkt me. [Onderaan dit blog zal ik trachten bij te houden welke recensie verder nog verschijnen.}
De merkwaardigste is de recensie van Karel D’huyvetters op 24 oktober 2012 op “Spinoza in Vlaanderen”, die trouwens méér wil zijn dan een kritiek op Beeckman’s boek: een essay dat andere inzichten tegenover die van het besproken boek wil bieden. Sinds ik die bespreking las (ik deed dat en ook het lezen van de overige recensies pas ná het opschrijven van mijn eigen leeservaring, om mij niet vooraf te laten beïnvloeden), speelt mij door het hoofd dat ik erop wil reageren, móet reageren, zodat ik hem daarom sindsdien meermalen gelezen heb.
Lees verder...

Aanwinst: Gorter's vertaling van de Ethica

Even trots mijn nieuwe aanwinst voor mijn 'Spinoza-bibliotheek' laten zien: de vertaling van de Ethica door Herman Gorter, in 1895 uitgegeven door Loman en Funke te 's Gravenhage.

Hij werd hier op 4 november in een reactie op dit blog aangeboden door  Michiel Wielema, zoals bezoekers hebben kunnen zien. Ik ging er meteen op in en vandaag al heb ik hem in huis - zo snel kan het tegenwoordig gaan (met behulp van internet en zelfs van tante Post).

Hiermee ben ik in het verheugende bezit gekomen van de eerste uitgegeven Nederlandse Ethica-vertaling sinds De Nagelate Schiften en kan ik naast de nieuwste vertaling van Corinna Vermeulen, die ik in een blog "Een nieuwe, frisse Ethica-vertaling" noemde, naast die van Meijer, Logemann en Van Suchtelen, ook deze oudste inzien, waarover ik gelezen had dat hij nogal gymnasiaal-letterlijk zou zijn. 
Het willen bezitten ervan stond nooit hoog op mijn verlanglijstje, daar ik geen verzamelaar van antiquarische bibliophilia ben. Ik zocht er wel eens naar, maar de gevraagde prijzen heb ik er niet voor over. Maar Michiel Wielema vroeg een alleszins schappelijke prijs (die we uiteraard beschaafd onder ons houden).

Volgens Steenbakkers stond Gorter bij zijn Ethica-vertaling geen publiek voor ogen, maar deed hij het voor zichzelf: "Het is zijn eigen hang naar disciplinering en loutering geweest, die hem ingaf de Ethica te vertalen, en dat zo direct en compromisloos als maar mogelijk was." 1)

Ik ben benieuwd hoeveel plezier ik er aan ga beleven.

Lees verder...

Franciscus Burmannus (1671 - 1719) "Spinoza 'de Goddeloosten Atheist'…

… dien oit de werelt aangeschouwt heeft.”

Toen ik dit citaat van Franciscus Burmannus las dat Colerus in zijn Korte, dog waaragtige Levens-beschryving, van Benedictus de Spinosa (1706) opnam, wilde ik iets meer van deze Spinoza-bestrijder weten.

Frans Burman (zoals de man eigenlijk heette) was gereformeerd theoloog, niet van de oude stempel; zijn vader eveneens Franciscus Burman geheten, was al Coccejaans Cartesiaan voor wie er genoeg bewijs was dat de aarde om de zon draaide. Ook hijzelf en zijn zoon (ook weer een Frans Burman, ook weer theoloog) werden als Coccejaan beschouwd. Hij was predikant te Koudum (1695), Brielle (1698), vergezelde in 1702 als hofprediker de Staatse gezanten naar Engeland, predikant te Enkhuizen (1703) en Amsterdam (1705), en tenslotte predikant en hoogleraar theologie te Utrecht (intreerede 26 Februari 1715), waar hij in 1718-19 rector magnificus werd in welke hoedanigheid er portretten van hem gemaakt werden (door J. Houbraken gegraveerd).

Lees verder...

Dit is geen blog...

...over een pamflet van Michael Hardt & Antonio, Negri Questo non è un Manifesto (2012) dat geen manifest is.

Slavoj Žižek vroeg zich in 2001 af n.a.v. van hun Empire (2000): “Have Michael Hardt and Antonio Negri Rewritten the Communist Manifesto for the Twenty-First Century?” [In: Rethinking Marxism: A Journal of Economics, Culture & Society, Volume 13, Issue 3-4, 2001 - Hier]

Hun antwoord had ruim tien jaar nodig en verscheen dit jaar: Questo non è un manifesto [Dit is niet een manifest. Feltrinelli, 2012].

 

Ik schreef in het blog over mijn leeservaring van het boek van Tinneke Beeckman: “Overigens, waarom ook de term ‘manifestatie’ in de ondertitel en hoofdstuktitel (en op de cover) voorkwam wordt niet duidelijk; daar lees je niets over – het woord ‘manifestatie’ komt in de tekst zelf nergens voor!”

Misschien maakt dit pamflet dat geen manifest is iets van deze mystificatie duidelijk. ‘Manifestatie’ is wellicht ook bij Beeckman niet wat het lijkt en moeten we lezen: “Dit gaat niet over manifestatie.”

Lees verder...

Amsterdams Spinoza-beeld verlicht tijdens Museumnacht

Creatief met Spinoza

       Tijdens de museumnacht van zaterdag 3 op zondag 4 november werd het beeld van Benedictus de Spinoza bij de Stopera verlicht.
De makers van de video en foto’s schreven op hun website:
‘Het werk heeft als doel licht te schijnen op het belang van vrijheid, de kracht van het positieve gebruik van het denken en geluk. Het is ter overpeinzing voor alle Amsterdammers en burgemeester Eberhard van der Laan in het bijzonder, voor wiens werkkamer het beeld staat.’ Geluk is niet het resultaat van de deugd, maar de deugd zelf - Spinoza

Bron: Jasper Jeensma & Jochen Riester - www.a-m-f.nl

Sinterklaascadeautje… Spinoza misschien?

In de rubriek "Deze week" in de Volkskrant van zaterdag 3 november gaf Olaf Tempelman onder "Tijdgeest" een kort signalement waarin hij "speurt naar boeken over eigentijdse fenomenen." Het eigentijdse fenomeen dat hij in dit stukje signaleert is het feit dat er in korte tijd zoveel boeken van en over Spinoza verschijnen. Spinoza, zo constateert hij “lijkt populairder dan ooit. Zijn eigen tijd was hij ver vooruit. Zijn gedachtengoed, stellen vele bewonderaars, is relevanter dan ooit en sluit aan bij actuele discussies."

Volgen enkele weinig zeggende woorden over Yalom's Het raadsel Spinoza, de door Miriam van Reijen hertaalde en toegelichte Spinoza. Brieven over het kwaad, Tinneke Beeckman's Door Spinoza's lens en wordt voor kinderen zelfs nog gewezen op Henk-Jan Hoekjen, FilosoWie en het toneelstuk van Mariëlle van Sauers Spinazie Spinoza. En het stukje begint met een citaat uit de Ethica (II, stelling 9) uit de nieuwe vertaling door Corinna Vermeulen die bij Boom verscheen, maar dat wordt dan weer vergeten te vermelden, hoewel daar best nog ruimte voor was.

Het stelt allemaal weinig voor. Het enige voordeel is dat lezers van die krant weer even van boeken over de filosoof horen en zo misschien hier of daar iemand op een ideetje wordt gebracht voor een sinterklaascadeautje. Was misschien de bedoeling van het rubriekje? 

 

 

Katholiek godsbewijs via een "Argument from Desire" begint bij Spinoza!

We kennen de eeuwenoude pretentie om te komen tot een bewijs voor het bestaan van God via een "Argument from Design". Het betreft het teleologische argument dat volgens de Angelsaksische wereld voor het eerst verscheen bij William Paley in zijn Natural Theology (1802), die – vrij vertaald – schreef: Daar horloges het product zijn van een intelligente ontwerper en levende dingen lijken op horloges met hun gecompliceerde mechanisme die gericht zijn op doelen (zoals ogen die hen in staat stellen om te zien), moeten levende dingen ook wel het product zijn van een intelligent ontwerper. Maar dat voorbeeld van een horloge (met dezelfde opzet) kwam al voor bij ‘onze’ Bernard Nieuwentijt (1654-1718) die in Het regt gebruik der werelt beschouwingen, ter overtuiginge van ongodisten en ongelovigen aangetoont (1715) al met hetzelfde voorbeeld van een horloge kwam. Het is nog altijd een geliefd argument dat aanhangers van Intelligent Design tegenwerpen aan aanhangers van de Evolutietheorie.

Dit ter inleiding om te vertellen dat Andrew M. Greenwell, Esq. op de website Catholic Online (catholic.org) een Godsbewijs construeert via een "Argument from Desire" en... daarbij begint bij Spinoza: "Desire is the very essence of man," the pantheistic philosopher Baruch Spinoza famously said in his Ethics.  "All human activity is prompted by desire," the atheist Bertrand Russell stated in his Nobel Prize lecture.” Als de rest u interesseert: zie aldaar.

P. G. Wodehouse (1881-1975) creëerde personage Jeeves wiens lievelingsauteur Spinoza was

Gisteren had The gardian/The Observer een door Robert McCrum samengestelde rubriek van "The 10 most difficult books to finish – in pictures". Daaronder ook de Ethica van Spinoza met daarbij dat onmogelijke fantasieplaatje van “Benoist Spinosa” dat helemaal Spinoza niet voorstelt. Daarbij deze tekst:

“Ethics
by Baruch Spinoza

A byword for difficulty among Wodehouse devotees, the works of professional lens-grinder Spinoza (Jeeves’s favourite author) are central to the Enlightenment. It was Spinoza’s insight to understand good and evil as relative concepts. Things that had classically been seen as good or evil, he argued, were simply good or bad for humans. He also believed in a deterministic universe where nothing happens by chance. The first English translation of his Ethics was made by George Eliot, though Wodehouse never tells us if this was the version Jeeves favoured.” [zie hier]

Lees verder...

Filip Buyse herdenkt Epameinondas Vampoulis

Dag Stan,

Ter info moet ik deze keer slecht nieuws melden.
Ik ben net terug van ESHS conferentie in Athene waar ik een paper heb gegeven over “Spinoza and Cartesian Physics”.

Op het programma stond ook een lezing van Epameinondas Vampoulis (“Leibniz and Cartesian Physics”). Spijtig genoeg heb ik daar vernomen dat hij op 29 augustus aan een hartaanval overleden is.

Epameinondas Vampoulis heeft zijn doctoraat gemaakt over de “La physique de Spinoza” onder leiding van P.F. Moreau aan de Université Paris IV.
Daarna heeft hij enige tijd voor de BBC Open University gewerkt, vervolgens als professor aan de University of Patras

En dit jaar was hij dan overgeschakeld naar de University of Thessaloníki - de universiteit waar hij zijn universitaire studies begonnen was - waar hij maître de conference werd.

Na het overlijden van Zourachbichvili (1965 - 2006) verliezen we opnieuw iemand die op relatief jonge leeftijd uit de kleine groep van mensen die gespecialiseerd waren in het “wetenschappelijk aspect” van Spinoza’s filosofie.

Ik kende Epameinondas behoorlijk goed. We zagen mekaar af en toe en we mailden weleens. Ik heb voor het laatst een mail van hem ontvangen op 24 augustus, een paar dagen voor zijn dood dus.

Ik heb hem naar leiding van mijn conferentie over ‘Galileo Spinoza’ uitgenodigd in Parijs en vorige zomer is hij nog komen spreken tijdens de conferentie die ik in Nicosia (Cyprus) heb georganiseerd. Dit was misschien wel (één van) zijn laatste conferentie. Het onderwerp was: “The problem of the attribute of Extension in Spinoza’s correspondence. (ISSEI 2012, Nicosia)”. In de bijlage vind je een foto genomen na deze conferentie. (cf. man met bril en witte T-shirt).

In een recente publicatie kun je een stuk vinden van hem:
Épaminondas VAMPOULIS : Problèmes de la conception de la nature corporelle chez Spinoza. Dans: Claude Cohen-Boulakia, Mireille Delbraccio et Pierre-François Moreau, Lectures contemporaines de Spinoza, Paris, PUPS, 2012. [zie dit blog van 2 sept. 2012]

In het eerste nummer van de Intellectual History Review van 2013 zal een artikel van hem verschijnen onder de titel: “Galileo and Spinoza on the continuity of matter”.

Misschien kun je over hem een stukje maken op je site!
Met vriendelijke groeten,

Filip Buyse

Bij conferentie over ‘Galileo & Spinoza’ in Nicosia (Cyprus) zomer 2011.
Vooraan Filip Buyse; met bril en wit polo T-shirt Epameinondas Vampoulis
Lees verder...

Kom, nog eens over de foute "identiteits-these"

Het wordt weer eens tijd hierover te bloggen, daar ik de laatste tijd weer tweemaal stuitte op passages waaruit bleek hoe Spinoza verkeerd begrepen werd.

De Engelse wikipedia-pagina over – jawel - Baruch Spinoza, heeft de volgende paragraaf: “Spinoza contends that "Deus sive Natura" ("God or Nature") is a being of infinitely many attributes, of which thought and extension are two. His account of the nature of reality, then, seems to treat the physical and mental worlds as one and the same. The universal substance consists of both body and mind, there being no difference between these aspects. This formulation is a historically significant solution to the mind-body problem known as neutral monism. Etc.

Ik heb een erg foute passage geel gemarkeerd. Daarin blijkt Spinoza’s benadrukking van het volstrekte onderscheid tussen attributen niet begrepen. En hij had er bv. in 2/6 en op méér plaatsen nog zó op gewezen. Effecten van de verkeerde zgn. “identiteits-these” kom je telkens weer tegen. Daarvoor wordt dan verwezen naar 2/7: “De volgorde en het verband van de ideeën is hetzelfde als de volgorde en het verband der dingen.” [Vert. Corinna Vermeulen].

Lees verder...

Tinneke Beeckman schreef waardevol boek vol 'toegepast Spinozisme'

Als er een boek uitkomt dat gewijd is aan Spinoza, ervaar ik dat als een bijzondere gebeurtenis. Iets waar ik naar uitkijk. Dat geldt zeker voor Tinneke Beeckman’s Door Spinoza’s lens. Macht, meditatie, manifestatie, evolutie en seksualiteit [Pelckmans-Klement, Kalmthout, 2012] over wier Spinoza. Filosoof van de blijheid [2009] waarvan zij de redactie voerde, ik een enthousiaste bespreking kon brengen.
Toen ik het eindelijk binnenkreeg, begon ik na het voorwoord eerst aan het hoofdstuk “Darwin” dat wil nagaan of en in hoeverre de filosofie van Spinoza bij de theorie over de evolutie van Darwin past, en daar wellicht al op preludeerde. Een onderwerp dat ook mij zeer interesseert. Maar dat hoofdstuk viel me erg tegen en misschien had ik daar niet moeten beginnen. Nu zat ik na lezing van het hele boek dat mij merendeels kon behagen, toch aan te hikken tegen het beschrijven van mijn leeservaring. Want het liefst schrijf ik over de hele linie enthousiast over een boek waarover ik echt heel enthousiast kan zijn. Dat ben ik nu tot mijn spijt niet voor de volle honderd procent. Er zijn nu eenmaal stukken die mij tegenvallen; daarop kom ik straks.

Zo, dat is er uit, ben ik over de drempel van dit boek en kan ik op de fraaie kamers erin wijzen die er gelukkig in overvloed zijn. De wat mindere plekken maken niet dat het hele huis, ehh… bouwwerk dat het boek ook is, in mijn ogen mislukt zou zijn – zeker niet.

Lees verder...

Herman Philipse over Neurofilosofie van de geest

Visies van hersenwetenschappers als Dick Swaab en Victor Lamme houden geen stand onder Herman Philipse's wijsgerige loep.

           

Ook al komt Spinoza in het filosofisch universum van Herman Philipse niet of nauwelijks voor, toch vind ik het wel nuttig hier op de CD-uitgave te wijzen van deze nieuwe reeks van uitgeverij Home Academy van colleges van Herman Philipse: Neurofilosofie van de geest. Hij gaf ze aan het Utrechtse Studium Generale in april van dit jaar.

De laatste jaren is er veel aandacht voor de hersenwetenschap, met publicaties van o.a. Victor Lamme en Dick Swaab die zelfs de bestsellerlijsten haalden. De pseudo-filosofische positie van de neurosofie van deze wetenschappers kan niet genoeg weerlegd worden (ook al is er op de weerlegging zelf wel weer wat aan te merken: te weinig, wat zeg ik: totaal niet komt aan de orde wat Spinoza's visie op dit terrein betekent). Lees verder...

Het eBook 'Chaos, orde en bewustzijn' zal ik niet aanschaffen

Enige dagen geleden ontving ik in de mailbox van dit blog dit e-mailtje:

“Op 1 november komt via E Bookpoint mijn E-book "Chaos, orde en bewustzijn" uit. Een reis door de wetenschap op zoek naar bewustzijn op basis van Spinoza's pantheisme.”

Dat maakt me dan een beetje nieuwsgierig, dus ga ik kijken en tref deze samenvatting aan:

 

Lees verder...

Spinoza en Einstein niet in de hemel, wel in 'Not in the Heavens'

Spertus, Chicago's center for Jewish learning and culture, heeft zondag 4 november 2012 in het kader van de zgn. “Solomon Goldman Lecture Series,” David Biale, hoogleraar Jewish History aan de University of California, in huis die zal spreken over “Not in the Heavens: The Tradition of Jewish Secular Thought.”

          
Uiteraard zie ik het niet als mijn taak alle lezingen overal ter wereld hier te melden, maar ik vind de bijgeleverde illustratie wel aardig die duidelijk maakt dat Spinoza en Einstein niet in de Hemel moeten worden gezocht. De wervingstekst luidt:

“Over the last three centuries, thinkers from Spinoza to Einstein have established a distinctive tradition of Jewish secular thought. Yet secularism did not necessarily mean a total rupture from Jewish religious tradition. Instead, argues Dr. David Biale in Not in the Heavens, secular thinkers appropriated the three religious categories of God, Torah, and Israel and filled them with new, this-worldly meaning." [Hier]

Christian Thomasius (1655 - 1728) zag Spinoza als 'atheus ingeniosissimus'

Christian ThomasiusDeze Thomasius, Duits jurist, filosoof, hoogleraar, aanhanger en verkondiger van de Verlichting, noemde Spinoza zo in: Philosophia aulica (1688): "atheus ingeniosissimus" (zeer scherpzinnige atheïst).*)

Hij was de zoon van de Duitse filosoof en jurist Jakob Thomasius (1622 – 1684) die in 1661-63 als hoogleraar retorica en moraalfilosofie aan de universiteit van Leipzig leermeester van Leibniz geweest was en die de eerste en opvallend vroege weerlegger van de Tractatus Theologico-politicus was met Adversus anonymum, de libertate philosophandi (Leipzig, mei 1670). Hem was toen nog niet bekend dat dat werk van Spinoza was.
Over naar de zoon die op zijn manier (als ik Jonathan Israel lees) gebeten op Spinoza leek te zijn maar flinke belangstelling én grote waardering voor hem kon opbrengen én - zo lijkt het - veel van hem geleerd heeft. Vandaar: 'atheus ingeniosissimus'.

Hij was het die in 1704 zijn leerling Gottlieb Stolle samen met Hallmann naar Amsterdam zond om er meer over Spinoza te weten te komen [zie dit blog].

Lees verder...