De PKN met Spinoza proberen te redden

PKNHet gaat niet echt goed met de Protestantse Kerk in Nederland. Die kalft almaar meer af.

In een column op kerknieuws.nl/ heeft Anne M. de Ruiter daar wat op gevonden. Zij is lid van het lectoraat Filosofie en Beroepspraktijk van de Haagse Hogeschool, en tevens lid van de bij de PKN behorende wijkgemeente de Fonteinkerk van de Protestantse Gemeente Voorburg (het zal er allemaal met een bedoeling bij vermeld staan).

Ze betoogt "dat het ook bij Spinoza uiteindelijk om God gaat, maar dan wel een heel andere God dan die van de PKN. Via adequaat – en dat betekende voor Spinoza deterministisch – nadenken, zie je in dat alles en iedereen teruggaat op God. God is het begin van alles."

Van de vijf reacties zijn er 2 positief. De 21 beoordelingen komen niet verder dan 2 sterren (op 5). Ik ga me er niet in mengen, maar Spinoza zal de kerken echt niet redden.

Er is zelfs een Stelling van de week: Er zitten meer dan genoeg aanknopingspunten in het gedachtegoed van Spinoza om het christelijk geloof meer bij de tijd te brengen [zie aldaar]

Er is ook een bericht over "Positief resultaat PKN in 2011", maar dat gaat over geld.

Benzion Joachim Hirsch (1880 - 1943) de enige Spinoza-bestrijder uit joods-orthodoxe kring tussen 1880 en 1940

Zijn joodse naam luidde Benzion Jochanan. Hij was een zoon van Simon Azaria Hirsch en Ganna Spitz. Hij trouwde in 1911 met Sara Jetta van Zwanenberg. Het echtpaar kreeg vier kinderen, van wie de oudste David Hijman is omgebracht in Auschwitz.

Bij gebreke van enig plaatje van Benzion Joachim Hirsch hier de advertentie voor zijn bar mitswa in het Nieuw Israelietisch weekblad van 17-02-1893 [KB-krantenarchief)

Hij is het meest bekend, als hij al bekend is, door zijn studie over Spinoza: Spinoza's verhouding tot het openbarings-jodendom: aan de hand van zijn wereld- en levensleer, beschreven in zijn ethica (7 stellingen) (Amsterdam 1932). In dit boek bekijkt hij Spinoza's werk vanuit joods-orthodoxe hoek. Hij publiceerde in het weekblad De Vrijdagavond en in het Centraal Blad voor Israelieten in Nederland. Zijn werk is uitgegeven als Verspreide opstellen in 1927 (overdruk weekblad De Vrijdagavond, jr. 2 en 3), dat hij heeft opgedragen aan zijn broer, Samuel Juda Hirsch bij diens 25-jarige ambtsvervulling als opperrabbijn van het ressort Overijssel. Over wie hij ook schreef: B.J. Hirsch, 'De jeugdjaren van opperrabbijn Hirsch. Bij zijn zilveren jubileum', [in: De Vrijdagavond 4 (1927) 15 (8 juli) 228-231]

Tot 1930 woonde hij op Nieuwe Heerengracht 75. Volgens een lijst met winkels van joodse eigenaren, opgesteld door de Amsterdamse politie in 1940, had hij een sigarenhandel in de Dufaystraat 3 te Amsterdam. [Gegevens afkomstig uit het politiearchief berustend bij het Stadsarchief Amsterdam]. [Hier] Lees verder...

In de Volkskrant vandaag interview met Irvin Yalom

In de Volkskrant vandaag een interview dat  Peter Giezen in Londen met Irvin Yalom had over zijn boek Het raadsel Spinoza. Het voegt weinig toe aan wat we al van en over Yalom wisten.

Deze inleidende typering is, vermoed ik, van Peter Giezen zelf, niet van Yalom: "Hij (Spinoza) leidde een extreem eezaam leven, voor zover we weten, zonder vrouw en kinderen, vrijwel zonder vrienden, verbannen door de Joodse gemeenschap. Vaak zat hij dagen achter elkaar op zijn eenvoudige huurkamer, waar hij lenzen sleep om de kost te verdienen en aan zijn magistrale filosofie werkte."

Enfin, als u belangstelling hebt, dan op naar die krant vandaag.

Hoe Yoshuah Barjitzchak Uriël da Costa met Bento de Spinoza vergeleek

Deze maand vijftig jaar geleden verscheen deze monografie Uriël da Costa van Yoshuah Barjitzchak in de serie "Helden van de geest" (Kruseman, 1962) – zie ook het vorige blog. In het laatste hoofdstukje (H 9 - p. 127-129) vergeleek de auteur kort zijn hoofdpersoon met Spinoza.

Ik vind het wel aardig om die tekst in dit blog op te nemen.

Het is duidelijk dat Barjitzchak niets moest hebben van suggesties als zou Da Costa als 'bederver van Spinoza' gezien moeten worden. Van dit door Samuel Hirszenberg gemaakte  schilderij waarin Uriël da Costa de jonge Spinoza les geeft, zal hij ook wel niet erg gecharmeerd geweest zijn. 

Lees verder...

De gravin had geen belangstelling voor Uriël da Costa

Pas twee dagen geleden vernam ik van Koert Verlind in een reactie op dit blog van het bestaan van het boekje Uriël da Costa van Yoshuah Barjitzchak, verschenen in de serie "Helden van de geest" (Kruseman, 1962). Meteen ging ik op zoek en bestelde een ‘als nieuw’ exemplaar voor slechts €1,50 (de porto bedroeg €2, zodat tante Pos er weer meer aan verdiende dan de tweedehandsboekverkoper).

Het boekje was duidelijk nog nooit gelezen - inderdaad ‘als nieuw’. Voorin stond een opdracht “Voor Mevrouw M. H. gravin van Limburg Stirum-Hoeufft van Velsen van de auteur” (met nog een vrome tekst erbij). De gravin kon er echter geen belangstelling voor opbrengen. Zij was, als voorzitter van de vereniging Oranje Hofstad, meer in het Oranjehuis geïnteresseerd. Zo is in een artikel in Nederlands dagblad van 1 december 1983 te lezen: “De oranjeliefde van douairière M. H. gravin van Limburg Stirum-Hoeufft van Velsen (77) is bijna spreekwoordelijk. Haar huis puilt zowat uit van de koninklijke foto's, schilderijen, kaarsen, bekers, lepeltjes, beeldjes, herdenkingsborden, van zowel de huidige generatie als hun verre voorvaders en -moeders.”

De voorzitter van de vereniging 'Oranje Hofstad', M.H. gravin van Limburg Stirum Hoeufft van Velsen, viert haar 80e verjaardag in hotel Des Indes, Lange Voorhout. Rechts van haar de bisschop van Rotterdam, mgr. drs. R.P. Bär, en geheel rechts jhr. F.F.A. Beelaerts van Blokland; vervaardiger: Konvalinka, Milan; 25 -1 -1986

Lees verder...

Het is gezien... het is niet onopgemerkt gebleven

Toevallig, opzoek naar iets anders, zag ik dat op joodsebibliotheek.nl vandaag, naast informatie over andere boeken, ook de nieuwste Ethica-vertaling wordt gesignaleerd. Aan het eind ervan staat: "Een bespreking van deze vertaling is te lezen op het spinozablog."

 

"Spinoza met de diepgang van een platbodem"

Max Pam, de ‘grote Max Pam' zeg maar, heeft in de Volkskrant een lullig recensietje (vkcolumn) over het laatste boekje van Ronald van Raak – volgens zijn uitgever, Van Gennep, een spraakmakende politicus en een originele denker.

Pam: “Aan het plankje dunne boekjes van Nederlandse politici kan een nieuw exemplaar worden toegevoegd: Op zoek naar vrijheid - een filosoof in de politiek van Ronald van Raak, de huisideoloog van de Socialistische Partij.

Een filosoof in de politiek, je bent al snel geneigd aan Socrates en Plato te denken. Maar die kom je bij Van Raak niet tegen. Wel Erasmus en Spinoza, zij het met de diepgang van een platbodem. Het meeste van het weinige dat hij over hen schrijft, vind je ook op Wikipedia. En dan al die kalenderwijsheden!

'Mensen willen geen keuzevrijheid maar zeggenschap.'

'Politici hebben zichzelf in de boeien geslagen, (...) maar wij hebben ook de sleutel in handen.'

'Vrijheid is niet het begin, maar het eindpunt in de politiek.'

'Wie niet weet wie hij is, weet ook niet wat hij vindt.' "

Lees verder...

Wat zou Spinoza van Pussy Riot vinden?

 Nadezjda Tolokonnikova (23), Ekaterina Samoetsevitsj (29) en Maria Alechina (24), leden van de vrouwelijke punkband Pussy Riot, werden in maart opgepakt nadat ze in februari in de kathedraal Christus Verlosser, de belangrijkste Russisch-orthodoxe kerk van Moskou, hadden gezongen: 'Moeder Maria, verdrijf Poetin' (zie hier op freepussyriot.org de Engelse tekst). Ze schijnen er zeven jaar gevangenisstraf voor te kunnen krijgen. Woensdag besliste de rechtbank dat ze tot eind juli in hechtenis blijven. Buiten voor de rechtbank riepen tientallen aanhangers van de bandleden leuzen riepen tegen Poetin. Ook ontstonden er opstootjes met orthodoxe activisten. Ten minste vijf mensen werden opgepakt.

De Russisch-orthodoxe kerk vindt dat de vrouwen moeten worden vervolgd voor 'godslastering' omdat ze optraden op een plek waar geen leken mogen komen. Kerk en staat zijn onder de Russische grondwet gescheiden. Maar zowel de Russisch-orthodoxe kerk, die de morele richtlijnen binnen de maatschappij wil bepalen, als de intussen opnieuw gekozen president Poetin, voelen zich aangevallen.

              

Lees verder...

Dissertatie van Patricia Couto over Jan H. Glazemaker

In een blog van 21 november 2011 liet ik weten dat Patricia Couto, die in Nederland geboren en getogen is, maar het grootste deel van haar leven in Portugal woont en doceerde, de laatste hand legde aan haar doctoraatsthesis aan de Letterenfaculteit in Lissabon over de vertaling van Jan H. Glazemaker van het reisverslag van de 16de eeuwse Portugese schrijver, Fernão Mendes Pinto wiens Peregrinação postuum in 1614 verscheen en dat in de 17de eeuw erg bekend was.
Zij heeft voor een aantal informaties enig nut van dit weblog gehad, wat uiteraard plezierig was om te horen.

Titel van haar dissertatie:
THE MARVELLOUS TRAVELS OF FERNANDO MENDEZ PINTO ACROSS THE LOW COUNTRIES: TRANSLATION, APPROPRIATION AND RECEPTION

Nu kan ik laten weten dat zij gisteren haar proefschrift verdedigde en dat het summa cum laude beoordeeld werd.

Via dit blog wil ik daarmee doctor Couto graag van harte feliciteren.

In de hoofdrol - aardig lees- en leerboekje over Spinoza

Met geschiedenisboekjes “Terugblikken” krijgen kinderen op een leuke en laagdrempelige manier een goed overzicht van de Nederlandse geschiedenis. De vijf series zijn helemaal compleet en bestaan uit 50 spannende, boeiende en soms ontroerende verhalen over de Nederlandse geschiedenis. In deze verhalen is veel informatie uit de betreffende tijd verwerkt, zónder aan de spanning of kwaliteit van de verhalen af te doen. Aldus Educatieve Uitgeverij  Delubas.

Terugblikken serie 5 venster 22 - In de hoofdrol - is gewijd aan Spinoza.

In de hoofdrol is geschreven door Margriet Cobben en geïllustreerd door Magda van Tilburg [ISBN: 978 90 5300 401 2 - 77 pagina’s - Prijs: € 12,95]

Het is bestemd voor de leeftijdgroepen: 8-10 jaar, 10-12 jaar, resp. ‘’doelgroep”: Bovenbouw (6-8), Buitenschoolse opvang, Middenbouw (3-5)

Beschrijving: De katholieke Margaretha van den Enden speelt mee in een toneelstuk van haar vaders Latijnse school. Ook meester Spinoza, een joodse leraar, heeft een rol. Maar de kerkenraad vindt dat katholieken en joden niet mogen optreden in de stadsschouwburg en dreigt het stuk te laten verbieden. Valt Margaretha’s optreden in het water? Of, erger nog, wordt haar vader opgepakt?
In de hoofdrol speelt in Amsterdam in 1657.

Door op de afbeelding te klikken komt u bij Spinoza in het bladerboek

 

Uriel da Costa’s Exemplar humanae vitae vertaald en beschikbaar gesteld

Ik ga er vanuit dat de bezoekers van dit blog voldoende bekend zijn met Uriel da Costa (1584/85-1640). Het zal hen dan net als mij interesseren dat diens ‘testament’, Exemplar humanae vitae, is vertaald door Karel D’huyvetters, die het gisteren op zijn blog heeft gepubliceerd [zie hier]. Eerder al, op 30 mei 2012, had hij een blog over “de legende van Uriël da Costa” [zie hier]. Hij is van plan er binnenkort nog een uitvoeriger bibliografie aan toe te voegen - de link erheen zal ik hier dan eveneens aanbrengen [zie hier deze link].

Een kort, inspirerend essay van Wim Klever in Een nieuwe Spinoza [blz. 93-96] vestigde Karel D’huyvetters' aandacht op het feit dat dit zogenaamde ‘testament’ van da Costa niet in het Nederlands voorhanden was. Dat leek ook hem zo’n onterechte lacune dat hij zich onmiddellijk aan het werk zette en die Latijnse tekst in het Nederlands vertaalde, in de hoop daarmee bij te dragen tot de bekendmaking van deze interessante figuur uit de eerste helft van de zeventiende eeuw in onze contreien.

Exemplar humanae vitae is "zijn schokkend pleidooi tegen menschelijke onverdraagzaamheid, terwijl hij tegenover het dogmatisch godsgeloof een zuiveren godsdienst der rede stelde," aldus Gebhardt [in: P.C. Molhuysen en P.J. Blok (red.), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 6. A.W. Sijthoff, Leiden 1924 - DBNL]

Samuel Hirszenberg maakte dit schilderij waarin Uriel d'Acosta (zoals zijn naam ook geschreven wordt) de jonge Spinoza les geeft. Da Costa werd door sommigen als een 'bederver van Spinoza' gezien.

Een nieuwe, frisse Ethica-vertaling

De voorbije dagen heb ik mij bezig gehouden met het rustig en met intense aandacht lezen van de Ethica in de nieuwe vertaling van Corinna Vermeulen. En het was een waar genoegen. Op de eerste plaats uiteraard door de sublieme en zo bijzonder onderling samenhangende filosofische tekst van Spinoza, maar niet minder door de werkelijk schitterende vertaling van Corinna Vermeulen. Zij geeft ons een voortreffelijke, afgestofte en volledig opgeschoonde Nederlandse Ethica, zoals Spinoza hem bedoeld moet hebben. Het is juist ook de zeer goede leesbaarheid van de tekst die maakt dat je Spinoza heel dichtbij ervaart, zeker daar waar hij de ‘ik’-vorm gebruikt en de lezer toespreekt, zoals hij op meerdere plaatsen doet (b.v. 4/9s).
Ik heb het dan over de tekst in z’n totaliteit die eindelijk leest als een trein. Uiteraard zijn er altijd wel een paar op- en aanmerkingen te maken – ik kom zodadelijk met een paar – maar die doen niets af aan de hoge kwaliteit van het geheel.
Dat het de vertaling naar het Vaticaanse Handschrift betreft (in het boek nog eens toegelicht door Leen Spruit) acht ik de bezoekers van dit blog genoegzaam bekend.

Bepaald geen 'haastklus'
Wel vaker heb ik de hele Ethica gelezen, maar dan verspreid over een langere periode. En vervolgens vaak apart nog eens grote stukken en uiteraard heel dikwijls aparte stellingen, bewijzen en toelichtingen ter nadere bestudering ervan om gerezen vragen te beantwoorden en op zoek naar almaar meer begrip ervan. Ik kan niet inschatten hoe dikwijls ik bijvoorbeeld de appendix van het eerste deel gelezen heb, waar ik niet genoeg van kan krijgen en van blijf genieten. Maar niet eerder las ik de Ethica in zo korte tijd als bijna in één ruk (natuurlijk moet je het boek af en toe even wegleggen, zodat het niet echt één ruk is). Ik heb de indruk dat dat nu ook pas voor het eerst mogelijk is met deze uitgave. Alles eraan werkt mee zodat je optimaal van Spinoza kunt genieten: de heldere hedendaagse taal die de vertaalster ons voorzet, de verhelderende toelichtingen in de voetnoten en achteraan (ik kom daar nog op), de vormgeving die ik in een vorig blog al prees en waar ik laaiend enthousiast over ben. Daaraan kan ik – nu ik alles gelezen heb – nog toevoegen het feit dat er geen enkele drukfout of niet-lopende zin te ontdekken valt; iets wat je bij andere uitgevers wel anders, slordiger, meemaakt. Hier geen enkele zetfout! Het zou me niet verbazen als daaraan al een zonder typefouten aangeleverde tekst van de vertaalster ten grondslag lag. Ik heb me dan ook zeer geërgerd aan de benadrukking in kop en tekst in de recensie van Michiel Leezenberg in de NRC van afgelopen vrijdag van de haast, waarmee aan deze uitgave gewerkt is. Het staat er niet letterlijk, maar het suggereert denigrerend dat het om een ‘haastklus’ zou gaan. Schande! Want dat is het bepaald niet; alsof je ook maar aan iets zou kunnen merken dat dat het geval was. Integendeel – en het is toch het resultaat dat telt en dat is aan alle kanten voortreffelijk. Het geeft aan hoe het project voorrang kreeg en blijkbaar door niets werd afgeleid – én ook hoe dat werk met grote bekwaamheid werd verricht. Overigens valt de bespreking van Leezenberg best positief uit: "Vermeulen is er wonderwel in geslaagd Spinoza's weerbarstige en dikwijls duistere Latijn om te zetten in leesbaar hedendaags Nederlands." Daar zijn we het eens.

Lees verder...

Blog tijdelijk gesloten...

... wegens lezen van de nieuwe Ethica-vertaling.

Zojuist kon ik deze uitgave - zonder voorafgaande bestelling - bij mijn boekhandel De Tribune in Maastricht aanschaffen. Deze beste boekhandel van Nederland (volgens Vrij Nederland ooit) heeft aardig wat klanten die in Spinoza geïnteresseerd zijn, dus had hij eigenerbeweging al een flink stapeltje ervan in huis gehaald. Om daarmee te beginnen: Chapeau!  

Ik moet de eerste woorden nog lezen, maar wil hier alvast de loftrompet blazen over de schitterende vormgeving van René van der Vooren uit Amsterdam: traditioneel gebonden (dus óok genaaide katernen), omslag en schutbladen in fraaie kleuren, twee leeslinten (! de uitgever weet wat zo'n boek nodig heeft), prettig leesbare fraaie letters, tweekoloms voetnoten.
Wat ook uiterst plezierig is: Spinoza mag - zonder inleiding - direct beginnen; alle toelichtingen staan achteraan: Nawoord van Han van Ruler, Het vaticaanse manuscript van Spinoza's Ethica door Leen Spruit, opmerkingen van de vertaler Corinna Vermeulen en tekstkritische aantekeningen van Van Ruler en Vermeulen.

Heel plezierig om in de hand te hebben. Een alleszins Spinoza waardige vormgeving. Dat wilde ik alvast even kwijt. Nu begin ik met lezen.

Toch al íets over de nieuwe Ethica-vertaling

Grootse presentatie Spinoza's EthicaOok al was de webmaster van dit blog er gisteren niet bij, toch is er n.a.v. de bijeenkomst in Amsterdam waar Boom de nieuwe Erhica-vertaling presenteerde, iets op internet te vinden - bij de NOS verscheen een snel berichtje [zie aldaar]:

      'Vrienden maakten Spinoza chiquer'

Ben benieuwd of er misschien op de website van de ASK iets over deze bijeenkomst verschijnt (hadden filmmaker Rudolf van den Berg en componist Theo Loevendie nog iets nieuws te melden over hun Spinozafilm resp. Spinoza-opera of -oratorium?)

Lees verder...

Spinoza in The Making of the Humanities

Zojuist ontdekte ik dat het volgende boek behalve dat het gedrukt is uitgebracht, ook als PDF door de Univ. v. Amsterdam op internet is gebracht. Het verscheen in hetzelfde jaar als Rens Bod’s De vergeten wetenschappen. Een geschiedenis van de humaniora [Bert Bakker, 2010 – zie dit blog met in reactie daarop een felle kritiek van Wim Klever]. Rens Bod was ook mederedacteur van

Rens Bod, Jaap Maat, Thijs Weststeijn (Eds.) The Making of the Humanities. Volume 1- Early Modern Europe. Amsterdam University Press, 2010

[AUP] [books.google] [PDF]

2 x Spinoza 

In Deel 1 - The Humanities versus the Sciences
Michiel Leezenberg, “How Comparative Should a Comparative History of the Humanities Be? The Case of the Dutch Spinoza Circle”

Intro: "Michiel Leezenberg argues for a worldwide perspective on the history of the humanities, as is becoming common practice in the historiography of the natural sciences. He illustrates his arguments with a case study of the non-European influence on Spinoza and his circle."

in Deel 6 - Philology and Philosophy
Piet Steenbakkers, “Spinoza in the History of Biblical Scholarship”

Intro: "The essay by Piet Steenbakkers explores the circulation of knowledge with respect to Spinoza’s role as a philologist and his place in the history of biblical scholarship. Spinoza’s interest in the Bible was not strictly philosophical but had strong philological and linguistic penchants, too. Steenbakkers shows how Spinoza played a crucial role in the dramatic decline of the status of the Bible in western civilization."

Lees verder...

Signalement: boek over "filosofische religies"

In november a.s. zal verschijnen (tip van Mark Wijering):

Carlos Fraenkel: Philosophical Religions from Plato to Spinoza. Reason, Religion, and Autonomy. Cambridge University Press, Nov. 2012 - ISBN:9780521194570

Inderdaad typeert Spinoza zijn eigen filosofie als een "vera religio" ...

Zie eerdere blogs over  publicaties van Carlos Fraenkel, hier over “Maimonides, Spinoza, Solomon Maimon, and the Completion of the Copernican Revolution in Philosophy”.

En hier over een discussie “Spinoza and Judaism: Heretic or Hero?

Carlos Fraenkel

Aanvullingen

Books.google

Zie blog van 17 november 2013 met een bespreking door Peter E. Gordon.

Spinoza in de joodse historiografie [10] Carsten Schapkow

Dit boekje zou ik niet op het spoor zijn gekomen, als ik niet met deze serie begonnen was. Het boekje is niet erg bekend – er wordt weinig naar verwezen, zodat de kans dat je het tegenkomt erg klein is.

Carsten SchapkowDie Freiheit zu philosophieren”. Jüdische Identität in der Moderne im Spiegel Der Rezeption Baruch De Spinozas in der deutschsprachigen Literatur.  Aisthesis, 2001

Voor iemand die op zoek is naar Spinoza in de joodse historiografie is dit een goudmijntje.

Carsten SchapkowIk vermoed dat het zijn proefschrift geweest is, maar ben daarvan niet zeker. Carsten Schapkow (1970) studeerde „Germanistik, Geschichte und Medien- und Theaterwissenschaften“ in Paderborn en aan de Vrije Universiteit Berlijn, waar hij zijn doktersgraad behaalde. Van 2000-2005 was hij als onderzoeker verbonden aan het Simon-Dubnow-Institut für jüdische Geschichte und Kultur aan de Universiteit Leipzig. Momenteel is hij assistent professor in geschiedenis en joodse studie aan de universiteit van Oklahoma.

Het merkwaardige aan het boekje is dat het geen voorwoord of inleiding heeft en ook geen nawoord of verantwoording; het begint gewoon bij het eerste hoofdstuk en eindigt min of meer abrupt na het laatste. Je zou als lezer toch iets meer toelichting verwachten.

Lees verder...

Spinoza in de Franse baccalaureaat-examens

De Franse Middelbare schoolexamens die gisteren begonnen hadden voor filosofie [bac l]

Sujet 3 : Expliquer le texte suivant

 

La fin de l’Etat n’est pas de faire passer les hommes de la condition d’êtres raisonnables à celle de bêtes brutes ou d’automates, mais au contraire il est institué pour que leur âme et leur corps s’acquittent en sûreté de toutes leurs fonctions, pour qu’eux-mêmes usent d’une raison libre, pour qu’ils ne luttent point de haine, de colère ou de ruse, pour qu’ils se supportent sans malveillance les uns les autres. La fin de l’Etat est donc en réalité la liberté. [Et], pour former l’Etat, une seule chose est nécessaire : que tout le pouvoir de décréter appartienne soit à tous collectivement,soit à quelques-uns, soit à un seul. Puisque, en effet, le libre jugement des hommes est extrêmement divers, que chacun pense être seul à tout savoir et qu’il est impossible que tous opinent pareillement et parlent d’une seule bouche, ils ne pourraient vivre en paix si l’individu n’avait renoncé à son droit d’agir suivant le seul décret de sa pensée. C’est donc seulement au droit d’agir par son propre décret qu’il a renoncé, non au droit de raisonner et de juger ; par suite nul à la vérité ne peut, sans danger pour le droit du souverain, agir contre son décret, mais il peut avec une entière liberté opiner (1) et juger et en conséquence aussi parler, pourvu qu’il n’aille pas au-delà de la simple parole ou de l’enseignement, et qu’il défende son opinion par la raison seule, non par la ruse, la colère ou la haine.
SPINOZA
Traité théologico-politique
Lees verder...

Nieuwe vertaling van de Ethica naar Vaticaans handschrift in aantocht

Uitgeverij Boom presenteert a.s. woensdag 20 juni de door latinist Corinna Vermeulen gemaakte vertaling van de Ethica naar het eind 2010 in de Bibliotheek van het Vaticaan door Leen Spruit ontdekte handschrift.

[zie blog met eerdere aankondiging]

Op woensdag 20 juni wordt het uitkomen feestelijk gepresenteerd 
om 16:00 uur | in de Amstelhoeck | te Amsterdam.

Programma
Na een woord van welkom door uitgever Wouter van Gils spreken latinist Corinna Vermeulen en filosoof Han van Ruler over het vertalen en bezorgen van deze tekst. Om te laten zien dat de doorwerking van Spinoza’s werk tot ver buiten de grenzen van de wijsbegeerte reikt, krijgen ook drie liefhebbers uit andere disciplines het woord: filmmaker Rudolf van den Berg, componist Theo Loevendie en schrijver Nelleke Noordervliet. Tot slot nemen burgemeester Eberhard van der Laan en wethouder Carolien Gehrels de eerste exemplaren van het boek in ontvangst.

Wie daarbij aanwezig wil zijn is welkom en wordt verzocht dit even te melden via filosofie@uitgeverijboom.nl of 020-5218145 [van hier]

      Het ‘boek der boeken’ van de moderne filosofie [Boom]

Audio-opnamen van de Dundee-Spinoza-conferentie

Net als in vorige jaren zijn inmiddels weer audio-opnamen van de lezingen van de in mei in Dundee gehouden conferentie, Spinoza, the Infinite, and the Eternal, op internet geplaatst [zie hier]. Het geluid is van beduidend betere kwaliteit dan in 2009.

Het boek, samengesteld uit lezingen van de conferenties van 2009 en 2010, Beth Lord (Ed.), Spinoza Beyond Philosophy [Edinburgh University Press, 2012 - zie dit blog] is via een formulier/flyer dat hier is te vinden tot 30 juni voor £55.25 [i.p.v. £65.00] bij de uitgever te bestellen.

[Ik moet er wel even bij vermelden, mocht u overwegen van dit kortingsaanbod gebruik te maken, dat u incl. 3 euro verzendkosten uitkomt op €71.75, terwijl u bij bookdepository.com €61.43 kwijt bent, waar geen verzendkosten meer bijkomen. Het is maar dat u het weet.]

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [9] Alan T. Levenson

Almaar dichter kom ik in de buurt van waarnaar ik op zoek ben. Uiteraard is het onmogelijk (en het is ook niet mijn bedoeling) om zo ongeveer alle boeken over joodse geschiedschrijving (laat staan joodse geschiedenis) te achterhalen. Ik wilde nagaan welke als de belangrijkste ontwikkelingen in die geschiedschrijving worden gezien en vooral: hoe Spinoza daarin een plaats heeft.

Ik was inmiddels het boek tegengekomen dat aan mijn verwachtingen voldeed (en dat dus inderdaad bestaat; ik breng het in een volgend blog) en zag tot mijn vreugde het belang ervan bevestigd in de eerste alinea in de inleiding van een boek dat dit jaar verscheen. Ik geef hierna die inleidende alinea daar het een heel globale samenvatting van de vorige blogs geeft. Het gaat om dit boek

Alan T. Levenson: The Wiley-Blackwell History of Jews and Judaism [Volume 2 van The Wiley-Blackwell Histories of Religion]. John Wiley & Sons, 2012 – ISBN 9781118232934
[books.google]

Voor dit boek bracht Alan Levenson, hoogleraar joodse intellectuele en religieuze geschiedenis aan de universiteit van Oklahoma, een team van internationaal gerenommeerde wetenschappers bijeen om een uitgebreid en gezaghebbend overzicht te bieden van de belangrijkste perioden en thema's van de joodse geschiedenis - van het Bijbelse Israël, de middeleeuwen en vroeg-moderne tijd, tot ontwikkelingen in het jodendom sinds de Holocaust en het Arabisch-Israëlische conflict.
De eerste alinea luidt in vertaling:

Lees verder...

"Spinoza remains an enigma" - Themanummer Mediations: Marx or Spinoza

Na een Spinoza-special van het Vlaams Marxistisch Tijdschrift in 2009 [zie dit blog], en het Lentenummer 2011 van datzelfde blad  met artikelen over Spinoza, Marx en Negri (zie dit blog), heeft nu Mediations - Journal of the Marxist Literary Group [Volume 25, Number 2, Winter 2011] een themanummer:

                                        Marx or Spinoza

Peter Hitchcock en Sean Grattan fungeerden als gastredacteuren voor dit themanummer, waarvoor de centrale vraag werd: in welke mate is een geschiedenis van het marxisme ook een geschiedenis van spinozisme? Mede vanwege het feit dat een Hardt en Negri, met hun trilogie Empire, Multitude en Commonwealth, in hun analyses behalve naar Marx ook naar Spinoza wijzen, wordt steeds vaker nagegaan in welke mate de concepten en analyses van beide denkers - dialectisch – op elkaar betrokken kunnen worden. Met ‘of’ in de ondertitel wordt namelijk niet gesuggereerd dat een verplichte keuze aan de orde is. Maar beide lijken niet zo makkelijk samen op te trekken, want “Spinoza is a complicated and contradictory figure in this regard,” en de vraag is of het gemeenschappelijke waar het marxisme voor staat zich verdraagt met het denksysteem van Spinoza – “Spinoza has always been a tricky figure”. En “Spinoza remains an enigma” [Michael Hardt over Deleuze’s Spinoza]. Ze willen nagaan wat Marx ons over Spinoza vertelt en “onvermijdelijk ook” wat Spinoza ons vertelt over Marx – en waar zij mogelijk samen opgaan in het analyseren van de huidige crises. Sommigen vrezen dat teveel inbreng van Spinoza het marxisme zou verwateren. En om het simpel te houden wordt ook Hegel in de besprekingen betrokken, via Macherey’s Hegel ou Spinoza.

Lees verder...

El enigma Spinoza

El enigma Spinoza es una obra maestra de la ficción, fascinante, ambiciosa y provocadora como pocas... [cf].

Sinds vorige maand is de Spaanse vertaling van dit boek van Irving D. Yalom ook uit - zo te zien uitgegeven in Argentinië.

En zo is er naast Nederland nog een land dat The Spinoza Problem als raadsel vertaalt.

[Aanvulling: intussen verscheen op Pagina/12 een recensie: En terapia]

Lees verder...

Beth Lord's korte typering van de lotgevallen van de TTP

In: British Journal for the History of Philosophy [20:3 (2012), p. 636-639] verscheen een recensie door Beth Lord van Yitzhak Y. Melamed and Michael A. Rosenthal (eds): Spinoza's Theological-Political Treatise: A Critical Guide [Cambridge: Cambridge University Press, 2010, pp. 294]. Ik citeerde er in dit blog uit. Ze begon haar recensie met een paar opmerkingen over de lotgevallen van TTP die ik wel aardig vind om hier apart te citeren:

Lees verder...

Charles Freeland: Variations on a Theme by Spinoza

Variations on a Theme by Spinoza. A free e-chapbook from Red Ceilings Press. MMXI. To access, click on the image.

"In Charles Freeland's Variations on a Theme by Spinoza, the poet makes flesh the 16th-century philosopher's mind/body/emotions-as-divine issues for an audience familiar with the significance of `unguarded messages on the phone.' Fascinating parts - the piety of lust, an impartial, broken-hearted God - strive to equal the sublime oneness that consumed one of our greatest minds. Badass, but also a little lonely, no?" [Chris Vola, Deadly Chaps Press].

An emotion is a confused idea in that it arises from the mind but believes itself subject to the body. Any idea I have of a body arises not, per Spinoza, from the idea I have of my own body, but that I have of yours. The resulting emotion is no more idea than it is confused. If I remain passive before the emotion that is the memory of your body (and not the body itself) I do so only until such time as that memory is no longer just memory, but the fact of your body like the fact of my own.

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [8] David N. Myers

De zoektocht levert interessante resultaten op naarmate we bij  studenten van Yosef Hayim Yerushalmi en Amos Funkenstein terecht komen.

David N. MyersDavid N. Myers is hoogleraar joodse geschiedenis en hoofd van de afdeling geschiedenis van de Universiteit van California in Los Angeles. Hij studeerde in Tel Aviv en Harvard en behaalde zijn doctorsgraad in 1991 aan de Columbia Universiteit bij Yosef Hayim Yerushalmi [Van hem was het stuk over Yerushalmi & Spinoza dat ik citeerde in het blog “Spinoza in de joodse historiografie [5] Yosef Hayim Yerushalmi (vervolg)”]. Zijn bijzondere interesse heeft de geschiedenis van de joodse historiografie. Hij doceerde op vele plaatsen (VS, Frankrijk, Rusland, Israël) en was in de perioden 1996-2000 en 2004-2009 directeur van het UCLA Center for Jewish Studies. Recent heeft hij gepleit voor een nieuwe notie van joods nationalisme, waarbij naast Israël ook andere grote centra van ‘joden in de diaspora’ als gelijkwaardige partners naast Israël worden erkend. “A more inclusive view of collective Jewish identity cannot be focused on center-and-periphery, but on equal partnership.” [Van hier]

Hij schreef o.a.:

Re-Inventing the Jewish Past. European Jewish Intellectuals and the Zionist Return to History [Oxford: 1995]

Between Jew and Arab: The Lost Voice of Simon Rawidowicz [Brandeis University Press, 2008].
In dit blog gaat het me om zijn:

Resisting History: Historicism and its Discontents in German-Jewish Thought [Princeton, 2003 - books.google]

Tabel of Contents
INTRODUCTION 1
CHAPTER ONE: Jewish Historicism and Its Discontents: An Introduction 13
CHAPTER TWO: Hermann Cohen and the Problem of History at the Fin de Siécle 35
CHAPTER THREE: Franz Rosenzweig and the Rise of Theological Anti-Historicism 68
CHAPTER FOUR: Anti-Historicism and the Theological-Political Predicament in Weimar Germany: The Case of Leo Strauss 106
CHAPTER FIVE: Isaac Breuer and the Jewish Path to Metageschichte 130
CHAPTER SIX: From Conclusion to Opening: A Word on Influence, German Jews, and the Cultural History of Ideas 157

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [7] Michael A. Meyer

Inmiddels weet ik dat ik wel en niet zal vinden waarnaar ik op zoek ben. Maar met de toelichting van deze cryptische uitspraak wacht ik tot het laatste blog; ik ben over de helft van de reeks.

Michael A. MeyerDeze keer aandacht voor Michael A. Meyer die van de joodse overleving en het Reformjodendom zijn levenswerk maakte. Hij werd in een joods gezin geboren in Berlijn, maar zijn gezin ontvluchtte toen hij 3,5 was in 1941 net op tijd Duitsland. Het besef aldus de Holocaust te hebben ontlopen heeft hem naar zijn zeggen in zijn leven diep beïnvloed.

Hij behaalde z’n Ph.D in 1964 aan het Hebrew Union College - Jewish Institute of Religion in Los Angeles: “I finished by doctoral studies in 1964 before the explosion of Jewish studies on American campuses." Hij kreeg er een aanstelling en ging drie jaar later naar zo’n zelfde instituut in Cincinnati, waar hij vervolgens Adolph S. Ochs Professor of Jewish History werd. Ook werd hij vaste visiting professor aan de Hebrew University in Jerusalem en bekleedde diezelfde functie soms aan het Antioch College, de University of Haifa en de Ben Gurion University. Hij verzorgde cursussen in middeleeuwse en moderne joodse geschiedenis, de geschiedenis van de joodse Reform beweging, de intellectuele geschiedenis van het Zionisme en joodse geschiedschrijving. In de 40 jaar die hij les gaf zag hij de interesse in joodse geschiedenis wel teruglopen. Ook zag hij een accentverschuiving van interesse in het joodse volk en de joodse staat, naar meer interesse in wat het voor het individu betekent jood te zijn : van Jewish people issues naar Jewish person issues.

Lees verder...

Boek Tirtsah Levie Bernfeld over de Sefardische joden van Amsterdam

Speurend in verband met mijn serie "Spinoza in de joodse historiografie" kwam ik een bericht tegen dat op 5 juli 2012 gaat verschijnen dit boek van

Tirtsah Levie Bernfeld: Poverty and Welfare among the Portuguese Jews in Early Modern Amsterdam. The Littman Library of Jewish Civilization, 2012 - 576 pages - ISBN: 9781904113577

Voor de verdere beschrijving verwijs ik naar de website van de uitgever.

Tirtsah Levie Bernfeld is geboren in Rotterdam, studeerde aan de universiteit van Amsterdam, aan de Brandeis University en aan de Hebrew University in Jerusalem. Daar behaalde ze haar doctoraat. Sindsdien, wonend en werkend in Amsterdam, schreef ze als onafhankelijk onderzoeker diverse artikelen over de Nederlandse Sefardische gemeenschap. Zo b.v.

"De financiering van de armenzorg van de Spaans-Portugees joodse gemeenschap in Amsterdam in de zeventiende en achttiende eeuw." In: Tijdschrift voor sociale geschiedenis, (1997), pag. 428-458 (met grafieken en tabellen. Hier PDF)

Lees verder...

God en ruimte - Spinoza´s fysica

Wat ik niet begrijp is, dat dit boek dat al vorig jaar is uitgekomen, niet vermeld wordt in de lijst Schriften der Spinoza-Gesellschaft van de Duitse Spinozavereniging - hier. En dit waar dit, gezien de beschrijving, een belangwekkend boek moet zijn.  

Stefan Büttner: Gott und Raum. Spinozas innovative Konzeption der Ausdehnung und Körperwelt. [Schriftenreihe der Spinozagesellschaft, Band 15]. Königshausen u. Neumann, Würzburg, 2011. ISBN: 978-3-8260-2509-9 - €43,20 - 250 Seiten.

Het betrof zijn Habilitationsschrift aan de Ludwig-Maximilians-Universität, München, 2000.

    

Enfin, ik geef het maar weer even door.

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [6] Amos Funkenstein (1937 - 1995) laatste Duits-joodse filosoof...

Amos Funkenstein hoort duidelijk de volgende te zijn in de reeks historici die zich uitvoerig met de joodse geschiedenis en de reflectie erop bezig houden (hielden). Hij was hoogleraar geschiedenis in Berkeley en overleed tamelijk jong, op 58-jarige leeftijd.

In een speciaal uitgegeven Festschrift voor Amos Funkenstein met essays van toespraken die bij een herdenkingsconferentie ter ere van hem was georganiseerd, draagt dat van David Biale de titel: “The last German-Jewish Philosopher.” Hij verwijst naar het laatste hoofdstuk uit Funkenstein’s Perceptions of Jewish History (het komt nog aan de orde) dat luidde: “Franz Rosenzweig and the End of German-Jewish Philosophy,” en vraagt zich dan af of echt met Rosenzweig een eind aan de Duits-joodse filosofie kwam en past dan vervolgens die titel toe op de grote joodse historicus Amos Funkenstein. Ook stelt Biale in dat stuk dat Spinoza’s filosofie een centrale rol speelde in Funkenstein’s werk.

Lees verder...

António José Saraiva (1917 – 1993) The Marrano Factory

N.a.v. de reeks over Spinoza in de joodse historiografie en het blog over de komende Duitse vertaling van Yirmiyahu Yovel’s Spinoza and other heretics, liet de in Lissabon wonende Patricia Couto die eind van de maand hoopt te promoveren op de vertalingen van Jan H. Glazemaker i.h.b. De wonderlyke Reizen van Fernando Mendez Pinto, weten dat Yovels boek ook in het Portugees is vertaald. Daarnaast wees ze me op deze uitgave, waarvan het e-book hier en daar op internet wordt aangeboden (op in mijn ogen griezelige sites die een .exe bestand op je harde schijf willen zetten en wie weet wat ze dan zoal uitspoken). Enfin, het gaat om dit boek, waarbij zij nog aantekende dat het om een controversiële studie zou gaan:

António José Saraiva: The Marrano Factory: The Portuguese Inquistion and Its New Christians 1536-1765. Translated, revised and augmented by H.P. Salomon and I.S.D. Sassoon. BRILL, 2001 - 402 pagina's - ISBN 9789004120808 [books.google]

 

Lees verder...

Melamed & Rosenthal (eds.) Spinoza’s TTP reviewed by Theo Verbeek

Op “Notre Dame Philosophical Reviews” vandaag een bespreking door Theo Verbeek van Yitzhak Y. Melamed and Michael A. Rosenthal (eds.), Spinoza's Theological-Political Treatise: A Critical Guide, Cambridge University Press, 2010, 294pp., $89.00 (hbk),  ISBN 9780521882293 - books,googleNDPR.

           

Hij begint aldus over de TTP: “Written in a difficult and elusive style, packed with Biblical quotations, switching on almost every page (sometimes even within a single phrase) from a theological to a philosophical register, badly organized and -- let us admit it -- without a clear and recognizable focus, the work constitutes a great challenge. No one should believe those who claim that in this work Spinoza has a clear message. Even the notion of libertas philosophandi ('freedom to philosophize'), which, according to the full title, would be the book's central concern, is not free from ambiguity. In any case, it is far from obvious in what way that notion provides an organizing principle for the book as a whole. Indeed, one of the questions could be to what extent the book is a whole, given the fact that Spinoza presents the book as a collection of 'some treatises' (aliquot dissertationes). As a result, a 'critical guide' is needed.”
Zo, dat is zwaar geschut dat wordt afgevuurd...

Lees verder...

Yirmiyahu Yovel’s Spinoza-boek in het Duits vertaald

Dit jaar gaat de Duitse vertaling verschijnen van Yirmiyahu Yovel: Spinoza. Das Abenteuer der Immanenz. Steidl Göttingen. ISBN 978-3-86930-469-4 - 552 Seiten - €35.

Uit titel en aantal pagina’s leid ik af dat in één band wordt uitgebracht: de vertaling van Spinoza and other heretics. Vol.1: The Marrano of reason. Vol. 2: The adventures of Immanence.

Op de website van de uitgever is er nog niets over te vinden, maar elders is de gebeurtenis al bekend gemaakt.

„In seinem so lesenswerten wie lesbaren Buch führt Yovel die Philosophie Baruch Spinozas auf ihre historischen Ursprünge im spanischen Marranentum zurück. Seine "Philosophie der Immanenz" alles Sein ist diesseitig und außerhalb davon gibt es nichts stellt die Hauptprämissen des Judentums wie des Christentums in Frage und gibt zugleich der philosophischen Tradition eine revolutionäre Wende. Mit seiner "Parteinahme für die Weltlichkeit" wurde Spinoza zum Vorboten der Moderne. Kant, Hegel, Heine, Feuerbach, Marx, Nietzsche, Freud haben sich auf Spinoza bezogen. "Für jeden, der sich für die Auseinandersetzung des Judentums mit der Moderne interessiert, ist dies ein unverzichtbares Buch." (Michael Walzer, Princeton). Yirmiyahu Yovel, 1935 in Israel geboren, Gründer des Jerusalemer International Spinoza Institute. Er lehrte bis 1999 an der Hebräischen Universität Jerusalem Philosophie. Zahlreiche Bücher zur Geschichte der modernen Philosophie.“

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [5] Yosef Hayim Yerushalmi (vervolg)

Zoals ik aan het eind van het vorige blog al aangaf, was er over “Yosef Hayim Yerushalmi en Spinoza” nog wat te melden. In zijn Zakhor: Jewish History and Jewish Memory [New York 1982] had hij het slechts één keer kort over Spinoza [zie vorige blog]. Maar hij had zich méér met Spinoza bezig gehouden. VoorkantIn 1998 verscheen ter ere van hem het boek

Elisheva Carlebach, John M. Efron, David N. Myers (Eds.) Jewish History and Jewish Memory: Essays in Honor of Yosef Hayim Yerushalmi [Nummer 29 van The Tauber Institute for the Study of European Jewry series]. UPNE, 1998

Het hoofdstuk van David N. Myers daarin, "Of Marranos and Memory: Yosef Hayim Yerushalmi and the Writing of Jewish History" [ p. 1-24], geeft een inkijkje in teksten die alleen in het Hebreeuws gepubliceerd waren waarin hij een interessante visie op Spinoza toont. Yosef Hayim Yerushalmi gold als een van de grote experts op het gebied van de marraanse geschiedenis, zoals o.a. blijkt uit ik de volgende passage die ik hieruit overneem - het gedeelte waarin Spinoza aan de orde komt; (p. 6-8 - voor de eindnoten verwijs ik naar dat boek):

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [4] Yosef Hayim Yerushalmi (1932 – 2009)

Nadat ik in het eerste blog op een rijtje zette welke - door joden geschreven - joodse geschiedenissen er geproduceerd zijn en in een volgend blog hoe daarin naar Spinoza werd omgezien, gaf het derde blog het begin aan van de totstandkoming van de reflectie en theorievorming over de joodse historiografie in de Wissenschaft des Judentums; en meteen vanaf die aanvang werd daarin de plaats van Spinoza gezien. In dit en volgende blogs gaat het me om de als standaardwerken geziene kritische overzichten en evaluaties van de joodse geschiedschrijving en – uiteraard – de plaats daarin van Spinoza (voor zover ik daar via internet bij kan komen).

Te beginnen met wat intussen als een klassieker wordt gezien: Yosef Hayim Yerushalmi: Zakhor. Jewish History and Jewish Memory [The Samuel and Althea Stroum Lectures in Jewish Studies]. Univ of Washington Press, New York, 1982,  heruitgave, 1989 en 2005 [books.google] 

Fraai samengevat in de ondertitel: bespreekt de in de moderniteit onverzoenlijk geworden scheiding tussen joodse herinnering (Zakhor) en joodse geschiedschrijving.

Lees verder...

Epimedium brengt andere Spinoza onder de aandacht

      

Epimedium in Maastricht is een particuliere instelling die inmiddels al heel wat jaren cursussen organiseert voor een breed publiek, gericht op algemene academische vorming voor een betaalbare prijs. Alle cursussen worden gegeven in Maastricht.

Mede op instigatie van de Spinoza Kring Limburg worden in het komende seizoen drie bijeenkomsten aangeboden onder de titel:

                            De andere Spinoza                             

op dinsdagen 13, 20 en 27 november 2012, 19.00-20.45 uur

Docent: Maarten Arends

Cursusbeschrijving
De Portugees-Nederlandse filosoof Baruch de Spinoza (1632-1677) is vooral bekend van zijn Ethica en de Tractatus theologico-politicus, waarin hij een rationeel, wiskundig verantwoord godsbeeld probeert te construeren.
In deze cursus laten we die twee klassiekers links liggen en lezen en bespreken we enkele van de andere teksten die deze veelzijdige filosoof heeft geschreven. Bij elkaar geven deze teksten een goed beeld van het denken van Spinoza.

Cursusmateriaal
Een cursusklapper met teksten en vragen is bij de cursusprijs inbegrepen. Alle teksten zijn in het Nederlands. [hier méér]

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [3] Wissenschaft des Judentums

De joodse historiografie en de kritiek erop, dat wil zeggen: het nadenken erover en bijsturen ervan, begon in de context van de emancipatie der joden en met wat daarin al vroeg naar voren kwam als behoefte aan een Wissenschaft des Judentums, welke bijdroeg tot en daadwerkelijk onderdeel uitmaakte van de intern-joodse Reformbewegung in de 19e eeuw. Het begon – en dat was een voorfase van de eigenlijke Wissenschaft des Judentums -  met de oprichting in 1819 van de Verein für Cultur und Wissenschaft der Juden door de Hegelleerling Eduard Gans en diverse medestanders. Dit gebeurde mede naar aanleiding van een artikel dat van de jonge Leopold Zunz in 1818 was verschenen: “Etwas über die rabbinische Literatur,” waarin hij voorstellen deed voor historisch onderzoek naar de joodse cultuur aan de hand van het overgeleverde literaire materiaal. Dat leidde tot de oprichting in 1819 te Berlijn van de Verein für Cultur und Wissenschaft der Juden.

Onder de aanhangers werden geteld: Heinrich Heine, Leopold Zunz, Moses Moser en Michael Beer (de jongste broer van Meyerbeer). Het ging de beweging erom om de joden als volk, los van hun vooral religieuze traditie, te laten zien: het ging om het culturele en seculiere in de trant waarin onder meer Johann Gottfried Herder dat voor het Duitse volk ontwikkelde.

Lees verder...

Albert Verwey ging het om Bijbel én Spinoza

Graag geef ik deze tip door die ik van Kees van Hage ontving, over dit boek over Albert Verwey en zijn Spinozisme. Over Albert Verwey had ik meerdere blogs (type als u die wilt vinden, s.v.p. zelf zijn naam in het zoekvenster in).

Gerlof Verwey, Johannes W. van Hulst
De dichter en het Boek
Albert Verwey (1865-1937) en het religieuze non-conformisme. Amsterdam University Press, 2012 - isbn 978 90 8964 414 5 - 100 pagina's - €25 

Uitgeversinformatie: "Kan de dichter-literator Albert Verwey (1865-1937) als erfgenaam van een traditie van religieus non-conformisme getypeerd worden en tegelijk te boek staan als spinozist? Hoe ongerijmd dit ook lijkt, dat is de verrassende conclusie van twee hier gepresenteerde studies. Gerlof Verwey schrijft over de religieus-historische achtergronden van het spinozisme van zijn grootvader en Johan W. van Hulst stelt Verwey als dichter centraal. Van Hulst laat zien dat het piëtistisch georiënteerde biblicisme van Verweys jeugd tot zijn dood een levensbeschouwelijke spilfunctie behield, ook na zijn kennismaking met het werk van Spinoza. Beide auteurs verenigen zich in de these dat het voor Verwey uiteindelijk niet ging om Bijbel of Spinoza, maar om Bijbel en Spinoza. Een filosofisch moeilijk te overbruggen tegenstelling heeft zich in de levensbeschouwelijke oriëntatie van de dichter verzoend en vond uitdrukking in zijn fascinatie voor het Boek – van joden en christenen.

Gerlof Verwey (1939) is classicus, filosoof en wetenschapshistoricus en hoofdredacteur van de Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum.

Johan W. van Hulst (1911) is neerlandicus en was hoogleraar opvoedingswetenschappen (Vrije Universiteit te Amsterdam) en lid van de Eerste Kamer van de Staten Generaal (1956-1981)." [Hier]

Spinoza in de joodse historiografie [2]

Volgens het vorige blog bleek de meest recente omvattende joodse geschiedenis te zijn (en behalve die van Graetz (cf blog), de enige waarvan op internet iets te zien is):  

VoorkantHayim Hillel Ben-Sasson (Ed.): A History of the Jewish People. English transl., Harvard University Press, 1976. Zes verschillende geleerden van de Hebrew University in Jerusalem werkten hieraan mee.

“It has been acclaimed as the most comprehensive and penetrating work yet to have appeared in its field. Six distinguished scholars at the Hebrew University, Jerusalem, have set forth here for the first time the authentic story of the Jewish past that is relevant to the Jewish present. Special attention is paid to the significant historical sources that have come to light in the past decades, to the findings of archaeological research, and to source materials in Jewish studies such as talmudic literature--sources that have too often been ignored by historians.” [Books.google]

Over Spinoza gaat het in ‘Part V The Middle Ages’, gescheven door Ben-Sasson zelf, waarin het de laatste (41e) paragraaf uitmaakt: “The Social Ideals of Jewry at the End of the Middle Ages.” Spinoza hoorde volgens deze historici dus niet in ’Part VI The Modern Period’, geschreven door S. Ettinger. Spinoza zou eerder een oude episode afsluiten dan aan het begin staan van een nieuwe. Dat is al wel  veelzeggend.

Ik citeer hier wat er in dit boek over Spinoza geschreven staat. Als je leest dat hij tijdens zijn leven slechts één boek publiceerde, krijg je argwaan inzake de deskundigheid van waaruit het geschreven is. Opmerkelijk is – wat je wel vaker tegenkomt - dat de auteur Spinoza een louter christelijk geïnspireerde visie op de joodse geschiedenis toedicht.

Lees verder...

Spinoza in de joodse historiografie [1]

Deze dagen heb ik het boek van Steven Nadler over Spinoza weer eens in z’n geheel gelezen. En ik heb er weer van genoten: zo inhoudelijk informatief én plezierig leesbaar is het geschreven. Echt een zeer knappe studie, die terecht overal ter wereld als de beste biografie van Spinoza wordt gewaardeerd. Op 7 augustus 2007 schreef ik mijn indruk die het Spinoza-boek van Steven Nadler op mij maakte. Ik kom op mijn herlezing terug.
Naast het boek in z’n geheel lezen, grijp je er uiteraard ook vaak naar om iets op te zoeken. Een dag of tien geleden zocht ik er ook in op wat er bij hem over Saul Levi Mortera is te vinden (heel wat); ook wilde ik zien wat hij over Moshe Zacut schreef (niets). Toen ik maart van dit jaar een flink fragment uit de Spinoza-opera van Ton de Kruyf op Youtube zette, kon ik de felle roep om Zacuto erin niet plaatsen. Sindsdien kwam ik toevallig een keer tegen en leerde ik dat Moshe Zacut (1630 - 1697) mét Isaak Naar een medeleerling van Spinoza geweest was op de joodse school Es Haim. Zacut had een hang naar mystiek en poëzie, las ik bij Heinrich Graetz - het was deze ‘zoektocht’ naar Zacut die mij naar diens [Graetz'] op internet staande boek bracht, waarover ik ‘dus’ een blog maakte.
Lees verder...

Spinozas Immanenz der Macht

Ferdie Fluitsma wees mij erop dat bij Suhrkamp gepland staat om op 18.02.2013 te verschijnen

Martin Saar: Die Immanenz der Macht - Politische Theorie nach Spinoza. Suhrkamp, ca.  €17,50  - ISBN: 978-3-518-29654-7

De uitgever schrijft:

"Jede Epoche entdeckt und deutet ihre philosophischen Klassiker neu, und so sagt das derzeitige intensive Interesse am Werk des holländischen Rationalisten Baruch de Spinoza mindestens so viel über die Gegenwart wie über die Frühe Neuzeit aus. Denn in seinen Schriften zeichnet sich eine bedeutsame ideengeschichtliche Alternative zu den bekannteren Wegen in die Moderne ab, die noch nicht ausgeschöpft ist. Martin Saar zeichnet das faszinierende politische Denken Spinozas nach, gibt einen Einblick in seine wechselhafte Rezeptionsgeschichte und wirbt für die systematische Produktivität seiner radikalen ontologischen Theorie der Politik. In ihrem Zentrum stehen die Begriffe Macht, Imagination und Affektivität, und mit ihrer Hilfe lassen sich heutige Lebensformen und Regierungsweisen besser begreifen.

Martin Saar ist Privatdozent am Fachbereich Gesellschaftswissenschaften der Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main. Im Suhrkamp Verlag erschienen: Sozialphilosophie und Kritik (stw 1960, hg. zusammen mit Rainer Forst, Martin Hartmann und Rahel Jaeggi) und Michel Foucault. Zwischenbilanz einer Rezeption (stw 1617, hg. zusammen mit Axel Honneth)"

Lees verder...

Nieuw boek over politieke theologie

Net uit en nu al op dit blog... 
Hierbij signaleer ik een nieuw boek, waarin - uiteraard bij zo'n thema - ook Spinoza's TTP uitgebreid wordt besproken. Ongeveer de helft van dat lange hoofdstuk is bij books.google te lezen, en het leek mij het signaleren zeker waard. Bij Spinoza gaat het niet echt om politieke theologie, maar om, zoals Leo Strauß het omschreef: het theologisch-politieke probleem, of zoals ik het zelf het liefst zou omschrijven: hij gaf met zijn TTP een 'Kritiek van de theologische politiek.' Dit terzijde. 

... "for Spinoza the Mosaic constitution inaugurates the promise of a democratic state." (p. 68).
Mij kwam als behoorlijk interessant voor dat de auteur uitvoerig Simone Luzzatto's Discourse on the Hebrew State (1638) behandelt. Dit was de eerste politieke verhandeling door een joodse schrijver die de Mozaïsche wet door een machiavellische bril op de Hebreeuwse Bijbel bezag. Het was al bekend dat Luzzatto invloed had op Menasseh ben Israels pleidooi voor toelating van joden in Engeland (zie dit blog). Maar volgens Hammill is er ook invloed op Spinoza te onderkennen. *) 

Graham Hammill: The Mosaic Constitution: Political Theology and Imagination from Machiavelli to Milton. University of Chicago Press, 2012 – 9780226315423

De uitgever:
"It is a common belief that scripture has no place in modern, secular politics. Graham Hammill challenges this notion in The Mosaic Constitution, arguing that Moses’s constitution of Israel, which created people bound by the rule of law, was central to early modern writings about government and state.

Hammill shows how political writers from Machiavelli to Spinoza drew on Mosaic narrative to imagine constitutional forms of government. At the same time, literary writers like Christopher Marlowe, Michael Drayton, and John Milton turned to Hebrew scripture to probe such fundamental divisions as those between populace and multitude, citizenship and race, and obedience and individual choice. As these writers used biblical narrative to fuse politics with the creative resources of language, Mosaic narrative also gave them a means for exploring divine authority as a product of literary imagination. The first book to place Hebrew scripture at the cutting edge of seventeenth-century literary and political innovation, The Mosaic Constitution offers a fresh perspective on political theology and the relations between literary representation and the founding of political communities."

Lees verder...

Invloed van Delmedigo op Spinoza

Joseph Solomon DelmedigoIn een blog van 21 febr. 2010, “Spinoza stak wat op van Joseph Solomon Delmedigo,”had ik op basis van informatie van Filip Buyse veel over deze Delmedigo. In een artikel van Jacob Adler, “J. S. DELMEDIGO AS TEACHER OF SPINOZA: THE CASE OF NONCOMPLEX PROPOSITIONS,” waarnaar verwezen werd en waarvan een PDF werd geboden, was sprake van en werd kritiek geformuleerd  op dit artikel:

J. d’Ancona: “DELMEDIGO, MENASSEH BEN ISRAEL EN SPINOZA”, in: Bijdragen en Mededeelingen van het Genootschap voor de Joodsche Wetenschap in Nederland, nr 6, 1940, p. 105 – 152

Nu ontdekte ik  vandaag bij een van mijn www-zoektochten dat dit artikel te lezen staat op de website van het Genootschap voor de Joodsche Wetenschap in Nederland – het wordt er in twee delen aangeboden. Mede met het oog op de VHS-zomercursus over “invloeden op Spinoza” leek het me wel zinvol deze links ernaar hier te geven.  PDF-1 & PDF-2.

Het is een zeer informatief artikel, waarvan ik hier graag de inleiding overneem. De auteur komt met diverse parallelteksten uit de KV en Delmedigo en schrijft: "Ik vond nameliik een onmiskenbaar nauwe relatie tussen de in zeven paragrafen verdeelde twaalfde vraag van Zérach bar Natan aan Delmedigo in Eliem en de eerste hoofdstukken van Spinoza's Korte Verhandeling en wel ten aanzien van de behandelde onderwerpen, hun volgorde en de indeling van de hoofdstukken." Da's inderdaad frappant.

Lees verder...

Adolph S. Oko (1883 - 1944) bracht veel Spinozana bijeen

Adolph S. OkoIn vijf blogs heb ik in de loop van de tijd iets over Adolph S. Oko vermeld: over een In Memoriam dat hij aan Carl Gebhardt wijdde [hier]; dat Adolph S. Oko uit Cincinnati sprak bij de Spinoza herdenking op 21 februari 1927 in Den Haag [hier]; dat professor Oko in Amerika fl. 30.000 bijeenbracht voor het behoud van het Haagse Spinozahuis en de Stichting Domus Spinozanum [hier]; dat Oko een van de zgn. moderatoren was van het tijdschrift Chronicon Spinozanum [hier] en dat In Hannah Arendts ‘Joodse Essays’ haar in Memoriam Adolph S. Oko was opgenomen [hier]. Dat vat, zo bij elkaar gezet, eigenlijk al het hele verhaal dat over Adolph S. Oko & Spinoza te vertellen is samen. Toch even in een apart blog over deze bibliothecaris en Spinoza-expert.

Hij werd geboren in de buurt van Kharkov in Rusland, ontving zijn opleiding in Duitsland. Al op 15-jarige leeftijd zou hij als student in Duitsland interesse in Spinoza hebben gekregen, een interesse die hem zijn hele leven bij bleef. 

Hij ging in 1902, op 19-jarige leeftijd, naar de Verenigde Staten van Amerika waar hij in New York in de Astor Bibliotheek werkzaam werd om bibliotheekwetenschap te leren. In 1906 werd hij bibliothecaris van het Hebrew Union College (HUC) in Cincinnati, waarvoor hij naar het westen moest verhuizen. In de volgende kwart eeuw breidde onder zijn leiding het boekenbezit van de HUC behoorlijk uit, waarvoor hij collecties verwierf uit de VS, Europa en China. In 1911 begon hij een collectie Spinozana die hij tot grote compleetheid kon brengen. Ook begon hij een collegemuseum. Voor de 40.000 banden werd in 1913 een nieuw gebouw betrokken, dat ook alweer te klein bleek, zodat in 1931 een tweede gebouw nodig bleek. Kort na WO I trok hij naar Europa waar hij 18000 stukken, manuscripten en gedrukte boeken, verwierf, inclusief de Edward Birnbaum muziekcollectie.

Lees verder...

Heinrich Graetz (1817–1891) historicus van het jodendom had gemengde gevoelens over Spinoza

Deze grote historicus van het jodendom zag Spinoza’s relatie tot het jodendom als die van moedermoordenaar. Maar het positieve aan hem, waar hij ook oog voor had, kwam van het jodendom! Want, zo zegt hij over Spinoza: "Seine riesige Geisteskraft, seine Konsequenz und Charakterstärke werden immer mehr als Eigenschaften anerkannt, die er dem Blute zu verdanken hat, aus dem er sein Dasein hatte."

Heinrich Graetz werd te Xions in de toenmalige Pruisische provincie Posen geboren. Hij studeerde filosofie en semitische talen aan de universiteit van Breslau. Werd in 1854 docent aan het Joods Theologisch Seminarium Breslau en in 1869 Honorair hoogleraar aan de Universiteit van Breslau. Hij is vooral bekend geworden vanwege zijn monumentale 11-delige studie "Geschichte der Juden von der aeltesten Zeiten bis zur Gegenwart" (1853–1875). Het werd een zeer gedegen en wetenschappelijke studie, de eerste alomvattende geschiedenis van het joodse volk, gezien vanuit joods perspectief. Het wordt nog steeds gelezen en geciteerd. Het leidde ook tot een eerste »Historikerstreit«, waarin Heinrich Treitschke hem van zwaar negatief oordeel over het christendom beschuldigde.

          
Heinrich Graetz: Geschichte der Juden, Leipzig 1864. Kopergravure van Moses Mendelssohn door A. & TH. Weger [van hier

Het boek (van meer dan 8000 pagina's) staat integraal op Zeno.org gedigitaliseerd. Daar ontdekte ik dat de “Epoche” die hij zag als “Letzte Stufe des inneren Verfalles” van het jodendom, een uitvoerig hoofdstuk heeft: “Spinoza und Sabbataï Zewi. (1656-70.)” Niet dat hij daarin beweert dat deze twee iets met elkaar van doen hebben, maar zij staan bij elkaar omdat zij beiden in zijn ogen in de 17e eeuw als de grote bedervers van het jodendom optraden.

In de bespreking van Manfred Walther die ik in het vorige blog overnam, citeert hij uit Ze'ev Levy: Baruch Spinoza - seine Aufnahme durch die jüdischen Denker in Deutschland: “The historian of Jewish history, Heinrich Graetz (1817-1891), described Spinoza's relation to Judaism as that of a "murderer of his mother"; on the other hand, he considered Spinoza one of the "greatest thinkers of his time, who brought with him a new salvation" (p. 147).

Lees verder...

Het raadsel Spinoza – een ander geluid

In het blog van 3 mei, Het raadsel Yalom, gaf ik een uitvoerige samenvatting van de korte - door hemzelf meer een kanttekening genoemde - bespreking in De Vrijdenker door Michiel Wielema van het boek van Yalom: Het raadsel Spinoza. In het nummer van De Vrijdenker van deze maand staat, als een reactie daarop een soort ‘tegen-recensie’. Het is wellicht een fraaie illustratie van het verschil in lezen van dit boek door personen (zoals Wielema en ik) die veel kennis over Spinoza hebben en daardoor wellicht meer hechten aan het historisch en vooral filosofisch-thematisch betrouwbaar zijn, waardoor ze het boek minder onbevangen als een roman kunnen lezen. Dan is het goed dat ook de appreciatie van iemand die waarschijnlijk minder met Spinoza en het Spinozisme vertrouwd is, gehoord wordt - ook op dit blog. Daarom neem ik die tekst, die mij door Wim Klever werd toegezonden, hier op. Ik hoop dat de auteur en de redactie van De Vrijdenker met deze verdere verspreiding akkoord kunnen gaan. Lees verder...

De Spinoza-receptie door joodse denkers in Duitsland

Michiel Wielema deelde onlangs in een reactie op dit blog mee voor de Academische Boekengids een recensie van drie boeken te schrijven: David Wertheim, Salvation through Spinoza (2011); Daniel Schwartz, The First Modern Jew. Spinoza and the History of an Image (2012); en Dirk Rupnow, Judenforschung im Dritten Reich. Wissenschaft zwischen Politik, Propaganda und Ideologie (2011).

Er is inmiddels al een vracht aan literatuur verschenen over Spinoza in Duitsland. En nieuwe boeken blijven aangekondigd worden. Surfend naar Heinrich Graetz over wie ik binnenkort met een blog kom, stuitte ik op een informatieve boekbespreking uit 2004 van Manfred Walther over dit boek:

Ze'ev Levy: Baruch Spinoza - seine Aufnahme durch die jüdischen Denker in Deutschland. Stuttgart, Berlin, Cologne, W. Kohlhammer, 2001. 333 pp.

(ik ben zo vrij deze bespreking hier naar binnen te halen)

 

Lees verder...

Workshop Spinoza’s Metaphysics

Volgende week donderdag 14 en vrijdag 15 juni wordt aan de Humboldt-Universität te Berlin een workshop gehouden, georganiseerd door de afdeling Theoretische filosofie i.s.m. de Duitse Spinoza Gesellschaft, over: Spinoza’s Metaphysics. [PDF programma]

Deze afbeelding op het programma zou het thema verbeelden?

Twee weken later is aan diezelfde universiteit de conferentie over Eckart Förster's  Die 25 jahre der Philosophie: Eine systematische Rekonstruktion waarover ik het in dit blog had.

Nieuw Spinoza-boek geredigeerd door Beth Lord op komst

Een jaar geleden had ik een blog met een oproep van Beth Lord voor een kunstzinnig ontwerp voor een boek over Spinoza waaraan ze bezig was. Het gaat om nadere uitwerkingen van een deel der lezingen die in 2009 en 2010 werden gehouden aan de Universiteit van Dundee, georganiseerd door het Spinoza Research Network waarvan Beth Lord de stimulerende kracht is [cf]. Welnu, dit is het dus geworden. Eind van de maand gaat verschijnen:

          
Beth Lord (Ed.), Spinoza Beyond Philosophy. Edinburgh University Press, 2012 – ISBN 978-0748644803
[toegevoegd: books.google]

These 10 engaging and original essays reveals that Spinoza is the interdisciplinary thinker for our times.

This book brings Spinoza outside the realm of academic philosophy, and presents him as a thinker who is relevant to contemporary problems and questions across a variety of disciplines.
 
Discover how Spinoza's theory of bodies transforms our understanding of music, and how it grounds 'collective subjectivity' in contemporary politics. Learn how Spinoza's idea of freedom was instrumental to the Haitian revolution of 1791, and how it inspired Samuel Taylor Coleridge's prose and George Eliot's novels. Find out how early modern physics, contemporary architecture, and ecological activism can be rethought through Spinoza's theory of affectivity."  [Amazon]

Lees verder...

Spinoza op twitter

Naar aanleiding van een artikel vandaag in Trouw (“Erasmus, Spinoza, Wittgenstein en andere filosofen leven voort op twitter”), heb ik even bekeken hoe Spinoza op twitter voorkomt. Ik doe zelf niet aan twitteren en ben dus ook nergens volger. Maar goed, je kunt er via internet eens kennis van nemen.

Er zijn twee – laat ik zeggen - echte, waar het gaat om Spinoza

Benedict Spinozatwitter.com/#!/BenedictSpinoza
@BenedictSpinoza Deze gebruikt een afbeelding van Spinoza die ik ooit op internet bracht. Komt dagelijks met een of meer citaten van Spinoza. Heeft heden 374 tweets en 350 volgers.

Baruch de Spinozatwitter.com/#!/SpinozaBaruch
Filósofo y pulidor de lentes van Rafael Robles
www.rafaelrobles.com/
Komt regelmatig met een citaat van Spinoza, met af en toe iets anders ertussendoor. Heeft vandaag 88 tweets en al 2204 volgers.

Lees verder...

De attribuut-definitie [5 en slot] evaluatie van enige vertalingen

Sinds de vorige blogs is de vertaling van de vierde definitie van het eerste deel van de Ethica, “Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens,“ niet meer als ‘apert lastig’ te zien. Ik kwam in het vorige blog uiteindelijk uit op deze vertaling, die zowel juist als m.i. begrijpelijk is; een kleine variant op de vertaling in het vorige blog: Onder attribuut versta ik datgene, waarvan het verstand begrijpt dat het de essentie van de substantie laat zien (representeert).

Er is geen enkele verwarring meer of attributen iets met de totstandkoming van (een of meer) essentie(s) van doen heeft (niet dus: het is de essentie die zich uitdrukt in en via de attributen). Het is ook duidelijk dat attributen niet alleen maar ‘iets van het verstand’ zijn (entia rationis). Wat de rol is van het attribuut voor het verstand (voor ons) is duidelijk: laten zien, aanwijzen, tonen van de essentie van de substantie – elk op hun eigen manier of ‘in hun eigen soort’. Daarmee is ook de belangrijke rol van het verstand helder. En de mogelijke verwarring dat het constitueren (maken) op het verkeerde object betrokken wordt (de essentie, i.p.v. op de kennis van de essentie) is eveneens weggenomen (door die term niet meer te gebruiken, maar te vertalen zoals bedoeld moet zijn).

Lees verder...

NWO maakte de Spinoza-premie-winnaars 2012 bekend

Vandaag maakte de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) bekend de NWO-Spinozapremie 2012, de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap, toegekend te hebben aan microbioloog Mike Jetten, wiskundige Ieke Moerdijk, antropoloog Annemarie Mol en astronoom Xander Tielens. De laureaten krijgen elk 2,5 miljoen euro, vrij te besteden aan onderzoek naar keuze. [Hier]

Het zijn er dit jaar weer vier. NWO kent de prestigieuze NWO-Spinozapremie jaarlijks toe aan maximaal vier Nederlandse onderzoekers die internationaal tot de absolute top van de wetenschap behoren. De NWO-Spinozapremie is een eerbewijs voor wat de onderzoekers in hun wetenschappelijke carrière bereikt hebben. Daarnaast is de premie een stimulans voor verder onderzoek.

De officiële uitreiking van de premie en het Spinozabeeldje vindt plaats op 7 september 2012.

 


Mike Jetten (RU), Ieke Moerdijk (RU), Annemarie Mol (UvA),  Xander Tielens (UL) - bron foto: NWO/Arie Wapenaar 

De attribuut-definitie [4] Hoe juist en begrijpelijk te vertalen? [2]

In dit vierde blog over de vierde definitie van het eerste deel van de Ethica [“Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens“] doe ik dan eindelijk een voorstel voor een vertaling van deze als zo apert lastig geziene tekst. Je kunt de betreffende definitie eigenlijk pas goed vertalen als je hem begrepen hebt, maar om hem goed te begrijpen moet je hem goed kunnen vertalen. De bekende vicieuze cirkel van het vertalen, zeker van niet eenvoudige filosofische teksten. Er zijn goed beschouwd twee mogelijke onduidelijkheden en dus valkuilen: 1) wat is de betekenis van ‘constituens in de definitie – ‘constituerend'?

2) waarop slaat het constitueren? Moet het worden toegepast op het attribuut of op de idee van het attribuut?

Lees verder...

De attribuut-definitie [3] Hoe juist en begrijpelijk te vertalen? [1]

De vierde definitie van het eerste deel van de Ethica, “Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens,“ wordt als een apert lastige gezien. Lastig om te begrijpen, dus ook lastig om te vertalen. Je kunt het ook met enig gevoel voor drama zeggen zoals Richard Mason het doet. In The God of Spinoza schrijft hij over attribuut: “one of his most damagingly misleading choices of terminology” (p. 41). Zo erg kun je het klaarblijkelijk zien. Spinoza zou ons met zijn woordkeus hebben misleid!

Hoe dan ook, je kunt de betreffende definitie eigenlijk pas goed vertalen als je hem begrepen hebt, maar om hem goed te begrijpen moet je hem goed kunnen vertalen. De bekende vicieuze cirkel van het vertalen, zeker van niet eenvoudige filosofische teksten. Mijn kennis van Latijn is uiterst bescheiden en ik leun dan ook zwaar tegen vertalers aan, maar tenslotte kom ik soms toch ergens.

Lees verder...

De attribuut-definitie [2] De oplossing van Henk Keizer

Vandaag dan, zoals aangekondigd in het inleidende blog, mijn samenvatting en bespreking van het artikel in de British Journal for the History of Philosophy waarin Henk Keizer zijn interpretatie geeft van hoe Spinoza’s attribuut-definitie gelezen dient te worden [cf dit blog]. En zoals het vaak gaat met – ogenschijnlijk - ingewikkelde zaken: als je ze eenmaal goed begrepen hebt en wéét dat dat het juiste begrip is dan word je ook zeker (het ware is immers de norm voor zichzelf en het onware) én dan krijgt het tevens iets vanzelfsprekends (het ware is ook simpel). Het gaat dus om deze definitie die ik maar weer eens geef: Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens. [1/Def4]

Uiteraard begint ook Keizer zijn artikel ermee dat Spinoza’s attribuut-definitie een van de meest raadselachtige en problematische onderdelen is van de Ethica en vat ook hij het debat erover kort samen: van de ‘subjectieve’ lezing (attributen zijn alleen iets van ons verstand) en de ‘objectieve’ lezing (attributen zijn een stand van zaken in de werkelijkheid). Daarvoor verwijs ik verder naar het vorige blog. Hij stelt vast dat er tegenwoordig bijna unanieme overeenstemming is over de laatste lezing. Een zwaar argument daarvoor is trouwens dat als attributen louter iets van het verstand zouden zijn, dat van God een Ens rationis zou maken. Want volgens de 6e definitie bestaat God uit een oneindigheid aan attributen; en volgens 1/19 valt God samen met z’n attributen. En ook 1/9 zet ons op het spoor van echte realiteit, want “hoe meer realiteit of zijn een ding heeft, hoe meer attributen er aan toekomen.” Kortom, over het reële van attributen wordt niet meer getwist. Maar dat wil nog helemaal niet zeggen dat het ‘essentiam constituens’ [de essentie constituerend] al bevredigend verstaan wordt. Veel uitleg blijft even enigmatisch als de definitie zelf.

Lees verder...

Vitruvische mens met een Spinozistische geest

Voorbije donderdag was de Internationale Neuromarketing Conference 2012 (zie het blog “Neuromarketing is huge big business onder Spinoza’s vlag”). Vanmiddag wordt van 13.00-17.30 uur in het Theater van ’t Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam een symposium gehouden over “De menselijke geest: illusie of werkelijkheid.” Georganiseerd door het Instituut voor Filosofie i.s.m. dagblad Trouw [hier]. Er is nog plaats; u mag binnen als u € 39,90 meebrengt. Als een kruidenier wekt men de illusie door 10 cent van de prijs te halen dat u niet door hebt dat het 40 euro kost. Ook hier wordt bij de inleiding van het debat geschreven: “neuromarketing is the next big thing.”

Wel mooi vind ik dat deze geometrische studie van het lichaam door Leonardo da Vinci als illustratie erbij is geplaatst. Vanouds, in de antieke wereld werd gemeend dat de mens met z’n verstand al tot bij het goddelijke reikte. In diezelfde tijd stond de cirkel symbool voor de hemelse en goddelijke sfeer en het aardse werd gesymboliseerd in het vierkant. De humanist Da Vinci liet in zijn geometrische tekening zien hoe het menselijk lichaam, het “grootste van alle kunstwerken”, al in beide symbolen en dus sferen paste. Hij deed dat beter dan de Romeinse architect Marcus Vitruvius Pollio, die eerder een poging deed. Daarom kreeg deze afbeelding de aanduiding: de vitruvische mens. Het lichaam was gegrond in het aardse, maar ook het lichaam reikte naar en paste in het hemelse, het geestelijke, het goddelijke! Lees verder...

Dionijs Burger schreef in 1856 interessant VOORBERIGT bij Auerbach's Spinoza - Het leven van een Denker

Dionijs Burger (1820 - 1891)Over Dionijs Burger (1820 - 1891) die een vertaling maakte van het boek van Berthold Auerbach: Spinoza. Het leven van een Denker én tevens een vertaling van Spinoza’s Ethica, had ik op 23 maart 2008 een blog dat sindsdien nog met meerdere gegevens werd uitgebreid.

Hieronder breng ik zijn VOORBERIGT bij

Er staan twee twee edities van dit boek bij books.google gedigitaliseerd: de eerste uit 1856  en die uit 1863, verschenen bij H.J. van Kesteren.

Lees verder...

Spinozistische pilletjes tegen de stress

Net wilde ik bloggen dat nog niemand in Nederland is gekomen op het uitgeven van zo’n boekje als in het vorige blog gemeld over De Adagia van Michel de Montaigne, een boekje dus met De Adagia van Benedictus de Spinoza, of ik zie dat afgelopen maand verscheen Héloïse Guay de Bellissen: Spinoza antistress: En 99 pilules philosophiques. Editions de l'Opportun (18 mei 2012).

En ineens weet ik niet meer of ik zo’n boekje in het Nederlands wel mis. Geluksdokter Spinoza die filosofische pilletjes voorschrijft...

De uitgever heeft het nog niet op z'n website... Hier fragmenten uit dit boekje.

Michel de Montaigne (1533-1595) en Spinoza?

Michel Eyquem de MontaigneIn de komende VHS Spinozaweek staat voor dinsdagavond 24 juli geprogrammeerd: “René Willemsen: Montaigne (en Spinoza).” Opvallend dat Spinoza tussen haakjes staat. Het kan betekenen dat er veel over Montaigne en weinig over Spinoza zal worden gesproken. Het kan ook betekenen dat er niets bekend is over de vraag of Spinoza iets van Montaigne heeft gelezen (in z'n bibliotheek had hij niets) – en of Montaigne hem eigenlijk wel bekend was. Onbekendheid lijkt onwaarschijnlijk daar zijn goede bekende en wellicht vriend Jan Hendrik Glazemaker Montaigne vertaalde: Alle de werken van de Heer Michel de Montagne ... Bestaande in zyn proeven ... uijt de Fransche in de Nederlantsche taal vertaalt door J.H. Glazemaker, Amsterdam: Willem van Lamsvelt, 1672

Een groter contrast tussen twee filosofen is nauwelijks denkbaar: waar Spinoza zichzelf zoveel mogelijk buiten beeld wilde houden, was Montaigne, de uitvinder van het persoonlijke essay, een filosoof die zichzelf en zijn eigen leven in het middelpunt plaatste.

Lees verder...

De attribuut-definitie [1] inleiding

Vandaag begin ik, zoals eerder aangekondigd, een kleine serie over het attribuut-begrip van Spinoza, waarover zoveel te doen is geweest. Ik ga dat doen n.a.v. van het artikel van Henk Keizer [zie dit blog]. Maar voor ik daarmee begin grijp ik ter inleiding terug op mijn eerdere reeks over wat ik noemde De merkwaardige "identiteitsthese". Die ging voor een groot deel over het verstaan van Spinoza’s attributenbegrip. Ik hield daarin een pleidooi om die definitie te lezen volgens de zgn. ‘formele distinctie’ van Duns Scotus, waarnaar ik toewerkte. Ik had de indruk dat mijn benadering sterk overeenkwam met het resultaat dat Henk Keizer langs een heel andere weg bereikte in zijn attribuut-artikel, waarvan ik het concept had kunnen inzien. Maar die vergelijking moest ik, naar inmiddels bleek, langer dan een jaar aanhouden, daar dat artikel nog niet verschenen was. Vandaar hier eerst een terugblik, waarbij ik alleen inga op de diverse interpretaties over hoe de attribuut-definitie gelezen zou moeten worden. Alle rest laat ik weg. Aan het eind van het blog geef ik de links naar de betreffende blogs.

Waarom is er het attributen-probleem
Waarom beweerde Spinoza niet net als Descartes dat de attributen het wezen van een substantie constitueren? [Substantiae praecipua proprietas [=attributum], quae ipsius naturam essentiamque constituit. Pincipia Philosophiae I, 53]

Spinoza gaf een nogal wat ingewikkelder definitie van attribuut: “Onder een attribuut versta ik een zaak die het verstand kent als iets dat het wezen van een substantie vormt. [Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens]. “[ID4] [De vertaling is van Henri Krop; op dat 'vormt' kom ik in een later blog terug.]

Lees verder...

Sand erover

Er zijn van die omgevingen (‘werelden’), waarin je - als je niet oppast - maar zo een halve dag kunt verliezen aan surfen en snuffelen met verbazing hoe er van alles aan elkaar wordt geknoopt. Science and Non-Duality (SAND) is er zo een. Momenteel, sinds dinsdag t/m zondag, wordt een 6-daags internationale conferentie gehouden, een evenement van totaalbeleving – met lezingen van wetenschappers, filosofen en spirituele leraren - allemaal goeroes op hun terrein; maar ook meditatiebijeenkomsten, interactieve workshops, filmvoorstellingen, muziek- en dansoptredens. Het wordt voor het eerst in Europa gehouden en wel in conferentiecentrum De Zonheuvel in Doorn waar zo’n 400 mensen op af komen. Centraal staat: the nature of the self – or: celebrating the mysterie of the self.

Alleen het logo al van de organisatie:
         ”Ohm = mc2

 

Allen schijnen het eens te zijn over de absolute eenheid van alles. Spiritualiteit, verbonden met (gelegitimeerd door) wetenschap, waarbij vooral de quantummechanica geliefd is (vooral de Kopenhaagse variant met die lekker fundamentele onzekerheid). Hoe “baanbrekende wetenschap” toch zo fraai overeenstemt met de oeroude wijsheid van nondualiteit als Advaida - het diepe inzicht in de onderlinge verbondenheid van al het leven. Ja, we are all connected… via internet.

Eén ding doet me deugd: Spinoza staat niet op het programma. Het ziet er niet naar uit dat hij voor dit spirituele karretje gespannen wordt. Hoewel een van 'hun' wetenschappers, Robert Lanza, die bezig zou zijn een “Theorie van alles” vanuit de biologie te ontwikkelen, regelmatig naar iets van Spinoza verwijst.