Jacob Israël de Haan (1881 – 1924) had een visie op Spinoza

Jacob Israël de HaanDeze schrijver en zijn bijna een jaar oudere zus Carry van Bruggen waren afkomstig uit een orthodox joods milieu. Ook hij wordt aanvankelijk onderwijzer, voltooit een studie rechten en schrijft voor het socialistische dagblad Het Volk. Hij publiceert de door hun homoseksuele inslag geruchtmakende romans Pijpelijntjes en Pathologieën. Zijn hele leven blijft hij worstelen met zijn homoseksualiteit. In 1919 emigreert hij naar Palestina, waar hij politiek actief is en in 1924 wordt vermoord.

Hij was onder meer leraar op Instituut Wullings, waar hij vanwege het ‘Pijpelijntjes-schandaal’ werd ontslagen. Dat HBS-instituut bevond zich op het landgoed Beresteyn in Voorschoten, waar 40 jaar later het klein-seminarie van de montfortanen gevestigd werd dat ik bezocht.
Dat "schiep een band"… toen ik dat nog weer eens ruim 50 jaar later ontdekte...
Jacob Israël de Haan heeft ook kennis gehad van Spinoza, zoals duidelijk blijkt uit deze recensie van de vertaling van de Ethica door dr. Nico van Suchtelen die in 1915 bij de Wereldbibliotheek uitkwam. De recensie, die eigenlijk geen recensie was, maar meer een lofrede op Spinoza, verscheen in de rubriek “boekbeoordelingen” in: De Beweging, Jaargang 12 (1916)

Lees verder...

Theodor Kerckring’s lof over Spinoza’s microscoop

Gisteren verwees ik al naar het blog van 14 juli 2010: “Theodor Kerckring (1638 - 1693) werkte met een 'voortreffelijke microscoop' van Spinoza.” Vandaag vul ik dat nog even aan, daar er op internet al weer zoveel meer te vinden is. Er zijn inmiddels namelijk twee fraaie gedigitaliseerde versies op internet gebracht van Theodori Kerekringii Spicilegium anatomicum, contiens observationum anatomicarum (Amstelodami, sumptibus Andreae Frisii 1670). In Caput XCIII “Per Microscopia incertum in Anatomia judicium”, geeft hij een kleine lofrede op de microscoop die Spinoza voor hem gemaakt had.

Wim Klever schreef (i.s.m. J. van Zuylen) Insignis opticus. Spinoza in de geschiedenis van de optica, waarin hij uitvoerig schrijft over Spinoza’s theoretische kennis en praktische toepassing van de optica. Het werd gepubliceerd in tijdschrift De zeventiende eeuw [6-2, 1990, p. 47 – 63 - DBNL] In een voetnoot schrijft hij het volgende:

Lees verder...

Wat hebben Anthony van Leeuwenhoek en Benedictus de Spinoza gemeen?

Cartoon van Berend Vonk met Anthony van Leeuwenhoek en Benedictus de SpinozaErgens trof ik deze cartoon aan van Berend Vonk (1962) waarop deze Nederlandse striptekenaar, cartoonist, illustrator, graficus en kunstschilder Anthony van Leeuwenhoek en Benedictus de Spinoza als schooljongens aan één tafeltje zet. Ik zag hem op een pagina van docent ‘Geschiedenis en Mens & Maatschappij’ op Lyceum Elst, C. Peters. Het ging daar over de 17e eeuw en de aanleiding was dat beiden hetzelfde geboortejaar delen– en het feit dat beiden lenzen slepen.
Dat opmerkelijke jaar 1632 is wel vaker gememoreerd.
Zo opende Prof.dr.ir. R.M. Tromp op vrijdag 22 juni 2007 zijn oratie “Onder de lens: de wetenschap van een scherper beeld," met de volgende vergelijkingen: Lees verder...

Johannes Buridan (ca. 1295 – 1361) Vraag mij af of Spinoza hem gelezen kan hebben

[Doordat het eerdere blog beschadigd raakte, waardoor het 'lees verder' niet meer werkte, heb ik de tekst naar dit nieuwe blog verplaatst; ook daarbij bleef er een irritante storing in zitten; hopelijk is die nu weggewerkt; zie aan het eind van 't blog]

Ben even met andere dingen bezig… (Nietzsche, Jean Buridan), maar dat alles heeft, hoe ook met een omweg, bij mij altijd toch weer met Spinoza te maken. Ik zal iets vertellen over wat mij bezighoud m.b.t. Jean Buridan, waarbij de vraag in de kop van dit blog ontstond. Magister Johannes Buridan als leraar - in een manuscript in de Jagiello Bibliotheek in Krakau, 1771, oorspr. uit Parijs ca 1370De 14e eeuwse Johannes Buridanus heeft mij altijd geïnteresseerd en het feit dat Spinoza zijn naam in twee van zijn werken noemt, heeft die interesse versterkt. Dát Spinoza een naam van een filosoof noemt is op zich al uitzonderlijk. Niet dat ik als zeker aanneem dat Spinoza door zijn mening te geven over “de ezel van Buridanus” [zie dit blog] werk van hemzelf gelezen heeft. Maar onmogelijk is dat volgens mij niet, want Buridanus heeft lange tijd, zeker tot in de 16e eeuw, invloed op het hoger onderwijs gehad. Hij was de eerste die in de Middeleeuwen een commentaar op de Ethica van Aristoteles schreef. Daar zou Spinoza met het oog op de Ethica die hijzelf aan het schrijven was, in geïnteresseerd geweest kunnen zijn. Maar goed, dat is speculatie. Aan het eind van dit blog geef ik over die mogelijkheid dat hij werk van Buridanus las wat nadere informatie.

Overigens vind ik wel opvallend dat Jack Zupko, de schrijver van het lemma John Buridan op Stanford Encyclopedia of Philosophy, in een voetnoot bij ‘Buridan’s Ass’ schrijft: “The earliest association of the example with Buridan appears to be in Spinoza, Ethica II, scholium to Proposition 49.” [Hier] Even afgezien van het feit dat hij er in de PPC nóg eerder mee was, geeft dat wel te denken. Ik ging er tot heden vanuit dat Spinoza dat wel ergens opgepikt zou hebben, maar blijkbaar zijn daar geen bronnen van te vinden ?

Lees verder...

200e verjaardag van Berthold Auerbach (1812 – 1882)

Berthold Auerbach. Foto: Karl-Heinz KuballVandaag 200 jaar geleden werd Berthold Auerbach geboren als Moses Baruch Auerbacher. In zijn tijd was hij een zeer geliefde en beroemde volksschrijver, vooral vanwege zijn Schwarzwälder Dorfgeschichten.

Onder Spinozisten is hij vooral bekend vanwege zijn roman Spinoza uit 1837. Het was Spinoza die hem de weg wees in de richting van de ‘Auflösung alles Confessionalismus’ om er een algemene, ethisch gefundeerde religiositeit voor in de plaats te stellen – een wereldgodsdienst van de rede.
Hij leed van kinds af aan onder de jodenhaat en zette zich in voor vergaande assimilatie van de joden in de Duitse maatschappij.

De 200e geboortedag van deze Spinozist is voor mij aanleiding om hem in dit blog te herinneren en daarbij te verwijzen naar twee eerdere blogs die ik aan hem wijdde:

22 maart 2010: Berthold Auerbach (1812 - 1882) Spinoza. Ein Denkerleben

10 maart 2011: Berthold Auerbach. "Einst fast eine Weltberühmtheit"

_________________

de.wikipedia.org/wiki/Berthold_Auerbach  - Schwarzwaelder-bote.de

Pleiten Spinozisten voor Hamza Kashgari?

De Franse Spinozavereniging verwijst naar een artikel in de Courrier International “La liberté avant la religion”, en vermeldt erbij: "Dans la presse saoudienne, rares sont les articles qui prennent la défense du journaliste Hamza Kashgari, accusé de blasphème et qui risque la peine de mort"; l'un d'eux se réfère à Spinoza. [Hier]
Artikelen op de website waarnaar verwezen wordt, zijn echter alleen toegankelijk voor abonnees.
Op 13 februari 2012 paste een blogger het artikel van Steven Nadler op de filosofenwebsite The Stone van The New York Times (zie dit blog) fraai toe op deze zaak. Hij gaf zijn blog de titel mee “Spinoza would have criticised the Saudi government” [zie hier].

Wat zou het goed zijn als het Spinozawereldje iets actiever was en niet alles op dit ene Spinoza.blog liet aankomen…

Lees verder...

Spinoza toch niet zó negatief over vrouwen

presentator Lisa Wade van Het Klokhuis op 9 febr. 2012Hoe vaak kom je niet tegen dat Spinoza een nogal negatief beeld over vrouwen zou hebben gehad. De biografie die Margaret Gullan-Whur schreef, Spinoza. Een leven volgens de rede (2000) heeft dit negatieve indertijd nog eens zwaar aangezet. Daar worden hem uitlatingen als ‘vrouwelijk medelijden’ *) aangerekend, maar vooral hetgeen hij over vrouwen schreef aan het eind van zijn Politiek Traktaat. Ik schreef er twee uitvoerige blogs over (op 17 okt. 2008 en  8 aug. 2011) en ga hier de inhoud ervan niet herhalen. Maar dat negatieve beeld kom je steeds weer tegen. In twee romans die ik onlangs besprak en waarin Spinoza een ruime rol speelt, kwam Spinoza’s afwijzende vrouwbeeld weer eens prominent langs: in Tobsha Learner: De vlucht. Liefde en spiritualiteit in het zeventiende-eeuwse Amsterdam [blog] en in Irvin D. Yalom: Het raadsel Spinoza [blog].

Maar ik kwam nu onlangs een kleinigheidje tegen, waaruit kan blijken dat Spinoza’s vrouwbeeld nu ook weer niet zó negatief was dat hij elke gelegenheid zou aangrijpen om dat te uiten; hij voerde niet een soort van hetze tegen vrouwen…

Lees verder...

DIE LEIDENSCHAFTEN - Sonderausstellung des Deutschen Hygiene-Museums

Liefdesgod Amor van Thomas Bruns; op deze tentoonstellingMorgen start het Duitse Hygiëne Museum in Dresden een 'als een opera geënsceneerde' tentoonstelling over de hartstochten. Uit de lijsten die filosofen en schrijvers in de loop der eeuwen hebben opgesteld van onze passies, van Aristoteles, via Spinoza (die een lijst van 53 passies bood) en Albert Camus (die alleen absurditeit zag), tot de Amerikaanse antropoloog Paul Ekman (en zijn zes basisemoties), werden de ‘best of’ samengesteld. In 24 ensceneringen worden opgeroepen gevoelens van liefde, verlangen, vreugde, verwondering, haat, woede, angst, schaamte, verdriet, afgunst en walging. Dus als u toevallig toch in Dresden moet zijn...

"Mit den vehementesten unter den menschlichen Gefühlen setzt sich die neue große Sonderausstellung des Deutschen Hygiene-Museums auseinander. Die Leidenschaften – das sind die unberechenbarsten unserer Emotionen, es sind die höchsten und zugleich banalsten, die gefährlichsten und vitalsten, auf jeden Fall aber sind es die spannendsten Gefühle unseres Daseins. Denn nicht nur unser Alltagsleben ist von den unterschiedlichsten Leidenschaften durchzogen, auch die Welt der Politik und der Kunst, des Sports oder der Wirtschaft wird von ihnen geprägt. Leidenschaften sind die Triebkräfte von Soap-Operas ebenso wie von großen Tragödien, sie beeinflussen die Weltgeschichte und noch den kleinlichsten Nachbarschaftsstreit auslösen. Auch die Wissenschaften interessieren sich heute zunehmend für die Entstehung und Funktionen der menschlichen Gefühlswelten als Ergänzung und Korrektiv zu unseren rationalen kognitiven Fähigkeiten. Dabei sind die Leidenschaften schon immer als äußerst widersprüchliche Gefühlslagen wahrgenommen worden, die uns zu den erstaunlichsten Leistungen anstacheln und gleichzeitig zu den übelsten Niederträchtigkeiten verführen können.

                

Lees verder...

Vandaag werd zgn 'Vensterplaat Spinoza' gepubliceerd

In de meeste gevallen werd de dag na de uitzending van "Het Klokhuis maakt geschiedenis” de daarbij gemaakte 'vensterplaat' op de website van de Canon van Nederland geplaatst. In het geval van Spinoza, waarvan de uitzending op 9 februari was [cf blog], heeft het even geduurd, maar vandaag is hij dan toch verschenen. Als u op onderstaande afbeelding klikt komt u bij die 'vensterplaat' waarop op informatietekens kan worden geklikt. Alles is, gezien de doelgroep, uiteraard heel eenvoudig gehouden.

De uitvinding van het politieke subject

Gabriel Albiac, Sumisiones voluntarias: la invención del sujeto político: de Maquiavelo a Spinoza. Editorial Tecnos, 2011

Sumisiones voluntarias es la transcripción literal de un curso de cuatro meses impartido por Gabriel Albiac en la Universidad Complutense y dedicado a ver surgir el concepto moderno de sujeto político durante el lapso histórico de dos siglos, que lleva de la Florencia Medici al Ámsterdam de Johan de Witt. Sumisiones voluntarias es, así, palabra hablada. Y muestra de una cierta concepción de la docencia que prima, de modo absoluto, la lectura y el análisis minuciosos de los clásicos. Maquiavelo, Guicciardini, Montaigne, Étienne de La Boétie, Pascal y, finalmente, Spinoza son desmenuzados, en un acto de infinito amor y respeto al texto. El comentarista busca en él borrarse, para mejor dejar que suene la voz de aquellos en quienes se forjaron las categorías básicas de las cuales somos hijos los modernos. Todo se juega en torno a un punto de gravedad, al cual el título de la obra remite mediante un préstamo del joven Étienne de La Boétie: ¿en qué medida la sumisión moderna, sin la cual no hay Estado, se alza sobre un monstruoso placer, el de ser siervo?

Inhoud (via Google vertaald):
Machiavelli en Guicciardini: De domeinen van de Prins
Tussen La Boetie en Montaigne: Codes van vrijwillige dienstbaarheid
Pascal: Het onderwerp van haat en de conditie van de grote
Spinoza: Vrijheid en dienstbaarheid in bepaalde omstandigheden

Signalement door José Sánchez Tortosa

Bespreking

wikipedia-pagina over Gabriel Albiac

Lees verder...

Goedkope Engelse herdrukken van werk van Spinoza

Onlangs, op 9 januari 2012, had ik een blog over komende Spinoza Dictionaries. Daarna ontdekte ik dat de Spinoza Dictionary door Dagobert D. Runes samengesteld en in 1951 uitgegeven weer in een goedkope herdruk op de markt is gebracht door de Philosophical  Library, New York. Ik werd er nieuwsgierig naar, zeker toen ik zag dat het voor slechts €13,70 verkrijgbaar was bij bookdepository.com.

De geboden teksten zijn, in de Elwes-vertalingen, van Spinoza zelf, uit de Ethica, brieven en andere werken. Alleen de ordening is van de samensteller. In plaats van dat je vanuit de tekst naar de index zoekt, heeft Runes a.h.w. de moeite genomen om een keuze te maken uit de index en de bijbehorende tekst geboden, waardoor een woordenboek als het ware van Spinoza zelf ontstond. Best een aardige aanpak om bij de hand te hebben en er af en toe in te lezen of om er eens een term in op te zoeken.

Lees verder...

Pierre Rosanvallon (1948) ontvangt Spinozalens 2012

De tweejaarlijkse Spinozalens voor denkers over ethiek en de samenleving is toegekend aan Pierre Rosanvallon. Deze Franse filosoof is volgens de jury een van de belangrijkste politieke denkers van het moment. Rosanvallon is bekend van zijn werk over de grondslagen van het democratisch burgerschap. Ook verwierf hij faam met zijn werk over wat hij de contrademocratie noemt, waarin hij de erosie van de democratie en de opkomst van het populisme analyseert.

De filosoof krijgt de Spinozalens, die bestaat uit een sculptuur en een bedrag van tienduizend euro, in november uitgereikt in de Rode Hoed in Amsterdam. Hij zal dan een lezing geven, gevolgd door een debat.

Lees verder...

Vandaag 335 jaar geleden is Spinoza overleden

Over zijn laatste dag is te lezen in 

Leven van Spinosa door J. Colerus. Nieuwe uitgave [van "Korte, dog waaragtige levensbeschryving van Benedictus de Spinoza. Uit Autentique Stukken en mondeling getuigenis van nog levende Personen, opgesteld door Johannes Colerus, Hoogduitsch Predicant der Lutersche Gemeente in ’s Gravenhage]. 's Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1880 [hier op benedictusdespinoza.nl]

Morgenavond spreekt emeritus-professor Herman De Dijn in De HeyZon in Biezelinge over "De betekenis van Benedictus de Spinoza (1632 – 1677) voor de mens van toen en nu" [zie hier]

Lees verder...

Spinoza echo van Meester Eckhart?

Dit blog is nog een kleine nasleep van de vorige blogs naar aanleiding van het boek Het raadsel Spinoza van Irvin D. Yalom. [Hier en hier en hier]
In Duitsland, waar het boek Das Spinoza-Problem pas in juni 2012 zal verschijnen, wordt het door de uitgever alvast aan de man gebracht met een opmerking als de volgende:
“Und trotzdem gibt es eine Verbindung zwischen ihnen [Spinoza & Rosenberg], von der kaum jemand weiß, denn bis zu seinem Tod war Rosenberg wie besessen vom Werk des jüdischen Rationalisten, als dessen »entschiedenster Verehrer« sich kein geringerer als Johann Wolfgang von Goethe bezeichnet.”

Dit is misleiding. Uiteraard weet ‘nauwelijks iemand’ van enige relatie tussen Rosenberg met Spinoza, want die is compleet door Yalom verzonnen.

Enfin, ik heb mij n.a.v. het boek nog wat verder met Alfred Rosenberg bezig gehouden en deed daarbij een ontdekking die ik hier wil vastleggen, om mij er van vrij te maken en tot andere dingen over te kunnen gaan. Maar wie weet breng ik iemand op een idee.

In Rosenbergs verfoeilijke boek Der Mythus des 20. Jahrhunderts, met als ondertitel “Eine Wertung der seelisch-geistigen Gestaltenkämpfe unserer Zeit”, dat voor het eerst werd gepubliceerd in 1930, waarin hij een ideologisch verleden en een gewenste Arische toekomst construeerde, had hij ook uitvoerige beschouwingen over Meister Eckhart. Die zag hij als de eerste Germaanse denker, in wie de ‘Nordische Seele’ van zijn ras geheel tot zelfbewustzijn geraakte, en die als eerste de ‘Urdogmen’ van het ‘hedendaagse Duitse geloof’ zou hebben vastgesteld, de eerste tenslotte, die volledig afrekende met de Latijns-Roomse ‘Aufpropfung’ waardoor de onafhankelijke groei van het vroeg-middeleeuwsche Duitschland werd belemmerd. [Ik maakte gebruik van een typering van Anton van Duinkerken in De Gemeenschap uit 1936 bij DBNL]. Van dat boek, dat terecht als uiterst gevaarlijk werd gezien, werden tot het eind van WO II meer dan een miljoen exemplaren verspreid. [cf hier over Rosenberg]

Lees verder...

Het raadsel Spinoza. Te bedacht - een teleurstelling

Dat er zulke grote stapels van dit boek zijn aangemaakt en door de boekhandels worden aangeboden, komt uiteraard door het succes dat Irvin D. Yalom met eerdere boeken had. Vooral - zoals ook op de cover is geplaatst – met Nietzsches tranen. Dat was een werkelijk schitterend boek. Met die tenslotte waanzinnig geworden filosoof kon deze succesvolle psychiater en auteur alle staaltjes van zijn kunnen tonen: hoe de zieke Nietzsche zo te misleiden dat hij in behandeling kon worden genomen, om een van de thema’s van dat grandioze boek te noemen. En dan al die discussies met degene die zichzelf als de grote therapeut van de mensheid zag!

Dat waren andere tijden; terug naar de onze. Wat is er aan de hand met Het raadsel Spinoza? Het raadsel dat Spinoza was voor de rabbijnen en de parnassim, n.l. hoe hij zich al vanjongsafaan met zijn intelligente kritische vragen onafhankelijk tegenover hen opstelde en zich uiteindelijk van hen losmaakte. Of ook het raadsel, zoals zijn vriend in dit boek het uit, waarom Spinoza niet eerder en uit eigen beweging uit de joodse gemeenschap was gestapt en alle schande en rampzaligheid over zich moest afroepen. Maar centraal staat dat andere vraagstuk, waar ik zo op kom.

Lees verder...

Het raadsel Spinoza. Of: de vele Spinoza-raadselen

Voor ik met mijn bespreking van het boek van Irvin Yalom kom, kijk ik eerst eens naar hoe je het “raadsel Spinoza” zoal tegenkomt – om zo zicht te krijgen over waar het boek Het raadsel Spinoza niet over gaat.

Het raadsel van samengaan van determinisme en ethiek
Ikzelf zie als het grootste raadsel dat ik al vaker op dit weblog aan de orde heb gesteld en meestal als ‘paradox’ omschrijf: hoe is met elkaar te rijmen dat een filosoof die uitgaat van volstrekt determinisme een ethiek brengt, waarin van ruimte voor de mogelijkheid tot verandering (beïnvloeding) wordt uitgegaan. Onlangs zag ik dat Herman De Dijn hierover in 1985 schreef: “The compatibility of determinism and moral attitudes”.

Het raadsel van de ‘deugdzame atheïst’
De cursus over Spinoza van prof. dr. P.M.L. Steenbakkers, bewerkt door drs. H. Simissen, die is te vinden bij de Open Universiteit, heeft aan het begin een paragraaf (paragraaf 2), getiteld: Het raadsel Spinoza. De kwestie namelijk: “Hoe kan iemand een goddeloze leer verkondigen en toch zo deugdzaam leven? Voor Spinoza’s tijdgenoten (en nog lange tijd daarna) is dat een raadsel geweest. En inderdaad: als hun beoordeling van zijn leer en zijn leven juist is, dan hebben we hier met een nogal zeldzaam fenomeen te maken. Voorbeelden te over immers van het omgekeerde: geestelijke leidslieden (theologen, filosofen, politici) die deugdzaamheid leren en zelf niet leven volgens de norm die zij anderen voorhouden. Maar een wijsgeer die de hele bestaande moraal en religie verwerpt (want zo hebben veel van zijn tijdgenoten dat gezien) en wiens levenswandel niettemin onberispelijk is – dat lijkt iets onbestaanbaars.”

Lees verder...

Het immanente denken van Spinoza en Deleuze

Vandaag precies een jaar geleden had de Brusselse ‘moraalwetenschapper en geluidenmaker’ Christophe Calis een fraai blog, getiteld: Leve het immanente denken!

Christophe CalisVolgens zijn pagina bij LinkedIn is Christophe Calis naast filosoof, tevens songwriter, musician & sound artist.

Ik vind dat 'immanentieblog' zo’n fraaie tekst, dat ik hem hier, als een hommage aan hem, graag overneem ter stichting van de bezoekers van dit weblog, die zulke teksten toch erg sporadisch van mij voorgezet krijgen. Het vervolgblog dat Calis erin aankondigt, heb ik overigens niet kunnen ontdekken.

Lees verder...

Indirecte goedkeuring van prof. Endre Kiss

Af en toe gebeurt het dat ik al speurend op internet naar zaken van Spinoza een verwijzing naar dit blog tegen kom. Dat is telkens weer verrassend. Maar gisteren had zo’n ontdekking die ik deed een aparte uitwerking op me, zodat ik er een blogje aan wil wijden.

Op 26 april 2010 had ik een blog: “Zou Spinoza model hebben gestaan voor Nietzsche's Zarathustra?”
Daarin verwees ik naar het lange artikel van de Hongaarse filosofie professor Endre Kiss, “Von Spinoza als Vorbild des Zarathustra bis zur Materialisierung der formalen Ethik (Über die relevantesten Inhalte der Nietzsche-Spinoza-Relation)”. En om het beter te kunnen lezen dan met de over het hele brede scherm gespreide kleine letter had ik het in een PDF ondergebracht en geherpubliceerd – iets wat eigenlijk niet zomaar mag.

Sinds een aantal dagen ben ik weer flink aan het lezen over Nietzsche. Gisteren gaf ik in Google weer eens “Nietzsche + Spinoza” in en kreeg vervolgens alweer veel meer hits dan een paar jaar geleden, zodat ik me wel weer eens met een blog over Nietzsche en Spinoza zie komen.

Lees verder...

Vandaag aangekomen: stapels 'Het raadsel Spinoza'

De uitgeverij Balans heeft woord gehouden: 14 februari zou The Spinoza Problem. A Novel van Irvin D. Yalom, vertaald als Het raadsel Spinoza, uitkomen. En zie: vandaag zijn ze geleverd en de mooiste boekhandel van de wereld Selexyz Dominicanen* heeft ze meteen uitgepakt en opgestapeld. Zo te zien zijn ze van plan er heel veel van te verkopen.

In Het raadsel Spinoza gaat psychiater en schrijver Irvin D. Yalom aan de hand van het verhaal van nazi-ideoloog Rosenberg en zijnheld’ op zoek naar de redenen achter de obsessie van de nazi’s met de joodse filosoof Benedictus de Spinoza. 

Boekhandel Selexyz Dominicanen in Maastricht bestaat sinds 2006 en nam z'n intrek in de ruim zevenhonderd jaar oude Dominicanenkerk, gelegen in het hart van Maastricht, tussen het Vrijthof en de Markt. Selexyz Dominicanen werd toen door een journalist van The Guardian uitgeroepen tot "de mooiste boekwinkel van de wereld."

Ook dat behoort tot "het raadsel Spinoza": kerken komen almaar meer leeg te staan zodat er andere functies voor gezocht moeten worden - Spinoza ondervindt almaar meer belangstelling. En daar ligt dan een grote stapel boeken over Spinoza in wat ooit en lang een kerk was.

Lees verder...

Joep Nicolas (1897-1972) tekende een paneel met Descartes en Spinoza

In de jaren 1942-1945, ten tijde van WO II dus, werd door de bekende glazenier Joep Nicolas, die van ’39 – ’58 in de VS woonde, een serie van 15 panelen gemaakt over de Nederlandse geschiedenis. Hier het paneel Wijsbegeerte met René Descartes en Baruch Spinoza [uit de Collectie Algemeen Nederlands Fotopersbureau (ANEFO) Londen]

 

Een serie van 15 panelen gemaakt door Joep Nicolas over de Nederlandse geschiedenis


Spinoza als stank voor dank
Gezien het bijschrift was de tekenaar of de opdrachtgever namens Nederland niet zo tevreden met Spinoza. Ik lees: "The Jewish race, by giving Spinoza to Holland, paid a dirt of gratitude for her hospitality." 

Lees verder...

Dingen die mij verbazen

Onder de dingen waarover ik me verbaas behoort een cursus die bij de ISVW onder de titel Twittercanon van de filosofie in het weekend van 28 en 29 april a.s. wordt gegeven, waarbij dertig filosofen in één weekend worden besproken. Een half uur per filosoof, bijgehouden met een schaakklok! Een 'filosofische speed date', waarna cursisten “precies weten welke denkers hen aanspreken en bovendien een staalkaart krijgen van de Westerse filosofie.” Voor wie zoiets gelooft. Zal ook Spinoza in razende vaart voorbijkomen?

Dit boek De Filosofie twittercanon gaat tijdens de maand van de filosofie bij Boom uitkomen. Daarvan weten we al dat Spinoza er in zal voorkomen.

Lees verder...

Voor Valentijn

                  

Spinoza - prefigure of Einstein?

In een blog van 8 januari j.l. verwees ik al naar een toespraak die Rebecca Goldstein op 6 december 2011 had gehouden in het Santa Fe Instituut in New Mexico, VS, met de opvallende titel “Why Did Einstein Write a (Bad) Love Poem to Spinoza?”

Vandaag ontdekte ik dat door Santa Fe een video van de toespraak op internet wordt aangeboden. Slechte kwaliteit, de teksten zijn nauwelijks mee te lezen, het geluid wordt flink gestoord (ze droeg weer die jurk met die ver uitwaaierende manchetten die zo lekker over het microfoontje schrapen…). Enfin, hoewel ze het voortdurend heeft over Spinoza’s ‘truly bizarre methodology’, zijn ‘bizarre deductive reasoning', zijn ‘crazy methodology’, zijn ‘weird system’ en - nog maar eens – ‘the worst kind of methodology possible’ van een ‘prescientific thinker’, waarbij ook nog voorbij komt dat ‘the mind and the body are the same thing’, ondanks dat alles biedt ze toch een soort van lofdicht op de intuïtieve overtuiging van de 17e eeuwse Spinoza dat er voor alles een reden of verklaring moet zijn. It's explanations all the way down… en op zijn manier bracht hij zijn God-systeem als de Theory of Everything. He prefigured a solution…

   Enfin, luistert en kijkt u hier zelf.

   
                    [deze afbeelding was uit het blog van 15 juni 2011]

 

Een kleine correspondentie over Spinoza en dit Spinoza.weblog

Gisterenavond ontving ik via het bij dit weblog horende contactformulier het volgende bericht. Ik neem dat en een vervolgreactie op in dit blog. Het spreekt, dunkt me, voor zich.
En het staat, zoals altijd, open voor reactie. 

Onderwerp: blij met Spinoza

Geachte heer Verdult,

Via uw blog brengt u talloze zaken over Spinoza ter tafel, waardoor er veel invalshoeken en daardoor vele interpretaties en meningen over Spinoza's ethiek en maatschappijleer zichtbaar worden. Ik bewonder uw geduld met een enkele plakkerige commentator, en zie u gelukkig reageren als de meningen al te zeer afwijken van de uwe.

De wolk van (mugge)ziftingen over filosofische (deel) leerstukken van Spinoza wordt alsmaar groter. En de tallozen, die zich geroepen voelen om een doctoraat te behalen over (een onderdeeltje van) Spinoza, brengen het zoveelste boek op de markt.

In die wolk, is er gelukkig het werk van Spinoza zelf, zij het dat het telkens weer lastig is om met de bewijzende stijl van schrijven van de Ethica om te gaan. Maar beetje bij beetje lijk ik de weg te vinden die Spinoza in zijn TIE en E zo zorgvuldig beschrijft. Lees verder...

Tobsha Learner's 'De vlucht' – vol van Spinoza! [2]

In het vorige blog gaf ik een synopsis van de roman De vlucht (oorspr. The Witch of Cologne) van Tobsha Learner.
In dit blog geef ik enige citaten over de ontmoetingen die hoofdpersoon Ruth heeft met Spinoza en haar veelvuldige overpeinzingen over diens leer. Door die selectie ontstaat een zekere vervalsing, want het zijn korte episodes die over alle gebeurtenissen heen verspreid liggen. Maar voor de lezer die zelf iets met Spinoza heeft, is het verrassend telkens weer dergelijke scènes of overwegingen tegen te komen. En niet zo weinig. Hier een selectie.

Wanneer Ruth naar Amsterdam is gevlucht komt ze in 1656, in vermomming als jongeman Felix van Jos, via Dirk Kerckrinck in contact met Spinoza. Die heeft de ban dan al achter de rug. “Hij had geen flauw idee dat Felix geen man was en begon hem ook les te geven. In de jonge huisknecht herkende hij een vroegrijpheid die de zijne evenaarde. Als Kerckrinck en Spinoza na de Latijnse les naar de kroeg gingen om over politiek te praten, stond Spinoza er altijd op dat de verlegen jongeman meeging. In de kroeg had Spinoza vaak het hoogste woord. Ook daar verkondigde hij zijn theorie dat God de hele natuur omvatte, zelfs het hele universum. En, wat nog gedurfder was, dat Gods macht niet die van een koning was, maar die van de natuur zelf, van het leven zelf.
Ruth luisterde geboeid toen Spinoza, terwijl hij zijn lege bierglas ophief zodat het licht er als door een prisma doorheen viel, zijn alleenspraak voortzette zonder zich door de rumoerige drinkers om hem heen te laten afleiden.
‘Alles komt voort uit God, maar we worden beperkt door ons menselijke begripsvermogen als we Hem willen begrijpen. De mens ziet God als een afspiegeling van zichzelf, maar dat beeld is vals. Niet onze zogenaamde vrije wil bepaalt dat we iets wensen of verlangen, maar de staat van onze geest en ons lichaam op een zeker moment. Onze enige vrijheid is dat we ons verstand zodanig kunnen gebruiken dat we de passieve emoties en verwarde ideeën die ons willen onderwerpen, omzetten in een helder begrip van onze motivaties. Ons verstand kan ons precies vertellen wat we moeten doen. Vergeet dat nooit, Felix.’” [p. 54]

Lees verder...

Tobsha Learner’s 'De vlucht' – vol van Spinoza!

Tobsha Learner: De vlucht. Liefde en spiritualiteit in het zeventiende-eeuwse Amsterdam. Arena, Amsterdam, 2008 [ISBN 9789069749815 - € 19,95 -oorspr. The Witch of Cologne, 2003] Over een joodse vroedvrouw uit Keulen, dochter van een rabbijn, die in 1665 wordt aangeklaagd wegens hekserij en… die vol van Spinoza is!

Dat ik ooit nog eens zo’n boek zou lezen had ik niet gedacht. Zo’n spannend boek dat je niet kunt wegleggen en dat je snel doorleest omdat je wilt weten hoe het de hoofdpersonen verder zal gaan. Een echte pageturner, kortom, dit boek over een wereld en een verhaal waar je helemaal ingezogen wordt. Zo’n boek, nogmaals, dat ik sinds mijn jeugd niet meer oppakte, daar ik spannende fictie eigenlijk als ‘zonde van mijn tijd’ beschouw – een gevoel dat groeit met het ouder worden, waardoor ik mij, terwijl ik altijd veel gelezen heb, nauwelijks nog aan literatuur zet.

Lees verder...

Spinoza wordt soms maar wat toegeschreven

Eric Maurice (1972) is een Franse journalist en hoofdredacteur van presseurop.eu. Gisteren schreef hij over het dilemma waar de Grieken voor staan: kiezen tussen bezuinigingen en het hervormen van zijn staatsapparaat. Hij begint dat hoofdartikel met de zgn. paradox van de ezel van Buridanus. Hij schrijft: “In de paradox ‘de ezel van Buridan’ is het dilemma tot het uiterste doorgevoerd: dit dier stond even ver verwijderd van een emmer haver en een emmer water, en stierf uiteindelijk van honger en dorst omdat hij niet kon kiezen tussen zijn twee verlangens. Als de ezel een mens was, "dan zou hij niet uit vrijheid en uit eigen wil handelen”, schreef Spinoza in een verwijzing naar deze paradox. [cf hier]

Maar dit, in deze bewoordingen, heeft Spinoza nergens geschreven. Spinoza schreef (in antwoord op de laatste van de tegenwerpingen inzake de vrije wil in het  lange scholium aan het eind van deel twee): “Wat ten slotte de vierde tegenwerping betreft: men moet mijns inziens de stelling dat iemand die zich in een dergelijke evenwichtstoestand bevindt – dat wil zeggen alleen honger en dorst voelt en voedsel en drinken waarneemt, dat even ver van hem af is – van honger en dorst omkomt, in alle opzichten aanvaarden. Stelt men mij dan de vraag of men zo iemand wel als een mens en niet veelmeer als een ezel moet beschouwen, dan blijf ik het antwoord schuldig. Ik weet ook niet wat ik moet denken van iemand die zich ophangt, en van kinderen, dwazen, krankzinnigen enzovoort.”
Ik schreef daarover een uitgebreid blog: Spinoza spotte met de ezel van Buridanus.

Wat presseurop publiceert verschijnt direct in tien talen van Europa. Dus is dit foutief aan Spinoza toegeschreven, maar ook nogal onbegrijpelijke citaat meteen in tien talen verspreid:

Lees verder...

Ton de Kruyf, componist van Spinoza Opera, op 1 februari 2012 overleden

Ton de KruyfVandaag is door het Muziek Centrum Nederland bekend gemaakt dat op 1 februari jongstleden de Nederlandse componist Ton de Kruyf op 74-jarige leeftijd is overleden. Zijn dood kwam onverwacht, terwijl hij werkte aan zijn componeertafel. De Kruyf schreef talrijke liederen, koorwerken en opera's - veel ervan in opdracht. Met de opera Spinoza werd in 1971 het Holland Festival geopend. In deze opera, met libretto van Dimitri Frenkl Frank, figureert Rembrandt als een tegenhanger van de filosoof Spinoza.

Op 3 mei 2008 bracht ik een uitgebreid blog over deze Spinoza Opera; sindsdien heb ik dat met gegevens en foto's aangevuld.

Ton de Kruyf werd geboren in 1937 in Leerdam. Hij studeerde viool en piano en volgde compositiecursussen in het Duitse Darmstadt, waar hij het werk van Bruno Maderna, Pierre Boulez, Karlheinz Stockhausen en György Ligeti leerde kennen. Voorts studeerde hij compositie bij Wolfgang Fortner in Heidelberg en nam hij deel aan de Internationale Ferienkurse te Darmstadt en de Internationale Gaudeamus Muziekweken in Bilthoven.

Andere bekende composities van De Kruyf zijn de koorsymfonie Ode to the west wind (1978) en de radiofonische opera’s Quauhquauhtinchan in den vreemde (1971) en Since, on a quiet night (1980). Veel van zijn werk werd, vanaf Töne aus der Ferne (1967), uitgevoerd tijdens de festivals van de International Society for Contemporary Music. Canti e capricci (1984, voor cello en kamerorkest) werd geschreven voor het Nederlands Kamer Orkest.

Lees verder...

Spinoza was in Het Klokhuis

Gisteren de uitzending "Het Klokhuis maakt geschiedenis” over Spinoza gemist? Die kan uiteraard op de website van Het Klokhuis nog eens en weer eens worden bekeken [hier of hier].

Een paar dingen vielen me tegen, maar al met al vond ik het toch wel een aardige uitzending. Duidelijk is dat aan zo’n uitzending veel aandacht en geld wordt besteed. Een paar dingen vond ik jammer: waarom een scene in de oertijd geplaatst terwijl Spinoza een paar eeuwen terug leefde. Dat Spinoza’s strijd voor vrijheid van meningsuiting vooral werd teruggebracht tot “treiteren en schelden mag” was ook al zo’n karikatuur. Dat is toch iets anders dan zijn libertas philosophandi. Wel aardig (hoewel ik er even aan moest wennen) was de scène waarin Spinoza God als een oude man wegzette met “dat kan tegenwoordig echt niet meer”…

Het meest mis vond ik de nogal nadrukkelijk overgebrachte bewering “overal zit een stukje God" in. Dat bevestigt de eeuwenoude karikatuur van het pantheïsme waar Spinoza voor zou staan. Maar er bestaan geen “stukjes God” voor Spinoza. Dat was een kleine misser.

Maar zoals de enthousiaste presentator Lisa Wade spelenderwijs Spinoza’s godsbeeld overdroeg en vooral liet zien hoe anders en dus gevaarlijk dat was, kwam volgens mij wel heel scherp over.

                Lees verder...

Waarom ontving Richard Popkin niet de Nobelprijs voor Spinoza Studies? [2]

In het blog van 6 februari 2011 schreef ik over hoe Richard Popkin zeer opgewonden was geraakt over een vondst die hij deed en die volgens hem zó zou inslaan dat hij er wel de Nobelprijs voor de Spinoza Studies voor zou verwerven. Uiteraard was dit een grapje onder vrienden, want zo’n prijs bestaat helemaal niet, maar er is niettemin een serieuze ondertoon in te onderkennen. Intussen kwam ik aan scans van dit beknopte artikel waarin Popkin zijn vondst “wereldkundig” maakte: "Serendipity at the Clark: Spinoza and the Prince of Condé." [In: The Clark Newsletter, University of California, Los Angeles, n°10 Spring 1986, p. 4-7]

Hierna volgt deze tekst (op een voetnoot na die vanwege de zeer verkleinde scans onleesbaar was; ik laat wel het sterretje zien waar die voetnoot geplaatst was).

Je blijft zitten met de vraag waarom deze trouvaille wereldkundig gemaakt in een min of meer 'achteraf clubblaadje’ – hoe gerenommeerd de betreffende bibliotheek ook is – en waarom niet in een voor de wereld der Spinoza-geleerden meer toegankelijk platform? Jonathan Israel bijvoorbeeld heeft het nergens in de bibliografieën van zijn Enlightenment-trilogie.
Waarom deze gegevens pas in 1992 samengevat
in The third force in seventeenth-century thought? [De passage citeerde ik daaruit in het vorige blog]. In de tekst is er een grote rol weggelegd voor de arts Morelli.

louis II de Bourbon, Prince de CondéJonathan Israel schrijft in Radicale Verlichting (p. 81):  “Volgens Henri Morelli, die voorgaf een vriend van de filosoof te zijn, heeft Condé inderdaad uitvoerig met Spinoza van gedachten gewisseld. Overigens zijn de meeste moderne geleerden het hier niet met Morelli eens.”
Daarbij deze voetnoot: “Assoun, ‘Spinoza, les libertines,’ [..]; dit blijft een van de veelbesproken punten in de bestudering van Spinoza; het probleem bestaat al sinds Bayle telkens weer zijn mening veranderde over de vraag of Condé en Spinoza al of niet van gedachten hebben gewisseld in Utrecht.” [.. daarbij verwijst hij ook naar Popkin, The Third Force]

Lees verder...

Morgen 18:25 uur op Nederland 3: Het Klokhuis over Spinoza

Morgen, donderdag 9 februari, gaat het programmaonderdeel in het jeugdprogramma Het Klokhuis “Het Klokhuis maakt geschiedenis” over Spinoza. De Vereniging Het Spinozahuis verleende uiteraard haar medewerking. De Spinoza-uitzending is gedeeltelijk opgenomen in en bij het Spinozahuis in Rijnsburg.

"Het Klokhuis maakt geschiedenis" van 18:25 - 18:40 op Nederland 3.

Lisa Wade presenteert Het Klokhuis sinds oktober 2007Presentator Lisa gaat samen met filosoof Bas Haring en een groepje kinderen filosoferen. Ze komt erachter wie Spinoza is, wat zijn ideeën zijn en waarom zijn boeken werden verboden. Welke ideeën heeft Spinoza? En wat is filosofie eigenlijk?

Spinoza is de beroemdste filosoof uit onze geschiedenis. Hij vraagt zich van alles af en is bekend geworden om zijn gedachtes. De boeken met zijn ideeën worden nu nog gelezen en dat terwijl Spinoza ze vierhonderd jaar geleden al geschreven heeft! Maar als hij leeft, denkt bijna niemand zoals hij. Zijn ideeën zijn zo nieuw en anders, dat hij zijn gedachten in het geheim onder een schuilnaam op moet schrijven. Spinoza’s boeken zijn verboden. In zijn tijd kon je namelijk niet altijd zeggen wat je dacht, of schrijven wat je van iets vond. [Van hier]

Lees verder...

Het Spinozabeeld van Erzsèbet Baerveldt

 

Dit door Erzsébet Baerveldt in 2004 gemaakte Spinozabeeld behoort tegenwoordig tot de kunstcollectie van Achmea. Het staat in een vergaderzaal in het hoofdkantoor te Zeist. “In het bronzen portret ten voeten uit van Spinoza door Erzsèbet Baerveldt staan de brokaat geborduurde zuilen respectievelijk voor de wetenschap en de wijsheid ieder aan een zijde, als tegenstelling of als onscheidbare delen.” [cf website LUMC]

Erzsébet Baerveldt (Nijmegen, 1968) is fotograaf, schilder, tekenaar, videokunstenaar en beeldhouwer. Ze studeerde in 1990 af aan de Akademie voor Beeldende Kunst en Vormgeving in Den Bosch en in 1993 ook aan de Rijksakademie Amsterdam. Tegenwoordig leeft en werkt ze in Amsterdam en Berlijn. Ze werd bekroond met de Charlotte Köhlerprijs en de Prix de Rome Beeldhouwen (1997). Lees verder...

Amsterdam-Spinozawandeling 'Revolutie van de geest' online

Er waren (en zijn) meerdere initiatieven voor een Spinozawandeling in Amsterdam (en soms elders). Zo ontwikkelde Michel van Dijk in samenwerking met Mee in Mokum en onder auspiciën van de Amsterdamse Spinoza Kring een dergelijke wandeling. Hij zou nog bij het Gilde Amsterdam te bestellen zijn, maar dat is op de betreffende website niet makkelijk te vinden. Het was, meen ik, de opzet dat er een boekje van uitgegeven zou worden, maar dat is er volgens mij nog niet van gekomen.
Vanuit het Joods Museum is voorbije jaren wel eens een Spinozawandeling aangeboden, met accent op de joodse buurt. Ook ingenieur, filosoof en HOVO-docent Wim Lintsen besluit zijn Spinoza-cursussen wel eens met een wandeling in Amsterdam of Den Haag. En Jossi Efrat biedt al enkele jaren ’s zomers een hele Spinoza-excursie aan (Amsterdam, Ouderkerk a/d Amstel, Rijnsburg en Den Haag).

Aan deze initiatieven heeft Margreet Brandes nu de hare toegevoegd. Margreet Brandes is socioloog die zich veel met hersenwetenschap en de relatie ervan met de samenleving bezig houdt. En die daarbij ook zeer geïnteresseerd is in Spinoza en Coornhert. Zij heeft zich vanuit die interesses een tijd intensief met het ontwikkelen van een Spinozawandeling bezig gehouden. Nu die (bijna) naar haar zin is, heeft ze haar resultaat op internet gezet. Titel: Amsterdam-Spinozawandeling “Revolutie van de geest” [zie hier].

Lees verder...

Waarom ontving Richard Popkin niet de Nobelprijs voor Spinoza Studies?

Richard H. PopkinAan Richard Popkin heb ik aandacht gegeven in twee blogs. Op 12 juli 2009 het blog: “Richard H. Popkin (1923 - 2005) - zijn Spinoza-boekje”; en het blog van 31 okt 2011: “Spinoza scepticus?” O.a. over het boek van Richard H. Popkin, The History of Scepticism from Erasmus to Spinoza. Nu kom ik vandaag het hoofdstuk tegen van zijn zoon Jeremy D. Popkin, "Richard Popkin and his History of Scepticism.” 1) Daarin schetst hij hoe zijn vader, zoals te zien is aan de diverse titels, met zijn studie over het scepticisme steeds verder in de tijd voort drong. Maar steeds meer ging hij zich bezig houden met de impact van het joodse denken en met christelijk en joods millenarisme en almaar meer met historische zaken dan met filosofische argumenten.

En dan schrijft de zoon over zijn vader:

Lees verder...

Steven Nadler toont de relevantie van Spinoza’s politieke filosofie voor onze tijd

Terwijl ik gisteren een blog aan de reeks toevoegde over Johann Friedrich Struensee die, hoogstwaarschijnlijk geïnspireerd door Spinoza´s TTP, in Denemarken 's werelds eerste wet op de persvrijheid invoerde, waaruit het verschijnsel van een publieke opinie kon ontstaan, waarin de beschuldiging van zijn Spinozisme (in de betekenis van atheïsme en immoralisme) kon worden geuit, waardoor wellicht de extreme zwaarte van zijn bestraffing verklaard kan worden... diezelfde dag dus droeg Steven Nadler zijn steentje bij aan de The [Philosophers’] Stone -  a forum for contemporary philosophers on issues both timely and timeless - op de website van The New York Times.
Zijn bijdrage is getiteld: Spinoza’s Vision of Freedom, and Ours

                 

Graag attendeer ik de bezoeker van dit weblog op dit waardevolle opinieartikel, waarin Steven Nadler een treffende samenvatting geeft van Spinoza leer van de noodzaak van toestaan van vrijheid van spreken, waarin hij zijn commentaar op de scheidslijn die Spinoza trekt binnen het spreken (spreken als ongeoorloofde daad, indien het opruiïng tegen het gezag betreft) en niet letterlijker tussen spreken en handelen trekt wat afzwakt (a somewhat hazy one) en waarin hij vooral de adequaatheid laat zien om zich aan de hand van de filosofie van Spinoza in deze tijd te mengen in het maatschappelijk debat. In dit geval hoe de ‘war on terrorism’ soms ingezet wordt tot beperking van de rechten van de eigen burgers: het idee namelijk dat de veiligheid het beste gewaarborgd wordt door de onderdrukking van bepaalde vrijheden dan door hun vrije uitoefening. Het is belangrijk daar van geval tot geval kritisch naar te kijken. Spinoza “remains one of the most relevant, to his time and to ours.”

Tot slot: dit stuk overstijgt in ruime mate elke verdenking dat het vooral geschreven zou zijn om een boek te helpen verkopen.

Johann Friedrich Struensee (1737-72) martelaar van het Spinozisme? Of alleen van de beschuldiging ervan?

Deze verlichte Duitse arts uitoefende in het koninkrijk Denemarken enige jaren de macht uit.

Struensee, geboren als zoon van een piëtistisch theoloog, bevrijdde zich tijdens zijn studie geneeskunde van zijn strenge geloofsopvoeding en omarmde de ideeën van de Verlichting. Nadat hij vanaf 1757 in Altona, dat behoorde tot het Deense hertogdom Holstein en een bolwerk van de Verlichting was, de geneeskunst in dienst van het gewone volk had uitgeoefend, werd hij in 1768 aangetrokken om de jonge geesteszieke koning Christiaan VII op een toer langs de Europese hoofdsteden te vergezellen. Zo werd hij de lijfarts van de koning en kreeg zo’n invloed dat hij vanaf 1770 de alleenheerschappij in het land uitoefende. Hetgeen veel verzet opriep. Op 17 januari 1772 vond een staatsgreep plaats en werd Struensee gearresteerd.

Vandaag las ik John Christian Laursen’s “Spinoza in Denmark and the Fall of Struensee, 1770-1772” [In: Journal of the History of Ideas, Vol. 61, No. 2. (Apr., 2000), pp. 189-202], hetgeen aanleiding wordt voor dit blog over de lotgevallen van deze befaamde medische en algemene hervormer, advocaat van de Verlichting en voorstander van de integratie van de joden in de samenleving. Ik schreef al eens heel kort over hem in een blog van 15 juli 2011: “Hartog (Hirsch) Gerson (1730-1801) spinozistisch arts.”

Lees verder...

Herman De Dijn komt in Kapelle spreken over Spinoza

Al in november 2011 had ik een blog met de aankondiging van het volgende programma van de Cultuurraad van Kapelle, maar graag voldoe ik aan het verzoek om het nog een keer in dit blog op te nemen:

Woensdag 22 februari 2012: filosofieavond met professor doctor Hermijn De Dijn

Thema: ‘De betekenis van Benedictus de Spinoza(1632 – 1677) voor de mens van toen en nu’.

Herman De Dijn was een leven lang verbonden aan de Universiteit van Leuven, het bolwerk van de katholieke kerk. Hij bestudeerde daar Spinoza, de eerste seculiere man in Europa. Bijna automatisch werden Spinoza’ s boeken bij het verschijnen vanaf Gdansk in Polen tot aan Rome in Italië door alle geestelijken direct verboden. Desondanks is zijn filosofie doorgetrokken van het goddelijke en komt het woord God circa 660 keer voor. Hoe kan dat? Waren er grote misverstanden tussen kerk en filosoof? U hoort het van Herman de Dijn!

Kaartverkoop
Locatie: De HeyZon in Biezelinge, aanvang 20.00 uur. De toegang is € 5,--. Kaartverkoop: gemeentehuis Kapelle (telefoonnummer 0113 - 33 31 10) en bibliotheken Kapelle (telefoon-nummer 0113 – 34 24 60), Wemeldinge (telefoonnummer 0113 – 62 60 20) en Bibliobus Schore, Mieke Pasman (telefoonnummer 0113 – 34 00 82). U kunt ook telefonisch reserve-ren. Zie ook: www.kapelle.nl > Bestuur en organisatie > Adviesraden en commissies > Cultuurraad – of direct via deze link. Deze activiteit is georganiseerd door de Cultuurraad Kapelle.

          
       Herman De Dijn geschilderd door Kees Bruijnes uit Kapelle

Joanna Malinowska – Spinoza in 'Time of Guerrilla Metaphysics'

Wie zoekt naar Spinoza-beelden op internet loopt ook aan tegen deze gigantische West Afrikaanse spirituele talisman van de van origine Poolse maar nu in New York werkzame kunstenares Joanna Malinowska:

 

Boli, uit 2009, van hout, gips, klei, stukjes van Spinoza's Ethica, trui van Evo Morales, 1 liter water van de Bering Straat, zwart vierkant (naar Kasmir Malevich), 2009, Inkjet print op doek, zwarte verf, 30 x 36, 100,5 x 104 x 156 in.

De antropologisch denkende Malinowkska gebruikte niet de heilige materialen van het Bamana-volk van Mali, maar haar eigen genoemde materialen, aangelengd met stukjes Ethica en – naar ze claimt - de trui van de Boliviaanse president Evo Morales.
Opdat de Boli iets heeft om naar te kijken hing ze aan de wand een replica van het beroemde zwarte vierkant van Malevich uit 1915.

Ze presenteerde hem op haar tweede solotentoonstelling in Canada, getiteld "Time of Guerrilla Metaphysics". Ze doet ook performances en maakt video-art. Op die tentoonstelling liep ook haar video “On the Revolutions of the Heavenly Spheres”, naar aanleiding van de Poolse Copernicus die als eerste liet zien hoe het zonnestelsel beter beschreven kon worden. Ook de Boli heeft een plaats in de kosmologische orde van het Bamana-volk van Mali.

Lees verder...

De staat als opperste theoloog?

Op 1 sept. 2010 had ik het blog: “Scriptie van René Koekkoek over Spinoza's politieke vrijheidsbegrip in de context van politieke controverses.” Ik publiceerde toen zijn scriptie op benedictusdespinoza.nl [zie hier].

Vandaag heeft R. Koekkoek een groot artikel in Trouw, getiteld: "De Staat als opperste theoloog." Daarin gaat hij in op de achtergrond van de debatten over ritueel slachten, de weigerambtenaar en het boerkaverbod. Hij laat zien dat de tolerantie-leer van resp. Erasmus, De Groot en Spinoza z’n grenzen heeft, daar het hoogste kerkelijk gezag (bij Erasmus) resp. de staat (bij De Groot en Spinoza) de godsdienst in de publieke ruimte reguleert met een hoge mate van tolerantie van andersgelovenden.
Hij vat dat, enigszins provocerend in mijn ogen, samen in de stelling dat de staat optreedt als 'opperste theoloog'.

René Koekkoek is als ideeënhistoricus nu docentpromovendus Politieke Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht [zie hier die gepubliceerde scriptie vermeldt hij niet op zijn cv]. Hij laat zien hoe nuttig het is dat iemand in zijn studie ook Spinoza heeft bestudeerd, zodat een aspect van de politieke theorie van Spinoza in het maatschappelijk debat aan bod komt. Ik heb zijn stuk naast zijn scriptie op benedictusdespinoza.nl geplaatst [op 25-8-2015 PDF naar veiliger plek over geplaats].

Ik denk overigens niet dat Spinoza zich helemaal in de gehanteerde typering zou kunnen vinden. Hij was enerzijds voor een scherpe scheiding tussen filosofie en theologie en anderzijds voor een onderschikking van de religie aan de staat. Maar niet om de staat, de hoogste soeverein of hoogste overheid, daarmee als ‘hoogste theoloog’ te erkennen. Hij verwees niet voor niets naar de intelligente scheiding die Mozes aanbracht tussen de hoogste staatsmacht en de opperpriester (of hoogste theoloog), waarbij de opperpriester de leer uitlegt, maar de staat bepaalt wat wet wordt: welk gedrag van mensen wordt verwacht.

Het ging Spinoza erom enerzijds de (grenzen van de) uitwendige godsdienstbeleving te reguleren, maar anderzijds vooral ook om de overheersing van godsdienstige functionarissen over de vrije godsdienstbeleving en het vrije denken van hun leden tegen te gaan. Dat om zoveel mogelijk rust en vrede in het publieke domein te garanderen; en niet zozeer om tot een 'gemeenschappelijk gedeelde waardengemeenschap' bij te dragen.
Spinoza zou, als zijn botten niet bij de Nieuwe Kerk in Den Haag verstrooid waren,  zich in zijn graf omdraaien dat zijn TTP nu gelezen zou worden als een pleidooi voor de staat als opperste theoloog. Alsof hij voor een theocratie zou zijn!

Wyslawa Szymborska (1923- 2012)

Vandaag heeft Trouw een in memoriam, getiteld ‘Wars van grote woorden’, over deze Poolse dichteres die woensdag op 88-jarige leeftijd overleed. Sinds zij in 1996 de Nobelprijs voor literatuur ontving is zij door velen gelezen en bewonderd. Ze dichtte veel over gewone, kleine dingen – ze schreef nuchter en relativerend. Bij het artikel staat haar gedicht “Niets cadeau” afgedrukt, daarin “stelt ze niets minder aan de orde dan de vraag naar de ziel,” volgens de schrijver van het In memoriam. En hij gaat verder: “Maar het antwoord zoekt ze in wat de ziel niet is.”
Ook kerknet.be heeft het gedicht en levert er een beschouwing bij van Paul Vanderghote die het nogal in de religieuze sfeer trekt.

Ik lees het als een door en door Spinozistisch gedicht en neem het bij deze op in het Corpus Poeticum Spinozanum…

Lees verder...

Zie: een tekst over 'Spinoza en tolerantie'

Zoals vaak, zoekend naar iets anders, stuitte ik op een artikel over Spinoza. Dit keer een aardig stuk over Spinoza over tolerantie, zoals te reconstrueren is uit de TTP. Het verscheen onlangs in Opticon1826.

Opticon1826 logo
Opticon1826 is een tweejaarlijks online tijdschrift, geredigeerd door postgraduate students van de UCL, het University College London. In het laatste nummer verscheen het volgende artikel van Thijs Bogers (M.A., Faculty of Social and Historical Sciences):

Thijs Bogers “SPINOZA AND TOLERATION” Opticon1826, Issue 11, Autumn 2011  [pdf]

In het redactioneel schrijft Susan Skelton, Editor-in-Chief: “Ethics relating to individual freedoms in relation to the state are explored by Thijs Bogers in his appraisal of Spinoza’s philosophy.” Lees verder...

Yasmina Reza - In de slee van Arthur Schopenhauer. Afscheid van Spinoza?

Het is een dun boekje, bestaande uit acht door een viertal personages tegen elkaar gehouden monologen, die lezen als toneel. En het is blijkbaar ook toneel. Aan het eind vraagt de vertaler, die bij gebreke van een vrouwelijk equivalent voor psychiater de psychiater uit de Franse tekst in psychologe heeft gewijzigd: ”Bij een eventuele toneeluitvoering wordt de regisseur verzocht de psychologe weer te vervangen door een psychiater.” Is dat omdat de vier personages uit twee mannen en twee vrouwen bestaan? Eerder is Yasmina Reza’s Dans la luge d'Arthur Schopenhauer (2005) in het Duits vertaald als Im Schlitten Arthur Schopenhauers: Ein Theaterstück (2006). In 2010 is het als deel 21 in de reeks Perlouses, Franse korte verhalen en essays van Voetnoot, uit het Frans vertaald door Martin de Haan, uitgebracht als In de slee van Arthur Schopenhauer [ISBN 9789078068 372]

De flaptekst deelt ons mee: “De Spinozaspecialist Ariel Chipman zit in zijn stoel en laat zijn hand slap neerhangen van de armleuning. Zijn wilskracht is gebroken, hij beseft dat hij al die tijd in een theoretisch spiegelpaleis heeft geleefd en dat Spinoza’s filosofie van de blijheid hem in het echte leven geen enkele steun biedt. In acht hilarische monologen leveren hijzelf, zijn vrouw Nadine, een kennis en een psychologe commentaar op het debacle.

Tegen de eenzaamheid van de personages en ‘de slee van Arthur Schopenhauer’ die hen geruisloos naar de dood voert, lijkt geen kruid gewassen. Maar juist waar we het niet verwachten gloort tussen de regels door een sprankje hoop. Het leven als geheel mag dan zinloos zijn, de delen kunnen wel degelijk zin en waarde hebben. De liefde, bijvoorbeeld, of een nieuwe jurk.

Lees verder...

Spinoza Kring Limburg in de Limburgse krant

Vorige week donderdag presenteerde de Spinoza Kring Limburg zich in boekhandel De Tribune met een lezing door Herman Berger, auteur van het boek De Ethica van Spinoza. Een handreiking [Garant, Antwerpen/Apeldoorn, 2011 - zie een foto-verslag in dit blog].

Vandaag heeft Dagblad De Limburger in de Maastricht-bijlage een artikel over wat Spinoza voor deze Kring betekent. Dat gaat dan in kort bestek, maar het stuk geeft een duidelijke impressie van het entousiasme voor Spinoza. De opzet is dat het ook in de andere regionale bijlagen gaat verschijnen. [Als u op de afbeelding klikt verschijnt het groter en leesbaar]

Dat standbeeld in Amsterdam is niet in 2008, maar november 2009 opgericht - ach een kleinigheidje. 

Vandaag heeft De Limburger op de tweede pagina de column  van Johan van de Beek, getiteld "Bedje van Spinoza", maar die heeft niets met bovenstaand artikel te maken.

George Steiner (1929 -) "a synagogue will one day excommunicate Spinoza, it must"

George Steiner in 2006Wie in 1989 (alweer) de vierdelige serie Nauwgezet en Wanhopig van Wim Kayzer op de VPRO-tv heeft gezien, zal sindsdien de Oostenrijks/Britse literatuurcriticus en schrijver George Steiner (en de anderen: de Colombiaanse schrijver Gabriel García Márquez, de Hongaarse schrijver György Konrád en de Spaanse politicus en schrijver Jorge Semprún) niet snel hebben kunnen vergeten. Als een polymath, een zeer geleerd en breed geïnformeerd man met een encyclopedische kennis, heeft George Steiner zich uiteraard ook met Spinoza bezig gehouden.

Toen hij in The London Review of Books in 1990 Yirmiyahu Yovel’s Spinoza and Other Heretics besprak vroeg hij zich af: “Is Spinoza much read today, even among philosophers?” En hij beantwoordde dit – na een staaltje eruditie te hebben weggegeven - met: “No, Baruch Spinoza is, probably, not read very much at present.” Dat was in 1990, misschien denkt hij daar nu anders over.
Best vaak liet Steiner de naam van Spinoza vallen. Een voorbeeld:

Christopher J. Knight George Steiner's Religion of Abstraction [In: Religion & Literature published by The University of Notre Dame, Vol. 28, No. 1 (Spring, 1996), pp. 49-84]

“In the end, for Steiner, there can be "no synagogue, no ecclesia, no polis, no nation, no ethnic community which is not worth leaving' (IT 397). It is a melancholy conclusion, predicated on his belief that a nation, in time, will always act in an unacceptable manner, and that "[a] synagogue will one day excommunicate Spinoza, it must" (TT 397). It is better, he thinks, to place one's trust directly in the Absolute, and to distrust all those instances wherein two or more are gathered in the name of some cause, or lord: "Personally, I believe that anarchy is one of the ideals and hopes and Utopias of anyone who wants to do serious thinking and work. It is when you find yourself agreeing with another person you should begin to suspect that you are talking nonsense. I repeat: there is no community of love, no family, no interest, caste, profession, or social class not worth resigning from" (TT 397-98).” [p. 77; TT = "Totem or Taboo"]

Lees verder...

Voorjaars-studiebijeenkomsten Ver. Het Spinozahuis over de KV

Over Spinoza’s Korte Verhandeling van GOD de MENSCH en deszelvs WELSTAND [KV], door Jan Knol hertaald als Korte Verhandeling over God, de mens en zijn geluk, organiseert de Vereniging Het Spinozahuis voor de tweede maal bijeenkomsten. Elke bijeenkomst wordt geopend met een plenaire sessie waarin door een deskundige een inleiding wordt gehouden. Daarna wordt er in groepen van 8 à 10 personen gedurende 2 uur verder gediscussieerd, o.l.v. een gespreksleider (m/v). Deze gespreksgroepen blijven steeds in dezelfde samenstelling bijeenkomen. De gespreksleiders rouleren over de groepen.

Programma

De bijeenkomsten vinden plaats op zaterdagmiddagen van 13.30 – 17.00 uur.

Van 13.30 – 14.30 uur wordt een inleiding gehouden. Na een pauze wordt er in groepen van 15.00 tot uiterlijk 17.00 uur gediscussieerd o.l.v. een gespreksleider.

10 maart 2012 Inleider: Jan Knol: ‘Algehele inleiding’.

31 maart 2012 Inleider: Piet Steenbakkers: ‘De verschillen tussen de Korte Verhandeling en de Ethica’.

14 april 2012 Inleider: Miriam van Reijen: ‘De affecten als effecten van waan, geloof en weten in de Korte Verhandeling’.

28 april 2012 Inleider: Wiep van Bunge: ‘De overeenkomsten tussen de Korte Verhandeling en de Ethica’.

Lees verder...

Opnieuw History Of Western Philosophy - met Spinoza

Regelmatig blijkt dat programma’s die op Youtube werden gebracht daarvan weer verdwijnen wegens schending van het copyright.
Zo is de BBC-serie Western Philosophy die ik op 17-01-2011 in een blog bracht al lang weer verdwenen. Maar gisteren werd dezelfde reeks uitzendingen opnieuw naar Youtube geupload. Ik ben benieuwd of het deze keer wel legaal gebeurde. Ik breng hier de links en haal het tweede deel naar binnen, waarin het na 13:35 minuten over Spinoza gaat.

History Of Western Philosophy 1 of 3 

History Of Western Philosophy 2 of 3 met vanaf 13:35 Spinoza

History Of Western Philosophy 3 of 3

Telkens ca 50 minuten. 

 

                      vanaf 13:35 Spinoza