Bert Keizer over neurologisch reductionisme en vrije wil

31 oktober 2010 was er in de Internationale School voor Wijsbegeerte een dag over de hersenen en de vrije wil [cf hier]. De Britse breinkenner Rita Carter schetste de functie van de verschillende delen van de hersenen en hoe moderne hersenscans steeds duidelijker maken hoe onze hersenen functioneren en disfunctioneren. De Nederlandse filosoof en medicus Bert Keizer gaf een coreferaat waarin hij zich verzette tegen wat hij omschrijft als neurologisch reductionisme. Van beide in het Engels gehouden inleidingen werden video’s gemaakt [cf hier].

Ik haal de video van Keizer naar dit blog, niet daar hij ook maar iets over Spinoza zegt. Spinoza is nooit zijn onderwerp. Maar wel, daar zijn inleiding een interessante illustratie is van twee dingen:

[1] Bert Keizer schetst voortreffelijk de categoriefout die neurologen maken die menen iets over het denken van een persoon vanuit hersenplaatjes te kunnen zeggen. Hier dienen wij zelf het verhaal erbij te bedenken over de twee verschillende attributen, van waaruit “één ding”, een persoon, ‘bestudeerd’ kan worden: nu eens via de ene weg, dan weer via de andere weg, maar nooit is er een weg rechtstreeks van het ene naar het andere attribuut.

[2] Bert Keizer denkt dat de vrije wil wel degelijk bestaansrecht heeft. Hij denkt dat de neurobiologen zich schuldig maken aan 'reductionisme' en ten onrechte de vrije wil ontkennen.

Maar er is dus, met behoud van alles wat hij schetst onder [1], de Spinozistische zienswijze dat de vrije wil niet bestaat, waarbij nog steeds de neurowetenschappers een categoriefout maken en foutieve reductie plegen. Zij hebben Spinoza niet aan hun kant, tenzij ze in hun beschouwingswijzen ingaan op Spinoza's filosofische benaderingswijze. Ondanks de schijn van het tegendeel was ook Damasio niet zo'n Spinozistisch denkende neurowetenschapper.   

Het verhaal duurt 27:55 minuten. Vanaf ca 18 minuten komt het onderwerp “vrije wil” aan bod.

 

Dit blog vind ik meteen een mooie gelegenheid om weer eens een pas uitgekomen boek te laten zien, waarin Spinoza totaal niet voorkomt.

Lees verder...

Pantheismusstreit - mijlpaal of steen des aanstoots? [2]

Ursula Goldenbaum laat in haar essay “The Pantheismusstreit – Milestone or Stumbling Block in the German Spinoza Reception?” [zie dit blog] goed zien hoe Friedrich Heinrich Jacobi het er op aanlegde om de reputatie van Moses Mendelssohn onherstelbaar te beschadigen. Hij had een heel eigen stijl om dingen op de kaart te zetten. Zijn strategie was niet om in een publicatie rechtstreeks een kwestie te bestreken en daarbij voor zijn eigen mening uit te komen. Hij deed dat indirect door anderen uit hun tent te lokken, hun brieven te publiceren en daarop zijn commentaar te geven.

Fragmentenstreit
Voorafgaand aan de Pantheismusstreit had Duitsland de zgn. Fragmentenstreit gehad – wel de belangrijkste controverse tussen de Aufklärung en de orthodox-luthersche theologie. (Ik haal hierover eerst wat informatie van elders en kom dan terug bij Goldenbaum)

Hermann Samuel Reimarus (1694-1768)Hermann Samuel Reimarus (1694-1768), leraar voor Oosterse talen aan het gymnasium van Hamburg had tussen 1735 en 1767/68 een tekst geschreven, Apologie oder Schutzschrift für die vernünftigen Verehrer Gottes, waarin hij de ‘natuurlijke godsdienst’ (het deïsme) verdedigde tegen de Bijbelse godsdienst met z’n openbaringen en wonderen. Hij had die echter niet gepubliceerd. Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) had een versie in handen gekregen (wellicht van de erfgenamen van Reimarus onder voorwaarde dat hij de anonimiteit ervan zou bewaren). Sinds 1770 was Lessing hoofdbibliothecaris van de Herzögliche Bibliothek in Wolfenbüttel. In die functie publiceerde hij het tijdschrift uit Zur Geschichte und Literatur aus den Schätzen der herzoglichen Bibliothek zu Wolfenbüttel en daarin publiceerde hij van 1774 tot 1778 zeven delen uit die Apologie onder de titel Fragmente eines „Ungenannten“. Met bepaalde aanduidingen trachtte hij speurders op een dwaalspoor te brengen.

Lees verder...

Nog een boek over de TTP op komst (en drie eerdere)

Naar aanleiding van hetgeen Wim Klever schreef in een reactie op het blog over het komende boek van Steven Nadler, A Book Forged in Hell. Spinoza's Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age, wijs ik op twee zaken:

[1] Steven Nadler eindigt zijn Preface met: "This is not a book on Spinoza's philosophy as a whole. Nor is it even a study of Spinoza's religious and political philosophy; I have considered the philosophical theology and political themes of the Ethics, as well as his late and unfinished Political Treatise, only insofar as they are relevant to my project of elucidating the Theological-Political Treatise. [..]” Hij mikt, als ik het goed begrijp, op een breder publiek.

[2] Er is eveneens een boek (van heel andere aard) over de TTP op komst van Susan James. Zij mikt meer op "scholars and advanced students of history of philosophy, political philosophy, and intellectual history."

Spinoza on Philosophy, Religion, and PoliticsSusan James: Spinoza on Philosophy, Religion, and Politics. The Theologico-Political Treatise. Oxford University Press, | 978-0-19-969812-7 | Hardback | January 2012 (estimated)

Introduction
1: Spinoza's Project
Part I. Revelation
2: The Meaning of Prophecy
3: What Divine Law Is Not
4: What Divine Law Is
5: Worship
Part 2. Demystifying the Bible
6: The Meaning of Scripture
7: Putting the Proper Interpretative Method to Work
Part 3. Meeting the Demands of a Religious Life
8: True Religion
9: Theology and Philosophy
Part 4. The Politics of True Religion
10: Life in a Republic. The Lessons of Philosophy
11: Life in a Republic. The Lessons of Theology
12: Sovereignty and Freedom

Lees verder...

Pantheismusstreit - mijlpaal of steen des aanstoots? [1]

Afgelopen dagen hebben ik mij bezig gehouden met en genoten van het buitengewoon interessante artikel of hoofdstuk van dr. Ursula Goldenbaum: “The Pantheismusstreit – Milestone or Stumbling Block in the German Spinoza Reception?” Zij had me al enthousiast gemaakt over haar visie tijdens de inleidingen die zij gaf tijdens de Spinoza-zomerweek van 2010. Ik deed verslag over de vier gedeelten waarin zij haar lezing had opgedeeld. Ik schreef toen in mijn blogverslag: “Het vierde blok vormde de apotheose en behandelde de politieke context van de Pantheismusstreit: die Judenfrage – de jodenemancipatie. En dan blijkt dat voor het Spinoza-buchlein Jacobi een politieke bedoeling had, namelijk om die emancipatie en vooral ook Mozes Mendelssohn's poging het jodendom te rationaliseren een halt toe te roepen. In 1782 schreef hij “Etwas das Lessing gesagt hat” (1782) en dat stuurt hij aan Mendelssohn en de (niet-joodse) Christian Wilhelm von Dohm (1751 – 1820) die in 1781 op instigatie van Mendelssohn een sterk pleidooi voor de gelijkberechtiging van de joden had gepubliceerd: "Über die bürgerliche Verbesserung der Juden." Doordat er quota gesteld waren aan het aantal joden dat bijvoorbeeld in een stad als Berlijn mocht verblijven, werden steeds vele joden weggestuurd die niet anders dan via roversbenden in hun bestaan konden voorzien. Dat gaf joden een slechte naam. In 1782 was keizer Jozef II geneigd de joden burgerrechten te geven. Jacobi nam stelling. Het moet hem bekend geweest zijn dat Mendeslssohn bezig was aan een biografie over Lessing onder de titel “Etwas über Lessing.” Enige jaren later pas – eveneens politiek gemotiveerd - kwam hij met zijn onthullingen over wat Lessing aangaande Spinoza zou hebben gezegd.
Het kon niet meer aan de orde komen, maar gezien het feit dat Jacobi zulke sterke theologisch-politieke bedoelingen had, ga je je afvragen of hij die gesprekken met Lessing misschien niet gefantaseerd heeft. In ieder geval is het hem gelukt Mendelssohn te breken.”

In mei van dit jaar stelde ik met enige teleurstelling vast dat de neerslag van haar studie terecht was gekomen in het bij Brill uitgekomen boek van Michael Hampe, Ursula Renz, Robert Schnepf (Eds.). Spinoza's Ethics. A Collective Commentary. Ik sprak mijn spijt erover uit dat het jammer genoeg ‘dus’ een peperdure publicatie was geworden (€129). Inmiddels heb ik het boek voor een paar weken onder mijn vleugels; via de samenwerking van de bibliotheken, ofwel het 'interbibliothecair leenverkeer', ontving ik het uit de Universiteitsbibliotheek van de Erasmusuniversiteit.

In een paar blogs zal ik een samenvatting geven van en ingaan op haar artikel.

Lees verder...

Steven Nadler's A Book Forged in Hell is (bijna) uit

In een blog van blog van 12 juli kondigde ik de komst aan van dit nieuwe boek van Steven Nadler dat in oktober zou uitkomen. Het ziet er naar uit dat het al uit is, ofwel dat anders de geboorte toch wel heel snel op til zal zijn - het is namelijk al bij books.google in te zien.

Ook is op de site van de Princeton University Press de inhoudsopgave en een PDF van het eerste hoofdstuk te zien. Beide neem ik hier op.

Table of Contents
Preface xi
Acknowledgments xvii
Chapter 1: Prologue 1 [PDF]
Chapter 2: The Theological-Political Problem 17
Chapter 3: Rasphuis 36
Chapter 4: Gods and Prophets 52
Chapter 5: Miracles 76
Chapter 6: Scripture 104
Chapter 7: Judaism, Christianity, and True Religion 143
Chapter 8: Faith, Reason, and the State 176
Chapter 9: Libertas philosophandi 200
Chapter 10: The Onslaught 215
A Note on Texts and Translations 241
Abbreviations 243
Notes 245
Bibliography 267
Index 277

Ik heb er al eens wat in gebladerd en gezien dat het een zeer interessant boek over de TTP is dat handelt over de commotie die het in de 17e eeuw en later losmaakte; uiteraard behandelt het uitgebreid de inhoud, en tenslotte de doorwerking tot in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.

Lees verder...

Bericht aan de ca 400 bezoekers van dit weblog

Hierbij meld ik even dat er geen 'onherstelbare ramp' (zoals een van u het vroeg) is gebeurd. Iemand had gisteren op het blog "Er is iets loos met blogse" van 16 oktober 2008, een reactie geplaatst, waardoor het leek alsof er momenteel iets met blogse aan de hand was. Dat is niet het geval. Ik heb die reactie vanwege die verwarring intussen ook maar gewist, alsook de mogelijkheid om daarop nog te reageren.

Wat er wel aan de hand is: ik heb al enige weken pc-problemen, waarvoor ik al viermaal voor onderhoud en "service" naar de winkel  ben teruggeweest. Tussendoor behelp ik mij met een internetcafé en een geleende laptop. Enfin, daarmee ga ik u niet steeds lastig vallen.

Het is inmiddels wel zo dat ik hierdoor (maar ook door het nogal uitblijven van reacties) mijzelf iets minder tot slaaf maak van dit Spinoza-blog. Ik deed en doe het voor mezelf (mihi ipsi scripsi, zeg ik Nietzsche na) - u mag meekijken. Ik blijf mij bezig houden met zaken van Spinoza (zojuist bracht de post bij weer een boekje dat ik zeker zal gaan bespreken) en ik zal blijven speuren naar Spinozana en van mijn ontdekkingen kond doen aan de vele bezoekers (400 gisteren!) van dit weblog, maar ietsje kalmer an...

Wie weet iets meer van deze 'Spinoza'-tekening? (2)

Uitzending over Spinoza nu al te bekijken

Gisteren is de 6e aflevering in de serie "Durf te denken", de uitzending over Spinoza die op 15 oktober a.s. door Human tv zal worden uitgezonden, alvast op internet geplaatst onder de titel: SPINOZA-ONGEMIXED

Zie in dit blog van 7 sept. 2011 “Spinoza met nog elf filosofen uit de Humanistische Canon op tv” meer over de opzet van de reeks “Durf te denken” en de link erheen.  

Zie hier enige videostills: van de aardige samenvatting van Spinoza's biografie en iets van zijn leer met enige cartoons en van Miriam van Reijen 'gevangen' bij de beeltenis van ‘haar’ filosoof Spinoza.

 

 

   

Durf te Denken - Benedictus de Spinoza from Durf te Denken on Vimeo.

Hoe Spinozistisch was Gerrit Achterberg?

Op 14 september 2009 nam ik het gedicht Spinoza van Achterberg op in dit weblog.

Op 22 juni 2011 kreeg ik van Herman Terhorst een e-mailtje met scans van een artikel uit de Achterbergkroniek van van 1988 van neerlandicus J. Reijmerink over dit gedicht.

In zijn inleiding noemt Reijmerink Bzzlletin 121 (Spinoza en de literatuur) waar van Berkel verzucht: “Wie onderzoekt (--) eens wat Achterberg ertoe bracht zijn gedicht “Spinoza ” op papier te zetten (…) wie gaat eens de sporen van spinozisme na bij Leopold, Nijhoff, August Vermeylen of Is. Querido ”.

Reijmerink nam de uitdaging aan en analyseert het uit drie strofen bestaande Spinozagedicht op een relatie Achterberg – Spinoza. Zijn opzet is het Spinozistisch gehalte van Achterberg na te gaan. Hij geeft eerst een korte samenvatting van het gedachtegoed van Spinoza “en keert vervolgens met de stofkam het gedicht binnenstebuiten (het blijft  tenslotte een Achterbergkroniek)”, aldus Herman Terhorst.

Lees verder...

Panthea… beter dan kennis is gevoel...

Oscar WildeKomt Oscar Wilde, na omkering van het Spinozisme, uiteindelijk toch weer wel bij Spinoza uit? Ik ga het hebben over zijn gedicht "Panthea" dat onlangs is vertaald en uitgegeven door dichter-vertaler Cornelis W. Schoneveld.

Panthea is een meisjesnaam van Griekse oorsprong met de betekenis “van alle goden” of ook “ al goddelijk”. De naam is verwant aan "pantheon" dat “tempel van alle goden” betekent. Toen John Toland in 1705 de term “pantheism” muntte deed hij dat naar eigen zeggen om er de filosofie van Spinoza kernachtig mee te typeren. De eerste die de term gebruikte om er zijn eigen filosofie mee aan te duiden was in 1748 de Spinozist Johann Christian Edelmann (1698–1767). Pantheïsme kwam vooral in zwang doordat Moses Mendelssohn de term gebruikte om er het strikte Spinozisme dat God met de natuur identificeert en dat vooral streng deterministisch is, te onderscheiden van, zoals Ursula Goldenbaum het omschrijft, een vorm van “softened Spinozism” dat hij Lessing toedichtte en dat hij typeerde als “pantheïsme” (dat dan wel een persoonlijke god en de vrije wil zou toestaan). Dat laatste was wel weer een betekenisverschuiving van de term pantheïsme. Over deze dingen en vooral over Spinoza ging vanaf 1785 de Duitse Pantheismusstreit. Hoe dan ook - op basis van de meest bedoelde omschrijving van pantheïsme (alles is, alle dingen zijn god) is Spinoza geen pantheïst te noemen. Voor hem zijn alle dingen in God en is God kenbaar in en via de dingen, namelijk door de goddelijke attributen.

Lees verder...

Johannes Monnikhoff (1707-1787) bij Freudenthal

De blogs over Freudenthal brengen mij op Monnikhoff. Freudenthal nam in zijn Die Lebensgeschichte Spinoza's in Quellenschriften, Urkunden und nichtamtlichen Nachrichten [1899] een hoofdstukje op over bijdragen die de 18e eeuwse chirurgijn Monnikhof aan kennis over Spinoza heeft aangedragen. Zoals bekend is het door mededelingen van Mo nnikhoff dat het Spinozahuisje geïdentificeerd kon worden. 

Een paar jaar eerder had K.O. Meinsma in zijn Spinoza en zijn kring (1896) een indruk gegeven van de dingen die Monnikhoff had ontdekt. [Zie bij archive.org] Hij schreef in zijn inleiding

"Zooals bekend is bezit de Koninklijke Bibliotheek een tweetal handschriften van Spinoza's eerste werk: de Verhandeling „van God , den Mensch en deszelfs Welstand ". In den jongeren codex , geschreven door den Amsterdamschen heelmeester Johannes Monnikhoff,2) vindt men eene korte levensbeschrijving van Spinoza , grootendeels aan Colerus ontleend. Over enkele dingen had Monnikhoff, die stellig niet vóór 1750 geschreven heeft, nadere inlichtingen ingewonnen. Zoo weet hij bv. te melden, dat Spinoza's ouders te Amsterdam op de Houtgracht gewoond hadden naast de oude Synagoge, en dat hun huis in het jaar 1743 verbouwd was; dat Spinoza te Rijnsburg in het huisje woonde, dat den steen met het bekende versje van Camphuyzen voert; dat Van der Spyck ook solliciteur militair geweest was, enz. Zelfs geeft hij eenige kritiek op Colerus' werk: hij verbetert bv. diens bericht over Spinoza's verblijf te Rijnsburg, en spreekt Lodewijk Meyer vrij van de beschuldiging, die Colerus hem ten laste legt.

't Behoeft nauwelijks opgemerkt te worden, dat Monnikhoff 's berichten, hoewel er veel bij is dat er zeer geloofwaardig uitziet, niet voetstoots als even zoovele feiten mogen aangenomen worden. Immers slechts onder menschen van boven de negentig kon hij er misschien nog vinden, die Spinoza gekend hadden; waarschijnlijker is echter, dat al zijne mededeelingen op overlevering rusten." [p. XX-XXI]

2) Zie over hem: Joh. Monnikhoff, acad. proefschr. van H. Wintgens, Leiden, 1879. Monnikhoff leefde van 1707 tot 1787. [Noot van Meinsma]

Lees verder...

Wie weet iets meer van deze 'Spinoza'-tekening?

Deze afbeelding die Spinoza moet voorstellen, zag ik dit jaar tweemaal gebruikt worden:

Door Brill op dit boek van Michael Hampe, Ursula Renz, Robert Schnepf (Eds.). Spinoza's Ethics. A Collective Commentary Brill, Leiden, 2011
Daarin wordt vermeld dat de afbeelding afkomstig is van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Bij het IISG worden bij de afbeelding geen nader gegevens vermeld [cf iisg.nl]

De afbeelding werd ook gebruikt op de uitnodiging voor de bijeenkomst van afgelopen dinsdag waarbij Brill's The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica aan Jonathan Israel  werd overgandigd [zie hier]

Als iemand weet door wie en wanneer deze tekening gemaakt is, houd ik me voor die informatie aanbevolen.

Ik vind het wel een beetje merkwaardig dat hij voor deze doelen gebruikt wordt. Het is een afbeelding die een wel erg jonge Spinoza moet voorstellen.

Lees verder...

Jakob Freudenthal (1839 – 1907) groot bewonderaar en kenner van Spinoza

In vervolg op het vorige blog hier dan hetgeen ik vond over J. Freudenthal. Het vroeg aanvankelijk nog best wel enige moeite en doorzetting om wat te vinden over hem. Graag had ik kennisgenomen van het artikel van Carl Gebhardt over Jacob Freudenthal (1839-1907) [In: Chronicon Spinozanum 2 (1922), 199-219; noteer: Jacob daar geschreven met ‘c’], maar ik heb daar niet makkelijk toegang toe.

Jakob Freudenthal werd in Bodenfelde in de Puisische provincie Hannover geboren als het zesde van tien kinderen van Abraham Freudenthal, bij zijn derde vrouw Frommet Eckstein. Hij bezocht er vanaf zijn vijfde jaar de joodse school. In 1855 ging hij naar het Gymnasium van het Jüdisch-theologischen of Rabbiner Seminarium in Breslau. Aanvankelijk wilde hij rabbijn worden, maar Jacob Bernays (1824-1881) die er leraar was bracht zijn interesse op de klassieke filologie. In 1858 deed hij zijn eindexamen aan het Gymnasium in Hannover en begon aansluitend met de studie van de (evangelische) theologie, filosofie en filologie aan de universiteiten van Breslau en Göttingen.

Na afsluiting van zijn studie werd hij eerst docent aan de Samson-School in Wolfenbüttel (1863-64); daarna werd hij tot 1888 leraar aan het Breslauer Seminar.

In 1863 promoveerde hij in Göttingen op Über den Begriff des Φαντασiα [Phantasia] bei Aristoteles. En in 1874 habiliteerde hij Universiteit van Breslau omstreeks 1900zich aan de Universiteit van Breslau met een onderzoek naar de Griekse geschiedschrijving. Vanaf 1875, werd hij naast zijn aanstelling aan het Breslauer Seminar, tevens filosofiedocent aan de Universiteit van Breslau. In 1878 werd hij er buitengewoon en in 1888 gewoon hoogleraar.

De Pruisische Academie van Wetenschappen zond hem in 1888 naar Engeland om er de Engelse filosofie te bestuderen en in 1889 naar Nederland om er het leven van Spinoza te bestuderen. 

Zijn studies brachten hem in problemen met zijn Mozaïsch geloof, net als indertijd zijn grote 'geliefde' Spinoza. Vanaf 1869 was hij getrouwd met Therese Sachs, een dochter van de Berlijnse rabbijn Michael Sachs. Zijn meeste kinderen werden met zijn instemming gedoopt – er heerste ten huize Freudenthal bepaald geen joodse orthodoxie. De rechtsgeleerde Berthold Freudenthal was hun zoon.  

Lees verder...

Volgens het Vaticaan zou Spinoza’s Ethica van een geesten besmettende ziekte getuigen

Gisteren werd aan Jonatan Israel het zgn. eerste exemplaar overhandigd van het boek van Leen Spruit & Pina Totaro: The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica [Brill, Leiden 2011]

Vandaag heeft de Neue Zürcher Zeitung een artikel n.a.v. dit boek onder de titel:

 

Die «geistige Seuche» des Spinozismus

Eine Abschrift der «Ethik» und eine Anklageschrift gegen den Denker aus den Geheimarchiven des Vatikans

Het begint zo…

Christoph Lüthy Unter den zahlreichen Irrlehren [Sic!], die am Ende des 17. Jahrhunderts den Theologen aller christlichen Konfessionen die Seelenruhe raubten, schien keine so angsterregend wie der Spinozismus. Ob man Baruch de Spinoza nun mit Jonathan Israel als Fleischwerdung und Programm der «radikalen Aufklärung» bezeichnen will oder nicht, es ist unbestreitbar, dass der in seiner «Ethik» betriebene Monismus mit dessen Aufhebung des Unterschieds zwischen Schöpfer und Schöpfung jeder gängigen Auffassung Gottes das Wasser abgrub. Spinoza selbst war sich der Sprengkraft seiner Auffassungen bewusst.

… en eindigt aldus:

Lees verder...

Jakob Freudenthal (1839 – 1907) een eerste aanloopje

Voor ik een blog kan schrijven over Jakob Freudenthal moet ik eerst een klein vraagstukje aan de orde stellen dat mij bezig houdt en waar ik niet uit kom. Ik heb grote bewondering voor het opsporings- en verzamelwerk van Spinozana dat door Freudenthal is verricht. Wiep van Bunge noemt in het hoofdstuk ‘Spinoza Scholarship’ in The Companion to Spinoza alleen Freudenthal’s naam en leefdata en dat vind ik te weinig. Ik ben dus op zoek naar meer. Maar eerst dit.

Ik ben in het blije bezit van Band 7 van “Baruch de Spinoza Samtliche Werke”: Spinoza – Lebensbeschreibungen und Dokumente. Vermehrte Neuausgabe. Mit Erläuterungen herausgegeben von Manfred Walther. Übersetzung der Lebensbeschreibungen von Carl Gebhardt. Felix Meiner Verlag, Hamburg, 1998.

Ik mag er graag in grasduinen of gericht iets opzoeken. Het is de in omvang intussen verdubbelde 3e druk van het boek dat Carl Gebhardt Carl Gebhardt: Spinoza, Lebensbeschreibungen und Gespräche. Philosophische Bibliothek; 96b. F. Meiner, 1914in 1914 uitgaf en dat in 1977 een 2e druk beleefde, waaraan toen door Walther een bibliografie toegevoegd was. Voor de heruitgave van 1998 is het nog eens flink met allerlei materiaal uitgebreid. Zo werd b.v. het deel dat uit het reisdagboek van Stolle en Hallmann werd overgenomen flink vermeerderd. Maar ook vele andere documenten werden toegevoegd – er was in de loop van die eeuw immers veel nieuw materiaal ontdekt.

Lees verder...

Thorbecke ontmoet Spinoza

Eerder al, op 31 augustus, 1 september en 6 september had ik aandacht voor het kunstproject van Hans van Houwelingen: het van hun sokkel halen van de beelden van Thorbecke en Spinoza en die voor een paar maanden bij elkaar plaatsen in de tentoonstellingsruimte van Stroom in Den Haag. Dat is gezien door Stroom of Van Houwelingen zelf, want dit weblog staat op de website van Stroom vermeld bij “In de pers.”

Hieronder haal ik een uitzending van het Amsterdamse AT5 van 31 augustus 2011 naar binnen, waarin een interviewtje met Hans van Houwelingen.

 

Vrijdag a.s. 23 september is de opening om 17:00 uur

De expositie duurt van 24 september t/m 11 december 2011
Locatie: Stroom, Hogewal 1-9, Den Haag
Open: woensdag t/m zondag 12 - 17 uur

 

Uitzending van AT5 op 31 augustus 2011

Spinoza over de onmogelijkheid van zelfmoord

Op 30 juni 2011 schreef ik een voortreffelijk blog (als niemand dat doet, zeg ik het zelf wel): Spinoza, de dood en het in eeuwigheid 'onsterfelijke'. Daarin komt ook heel even de zelfmoord voorbij, maar veel woorden wijd ik er niet aan. Er bestaat een hele literatuur over wat er niet zou kloppen aan Spinoza’s betoog in 4/20s dat zelfdoding onmogelijk is. De conatus, dat in feite ons wezen is – maakt wat we zijn, laat ons nooit van binnenuit, vanuit volledige zelfveroorzaking, een eind aan ons leven maken. Niemand kan tegen de natuur ingaan. Uiteraard weet Spinoza ook wel dat “zelfdoding” voorkomt, maar voor hem komen de oorzaken daarvoor altijd van buiten. “Iets kan alleen door een uitwendige oorzaak worden vernietigd”( 3/4). En, “Elk ding streeft zoveel mogelijk naar de voortzetting van het zijn” (3/6).

Men heeft redeneringen opgezet over vanzelf afgaande bommen en andere tegenvoorbeelden om Spinoza’s ongelijk te betogen, maar dat krijgt al snel een aureool van sofistiek en dat heeft mijn interesse nooit kunnen wekken.

Ik zal dan ook niet gauw een blog wijden aan Spinoza en zelfmoord. Dat dit blog tóch die titel draagt, komt alleen maar doordat ik wil wijzen op een interessant artikel van Jon Miller (Associate professor, Queen's University, Kingston, Ontario), Stoics and Spinoza on suicide [PDF], voor wie dat onderwerp graag wil bestuderen.

Uit zijn CV zag ik dat het gepubliceerd is in: Wolfenbütteler Forschungen, Band 108 (2005) • Reprinted in Der Einfluss des Hellenismus auf die Philosophie der Frühen Neuzeit (Harrassowitz Verlag, 2005; Gábor Boros, ed.)

Lees verder...

Een Spinozistische vertelling

T.J. de BoerIn het boekje De wijsbegeerte in den Islam [in de Volksuniversiteit Bibliotheek van Bohn, Haarlem, 1921] van de filosoof en arabist Tj. J. de Boer over wie ik gisteren een blog had, staat uiteraard een uitvoerig hoofdstuk over de grote Ibn Sina. Daaruit neem ik hieronder een deel over, waarbij je toch werkelijk de indruk krijgt een samenvatting van Spinoza te lezen.

                                              * * *

“In de mystieke geschriften van Ibn Sina verschijnt de allegorische figuur van Haj ibn Jakzan (de Levende, de Zoon van den Waakzame) als vertegenwoordiger van het aktieve verstand, de laatste inkarnatie van de geestelijke wereld. Onze filosoof, zoo luidt het verhaal, bezoekt op reis het kasteel van een zijner vrienden, die een aanhanger is van de moetazilietische theologie [die nadruk legde op de absolute eenheid, transcendentie en onkenbaarheid van God, en volgens welke de Koran geschapen is]. Hun dispuut, waarin deze de wilsvrijheid van den mensch en hij de goddelijke voorbeschikking verdedigt, komt niet tot een verzoenend einde. Dan verschijnt op eens de oude eerbiedwaardige wijze, Haj ibn Jakzan, om het hemelsch geheim aan de twijfelende, zoekende zielen te openbaren. Lees verder...

Tjitze Jacobs de Boer (1866 - 1942) over Maimonides en Spinoza

Gisteren kwam ik een essay tegen van Tj. de Boer, Maimonides en Spinoza. Zodadelijk zal ik het internetadres geven. Merkwaardig is dat er vanuit ‘wetenschappelijke kringen’ soms documenten op internet worden gezet, zonder dat daarin enige herkomstgegevens worden meegegeven. Waarin is het stuk oorspronkelijk geplaatst? Wanneer? En zo meer. Maar goed, de aanhoudende zoeker wint, want vindt meestal wel iets. Onder bibliografie zal ik die gegevens geven met de link naar het url.

Het artikel is van dezelfde De Boer van wie ik op 8 jan. 2011 een blog had. Het ging toen om de voordracht EENIGE OPMERKINGEN OVER SPINOZA's AMOR DEI INTELLECTUALIS die T.J. de Boer op 30 Juni 1918 hield op de jaarvergadering van de vereeniging ,,Het Spinozahuis" te Amsterdam. Ik vroeg me toen af of het om dezelfde De Boer ging die arabist was en een boek over De wijsbegeerte van den Islam had geschreven? Ja, ik had het raak, het is dezelfde, zo blijkt uit het Levensbericht Tj. de Boer dat het H.J. Pos schreef voor het Jaarboek Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, 1945-1946 [Amsterdam, pp. 215-220 - PDF]. Daaruit de volgende schets:

Tj. de BoerTjitze Jacobs de Boer werd in het Friese Wirdum geboren en ging naar de School met de Bijbel, was vervolgens werkzaam op het veehoudersbedrijf van zijn ouders. Maar toen hij zeventien was wilde hij graag predikant worden. In Kampen volgde hij de voorbereidende klassen voor de Theologische School. Na z'n theologisch kandidaatsexamen trad hij in een aantal kerken in Friesland op. Op aanraden van prof. H. Bavinck ging hij in Bonn semitische talen studeren. Hij keerde echter de theologische studies de rug toe en zette z'n Oosterse studies te Straatsburg voort onder Nöldeke. In 1893 promoveerde hij bij hem op Die Ewigkeit der Welt bei Al Ghazzali und Ibn Roschd.

Lees verder...

David Henriquez de Castro (1826 – 1898) ontdekker grafstenen familie Spinoza

David Henriquez de CastroOok deze persoon die bijdroeg tot het ontdekken van gegevens, van belang voor de biografie van Spinoza, verdient dat aan hem  hier een blog wordt gewijd.

Deze telg uit een oude adellijke Spaans-Portugese familie had niet zozeer aanleg tot reguliere studie, voortijdig verliet hij het gymnasium, maar bezat grote voorliefde voor oudheidkunde en een aangeboren lust tot verzamelen. Hij legde zich toe op de geschiedenis van zijn Portugees- Israelitische gemeente. Toen deze gemeente in augustus 1875 het 200-jarig bestaan van haar Synagoge vierde, publiceerde hij: 1675-1875. De Synagoge der Portugeesch-Israelitische Gemeente te Amsterdam ('s Gravenhage 1875).

Onderzoek naar zijn voorouders bracht hem ertoe opgravingen te verrichten op de Sefardische begraafplaats te Ouderkerk aan de Amstel. Met veel inzet en eigen geld, waarover hij door een erfenis beschikte, deed hij onderzoek naar en herstelde de grafmonumenten op de Port.-Isr. begraafplaats te Ouderkerk a.d. Amstel. Nadat hij daar veertien jaar aan had gewerkt, gaf hij in 1883 een boek met veel plaatwerk uit dat een beeld gaf van vele onder zand bedolven, maar nu ontgraven zerken van zeer beroemde personen: Keur van Grafsteenen op de Nederlandsche Portugeesch-Israelietische begraafplaats te Ouderkerk a.d. Amstel [1e Bundel, E.J. Brill, Leiden 1883). Het zou bij die ene bundel blijven; het werk is door niemand voortgezet. [Zie bij de DBNL een bespreking in De Gids van 1887]

Lees verder...

Als de vrije wil toch maar schijn is, is NietMijnKeus misschien een oplossing?

We kunnen erover blijven zeuren dat het ons in de rijkere landen zo moeilijk wordt gemaakt: zoveel aanbod in winkels en op internet waaruit consumenten 'kunnen' kiezen. Heeft u gekeken naar de eerste uitzending van Human “Durf te denken” van 10 september over het Socratische gesprek? De jonge vrouw die de case inbracht werd er doodongelukkig van: zoveel aanbod, zoveel wat je je bij de artikelen die je ziet, moet afvragen. En dan ook nog beslissen! Stress, stress, stress. Wat zou ze graag haar ratio willen kunnen uitschakelen en gewoon dingen op basis van haar instinct grijpen. Welnu dat kan.

Mark Wijering attendeerde mij op de geinige website NietMijnKeus. Echt een aanrader voor filosofen die niet in de vrije wil geloven. We lezen op die site: “Er zijn talloze redenen om te winkelen bij NietMijnKeus. De Bond Tegen Het Kiezen vindt elke overweging om te stoppen met kiezen valide. Bij NietMijnKeus kunt u producten kopen zonder te kiezen uit de talloze variaties, modellen en merken waar u in een andere winkel mee lastiggevallen wordt. Zodra wij uw betaling hebben ontvangen, neemt onze keuzegenerator een willekeurig product uit de juiste categorie. Verzendkosten zijn bij de prijs inbegrepen. Etc.”

Zie hier een screenshot met de reactie van iemand die zo de Ethica van Spinoa toegezonden kreeg! Dat kan dus ook...

 

 

Mooie Heinrich Heine in de ramsj

Heinrich Heine Over DuitslandDit boek van Heinrich Heine “Over Duitsland”, waarin uitgeverij Atlas  tweeënhalf jaar geleden zijn twee grote essays bundelde ‘Religie en filosofie in Duitsland’ en ‘De romantische school’ moet elke Spinozaliefhebber koesteren – zo mooi schrijft Heine over Spinoza.

Het ligt momenteel bij de Slegte voor bijna 10 euro  – een gratis tip van Spinoza’s blogger die voor het boek nog bijna 30 euro betaalde… [zie dit blog over dit boek]

 

Musica Sacra Maastricht journaal

Volgend jaar zal Musica Sacra Maastricht alweer dertig jaar bestaan. Ik, gek op vooral oude maar ook nieuwe muziek, volg het al vele jaren; vroeger via de radio en sinds ik in Maastricht woon bezoek ik steevast een aantal concerten. Die spelen zich overwegend af in de vele kerken en andere  - voormalig -  religieuze gebouwen die Maastricht rijk is (na Amsterdam bezit Maastricht de meeste Rijksmonumenten).

Het thema van dit jaar is “De Vreugde der Wet”. In de toelichting gaat het over ongebonden vrijheid die risico loopt in het tegendeel te verkeren… over ‘hoe vrijheid pas tot haar recht komt in een situatie van gebondenheid”. Men had er de vrijheidsopvatting van Spinoza als juist onbelemmerde ontplooiing van de eigen noodzaak of natuurwetmatigheid bij kunnen nemen, maar dat gebeurt uiteraard niet. Men nam als inspiratie het jaarlijkse joodse feest van “De Vreugde der Wet.”

Het gaat niet alleen om oude muziek. Altijd zijn er ook verrassende hedendaagse opvoeringen en elk jaar worden er wel opdrachten verstrekt. Zo werd dit jaar aan Kate Moore gevraagd om zich voor een compositie te laten inspireren door de architectuur van Dom Verlaan in de abdij van de Benedictijner monniken bij Vaals. Daar zal vanmiddag in het Atrium van de Abdij Sint Benedictusberg haar No man’s land voor cello-octet zijn wereldpremière beleven.

Lees verder...

Volgende week: de week van prof. Jonathan Israel n.a.v. diens Democratic Enlightenment

Ÿ Op maandag 19 september 2011 zal Philipp Blom in Felix Meritis te Amsterdam Jonathan Israel interviewen n.a.v. het verschijnen van zijn boek. Toegang: € 10,- (eerder aangekondigd in dit blog van 12 juli 2011)

  

   

 

Ÿ Op dinsdag 21 september 2011 tussen 17:00-19:00 uur zal in het Joods Historisch Museum in een korte bijeenkomst, georganiseerd door het Menasseh Ben Israel Instituut, mede namens de Vereniging Het Spinozahuis en Uitgeverij BRILL, aan prof. Jonathan Israel het eerste exemplaar worden aangeboden van het boek: The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica, van Leen Spruit en Pina Totaro. [zie eerder dit blog]

 

Ÿ Op woensdag 21 september 2011 om 16.00 uur zal Jonathan Israel een lezing geven bij Selexyz Donner, Lijnbaan 150, Rotterdam. Toegang gratis [zie hier méér]

Ÿ Op donderdag 22 september om 20:00 uur zal Jonathan Israel in Tresoar [Boterhoek 1, Leeuwarden] een lezing geven over zijn pas verschenen boek Democratic Enlightenment. Toegang €7,50 [zie hier méér]

 

Uitnodiging debat Jonathan IsraelŸ Op vrijdagmiddag 23 september 15:00 uur organiseert ProDemos, Huis voor Democratie en Rechtsstaat, in samenwerking met Uitgeverij Van Wijnen een debat  van Jonathan Israel “met een aantal prominenten”, te weten Andreas Kinnegin, Herman Philipse en Hanco Jürgens. Het zal worden gehouden  in de Openbare Bibliotheek in Den Haag (Spui 68). Van 15.00 tot 17.00. Voertaal is Engels. [zie hier méér]

Lees verder...

Franz Kafka (1883-1924) en Spinoza

Laatste portret van Frans Kafka uit 1923 [cf.].

 

Tot heden heb ik nog geen blog over Franz Kafka en Spinoza kunnen schrijven. Al vaker zocht ik naar wat Spinoza eventueel voor Kafka betekende, maar daarover kon ik niets vinden, behalve dan dat hij in z’n jeugd Spinoza zou hebben gelezen.

Zo schrijft bijvoorbeeld Ludo Abicht in een fraai essay “Franz Kafka, Praag en de bureaucratie”: Franz Kafka werd op 3 juli 1883 in Praag geboren als oudste zoon van een - de Duitse voornaam zegt het al - geassimileerd joods gezin. In 1919 schreef hij een hallucinante 'Brief aan mijn vader', al was hij toen al 36, een beetje oud voor een dergelijke afrekening. Als we die brief mogen geloven, dan moet Hermann Kafka een erg dominante, bijna despotische figuur geweest zijn. De succesrijke zakenman verwachtte uiteraard dat zijn zoon hem zou opvolgen. Hier begint de eerste vervreemding: de jonge Franz wou met alle macht aan het rijk van zijn vader ontsnappen. IJverig zocht hij op de wereldkaart naar de witte plekken die zijn vader nog niet had bezet. Hij leest Spinoza, Darwin en Nietzsche, sluit vriendschap met jonge dichters en, als hij zestien is, begint hij verhalen te schrijven. Als geassimileerde jood stond hij buiten de religieuze traditie van het Oost-Europese jodendom, dat hem echter in toenemende mate zal intrigeren. De Praagse joden behoorden als Duitstaligen wel tot de Duitse burgerij, maar al heel vroeg begreep Kafka dat ze door de niet-joodse, vaak antisemitische Duits sprekende medeburgers nooit als gelijken zouden worden aanvaard. Daar kwam nog een bijkomende factor van vervreemding bij. Al die Duitsers, jood of niet, vormden een kleine, maar machtige en dus benijde minderheid binnen de Tsjechische gemeenschap, die zich net in die periode uit de Oostenrijkse heerschappij aan het emanciperen was. Je zou voor minder aan een identiteitscrisis gaan lijden. Etc.” [Hier]

Lees verder...

Spinoza online?

Vandaag ontving ik een mailtje van de Belg Joachim Swinnens (1982) dat hij een weblog was gestart waarin hij de Ethica van Spinoza poogt toe te lichten. Hij legde zich aan de Universiteit van Leuven vooral toe op politieke filosofie. Hij schreef z’n thesis over Antonio Negri. “ I really started to get into Spinoza while reading Negri’s (ridiculously complex) The Savage Anomaly”, zo is te lezen op z’n weblog. Ook volgde hij “a reading seminar on the third part of the Ethics by Prof. De Dijn.”

Hij schrijft over de Ethica, “one of my favorite philosophical works”, om hem vooral zelf beter onder de knie te krijgen, als ik hem goed begrepen heb. Maar omdat hij meteen de hele wereld tot z’n gehoor wil rekenen doet hij het in het Engels. Z'n ambitie is niet gering: Bringing Spinoza to the 21st century. [Klik op afbeelding om op zijn weblog te komen]

                      

Lees verder...

Kritische beschouwing over Goethe en Spinoza: een heroverweging

Gisteren deed ik weer een interessante ontdekking die ik hier graag doorgeef.

In het Goethe Yearbook van de Noord Amerikaanse Goethe Society verscheen in maart van dit jaar het artikel van Horst Lange, "Goethe and Spinoza: A Reconsideration." [In: The Goethe Yearbook, Volume 18 (2011, March 15) [Special Section on Goethe and Idealism, edited by Elizabeth Millán and John H. Smith] p. 11 – 33]

Ik kwam het tegen op die merkwaardige site findarticles.com waarop regelmatig artikelen verschijnen die in vele kleine stukje verknipt tussen advertentietjes worden aangeboden. Als je die dan verzameld hebt, vergt het nog wat fatsoenering, maar dan heb je dus gratis die tekst tot je beschikking. Ik heb voor de geïnteresseerde bezoekers van dit weblog een PDF ervan gemaakt die ik ca een week op internet zal laten. [Zie aan het eind]

Horst LangeDe studie van Horst Lange is echt een aanrader. Hij is, zo blijkt, deskundig zowel wat betreft Spinoza als Goethe. Hij deed zijn studie filosofie aan de universiteit van Tübingen en Duitse literatuur aan de University of Virginia. Momenteel is hij Associate Professor Duits aan de University of Central Arkansas. Hij houdt er zich voornamelijk bezig met de belangrijke figuren van de 18e eeuw in Duitsland, zoals Immanuel Kant en Johann Wolfgang Goethe, Gotthold Ephraim Lessing, Johann Gottfried Herder en anderen. Het is aan dit artikel goed te merken aan de korte typeringen die hij geeft van de diverse partijen in de klassieke Duitse filosofie.

Lees verder...

Facelift

Vandaag, nu ik aan het vijfde jaar Spinoza.blogse.nl begonnen ben, vond ik het tijd worden om de irritante kleine advertenties in de kop van het weblog af te kopen. Ik heb het geld er voor over gehad, zodat ze vanmiddag verwijderd werden.

Tevens heb ik de bovenzijde een wat andere vorm gegeven, met in het midden Spinoza’s meest waarschijnlijke portret, dat ik een paar jaar geleden vrij maakte van de enigszins donkere achtergrond. Het wordt ook door anderen gebruikt; hier en daar kom je het op internet tegen.

Benedictus de Spinoza

Frans van de Staak (1943 - 2001) maakte korte film 'Uit het werk van Baruch d'Espinoza'

Vandaag ontdekte ik de stof voor dit blog toen ik surfte op Spinoza & film.  

In 1973 kwam de experimentele filmer Frans van de Staak met de korte film (16 mm, duur 32’) Uit het werk van Baruch d'Espinoza. Het was zijn derde korte film. Z’n eerste film van volle lengte (77’) was De onvoltooide tulp (1980)

Frans van de Staak [uitsnede uit foto van Neeltje Hin]Frans van de Staak studeerde vanaf 1963 aan de Nederlandse Film Academie. Zijn eerste films financierde hij zelf. Zijn films waren een volgehouden zoektocht naar de cinematografische mogelijkheden van taal, beelden en beweging. Naast z’n eigen films fungeerde hij ook als producer en cutter voor andere filmmakers. Behalve filmer was Frans van der Staak ook grafisch kunstenaar.

Zijn films: Het bezoek (1970, kort), Uit het werk van Baruch d'Espinoza (1973, kort), Tien gedichten van Hubert Kzn. Poot (1975, kort), Meine Heimat, mijn vaderland (1976, kort), De onvoltooide tulp (1980), Er gaat een eindeloze stoet mensen door mij heen (1981), Op uw akkertje (1982), Het vertraagde vertrek (1984), Windschaduw (1986), Ongedaan gedaan (1989), Rooksporen (1991), Klad-boekscènes (1993), Schijnsel (1995), Sepio (1996, kort), Dichtweefsel (1998, kort), Lastpak (2001)

Lees verder...

Aan de reeks Philosophia Spinozae Perennis kwam een einde - leve de Philosophia Spinozae Perennis

35 jaar geleden begon bij uitgeverij Van Gorcum te Assen, onder redactie van Hubertus Hubbeling een uitgavenreeks: Philosophia Spinozae Perennis: Spinoza´s Philosophy and its Relevance. [Zie hier mijn blog over Hubbeling]
 Nergens, ook bij de uitgever niet, was een overzicht van die reeks te vinden. In een blog van 25 juli 2008 nam ik de moeite om hem te reconstrueren. Er zat wat veel Brunner in, maar het was verder een goed gemêleerde verzameling.

Ik geef hier de reeks jaartallen waarin een boek verscheen: 1976, 1977, 1977, 1979, 1983, 1983, 1984, 1987, 1987, 1993, 1994, 2000

Na het overlijden van Huib Hubbeling in 1986 nam Piet Steenbakkers het redacteurschap over. Na zijn eigen proefschrift (1994) duurde het zes jaar voor er weer een boek verscheen. En dat is ook alweer elf jaar geleden. Ik denk dat je dan kunt zeggen dat de reeks ter ziele is – een onopgemerkte dood is gestorven.

Maar als je ziet wat er internationaal allemaal aan Spinozana verschijn – boeken, symposia etc. – dan kun je zeggen dat Hubbeling indertijd een rake titel te pakken had:

                             Philosophia Spinozae Perennis!

 

De titel van deze reeks ("Forgotten Books") klopt voor dit boek niet.

Weer tipje van de sluier van Rudolf van den Berg’s Spinozafilm

Een kleine aanvulling op het blog van 18 april 2011 dat toen het laatste nieuws gaf en terugverwees naar eerdere blogs over de aangekondigde Spinozafilm, waarin Ramsey Nasr de rol van Spinoza zal vertolken.

Op de website van Rudolf van den Berg wordt weer een tipje van de sluier opgelicht. Volgend jaar zal de film gedraaid worden en verwacht wordt dat hij tegen Kerstmis 2013 kan worden uitgebracht.

Vorige maand plaatste hij op zijn site een synopsis van de film. We lezen over Spinoza’s “Uncle Uri”, hoe niet het lekenbestuur, de Mahamad, maar rabbijn Moreira Bento anathema verklaart. We vernemen van de grote levensvragen die hem bezighouden. Hij en z’n vrienden worden aangevallen door een groep orangisten, en Johan de Witt weigert gehoor te geven aan een appèl dat predikanten op hem doen om de afvallige jood en atheïst te stoppen. Intussen blijft Spinoza schaven aan zijn boek over ‘het ware goed’ dat de mensheid verlichting kan brengen. In 1675 is de Ethica compleet en wordt de tekst gezet, maar zijn vriend Rieuwertsz wordt wreed aangevallen door een kliek fanatici en orangisten. Spinoza smijt woedend de bak met loden letters op de grond en trekt het werk terug. Als het boek later postuum wordt gedrukt draagt het uit voorzichtigheid niet de naam van de drukker, maar wel die van de schrijver, die nu immers voor alle eeuwigheid buiten het bereik van de kerkelijke en wereldlijke gezagsdragers is.
De film wil overdragen dat Spinoza vanwege zijn onorthodoxe ideeën de meest gevreesde paria van de Gouden Eeuw en een belangrijke voorloper van de Verlichting werd.

Conferentie: "The Ethics of Spinoza’s Ethics"

Aan de Texas A&M University organiseert Michael LeBuffe op vrijdag 30 september en zaterdag 1 oktober 2011 een conferentie over:

            "The Ethics of Spinoza’s Ethics"
[heeft geen eigen, laat staan een gelikte website]

Friday, September 30

    3:00  Matt Kisner (South Carolina): "Spinoza’s Theory of the Good: Rare and Difficult" 
    3:50  John Carriero (UCLA): "The Ethics in Spinoza’s Ethics" 
    5:00  Tamra Frei (Michigan State University): "Knowledge of Good and Evil and True Knowledge of Good and Evil" 
    5:50  Charles Jarrett (Rutgers): "Spinozistic Constructivism"

Saturday, October 1    

   9:00  Olli Koistinen (Turku): "Spinoza on Motivation and Goodness" 
   9:50  Valtteri Viljanen (Academy of Finland): "Spinoza on Virtue and Eternity" 
    11:00  Eugene Marshall (Wellesley): "It Does a Body Good: the Affects, Extension, and Freedom in Spinoza" 
    1:40  Jon Miller (Queen's, Ontario): "Spinoza on the Life according to Nature" 
    2:30  Karolina Huebner (Toronto): "Spinoza’s Ideal of Human Nature" 
    3:40  Michael Rosenthal (U of Washington): ""Politics and Ethics in Spinoza: The Problem of Normativity" 
    4:30  Justin Steinberg (Brooklyn College/CUNY): "Spinoza on Practical Reason" 
    5:40  Mike LeBuffe (Texas A&M): "Necessity and Prescriptions in the Ethics"

Contact:. Michael LeBuffe  [cf hier]

Jacques Lacan (1901 – 1981) Spinozistisch psychoanalyticus?

Jacques Lacan omstreeks 1925Lacan, na Freud als de belangrijkste psychoanalyticus van de 20e eeuw beschouwd, injecteerde op jonge leeftijd de psychoanalyse met een snufje Spinoza; en op latere leeftijd voelde hij zich behandeld als Spinoza.

Lacan groeide op in een middenklasse gezin in Montparnasse te Parijs. Hij bezocht een prestigieuze katholieke school, het Collège Stanislas, waar hij als briljante leerling gold, maar niet exceptioneel. Hij excelleerde wel in godsdienst en Latijn. Vanaf zijn schooltijd ontwikkelde hij een levenslange passie voor filosofie en in het bijzonder voor Benedictus de Spinoza en diens nadruk op het idee van Gods bestaan terwijl hij toch door joden en christenen als atheïst werd gezien. Spinoza fascineerde hem. Op het schoolinternaat hing Lacan een diagram van de Ethica op zijn slaapkamer - bepaald een subversieve actie terwijl hij in een katholieke omgeving werd grootgebracht. Dit is te zien als een vroege indicatie voor Lacan's houding ten opzichte van instituties en gezagsdragers.

Na deze opleiding studeerde hij medicijnen en specialiseerde hij zich in psychiatrie met een bijzondere interesse in psychose. Vervolgens begon hij een gewone psychiatriecarrière tot de jaren '30. In 1930 las hij een artikel over paranoia van de toen nog onbekende schilder Salvador Dali (1904-1989) en in 1931 begon hij Freud te lezen. Dit zette hem aan tot een levenslang durend engagement met de omvorming van de psychoanalyse - een transformatie van de psychoanalyse van een theorie over en behandelmethode voor neurose tot een overkoepelende theorie waarmee ook uitspraken over de maatschappij gedaan kunnen worden. Daartoe liet hij zich behalve door Freud tevens beïnvloeden door de structuralistische taalkunde van De Saussure en de structurele etnologie van Lévi-Strauss en… ook Spinoza.

Lees verder...

Een paar uitspraken over Spinoza

Deze ‘herdenkingsdag’ (het vierjarig bestaan van deze weblog) vier ik met een tuiltje citaten, verzameld en vertaald door Jhr. Dr. Nico van Suchtelen ten behoeve van zijn inleiding bij zijn Ethica-vertaling van 1915.

 

Friedrich Schelling (1775 – 1854)
"Niemand mag hopen tot waarheid en volmaaktheid in de filosofie te zullen voortschrijden, zoo hij niet althans ééns in zijn leven zich in den afgrond van het Spinozisme heeft laten verzinken."
[Werke. Erste Abt. Band X.]

 

Wilhelm Windelband (1848 -1915)
"Zijn systeem is misschien wel het meest indrukwekkende begrips-poëem (Begriffsdichtung) dat ooit een menschelijk brein ontsprong; het strikt logische van zijn denken en de klare zuiverheid van zijn overtuiging verzekeren hem de bewondering van het nageslacht. Maar steeds zal ook de onoplosbare tegenstrijdigheid tusschen den gloed zijner godsliefde en de snijdende kilheid zijner wereldbeschouwing de rust afbreuk doen waarin men den geweldigen samenhang zijner gedachten zou wenschen te genieten."
[Geschichte der neueren Philosophie, 1.]

 

Heinrich Heine (1797 - 1856)
“Bij de lectuur van Spinoza grijpt ons een gevoel aan als bij den aanblik der natuur in haar diepst-levende rust. Een woud van hemelhooge gedachten, wier bloeiende toppen in wuivende beweging zijn terwijl de onwrikbare stammen wortelen in de eeuwige aarde. Er is in de geschriften van Spinoza een zekere atmosfeer die onverklaarbaar is. Het is alsof de luwten der toekomst ons er uit tegenwaaien."
[Geschichte der Religion und Philosophie in Deutschland.]

Hij had nog een bekend citaat van Hegel, maar dat sla ik over. In plaats daarvan voeg ik daar nog aan toe:

 

Johann Wolfgang von Goethe (1749 - 1832)

"Die alles ausgleichende Ruhe Spinozas kontrastierte mit meinem alles aufregenden Streben.. und ..machte mich zu seinem leidenschaftlichen Schüler, zu seinem entschiedensten Verehrer.”
["Dichtung und Wahrheit"]

 

De Ethica-vertaling van Van Suchtelen is o.a. hier en hier op een Russische site te lezen. En de tweede uitgave bij de DBNL

Spinoza Center Roetersstraat

Het heeft bijna een jaar geduurd, maar sinds kort is er eindelijk weer een “fatsoenlijke” website van wat begon als het Spinoza Centrum voor Neuro Imaging. Op donderdag 30 september 2010 vond de officiële opening plaats van de eerste locatie van het Spinoza Centrum voor Neuro Imaging op het Roeterseilandcomplex van de Universiteit van Amsterdam (UvA) (uit het persbericht, zie dit blog). De website had als kop “Spinoza Center Amsterdam” dus dat leek mij de nieuwe naam.

Ik schreef in mijn blog erover: “En ja, de Amsterdamse Spinoza Kring (ASK) die zo graag een Spinoza Centrum in Amsterdam wil oprichten (een centrum waarbij het meer om kennismaking met Spinoza zou gaan), kan die naam voor het eigen initiatief dus wel vergeten.”

Of het er iets mee te maken heeft weet ik niet, maar een paar dagen later was die kop (header) van de website verdwenen. Lange tijd ging men met een verminkte website door het leven, maar sinds kort is de website weer ‘ordentelijk’.

Nu lijkt volgens de contact-pagina de naam: Spinoza Center Roetersstraat, terwijl in de kop van de website die als adres heeft www.spinozacenter.nl/ alleen nog sprake is van Spinoza Roetersstraat  en in de tekst van de home-pagina en elders wordt telkens van het Spinoza Center gesproken, hetgeen uiteraard alles bij elkaar toch nog aanleiding kan geven voor misverstand. Het is net of men nog steeds niet goed weet welke naam men zal dragen. In ieder geval is nergens meer sprake van “Spinoza Center Amsterdam”. Dus dat is het in ieder geval niet! Waarvan akte.

Vandaag viert Spinoza.blogse.nl zijn vierde verjaardag

              

Met Thomas van Aquino Spinoza weerleggen - ja, ja

Onlangs wees ik erop hoe je als lezer alert moet zijn op de achtergrond van iemand die Spinoza uitlegt. Zo wees ik onlangs in een blog op hoe de Thomist Bernhard Lakebrink, de schrijver van het Nachwort van de Reclam-uitgave Die Ethik, op sommige plaatsen duidelijk de mist in ging.

Zie hier een video van iemand, een zekere J.T. Bridges die iets aan "history of modern philosophy" doet, en die een globale samenvatting van het eerste en iets van het tweede deel van Spinoza's Ethica geeft en dat dan pareert via wat hij notabene The Thomistic Turn noemt. En dan krijg je allemaal dingen te horen die Spinoza nu juist bestreden heeft, zoals het uitgaan van universalia (als "mensheid") die als vorm aan materie toegevoegd moet worden... enfin het Aristotelische verhaal.
Ik geef het door - als studiemateriaal...

Er wordt af en toe verwezen naar Lawhead. Ik vermoed dat het gaat om William F. Lawhead: The Modern Voyage: 1400-1900, The Voyage of Discovery, A Historical Introduction to Philosophy [Second Edition, Belmont: Wadsworth/Thomson Learning, 2002] - [cf hier]

Lees verder...

Dr. Frank de Graaff (1918 - 1993) had een heel eigen, aparte Spinoza-interpretatie

Het boekje dat aanleiding werd voor mijn blog van 9 september Spinoza over 'de steen in de blaas van een kind' – een steen des aanstoots, was dat van dr. F. de Graaff, Spinoza en de crisis van de westerse cultuur [J.H. Voorhoeve, Den Haag, 1977].

Ik had het boek met die mooie linnen band met de Spinozatekening van François vaak op internet aangeboden gezien, maar weerstond op een heel simpele manier de verleiding om het aan te schaffen. ‘Eenvoudig’ omdat ik niet zo’n zin had in wéér een boek van een theoloog over Spinoza’s schuld aan de crisis in de westerse cultuur, zoals je dat – om enige voorbeelden te noemen – aantreft in Paul Hazard, De crisis in het Europese denken. Europa op de drempel van de Verlichting, 1680-1715 [oorspr. La Crise de la conscience Européenne (1680-1715), 1935 - cf blog] of bij emeritus hoogleraar prof. dr. Rudolf Boon, Ons culturele draagvlak. Wat is er mee gebeurd? [Uitgeverij Aspekt, 2008 - cf blog]. Zo’n beeld riep die titel van De Graaff bij mij op – ik kom zo terug op die vergissing. Maar tijdens de Spinoza-zomercursus van 2010 stond er bij de ISVW in Leusden een antiquair die het ook tussen zijn boekenaanbod had en toen kocht ik het - intussen nieuwsgierig geworden - dan toch maar. Ik begon er in te lezen en kwam aanvankelijk niet verder dan De Graaffs schets van de kabbala, waarin ik nooit van plan ben geweest mij te verdiepen. Maar goed, er iets over weten kan geen kwaad en deze schets die De Graaf bood leek me wel helder, hoewel hij wel een sterke tegenstelling ziet tussen kabbala en messiaans talmoedisme. Maar ik liet het boekje verder liggen.

Bij de voorbereiding van dit blog kwam ik op een site van een De Graaff-kring [hier] de opmerking tegen dat hij speciaal voor het schrijven van dit Spinoza-boek zich ook in de kabbala was gaan verdiepen. Overigens worden op die site allerlei werken van de Graaff besproken, maar niet dit over Spinoza. Elders vind je wel een blog over zijn boek over Nietzsche [hier], maar nergens op internet iets over zijn Spinozaboek. Dat zal dus voor het eerst op dit weblog gebeuren.

Lees verder...

Moet je bij Spinoza zijn voor de multiversum-theorie?

Op verzoek van Wim Klever verspreid ik hier zijn ingezonden brief die deze week in NRC Handelsblad verscheen. Ik ben uiteraard zo vrij daaraan enige opmerkingen toe te voegen.

Multiversum (6)

Dat de (ene) wereld of het (unieke) universum een nog al beperkt perspectief is, is een serieuze natuurwetenschappelijke optie van ondermeer Julian Barbour en Hugh Everett III. Het artikel ‘De vele wegen naar het multiversum’ (wetenschapsbijlage 20 & 21 augustus) ontlokte een lezer de reactie dat reeds in de negen tien de eeuw een zekere Jacob Lorber verdedigde dat er meerdere werelden bestaan. Het is misschien aardig om hier bij op te merken, dat naar het getuigenis van een betrouwbare bron ook onze natuurkundige filosoof Spinoza de opvatting was toegedaan: multos dari mundos. Zijn argument is dat de eeuwige Natuur, ‘die geen delen heeft noch een geheel is’, wegens haar oneindigheid wel uit oneindig veel versies moet bestaan. Elk kruispunt van wegen en factoren is een wereld apart, dat in een andere constellatie en voor andere wezens een andere geaardheid heeft. Op zijn, voor ons wat vreemde, manier formuleerde Spinoza dit aldus: ‘de substantie (= god) bestaat uit oneindig veel oneindige attributen’, waar bij ‘attribuut’ betekent: ‘de manier waar op wij zijn wezen kennen’.

Wim Klever, Capelle aan den IJssel

Lees verder...

How Spinoza Made America Possible...

Op 18 aug. had ik al een blog over David Ives's New Jerusalem met filosofisch festival "Theater and the Age of Reason". De Lantern Theater Company in Philadelphia brengt vanaf 6 oktober het succesvolle stuk over Spinoza van David Ives en laat dat gepaard gaan met een filosofiefestival. Ik kom er hier graag op terug, daar inmiddels het programma bekend is [zie hier]

Als laatste en keynote spreker zal Jonathan Israel een lezing houden onder de titel die ik dit blog meegaf. Hij zal "compare the philosophies of Baruch de Spinoza and founding father Benjamin Franklin, revealing the impact of Spinoza's thinking on the democratic principles that have shaped the United States and left an indelible mark here in Philadelphia."

Op het affiche: de Westertoren in Amsterdam

Spinoza in Hans Küng's Het jodendom: "achter Spinoza kunnen we niet terug"

Eind mei, begin juni verscheen Hans Küng’s Het jodendom. Wezen, geschiedenis en toekomst. Daarmee is de Nederlandse vertaling van de trilogie van deze grote theoloog compleet. Eerder verschenen Het christendom en De islam.

Das Judentum. Die religiöse Situation der Zeit verscheen in 1991. Twintig jaar later dan kwam de vertaling van dit werk dat echt als een handboek is opgezet, met allerlei handige schema’s en overzichten. Het is een werkelijk indrukwekkende prestatie.

 

Hans KüngKüng maakt erg vaak gebruik van de term ‘paradigma’ om aan te geven of een bepaalde verandering een ingrijpende omslag, een nieuwe manier van aankijken tegen … betekende. Zo vindt hij de kabbala, waarvan hij een kort overzicht schetst, geen paradigma en iets dat uiteindelijk wegebde.

Hij geeft ook een relevante schets van Spinoza (§ 'De zaak Spinoza en modern godsverstaan'). Hij typeert hem als: “een van de diepste en meest consequente denkers van een modern levens-, natuur-, wereld- en godsgevoel, die tegelijkertijd waarschijnlijk de meest beschimpte [meistbeschimpfter] filosoof van de vroege nieuwe tijd was.” (p. 233)

Hij vermeldt dat Spinoza’s ‘ethisch traktaat’ door menigeen als “begrippenpoëzie” wordt gezien. Vervolgens geeft hij een schets van het “godsbegrip van het moderne paradigma” dat – via de joodse filosoof Baruch de Spinoza – in de loop der tijd in hoge mate ingang heeft gevonden. En nadat hij daarvan een samenvatting heeft gegeven, zegt hij dat daarover nog veel is te zeggen, maar: “Dit wil ik echter nu al kwijt: achter Spinoza kunnen we niet terug.”(p. 238) Dan citeer ik hier zijn puntsgewijze typering van dat “godsbegrip van het moderne paradigma” (p. 237):

Lees verder...

CALL FOR PAPERS symposium "SPINOZA IN SOVIET THOUGHT"

Van prof. Andrey Maidansky (van Caute.ru) ontving ik de volgende informatie:
de bekende prof. Vesa Oittinen van het Aleksanteri Institute te Helsinki organiseert een internationaal symposium dat op 18 en 19 mei 2012 zal worden gehouden. Thema

 

      SPINOZA IN SOVIET THOUGHT

Geïnteresseerden worden uitgenodigd een opzet voor een paper in te zenden. Zie PDF en website en PDF Seminar invitation

 

Spinoza over 'de steen in de blaas van een kind' – een steen des aanstoots

In mei van dit jaar had ik een serie blogs over de drie verschillende steenmetaforen die Spinoza een bijzondere plaats in zijn geschriften gaf en die daarin een sprekende en levendige rol vervullen [zie de verwijzingen aan het eind van dit blog]. Maar er is nóg een steen. Dat ik die over het hoofd had gezien is niet zo verwonderlijk. Ik had in Gebhardt op ‘lapis’ gezocht, maar er is nog “de steen in de blaas van een kind” (infans, qui calculo cruciatur), die Spinoza noemt in zijn laatste bief van 6 februari 1676 aan Oldenburg – die brief waarin hij ook zegt het terecht te vinden dat iemand die door een dolle hond is gebeten wordt afgemaakt. Op Oldenburg komt dit blijkbaar zó wreed over dat hij leest dat die hond wordt afgemaakt. In die brief dus, licht Spinoza toe “dat niemand God er een verwijt van kan maken dat hij hem een zwakke natuur, bijvoorbeeld een onbeheerste geest, heeft gegeven. Evenals het namelijk van een cirkel dwaas zou zijn te klagen dat God hem niet de eigenschappen van een bol heeft gegeven, of van een kind dat door de steen gekweld wordt dat God hem niet een gezond lichaam heeft gegeven, … etc. ”

Ik kwam deze steen tegen in een boek waarin de auteur op wel vier plaatsen op die steen terugkwam. Ik noem diens naam nog niet en zal over dat boek en die auteur later schrijven. Intussen ben ik benieuwd of een bezoeker van dit weblog wellicht 'n idee heeft uit welk boek ik dit heb, wat dan een indicatie ervoor zou zijn dat dat boek nog gelezen wordt. [In dit blog 'verklap' ik de auteur]

Lees verder...

Gaat de uitreiking van de Spinozaprijzen misschien niet door?

Op maandag 6 juni 2011 werd bekend gemaakt welke onderzoekers dit jaar de NWO-Spinozapremie zouden ontvangen. Deze premie, ook wel Spinozaprijs genoemd, is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Iedere laureaat ontvangt 2,5 miljoen euro. Vervolgens kan men lid worden van de zeer exclusieve "Spinozaclub" van Spinozaprijswinnaars...

Aanstaande vrijdag 9 september zou de uitreiking van de Spinozapremies 2011 plaats hebben. Maar tot heden, woensdag 7 september 2011 18:45 uur staan plaats en programma nog altijd niet op de website vermeld; geen nieuwsberichtje te zien, laat staan dat er aangemeld kan worden door wie de uitreiking bij wil wonen. Beetje slordig van de organisatie van de Spinozaprijs.

Spinozalaureaten Heino Falcke,Patti Valkenburg en Erik Verlinde en NWO-voorzitter Jos Engelen tijdens de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2011 op maandag 6 juni. Credits: NWO/Arie Wapenaar

Spinozalaureaten (vlnr) Heino Falcke, Patti Valkenburg en Erik Verlinde en NWO-voorzitter Jos Engelen tijdens de bekendmaking van de NWO-Spinozapremies 2011 op maandag 6 juni.
[Credits: NWO/Arie Wapenaar]

Lees verder...

Sem Davids (1897 - 1969) afscheid van ’t stille dorp, waar eens Spinoza dacht

Om de verloren zoon. Spinoza weerspiegeld in het geschiedbeeld der Nederlandse Joden 1840-1940 [Balans der Ballingschap VIII/IX. Heemstede, 1986] van Jaap Meijer, over wie ik onlangs een blog had, heeft het gedicht 'Afscheid der Joden van Nederland' van Sem Davids.

Sem Davids was de zoon van een Amsterdamse juwelier. Van 1914-1920 studeerde hij rechten aan de Universiteit van Amsterdam. Daarna werkte hij als journalist van 1922-1924 bij Het Vaderland. In 1927 trouwde hij met M. Bergansius. Van 1924-1940 werkte hij eerst als stenograaf, vervolgens op de buitenland-redactie bij de Telegraaf, waar hij in 1940 op grond van zijn joodse afkomst werd ontslagen. Hij zat vanaf 1942 ondergedoken. Vanuit zijn onderduikadres in Grouw stelde hij een plaatselijk nieuwsbulletin samen op basis van radioberichten; na de oorlog hervatte Davids zijn journalistieke loopbaan bij De Groene Amsterdammer; hij bleef hier werkzaam tot zijn dood, op 31 oktober 1969.

Behalve artikelen voor de krant schreef Davids ook boeken (o.a. over Clemeneau), reisverslagen en vertalingen. Bekend is het gedicht dat hij in de oorlog maakte en publiceerde onder schuilnaam De Bruin: 'Afscheid der Joden van Nederland'. Toen het na de oorlog (1962) werd herdrukt onder z’n eigen naam dateerde hij het “Juli 1942”.
Daar hij er Spinoza in noemt past het op dit weblog; ik breng slechts enige strofen.

Lees verder...

Spinoza met nog elf filosofen uit de Humanistische Canon op tv

Zaterdagmiddag 10 september 2011 om 15:00 uur start de Humanistische Omroep Human een serie van 12 uitzendingen van telkens 25 minuten over denkers die van belang zijn voor het humanistische denken. Presentatie: Farid Tabarki die in gesprek gaat met eigentijdse filosofen als Joep Dohmen, Leon Heuts, Michel Onfray, Nanda Oudejans, Miriam van Reijen en Ad Verbrugge.

De serie werd gemaakt ter gelegenheid van het 65-jarig bestaan van het Humanistisch Verbond.

Achtereenvolgens komen de volgende filosofen aan bod: 1 – Socrates; 2 – Epicurus; 3 - Desiderius Erasmus; 4 - Dirk Volckertszoon Coornhert; 5 - Michel de Montaigne; 6 - Benedictus de Spinoza; 7 - Immanuel Kant; 8 - Mary Wollstonecraft; 9 – Multatuli; 10 - Karl Popper; 11 - Hannah Arendt; 12 - Jean-Paul Sartre [Human.durftedenken]

Miriam van ReijenDe uitzending over Spinoza is op 15 oktober. In de VPRO-gids (deze week in losse verkoop slechts 50 eurocent) staat ter inleiding op de serie een interview met Miriam van Reijen voor wie alles wat Spinoza geschreven heeft klopt. Maar zij is ook al te zien in de eerste uitzending, waarin Socrates centraal staat.
Onderstaande afbeelding illustreert dat VPRO-artikel.

 

       Spinoza, onthulling standbeeld op 14-9-1880
Spinoza, houtgravure van Smeeton Tilly bij gelegenheid van de onthulling van het standbeeld op 14 september 1880 op de Paviljoensgracht in Den Haag. In tijdschrift: Eigen Haart 1880, no. 38, pagina 368, 17 x 18 cm [afbeelding groter - geleend van toenleidschendam-voorburg.nl]
NB je komt ook als uitzendtijden tegen: 14.55 - 15.20 uur

Johns Hopkins University organiseert weer Spinozaconferentie

De jonge Spinoza-scholar, Yitzhak Y. Melamed van de Johns Hopkins University, gaat er wellicht een goede gewoonte van maken om jaarlijks een conferentie over Spinoza te organiseren.

In mei 2010 ging het over Spinoza & German Idealism. Op 18 en 19 september 2011 is het thema: The Young Spinoza: A Philosopher in the Making. Het programma ziet er goed uit. De conferentie is vrij toegankelijk voor het publiek [klik op afbeelding]

Zie hier de PDF van het programma - een programma om jaloers op te zijn!

Aanvulling 19 oktober 2015.
De links hierboven werkten tot voor kort nog wel, maar nu niet meer. Pagina's wellicht gewist daar intussen het boek uitkwam?  Daar ik het nuttig vind dit programma van de John Hopkins University te kunnen bekijken, heb ik het hierna aan dit blog toegevoegd.

Lees verder...

Opening expositie Spinoza en Thorbecke bij Stroom in Den Haag uitgesteld

Hier zit Spinoza en staat Thorbecke in de komende expositie van Hans van Houwelingen "Until it stops resembling itself" bij Stroom in Den Haag.

Het standbeeld van Thorbecke, gemaakt door Ferdinand Leenhoff (onthuld in 1876) staat normaliter op het Thorbeckeplein in Amsterdam. Het standbeeld van Spinoza, gemaakt door Frédéric Hexamer (onthuld in 1880) staat gewoonlijk op de Paviljoensgracht in Den Haag. Nu zijn de monumenten van beiden die zo'n grote betekenis hadden voor onze democratie een keer in één ruimte bij elkaar gebracht. Thorbecke kijkt naar Spinoza van wie hij een tijd lang groot bewonderaar was.

                   Spinoza and Thorbecke at Stroom Den Haag
                                 [photo: Johan van Gemert]

De opening van deze tentoonstelling is uitgesteld tot 23 september (onder voorbehoud) [zie bij stroom.nl]

Zie de blogs van 31 aug. 2011: Amsterdams Thorbeckebeeld van sokkel gelicht, Haags Spinozabeeld volgt - en 1 sept. 2011: Ook 't Haagse Spinozabeeld op weg naar Stroom.

En zie vooral het begeleidende document over Hans van Houwelingen: Monuments, art and public Space [PDF]

Lees verder...

Jaap Meijer (1912 - 1993) was een redelijk felle Spinozafan

Jaap Meijer, Heemstede 1980 - Foto: Bert NienhuisDat de joods-Nederlandse historicus en poëzieschrijver Jaap Meijer, de vader van Ischa Meijer, tevens een grote fan van Spinoza was, lees je dan weer niet in Wikipedia. Hieronder vat ik de informatie uit Wikipedia samen en daar voeg ik dan zijn Spinoza-interesse aan toe.

Jaap Meijer heeft talloze publicaties op zijn naam staan over de geschiedenis van de Nederlandse joden, is de auteur van een biografie van Jacob Israël de Haan, De zoon van een gazzen (1967), publiceerde gedichten – o.a. in het Gronings - onder het pseudoniem Saul van Messel, en gebruikte ook het pseudoniem Gideon van Hasselt.

Jaap Meijer studeerde geschiedenis aan het Nederlandsch Israëlietisch Seminarium in Amsterdam, promoveerde in 1941 bij Jan Romein op Isaac da Costa. Hij werkte van 1941-1943 als leraar aan het Joods Lyceum in de hoofdstad waar hij onder anderen Anne Frank in de klas had. Meijer overleefde met zijn vrouw Liesje Voet en zoon Ischa Meijer tijdens het concentratiekamp Bergen-Belsen. Jaap Meijer en zijn vrouw waren beiden zwaar getraumatiseerd door hun oorlogservaringen. Na de oorlog emigreerde het gezin, dat inmiddels was uitgebreid met dochter Mirjam en jongste zoon Job, voor enige tijd naar Paramaribo, waar Meijer enige tijd als rabbijn werkzaam was. Hij werd benaderd om de geschiedenis van het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog te schrijven, maar liet het afweten. Loe de Jong nam de klus aan.

Jaap Meijer overleed enkele weken na zijn vrouw Liesje. Hij is begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Herfstlaan in Heemstede. In plaats van een grafsteen is er een hardstenen paaltje met afgeronde kop en de inscriptie RR - 293 H. In 2008 publiceerde historica Evelien Gans het eerste deel van de dubbelbiografie Jaap en Ischa Meijer; Een joodse geschiedenis 1912-1956 [Prometheus, 2008]. In dit deel komt Spinoza nog niet voor; ik ben benieuwd of dat in het tweede deel wel het geval zal zijn (hetgeen toch zou moeten).

Enige van zijn werken zijn

Lees verder...

20 september boekpresentatie 'The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica' aan Jonathan Israel

Jonathan IsraelMisschien vroeg u zich – met mij – af, toen u de data zag in het blog van 30 augustus 2011 over “Jonathan Israel 'Democratic Enlightenment' promotietoer”: wat doet professor Israel op 20 september? Want die datum was nog vrij.

Wel inmiddels kreeg ik van een bezoeker van dit weblog deze mededeling door:

“On September 20 the book presentation of The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica, edited by Leen Spruit and Pina Totaro, will take place at the Jewish Historical Museum in Amsterdam. The first copy will be handed over to Prof. Jonathan Israel.”

Op de websites van Brill en het Joods Historisch Museum is hierover niets te vinden - misschien betreft het een besloten bijeenkomst.

Nu wordt ook begrijpelijk dat bij Brill het boek nog steeds als 'Forthcoming Title' vermeld staat.

Lees verder...

Ook 't Haagse Spinozabeeld op weg naar Stroom

Als vervolg op het blog van gisteren, hier de foto van Hans van Houwelingen, waaruit duidelijk blijkt dat ook Spinoza's beeld van zijn Haagse sokkel is gelicht om naar de tentoonstelling van Van Houwelingen in Stroom Den Haag vervoerd te worden. Zie daarover meer in het vorige blog.

Lees verder...