Leo Shestov over met bewustzijn begiftigde stenen

Leo ShestovOp 4 december 2009 had ik een blog over “Lev Shestov (1866-1938) en zijn haat-fascinatie verhouding met Spinoza.” Onlangs ontdekte ik dat een Russische site, waarop veel Engelse vertalingen van Shestov te vinden waren en waarnaar ik een link had, verdwenen is. Maar dezelfde teksten zijn nog wel hier te vinden. Ik heb er weer eens naar teksten van hem over Spinoza gesnuffeld.

In zijn werk Athens and Jerusalem waaraan hij twintig jaar werkte en dat hij in 1937 voltooide en dat wel als de bekroning van zijn werk wordt gezien, geeft hij een kritisch overzicht van de geschiedenis van de westerse filosofie vanuit zijn kijk op de destructieve knechting die het rationalistische denken de menselijke geest zou hebben opgelegd.

Hieronder geef ik mijn vertaling van een paragraaf waarin hij op een merkwaardige manier op Spinoza reageert. Zie waar hij hem wegzet.

Lees verder...

Luis Rogelio Nogueras (1945 - 1985) sobre Una Idea De Spinoza, Ética, Xlix

Luis Rogelio NoguerasCubaanse dichter, essayist, romanschrijver en scenarioschrijver, ook cartoonist en filmmaker. Een veelzijdig getalenteerde intellectuele revolutionair. Hij zou een overweldigende persoonlijkheid hebben gehad; iemand die heel sympathiek gevonden werd. Hij werd liefdevol Wichy, de roodharige genoemd.

Z’n eerste dichtbundel verscheen in 1967. Nadat hij een onderscheiding had gekregen van de Escritores y Artistas de Cuba (UNEAC), de Cubaanse schrijvers- en kunstenaarsbond, is zijn ster niet meer van de hemel verdwenen.

Zijn meest onverwachte boek, bijna ondenkbaar in de starre officiële cultuur, was een in 1977 gepubliceerde thriller, Y si muero mañana  (En als ik morgen sterf). Het werd een succes, mede daar de UNEAC het de prijs van de beste Cubaanse roman van het jaar toekende. Het was de eerste keer dat een dergelijke roman werd onderscheiden.

Zijn volgens sommigen mooiste werk zou El Brigadista [de Brigade] worden, een filmepos uit 1977 over jongeren die aan het begin van de revolutie (in 1961) het comfort van hun huizen in de steden achter zich laten om naar het platteland te trekken waar ze de ongeletterden onderwezen en het dagelijks leven van de boeren deelden.

Mij interesseert hier zijn gedicht El Caballo Alado (sobre Una Idea De Spinoza, Ética, Xlix) [Het gevleugelde paard (over een idee van Spinoza, ethiek, Xlix)] dat op vele tientallen sites te vinden is.

Lees verder...

Luis de Góngora y Argote (1561 - 1627) haalde de Ethica

Luis de Góngora, geportretteerd door Diego VelázquezDeze beroemde Spaans dichter en toneelschrijver werd wel met Homerus vergeleken. Hij kwam uit een rijke familie, z’n vader was rechter. Als dichter nam hij de achternaam van zijn moeder om het ‘puur christelijke’ te benadrukken. Op vijftienjarige leeftijd begon hij aan de universiteit van Salamanca een rechtenstudie. Toen hij in 1585 op 24-jarige leeftijd La Galatea publiceerde werd hij als buitengewoon dichter erkend door schrijver Miguel de Cervantes(van Don Quijote). In 1605 werd hij priester gewijd; een tijdje werkte hij als kapelaan van koning Filips III. Met de dichter Quevedo (die tegenwoordig als de grootste uit deze periode wordt gezien) voerde hij een levenslange felle vete. In 1626, een jaar voor zijn dood, werd hij ernstig ziek, raakte in coma en toen hij weer bij bewustzijn kwam bleek zijn geheugen ernstig te zijn aangetast.

Spinoza bezat twee exemplaren van diens dichtwerken, zo blijkt uit de inventarislijst die na zijn dood door de notaris is opgemaakt. Aan het einde van dit blog citeer ik de beschrijvingen uit de recente catalogus van het boekenbezit van Het Spinozahuis.

Het is dan ook uiterst waarschijnlijk*) dat Luis de Góngora de “Spaanse dichter” (Hispano Poëtâ) is, waarnaar Spinoza verwijst in het scholium bij stelling 39 van het vierde deel van de Ethica. In dat scholium licht Spinoza toe wat hij verstaat onder “het sterven van een lichaam”: “het moment dat zijn delen in zo een toestand terechtkomen dat hun verhouding van beweging en rust verandert.”

Lees verder...

Maria Trepp, Rorty en Spinoza

Maria TreppDe van origine Duitse en germaniste Maria Trepp had (heeft tijdelijk nog) een VolkskrantWeblog. Dit heeft ze verhuisd naar http://passagenproject.com/blog/. Inmiddels heeft ze een aantal vroegere blogs gewist - of ze is die mogelijk bij het overzetten per ongeluk kwijtgeraakt.

Veel van haar blogs zijn behoorlijk bozig (ze voert strijd – een soort jihad - tegen Wilders, tegen de Burke Stichting en apart Andreas Kinneging en Bart Jan Spruyt en zo nog de een of ander). Maar op dinsdag 12 juni 2007 had ze een aardige blog naar aanleiding van het overlijden van Richard Rorty. Daarin had ze een interessant citaat van Rorty over Spinoza overgenomen. Ik kwam het bij mijn surfacties af en toe tegen.
En nu is dat weg!
Maar ik heb het in Googles cache teruggevonden en geef dat tekstje graag hier een plekje op dit weblog, voor het ooit helemaal verdwenen is. Het ligt mooi in het verlengde van het vorige blog, waarin Spinoza met Socrates wordt vergeleken. Met deze overname wil ik helemaal niet zeggen dat ik het volledig eens ben met Rorty’s voorstel voor verhoging van het belang van verbeelding t.o.v. de ratio; maar ik herken er de kritische benadering van Spinoza door Santayana en anderen in.

Hierna dan dat blog van Maria Trepp waarin ‘M.T.’ uiteraard staat voor Maria Trepp.

Lees verder...

Spinoza zien als een Socrates?

Het zal een vorm van deformatie zijn. Nadat ik al een aantal jaren intensief met Spinoza bezig ben, is hij als een soort norm of model in mijn hoofd gaan zitten. Dat werkt vervolgens op de manier zoals Spinoza in IIEP18s het verschijnsel associatie uitlegt: “Bij het zien van de sporen van een paard in het zand springt een soldaat bijvoorbeeld onmiddellijk van de gedachte aan een paard over op de gedachte aan een ruiter en vandaar op de gedachte aan oorlog enzovoort; een boer echter springt van de gedachte aan een paard op de gedachte aan een ploeg en de akker enzovoort. Iedereen springt zo overeenkomstig de manier waarop hij gewend is de beelden der dingen te rang-schikken van de ene op de andere gedachte over.” (vert. Henri Krop).

Zo komt bij een blogger over Spinoza, wanneer hij eens wat anders leest, zoals momenteel Xenophon, Herinneringen aan Socrates, in de vertaling van Cornelis Verhoeven, onherroepelijk waar hij over Socrates leest, steeds de gedachte aan Spinoza op. Het beeld dat Xenophon van Socrates oproept, roept bij mij Spinoza naar boven: z’n levensstijl, z’n waardenschaal, z’n ideeën over het belang van vriendschap, z’n ontregeling van hoe mensen gewoon zijn over dingen te denken, z’n voorrang geven aan het voorbeeldig leven volgens de eigen uitgangspunten, enzovoort.

Lees verder...

Freier Wille

Psychotherapie en psychiatrie zitten vol nauwelijks verborgen veronderstellingen over de vrije wil. Dat blijkt uit de  openingstekst (die ik hierna citeer) van het aan de vrije wil gewijde thema-nummer in 2007 van No:os, een Oostenrijks “Zeitschrift für Logotherapie und Existenzanalyse”, van het ABILE - Ausbildungsinstitut dat een aanpak voorstaat volgens de zin-georiënteerde therapeutische benadering van Victor Frankl.

Een bezoeker van dit weblog, Rob van der Hoeden, attendeerde mij (waarvoor mijn dank) op het op internet vrijgegeven magazine dat geheel gewijd was aan het thema Freier Wille (klik op afbeelding). De naam van Spinoza komt er alleen in voor doordat verwezen wordt naar het boek van Damasio dat in het Duits als Spinoza Effekt is vertaald. Uit de inhoud: 
Ÿ Willensfreiheit - Ein Zitatenpatchwork
Ÿ Menschenbild, Sinnbarrieren und Freiheit: Eine Metapher der Psychotherapie
Ÿ Der freie Wille – eine kulturelle Illusion?
Ÿ Über die Freiheit des geistigen Willens in uns: Eine philosophische und „laienhafte“ Auseinandersetzung mit den Professoren Wolf Singer und Wolfgang Prinz [Am 15. Juli 2005 hat die angesehene Hamburger deutsche Wochenzeitung »DIE ZEIT« ein Streitgespräch zwischen Wolfgang Prinz und Wolf Singer über Neurowissenschaften und den freien Willen veröffentlicht.] Lees verder...

Hippolyte Taine (1828 –1893) gezakt wegens zijn Spinozisme

Van deze Franse filosoof, historicus, schrijver en criticus, tijdgenoot van Ernest Renan (1823 – 1892), is de uitspraak:

              “Hegel est un Spinoza multiplié par Aristote.”

Ik trof de uitspraak aan in René Wellek: Geschichte der Literaturkritik, 1750-1950, [Theil III, Walter de Gruyter, 1977]: "Hegel ist ein mit Aristoteles multiplizierter Spinoza." Dit vond ik wel een fraaie typering en dit werd de aanleiding voor dit blog, dat ik voorbereidde door eerst gisteren het blogje te brengen met de vraag wie deze uitspraak kende.

Google brengt je naar een pagina van Welleks boek die door books.google niet in beeld wordt gebracht zodat verder speurwerk nodig is. Mark Wijering achterhaalde toch dat het citaat kwam uit “sa vie et sa correspondance (1903-1907). Rob van der Hoeden meldde dat de uitspraak staat aan het slot van een brief die Taine op 16 november 1851 aan Prévost-Paradol schreef. Blijkbaar was Hippolyte Taine zelf ook wel tevreden over zijn vondst, want in zijn boek Les philosophes français du XIXe siècle [Hachette, 1857] schreef hij op blz 126 over Hegel:

C'est Spinoza multiplié par Aristote, et assis sur cette pyramide de sciences que l'experience moderne construit depuis trois cents ans. [Dit is Spinoza vermenigvuldigd met Aristoteles, en zittend op de piramide van de moderne wetenschap die de moderne ervaring gedurende  drie honderd jaar opbouwde.] [books.google]

Tot zover de aanleiding voor dit blog.

                               

Lees verder...

Van wie is deze uitspraak?

 

  Hegel est un Spinoza multiplié par Aristote

 

 

Genevieve Lloyd (1941) Spinoza and the philosophical life: Living with necessity [2]

In vervolg op het vorige blog over Genevieve Lloyd wijd ik hier enige aandacht aan haar recentste boek. In een interview dat Alan Saunders op 28 februari 2009 met Genevieve Lloyd had over dit boek op ABC Radio National (alwaar ook een transcriptie van het gesprek staat), zegt ze:

“Spinoza is regarded as having rejected freedom, and indeed he did reject free will. But the striking thing is that despite vehemently rejecting free will as an illusion and a superstition, he did piece together an alternative way of thinking of freedom as the understanding of necessity. A strange way for us to think of it, because we think now of freedom as being the antithesis of necessity. But through Spinoza, we can now reckon it with ancient Stoics, with older ways of thinking, which did stress the interconnection of freedom and necessity. So part of what I'm doing in this book also is by way of a public relations exercise, if you like, to promote Spinoza, as an alternative to the much more familiar Cartesian model.”

Providence Lost HARDCOVERHet laatste boek van Genevieve Lloyd is: Providence Lost (Harvard University Press, 2008). Wie associeert dit niet meteen met het gedicht Paradise Lost dat John Milton tussen tussen 1658 en 1663 schreef? We zitten er meteen mee in Spinoza’s eeuw. Ze zal toch niet met een boek komen Providence Regained? Nee, zo schrijft ze in haar inleiding die bij Amazon is in te zien, ze is niet van plan ‘to argue for an revival of providence’.

Het is vanuit dit boek dat ze zal spreken in de reeks ‘Concerning the Postsecular’ aan het Centrum voor Humanistiek aan de UU en tijdens de jaarvergadering van de Ver. Het Spinozahuis (zie vorige blog).

Lees verder...

Genevieve Lloyd (1941) Spinoza and the philosophical life: Living with necessity [1]

Genevieve LloydWerd vorig jaar Moira Gatens uit Australië naar Nederland gehaald om enige colleges te geven, nu komt Genevieve Lloyd (Emeritus Professor in Philosophy, University of New South Wales, Australië), komende maand naar Nederland om een aantal openbare en besloten colleges te geven. [Zie aan het eind*]

 

VoorkantGenevieve Lloyd schreef diverse boeken, waarvan lange tijd haar eerste haar het bekendst maakte: The Man of Reason: 'Male' and 'Female' in Western Philosophy [Routledge, 1e 1984, 2e 2002].

Ook schreef ze meerdere boeken over Spinoza en ontwikkelde zich tot een gewaardeerde autoriteit in het Spinozisme.

Het grappige, als je dat zo mag zeggen, is dat ze toen ze haar eerste boek, The Man of Reason, schreef nog nauwelijks iets met Spinoza had en waarschijnlijk nog weinig van hem wist. Wie nu van haar autoriteit in de Spinozakunde op de hoogte is, zou misschien denken dat The Man of Reason over Spinoza gaat, toch immers dé man van leven naar de rede! Maar Spinoza komt in dat boek dat over gender gaat, helemaal niet voor; zijn naam wordt slechts eenmaal genoemd.

Ze vat zelf samen: “By the Man of Reason I mean the ideal of rationality associated with the rationalist philosophies of the seventeenth century.” Als ik het wel begrepen heb interesseert haar “the symbolic gendering of philosophical notions.” Ze behandelt Plato, Philo, Augustinus, Aquinas, Descartes, Hume, Rousseau, Kant, Hegel, Sartre en De Beauvoir. Niet Spinoza dus.

Lees verder...

Twee openbare colleges aan de VU Brussel over Spinoza

In het kader van de leerstoel 'De Nederlanden in de wereld' vanwege het Algemeen Nederlands Verbond, houdt prof. dr. Wiep van Bunge dit jaar weer twee openbare colleges aan de Vrije Universiteit Brussel over historische en biografische aspecten m.b.t. Spinoza. [cf ANV]

op donderdag 19 mei over Vondel en Spinoza?

op donderdag 26 mei over Spinoza en de collegianten

Tijd: 14:00 - 16:00 uur

Plaats: Campus Vrije Universiteit Brussel, gebouw D, lokaal 3.05

[Hier bij ANV PDF van het programma]

Lees verder...

Karl Löwith (1897 – 1973) "Spinoza. Deus sive natura"

Deze in München geboren Duitse filosoof, protestant, maar van joodse afkomst, was student bij Heidegger. In 1928 ‘habiliteerde’ hij bij Heidegger met Das Individuum in der Rolle des Mitmenschen. Löwith moest Duitsland verlaten vanwege het Nationaal-Socialistische regime, en in 1933 hielp Heidegger hem aan een fellowship in Rome, waar hij van 1934 tot 1936 woonde.*) In 1936 trok hij naar Japan, dat hij wegens de alliantie van Japan met het Derde Rijk in 1941 verliet voor de VS. In 1952 keerde hij terug naar Duitsland en werd op voorspraak van Gadamer benoemd tot professor in de filosofie in Heidelberg, wat hij bleef tot zijn emiritaat in 1964.

Het meest bekend werd hij met Von Hegel zu Nietzsche, waarin hij de neergang van de Duitse Klassieke filosofie beschrijft, en Weltgeschichte und Heilsgeschehen. Zur Kritik der Geschichtsphilosophie, waarin hij de problematische relatie tussen theologie en geschiedenis aan de orde stelt. Hij ziet een tweespalt tussen de antieke cyclische geschiedenisopvatting en het joods-christelijke geschiedenisbegrip dat eschatologisch, profetisch en teleologisch is. Hij behoort tot degenen volgens wie het secularisme in een dialectische beweging direct voortkwam uit de religieuze traditie.

In een tekst van Theo H. Zweerman kwam ik het volgende citaat van Löwith over Spinoza tegen. Voor K. Löwith heeft de geschiedenis van de moderne filosofie zijn culminatie in Spinoza. Hij schetst Spinoza's filosofie als een naturalisme:

  

"Nur wenige haben in unserer Zeit die Grösse Spinozas begriffen, die darin liegt, dass er mit einer fast übermenschlichen, wenn nicht unmenschlichen Absage an menschliche Schwäche der einen Natur aller Dinge ihre Wahrheit zurückgab."

K. Löwith: Gott, Mensch und Welt in der Metaphysik von Descartes bis zur Nietzsche. Göttingen, 1967, p. 250.
[Daarin hoofdstuk "Spinoza: Deus sive natura", 197-251]

Lees verder...

Terugblikje op de boekpresentatie van de door Jan Knol hertaalde KV

Toch nog even een terugblikje op de boekpresentatie van afgelopen dinsdag 19 april 2011, die de Wereldbibliotheek had georganiseerd om de hertaling van de "Korte verhandeling over God, de mens en zijn geluk" door Jan Knol te promoten.

Ik had iemand gevraagd om mij zo mogelijk een paar fotootjes van de gebeurtenis te bezorgen. De fotootjes zijn niet erg goed - toch hebben we er een bescheiden impressie van de "gebeurtenis" mee. 

Koen van Gulik, directeur van Uitgeverij Wereldbibliotheek, sprak een welkomstwoord in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. 

Hier heeft Jan Knol een exemplaar van het boek overhandigd gekregen.  

 

 

 

 

Jan Knol sprak vervolgens over Spinoza en de vrije wil.

 

 

 

 

 

 

 

 

Vervolgens hield Wiep van Bunge, voorzitter van Vereniging Het Spinozahuis, een inleiding over De jonge Spinoza.

 

 

Lees verder...

John Berger: Bento's Sketchbook

Bentos-sketchbook-frontcover Volgende maand verschijnt bij Verso van John Berger: Bento's Sketchbook. A meditation, in words and images, on the practice of drawing.
Zie hier op wikipedia meer over John Berger die veel over kunst schreef. Een klassieker is zijn Ways of Seeing (1972).

De uitgever:
"The seventeenth-century philosopher Baruch Spinoza—also known as Benedict or Bento de Spinoza—spent the most intense years of his short life writing. A sporadic draughtsman, he also carried with him a sketchbook. After his sudden death, his friends rescued letters, manuscripts, notes—but no drawings.

For years, John Berger has imagined finding Bento's sketchbook without knowing what its pages might hold, but wanting to see the drawings alongside his surviving words. When one day a friend gave Berger a beautiful, virgin sketchbook, John said “This is Bento's!” and he began to draw, taking his inspiration from the philosopher's vision.

The result is Bento's Sketchbook—an exploration of the practice of drawing and a meditation on how art guides our gaze to the world: to flowers, to the human body, to the pitilessness of the new world order and the forms of resistance to it."

Dat vind ik wel grappig. Zo vaak heb ook ik al de dagdroom gehad dat ik op een rommelmarkt een oud schetsboekje vind, en dat ik aan de  vierde tekening aan een zekere gelijkenis met Masaniello kan zien dat het van Spinoza afkomstig moet zijn (de aanwijzing van Colerus). Hier dus een verwante ziel - een die kan tekenen, waaraan ik na m'n kindertijd, waarin je nog alles kan, beter niet meer kan beginnen.

Lees verder...

Petrus van Balen (1643 – 1690) bekend met - ook bekende van Spinoza?

Doordat Henri Krop in de derde en laatste bijeenkomst over de TIE naar Petrus van Balen’s boekje “De verbetering der gedachten” verwees, heb ik antiquarisch de uitgave van de herontdekker M.J. van den Hoven aangeschaft (Ambo reeks: ‘Geschiedenis van de wijsbegeerte in Nederland, Baarn, 1988).

Van den Hoven biedt daarin een informatieve inleiding over de stand van de uitgaven in de logica en wetenschapsleer in de 17e eeuw. Het werd me duidelijk dat Krop er – terecht – goed gebruik van had gemaakt bij zijn inleiding.

 

Ik had wel eerder over Van Balen gelezen in Jon. Israel’s Radicale Verlichting en in Mannen rond Spinoza van Wim Klever, waarin hoofdstuk 10 gaat over “Petrus van Balen over de sanering van ons denken.” Klever is heel enthousiast over de ontdekking van dit boekje van Van Balen in wie hij een 100% volgeling van Spinoza ziet die diens filosofie (en niet allen de TIE) heeft verwerkt en voor de gewone mensen heeft doorgegeven. Hij schreef zijn boekje in het Nederlands en met op het titelblad zijn eigen naam:

"De verbetering der gedachten omtrent waarheid en valsheid: Of Waare LOGICA Leerende, hoe elk alle dingen in klaarheit sal begrijpen, in sekerheit oordeelen, en met geluk onthouden; waar in 't Onderscheit van de Oude en Nieuwe Denkkonst, en de voortreffelijkheit van de laatste boven d'eerste is te sien. Samen-gestelt door Doctor Petrus à Balen. Tot Rotterdam, Gedrukt by Pieter Tonneman, Papier-verkoper, by den Doelen, Anno 1684."  [Zo luidde het titelblad van de eerste uitgave; hiernaast staat het titelblad van het eerste deel van de tweede uitgave).

Lees verder...

Willem van Herp (Antwerpen c. 1614–1677)

Er zijn weinig raakvlakken laat staan overeenkomsten tussen de filosoof Benedictus de Spinoza en de schilder Willem van Herp op het feit na dat ze beiden in de 17e eeuw leefden. En dat ze in hetzelfde jaar stierven, Spinoza op 21 februari 1677 (op 44 jarige leeftijd) en Van Herp op 23 juni 1677 (op 63 jarige leeftijd). Een overeenkomst is verder dat ze zich beiden nogal met de “verbeelding van de godsdienst” bezig hielden, zij het dan wel op heel verschillende wijze.

En vandaag, op Goede Vrijdag, is er in het christendom de herinnering aan de doornenkroning van Christus, waarvan Van Herp dit schilderij maakte, en doornen verwijzen tevens naar de naam van Spinoza. Daarmee hebben we de raakvlakken wel zo ongeveer gehad. Het laatste is de aanleiding dat ik vandaag dit blogje over Van Herp maak.

Lees verder...

Spinoza’s “half consequente” nominalisme

Een van de vragen die Henri Krop afgelopen zaterdag meegaf als mogelijke discussievraag was: "het zgn. nominalisme – in hoeverre is het in overeenstemming te brengen met zijn [Spinoza's] rationalisme?" De discussiegroep waaraan ik deelnam, kwam aan de behandeling van deze vraag niet toe, maar mij bleef hij bezighouden.

In zijn gedegen inleiding op Petrus van Balen's De verbetering der gedachten, schrijft M.J. van den Hoven: "Spinoza wordt over het algemeen niet als nominalist gezien," maar H.G. Hubbeling besprak in zijn onvolprezen Spinoza’s methodology (1964) het nominalisme van Spinoza - terecht volgens mij. Hij stelde, zoals meestal gebeurt, nominalisme tegenover realisme en bekeek dan hoe Spinoza daarmee omgaat. Ik ga betogen dat Spinoza soms iets daartussenin voor ogen had.

Illustratie op de cover van Spinoza ou la prudence van Chantal Jaquet        En laat hem zelf intussen maar een beetje verbaasd kijken... 

Nominalisme is een term die zijn wortels heeft in de middeleeuwse universaliënstrijd die enige eeuwen in beslag nam, waarin men (de theologen en filosofen) strijd leverde bij de overgang van de (neo)platoonse duidingen van de realiteit naar de almaar sterkere invloed van de Aristotelische filosofie, nadat van Aristoteles meer en meer boeken via de Arabische route geleverd konden worden. In deze strijd, waarin het uiteindelijk om de ontologische status van de universalia (de algemene begrippen) te doen was, ontstonden twee kampen die uiteindelijk getypeerd werden als de realisten versus de nominalisten. Voor de ‘realisten’ – meestal van neoplatoonse herkomst - hadden de algemene, universele begrippen die wij vormen van de dingen (ideeën of ideaaltypen als ‘de mens’, ‘de hond’, ‘het paard’ ‘de rechtvaardigheid’ e.d.) een werkelijk bestaan (ergens in een ‘ideeënrijk’). Zij vormden de ‘vormen’ waarmee of aan de hand waarvan de individuele dingen gevormd werden. Hoe Platoonser men was, des te meer was men geneigd om die ideaaltypen of Platoonse ideeën als de echte werkelijkheid en de concrete aardse dingen als een schijnwereld, als fenomenen, op te vatten.

Lees verder...

Een waardevolle toevoeging aan Spinozaboek

Herman De Dijn: De affecten en het ethische leven. Spinoza’s radicaal nieuwe visie op ethiek als een natuurlijk fenomeen. Mededelingen vanwege Het Spinozahuis, nr 101, Uitgeverij Spinozahuis, 2011.

Deze uitgave betreft de nadere uitwerking van de voordracht die De Dijn hield bij de jaarvergadering van de Vereniging Het Spinozahuis (VHS) op 8 mei 2010. Aan de nummering te zien zijn er nog drie Mededelingen in productie. Vorige week kregen de leden van de VHS de brochure toegezonden, samen met de uitnodiging voor de jaarvergadering die op 14 mei a.s. in Rijnsburg zal worden gehouden.

Op de rustige, zorgvuldige en systematische manier die we van hem gewend zijn geeft Herman De Dijn nog eens een uitleg van Spinoza’s ethiek. Het is een fraaie aanvulling op zijn boek Spinoza, de doornen en de roos [Pelckmans Klement, Kapellen, 2009]. Dat blijkt ook wel uit de vele verwijzingen naar hoofdstukken uit dat boek.

Lees verder...

Das Wolfenbütteler Gespräch in 1780

„Schwerlich wird sich in der Geschichte der Literaturkritik wie in der Geschichte der Philosophie ein vergleichbares Gespräch finden lassen wie das zwischen dem aufgeklärten Literaten Gotthold Ephraim Lessing und dem philosophischen Schwärmer Friedrich Heinrich Jacobi im Sommer des Jahres 1780 in Wolfenbüttel. Dies gilt sowohl hinsichtlich der kontroversen Einmütigkeit des Gesprächsablaufs wie hinsichtlich der Wirkung, die genau das Gegenteil von dem einbrachte, was die Veröffentlichung des Gesprächs beabsichtigte.“

VoorkantZo begint Heinz Gockel de paragraaf over Spinoza in zijn boek Mythos und Poesie (1981). Het is een van de fascinerendste episoden in de geschiedenis van de Duitse filosofie en in de Spinoza-receptie in het bijzonder.

Sir Frederick Pollock schreef in zijn boek Spinoza His Life and Philosophy (1880): “If a date is to be fixed for the birth of modern Spinozism, it must be Lessing's conversation with Jacobi in 1780. But many years before that time Lessing had been in correspondence with Moses Mendelssohn about Spinoza." (p. 373 cf books.google) Lees verder...

Een HOVO-syllabus over Spinoza's filosofie

Vandaag kwam ik dit tegen:

Dr. Fabiola Jara, (cultureel antropologe aan de Utrechtse Universiteit ) & Dr. Jos Scheren  (niet academisch werkzaam filosoof) gaven voor HOVO Utrecht in 2009 een cursus over de filosofie van Spinoza en schreven daarvoor de syllabus: HET VRIJE DENKEN EN HANDELEN VOLGENS BENEDICTUS DE SPINOZA. Deze 10 colleges zijn in deze syllabus weergegeven en als PDF op internet te vinden. Het is een heel eigen inleiding in de filosofie van Spinoza geworden, waarin ze meermalen voor mij heel aparte gezichtspunten aandroegen. Ze baseren zich sterk op Gilles Deleuze. Behalve diens cursussen die hij in Vincennes gaf en die op internet te vinden zijn heeft Nederland nu ook zijn vindplaats van op hun beurt weer sterk op hem gebaseerde lessen.

Lees verder...

Pogingen tot ontraadseling van het BreinGeheim

Vanavond om 21:25 uur op Nederland 2 is de eerste van zes uitzendingen van Omroep MAX in april en mei waarin Charles Groenhuijsen het breinonderzoek presenteert onder de titel BreinGeheim. Het programma 'onderzoekt' de ontwikkeling van het menselijk brein vanaf het prille tot en met het rijpe brein.

Veel Spinozisten trachten vooraan te zitten bij hoe de ontsluiering van het BreinGeheim in z'n werk gaat en vooral hoe daarover wordt gesproken - hoe de ontdekkingen worden geduid. Maar het populair-wetenschappelijke programma brengt vooral 'news-you-can-use' en geeft 'adequate tips' over hoe je je brein in topconditie houdt [hier]. Of bestuderen van breinkraker Ethica daaronder valt? 

Het Nationaal Initiatief Hersenen & Cognitie (NIHC)verleende medewerking door onderzoekers aan te leveren. Aan de eerste aflevering over het babybrein doet Margriet Sitskoorn van de Universiteit van Tilburg mee. In de laatste aflevering vertelt Peter Hagoort, initiatiefnemer van het NIHC, over het belang van hersenonderzoek. Over de tussenafleveringen is nog niets te vinden.

Lees verder...

Enig nieuws over de Spinozafilm die Rudolf van den Berg aankondigde

In een blog van 14-02-2011 trok ik de conclusie: "Als de Spinozafilm nog doorgaat, dan waarschijnlijk zonder hoofdrolspeler Ramsey Nasr." Dit deed ik daar het bericht erover dat heel lang op de site van Ramsey Nasr had gestaan zonder toelichting was weggehaald. Maar  op 14 maart 2011 verscheen het bericht: Ramsey Nasr speelt in drie nieuwe films. Daarin is te lezen:

“De speelfilm over het leven van de filosoof Spinoza tenslotte, waarin Ramsey Nasr de hoofdrol zal spelen, is vanwege het drukke schema van de regisseur Rudolf van den Berg, verschoven naar 2013, of wellicht najaar 2012.”

Rudolf van den Berg heeft op zijn site het bericht staan: Spinoza (in development)

“Biopic from Holland’s Golden Age. What is a good life? Seeking the key to a harmonious existence, the philosopher Spinoza finds himself confronted by the most terrifying obstacles. The tale of a Seventeenth Century hero.
SPINOZA. Screenplay: Rudolf van den Berg. Shooting planned for 2012.
Produced by San Fu Maltha and Jeroen Koolbergen in a co-production between Fu Works, Cadenza Films and Human.“
Lees verder...

Marcus Steinweg's Spinoza Theater: Eine Ontologiekomödie in 26 Bildern

Tijdens het Bijlmer Spinozafestival van Thomas Hirschhorn dat in mei en juni 2009 gehouden werd, gaf de Berlijnse filosoof  Marcus Steinweg die veel met Hirschhorn samenwerkt, dagelijks een van zijn lessen. Erg druk was het er meestal niet en zo'n foto als deze heeft dan een wat zielige uitstraling - daar zit je dan met je goede wil. Maar hij hééft niets zieligs en heeft bepaald iets te bieden. Volg om dat te merken de Youtube-video aan 't eind van dit blog van een lecture die hij gaf over filosofie.

 

Deze maand gaat bij Merve van Marcus Steinweg uitkomen:

Spinoza Theater: Eine Ontologiekomödie in 26 Bildern [Broschiert] Merve (April 2011)

"Das Spinoza Theater ist ein Stück für eine unbestimmte Anzahl von Schauspielern. Es geht um das Denken von Spinoza. Dieses Denken stellt die Frage nach Gott und dem Verhältnis des Menschen zu ihm neu. Seine Aktualität liegt darin, jegliches Jenseits zu bestreiten, ohne der Frage nach der Transzendenz in der Immanenz auszuweichen. Die Idee ist, Philosophie als Komödie aufzuführen, die sich an alle richtet, die niemanden ausschließt. Schon deshalb, weil es keinen Ausgang gibt aus der einen Welt, soll das Spinoza Theater philosophische Universalität demonstrieren. Das Komödiantische der Philosophie liegt in der Insistenz auf Fragen, die ihr Vermögen an seine Grenzen führen und in der zum Lachen reizenden Selbstüberforderung, die jedes Denken bleibt. Marcus Steinweg hat das Spinoza Theater für Thomas Hirschhorns The Bijlmer Spinoza Festival (Amsterdam) geschrieben, wo es im Mai und Juni 2009 in 52 täglichen Aufführungen unter Hirschhorns Regie mit Freiwilligen vor Ort aufgeführt wurde. Im Anhang finden sich ein neuer Text "Philosophie des Theaters" von Marcus Steinweg, sowie einige Fotos der Amsterdamer Inszenierung und das programmatische Statement "Toward Precarious Theater", in dem Thomas Hirschhorn seinen Begriff des Theaters definiert."

Lees verder...

Is het niet waar?

De filosoof en zenleraar aan het Zen Centrum Amsterdam, André van der Braak, deed vorig jaar in een blog, waarin het verder over boeddhisme ging, en passant een bewering die wel eens enig serieus waarheidsgehalte zou kunnen hebben: 

Spinoza wordt in Nederland alom gewaardeerd zonder dat zijn filosofie serieus wordt genomen

Wat een enge, zielige en bange column schreef Bart Jan Spruyt voor het Nederlands Dagblad

“Het secularisme heeft de wind mee, zoals de brede steun in de Kamer voor het wetsvoorstel tegen de rituele slacht duidelijk maakt. Er is een blanke, liberale, seculiere meerderheid in Nederland die haar waarden en normen overal wil doorvoeren. Wat voor wereld wordt de wereld van deze seculieren? Wat ze zich er zelf bij voorstellen weet ik niet precies. Over de uitkomst zullen ze best optimistisch zijn, want hun historicus Jonathan Israel heeft laten zien dat hun idealen sinds Spinoza aan een onstuitbare opmars bezig zijn en dat alle verzet eigenlijk maar halfslachtig en tot mislukken gedoemd is.”

Bart Jan  SpruytDit schrijft dr. Bart Jan Spruyt in een lange column waar de angst voor links van afdruipt en waarbij hij die angst alleen maar weet te bezweren door allerlei mensen vooral belachelijk te maken. Als een wat zielige en angstige man komt hij over, deze Bart Jan Spruyt (1964).

Lees verder...

Montesquieu (1689 - 1755) en Spinoza

In 1748 verscheen het bijna encyclopedische levenswerk van Charles-Louis de Secondat, baron de la Brede et de Montesquieu: De l’Esprit des lois (Over de geest van de wetten) dat direct grote invloed had en behield op het denken over recht en politiek. Hij had er zijn ervaring als bestuurder en politicus (hij was president van het parlement van Bordeaux) en als reiziger door Europa en veel lees- en denkwerk in verwerkt. Hij onderscheidde drie staatsvormen: de republiek, de monarchie en de despotie. Hij toont aan dat er geen universeel goede bestuursvorm en wetgeving bestaat, hoogstens de basisregel m.b.t. de ‘geest’ ervan, namelijk dat ze passen bij de omstandigheden en de mentaliteit van het betreffende land en zijn bevolking. Elk volk heeft z’n eigen staatsinrichting en wetten nodig. Montesquieu bepleit dan ook aanpassing van wetten aan fysieke en sociale factoren (klimaat, staatsvorm, welvaart, bevolkingsdichtheid, religie).

Montesquieu, C. de: Over de geest van de wettenVoor het eerst sinds 1787 verscheen enige jaren terug een integrale Nederlandse vertaling: Charles de Montesquieu: Over de geest van de wetten. Vertaling en nawoord Jeanne Holierhoek. Boom, Amsterdam, 2006.

Als grootgrondbezitter en wijnbouwer, president van het Parlement van Bordeaux en lid van de Académie Française behoorde Montesquieu tot de elite van het Ancien Régime. Derhalve moest hij niets hebben van een radicale maatschappelijke omwenteling. Montesquieu behoorde dan ook tot wat Jonathan Israel in zijn Radical Enlightenment en Enlightenment Contested als de Gematigde Verlichting typeert. 

Juist deze De l’Esprit des lois neemt Israel in zijn inleiding tot de Radicale Verlichting – hij noemt het ‘dat monument van de Gematigde Verlichting’ (p. 26) - als ‘klassiek voorbeeld’ ervan hoe de ‘traditionalisten’ trachtten de afstand tussen de Gematigden en de Radicalen te verkleinen door, zoals de jezuïeten deden, het boek scherp aan de kaak te stellen als ‘Spinosiste et déiste’, daar het normen en wetten als natuurlijke menselijke bedenksels beschouwde. Ook de ‘Lettres Persanes’ (1721) zouden vol Spinozistische morele ideeën hebben gezeten.

Lees verder...

Derde en laatste Verhandeling over de verbetering van het verstand

Zaterdag 16 april was de derde en laatste bijeenkomst in de voorjaarscursus die de Ver. Het Spinozahuis in het Spinoza Lyceum te Amsterdam organiseerde. Dr. Henri Krop sprak over het wetenschapsfilosofisch aspect van de Verhandeling over de verbetering van het verstand (TIE).

Henri Krop begon met de paradigmawisseling over hoe er in de 17e eeuw gedacht werd dat de natuur in elkaar zit. Descartes had het over de natuurwetten waarmee (bijna) alles begrepen zou kunnen worden. En Spinoza benadrukte dat dat ook gold voor de mens en zijn geest. Er ontstond ook een breuk met betrekking tot de logica. Aristoteles had als eerste die discipline wat betreft de regels van het denken geformuleerd. Van de 17e tot het eind van de 19e eeuw werd logica een onderdeel van de wetenschap, waarin wordt onderzocht hoe wij denken. Dat begon met Bacon’s Novum Organum. Deze nieuwe vorm van logica zou men ook wetenschapstheorie kunnen noemen, maar beter is het te spreken van kennisleer ofwel epistemologie.

dr. Henri Krop

Lees verder...

Spinozaboek in de oorlog geëtaleerd

Van 16 april t/m 8 mei worden in het Amsterdamse Stadsarchief foto’s tentoongesteld die in 1941 en 1942 gemaakt werden door de NSB-fotograaf Bart de Kok. Ze zijn ook te zien via de beeldbank van het Stadsarchief op internet. De Kok, die overtuigd NSB'er was, had de opdracht gekregen 'politieke gebeurtenissen' vast te leggen. De foto's moest hij afleveren bij de Duitsers, inclusief de negatieven. Zonder toestemming gaf hij de foto's echter ook aan een bekende van hem, Jozef van Poppel. Deze man, die eveneens voor de Duitsers werkte, verstopte de afdrukken aan het einde van de oorlog in het huis waar ze nu gevonden zijn. De foto's laten zien hoe de joden werden behandeld door de bezetter. De afbeeldingen tonen onder meer het 'ariseren' van het Amsterdamse straatbeeld. Zo worden joodse straatnaamborden verwijderd en vervangen door niet-joodse straatnamen. Ook is te zien dat Joden worden lastiggevallen en gearresteerd en dat joodse diamanthandelaren worden beroofd. Eén van de foto’s toont de etalage van een boekhandelaar met prominent uitgestald het Spinozaboek van W.G. van der Tak.
De fotograaf wilde er waarschijnlijk het statement mee maken: dat dit toch eigenlijk niet kon... 

Zie ook bij nos.nl

De ene Spinoza-twitter na de andere

Zie dit blog van 9 april over filosofische Twittercanon. Vandaag verscheen daarop een reactie van Ruud Hosgen. Ook deze krijgt uiteraard een plaatsje op dit spinozaweblog. Zeker waar Spinoza in die fraaie cartoon van Cyprian Koscielniak zo schuchter  kijkt naar al dat getwitter.
[Klikken op de afbeelding geeft een beter leesbare tekst]

 

Lees verder...

Het Montessori Lyceum Amsterdam speelde in 1975 Spinoza van Dimitri Frenkel Frank

Wat ik op internet tegenkwam...

Enthousiastelingen hebben een uitvoerige website gemaakt met veel informatie over de toneelstukken die vanaf 1935 door het schooltoneel van het Montessori Lyceum Amsterdam werden opgevoerd.

In 1975 werd Spinoza van Dimitri Frenkel Frank opgevoerd. Dit stuk, een historische evocatie van de filosoof, schreef Frenkel Frank voor het Holland Festival 1964. [Zie dit blog]

Het Montessori Lyceum Amsterdam oogste succes met de opvoering van het stuk. De site biedt allerlei informatie, veel foto’s en zelfs is de geluidsopname te beluisteren van een opvoering van dit stuk tijdens een internationaal toneelconcours in Brussel waarbij het MLA de tweede prijs won.
Leuk zulke historische reconstructies op internet.
De betreffende pagina's zijn nog maar kort geleden naar het internet gebracht.

     

Spinoza opnieuw als betaalmiddel – nu als Preuvenemintlap 2011

Dit “Spinozanieuws” uit mijn woonplaats kan ik uiteraard op dit weblog niet negeren.

Al vele malen, dit jaar voor de dertigste keer, wordt eind augustus op ‘t Vrijthof te Maastricht het zgn. Preuvenemint gehouden. Dat is een Bourgondisch en enigszins elitair culinair festijn waarin allerlei restaurants en traiteurs acte de présence geven; van de opbrengst ontvangen diverse goede doelen vervolgens een cheque. De betaalmiddellen wordt dan gevormd door de Preuvenelappen en de Preuvenecheque. Studenten van de Kunstacademie worden uitgenodigd ontwerpen ervoor in te dienen en deze uitdaging vormt elk jaar een aardige wedstrijd, want het Struyskommitee, de organisator van dit jaarlijks culinair festijn, kiest het beste ontwerp dat vervolgens in flinke oplage wordt gedrukt.

Twee groepen studenten presenteerden hun project en het zestal: Sabine Matzkeit, Mariële Pagnia, Alexandra Sellin, Ena Kasumovic, Andrea Frencken en Maren Krause, ging strijken met de eer. Hun project, waarin de ‘oude’ guldenbiljetten werden getransformeerd naar Preuvenemintlap 2011 werd door de jury als winnaar uitgeroepen. En zo keren Frans Hals, Jan Pieterszoon Sweelinck en Benedictus de Spinoza terug in een Preuvenemint-look.  

   

Zie hoe de kunstenaressen in spé Spinoza een trompet aan de mond zetten. De foto is genomen door Hans van Eijsden op 't Vrijthof waar van 25 tot en met 28 augustus 2011 het 30e Preuvenemint zal worden gehouden. [Van hier]

Gian DiDonna schreef toneelstuk 'Bento'

Door een stuk dat vandaag verscheen in het Amherst Bulletin, kan ik weer een Spinoza-toneelstuk toevoegen aan de verzameling die ik via dit weblog aanleg. Amherst Bulletin brengt een portret van de uit New York afkomstige, nu in Shutesbury wonende toneelschrijver Gian DiDonna. Hij heeft inmiddels 12 toneelstukken op zijn naam staan, maar hij begon zijn carrière als toneelspeler. Hij volgde alsnog een master’s-programma aan het Goddard College in Plainfield.

Zijn eerste script was "Bento" (1999) over de 17e eeuwse filosoof Baruch Spinoza, waarmee hij datzelfde jaar als finalist bij de New Play Lab Competition in Valdez, Alaska, een eervolle vermelding kreeg.

Ook schreef hij een stuk over Descartes: Renati the King, dat onlangs is uitgegeven.

Bij historische karakters als Descartes and Spinoza, "I almost feel like I'm bringing [the characters] back to tell the truth that they couldn't at the time," he said, "that there's an aspect of justice in it." In "Bento" it's Spinoza who receives the justice. In "Renati the King," subtitled "A Phantasmagoric Tragi-comedy," the justice goes to the historical record. In the play, DiDonna imagines the final days of a barking-mad Descartes, revealing him as the hypocritical poseur DiDonna believes he was. Along the way it has something to say about the folly of choosing status over solidarity and about the constancy of love." [Hier

Lees verder...

Zorgelijk aureool over de verworven vrijheid

Inzoomen

Geen woord over Spinoza in recent uitgegeven boek over vrijheid.

Joep Dohmen & Maarten van Buuren: De prijs van de vrijheid. Denkers en schrijvers over moderne levenskunstAmbo, Amsterdam 2011

Uitgeverij Ambo over dit onlangs uitgebrachte boek:

‘Vrij waarvan? Vrij waartoe!’ – Friedrich Nietzsche

‘De vrijheid irriteert mij.’ – Michel Houellebecq

“In de moderne tijd maakte de mens zich los uit de ketenen van Kerk en Staat. Dankzij filosofie, wetenschap en technologie maakte de Verlichting een einde aan bijgeloof en dwaling, dwang en onderwerping. Daardoor moet de autonome mens zelf zijn leven vormgeven. Intussen blijkt lang niet iedereen ingenomen met deze zegeningen van de emancipatie. De vrijheid blijkt even vaak een last als een lust.

Literatuurwetenschapper Maarten van Buuren en filosoof Joep Dohmen analyseren de conditie van de moderne mens aan de hand van lichte en donkere schrijvers en filosofen – van Montaigne tot Houellebecq en van Foucault tot Pascal Mercier. Wat verschijnt is een rijk palet van levenshoudingen: vitale en krachtige, maar ook sombere en sceptische. Sommige auteurs geloven heilig in de vrijheid, anderen zijn de wanhoop nabij. Hoe hoog is de prijs van de vrijheid?”

Lees verder...

Presentatie van de hertaling van Spinoza’s KV op 19 april

Dat de "Korte verhandeling over God, de mens en zijn geluk" is hertaald en bezorgd door Jan Knol zal bezoekers van dit weblog niet zijn ontgaan. Ik kwam op 4 april als eerste met mijn bespreking van dit wat alle aspecten betreft fraai verzorgde boekje [zie hier].

Die - lovende - bespreking was wel wat voortijdig, want Uitgeverij Wereldbibliotheek en Vereniging het Spinozahuis gaan deze eerste hertaling in modern Nederlands van dit vroege werk van Spinoza nog presenteren tijdens een bijeenkomst op

dinsdag 19 april, 20.15 uur in de

Aula van de Universiteit van Amsterdam, Singel 411 te Amsterdam

Het programma:

Ÿ       Welkomstwoord van Koen van Gulik, directeur van Uitgeverij Wereldbibliotheek

Ÿ       Inleiding van Jan Knol, de hertaler van de Korte verhandeling, die zal spreken over Spinoza en de vrije wil

Ÿ       Inleiding van Wiep van Bunge, voorzitter van Vereniging Het Spinozahuis over De jonge Spinoza

Ÿ       Afsluiting door Koen van Gulik

Toegang: gratis,
graag vooraf plaatsen reserveren via info@wereldbibliotheek.nl

 

Reason is the slave of the passions

De zogenaamde “Meester van het huisboek” was als graveur actief in de jaren 1475-1490. Hij maakte onder meer deze kopergravure die getiteld is                                         Aristoteles en Phyllis
en die later de uitleg kreeg: of de zinnelijkheid beteugelt de wijsheid.

Toen moest Spinoza met de Ethica nog komen, waarvan de titel van het vierde deel luidt: “Over de menselijke slavernij oftewel de krachten van de hartstochten.” En ook Hume nog met zijn: “reason is the slave of the passions.”

De filosofen lijken het nogal eens, behalve wellicht in de aanpak.

Lees verder...

De Spinoza van Michael Della Rocca

Spinoza van Michael Della Rocca [Routledge, 2008] is een heel aparte inleiding in de filosofie van Spinoza, met – uiteraard – accent op de Ethica. Een boek om het ene moment te bewonderen, het andere moment te verguizen. Een boek om blij en een boek om boos van te worden.

Toen het bijna twee jaar geleden uitkwam, schafte ik het meteen aan en begon er met interesse in te lezen. Het is helder geschreven, hoewel je er best wel ingewikkelde passages in tegenkomt, maar die domineren niet het geheel. Maar op ongeveer 2/3e deel voelde ik me er toch erg ongemakkelijk bij en legde het, na nog wel het laatste hoofdstuk gelezen te hebben, terzijde zonder er, zoals ik van plan was, een blog aan te wijden. Ik zou later wel zien, wilde – om het boek recht te doen - eerst nog eens herlezen en heroverwegen.

Welnu, dat ‘later’ is nu aangekomen. Ik heb het boek herlezen en nu in z’n geheel. Gelukkig maar, want het voorlaatste hoofdstuk, “From PSR to Eternity”, biedt - hoewel discutabel - een heel mooi uitzicht.

Er loopt een rode draad door het hele boek en dat versterkt de eenheid van zowel het boek als de indruk die ontstaat over alle delen van Spinoza’s filosofie, want die laat Della Rocca grotendeels aan bod komen: zijn metafysica, ‘filosofie van de geest’, psychologie, zijn ‘morele filosofie’(zoals Della Rocca die noemt) en zijn politieke filosofie en filosofie van de religie. En die rode draad is voor Della Rocca: de PSR, the Principle of Sufficient Reason. De formulering van het principe stamt van Leibniz, maar degene die het ’t consequentst en op alle fronten hanteerde volgens Della Rocca is ‘aartsrationalist’ Spinoza; die het op zijn manier formuleerde in 1p11d2: “Men moet van elk ding een oorzaak of een reden kunnen aanwijzen waarom het wel of niet bestaat.”

Lees verder...

Carl Schmitt (1888 – 1985) over Spinoza

Carl SchmittCarl Schmitt, de van huis uit Duitse katholieke staatsrechtgeleerde en politieke filosoof, publiceerde in de jaren twintig en dertig, ten tijde dus van de Weimar Republiek die in 1918 was ontstaan, een reeks van politieke pamfletten waarin hij Weimars parlementaire democratie afwees en de invoering van een autoritaire staat bepleitte. Hij maakte deel uit van de zgn. Conservatieve Revolutie, een groepering van extreemrechtse publicisten die reactionaire gemeenschapsidealen paarden aan een modern vertrouwen in de maakbaarheid van de samenleving. Opportunistisch ondersteunden ze hoe de nationaal-socialistische NSDAP gebruik maakte van de vrijheid die de democratie bood, om diezelfde democratie te bestrijden. De opkomst van het nationaal-socialisme en de machtsovername door Hitler werden door deze Conservatief Revolutionairen dan ook toegejuicht. Na de machtsovername door de nationaal-socialisten maakte de extreemrechtse katholieke en antisemiete staatsrechtgeleerde Schmitt snel carrière als ‘kroonjurist van het Derde Rijk’. Hij bekleedde diverse publieke ambten en zou het nasi-regime met juridische argumenten ondersteunen. Het meest berucht is wel zijn artikel ‘Der Führer schützt das Recht’ uit 1934, waarin hij de buitengerechtelijke executie van tweehonderd politieke tegenstanders van Hitler met een beroep op het recht vergoelijkte. Lees verder...

Denker des Vaderlands is duidelijk geen Spinozafan

Op 1 april had ik het blog “Hoe staat de Denker des Vaderlands tegenover Spinoza?” Op de Spinozadag 2008 in Paradiso had hij zich voorgesteld als ‘een Spinozafan’  - een beetje tot verbazing van sommigen, waaronder deze blogger.

Vandaag neemt hij in een interview door Peter Henk Steenhuis in Trouw onder de titel “Leven naar de mores die je predikt” een aantal filosofen en politici de maat op de vraag hoe geloofwaardig ze zijn als hun echte leven niet strookt met hun woorden. Wat betreft “overeenstemming van leven en leer” komen van hoog tot laag aan bod: Jan Tinbergen, Willem Drees sr., Wouter Bos, Wim Kok, Jack de Vries, Simone de Beauvoir, Jean Jacques Rousseau. Zo ontstond dan de “Schaal van Achterhuis”.  

Dat is voor mij aanleiding om Hans Achterhuis de maat te nemen. Op de gestelde vraag zou een echte Spinozafan namelijk als eerste aan Spinoza gedacht hebben: als de filosoof die het meest opvallend leefde in overeenstemming met zijn filosofie. Sinds Pierre Bayle daarop wees is dat beeld zo ongeveer gemeengoed geworden. Maar toen Hans Achterhuis in 2003 de eerste Pierre Bayle-prijs voor algemene cultuurkritiek kreeg uitgereikt, gaf hij eerlijk toe nog nooit van Bayle te hebben gehoord!

Nu heeft hij indirect eigenlijk toegegeven helemaal geen Spinozafan te zijn.

'Herem' voor Spinoza Fellow en 'vredesfilosoof' Richard Goldstone?

Richard Goldstone, gerenomeerde joodse Zuid-Afrikaanse oud-rechter, voormalig Spinoza Fellow en 'Haagse vredesfilosoof', voorzitter van de internationale commissie die de strijd in de Gazastrook eind 2008-begin 2009 onderzocht, zou 'een ander rapport' hebben geschreven, als de commissie toegang had gehad tot informatie die nu beschikbaar is. Dat schreef Goldstone zaterdag 2 april in een opiniestuk in The Washington Post. ''Wij weten nu veel meer over wat in de Gaza-oorlog gebeurde dan toen ik de commissie voorzat'', aldus Goldstone.

De strijd kostte dertien Israëliërs en ongeveer 1400 Palestijnen het leven. De commissie concludeerde in haar eindrapport dat zowel Israël als de Palestijnse beweging Hamas, die in de Gazastrook aan de macht is, tijdens de 22 dagen durende strijd in 2008-2009 oorlogsmisdaden en mogelijk ook misdaden tegen de menselijkheid heeft gepleegd. 

Een commissie van onafhankelijke deskundigen die vervolgens onderzocht wat met de aanbevelingen van Goldstone’s commissie was gedaan, ontdekte later dat Israël veel tijd en geld heeft gestoken in onderzoek naar vierhonderd beschuldigingen van wangedrag in Gaza. Hamas had niets onderzocht. Goldstone schrijft nu dat de raketten die Hamas op Israël afvuurde, 'met opzet en zonder onderscheid op burgerdoelen waren gericht'. Het doelwit van de aanvallen van Israël waren niet in de eerste plaats burgers.

Lees verder...

Spaans leren met Spinoza

Gisteren bracht de 16-jarige Mexicaanse scholiere Alinka Bezares Garcia een schoolwerkstuk over Spinoza naar Youtube. Ik haal het hier naar binnen voor wie Mexicaans-Spaans wil leren én wil horen hoe een middelbare scholiere in Mexico iets aan Spinoza doet...

     

De (onbestaanbare) homo liber of vrije mens en "het echte leven"

Hier mijn kleine bijdrage aan het thema van de Maand van de filosofie: "het echte leven."

Een jaar geleden, in een blog van 18 april 2010 met de titel “Is Spinoza net zo keihard als Augustinus?” schreef ik uitvoerig over stelling 72 van het Vierde deel van de Ethica: Een vrij mens handelt nooit bedrieglijk, maar altijd te goeder trouw.

Ik had moeite met de stelligheid, het ‘altijd’ dat maakte dat er voor Spinoza geen enkele uitzondering bestond, zoals hij in het bijbehorende scholium nog eens benadrukte. Hoe kon dit stroken met het streven van elk ding om in zijn bestaan te volharden? Zijn antwoord op die vraag die hij uitdrukkelijk behandelt, bevredigde mij niet.

Ik ga mijn bezwaar-argumenten niet herhalen en verwijs daarvoor naar dat blog. Bij herlezing sta ik nog geheel achter dit mijns inziens helder geschreven stuk. De reacties erop gaven wel enige relevante en interessante aandachtspunten, maar bevredigden mij nog steeds niet. De kwestie verschoof naar de achtergrond, maar bleef wringen.

Tot ik dit weekend de laatste paragraaf van het vijfde hoofdstuk van het boek van Michael Della Rocca, Spinoza, las, dat precies over deze kwestie gaat. (Binnenkort ga ik meer over dit boek schrijven). Ook daar: “[t]he “always” is problematic, for does Spinoza really want to say that reason dictates that we should never deceive others, not even in the most dire situations [..]?”

Precies mijn kwestie dus. En ook hij verwijst bij de behandeling van de kwestie naar Kant.

Lees verder...

Spinoza gezien als niet alleen ketterse jood maar ook onmessiaanse marraan

Graag wil ik degenen die geïnteresseerd zijn in de belangstelling die joden uit de Weimarperiode hadden in Spinoza, waaronder vooral Leo Strauss, wijzen op een interessant hoofdstuk van Bruce Rosenstock dat gepubliceerd wordt in een boek dat dit jaar zal verschijnen bij het Moses Mendelssohn Zentrum für Europäisch-Jüdische Studien: Paolo Ferruta, Hanna Lotta Lund, Anna Dorothea Ludewig, (Hrsg.) Versteckter Glaube oder doppelte Identität? Das Bild des Marranentums im 19. und 20. Jahrhundert.

Dat hoofdstuk is getiteld: “’In the Grip of the Theologico-Political Predicament’: Baroque and Weimar Marranism.” Het is hier momenteel als DOC te vinden (voor zolang het duurt).

Rosenstock, die al vaker over het ‘marranisme’ schreef, beschrijft hier waarom er zoveel interesse was van joden uit de Weimar-generatie voor het 17e eeuwse marranendom – en voor Spinoza. Hij ziet parallellen in de vergelijkbare vraagstukken waar ze voor staan: het leven in de diaspora temidden van een moderne staat die z’n eisen stelt. Gershom Scholem en Walter Benjamin zagen, zoals Scholem het omschreef in zijn ‘Verhaal van een vriendschap’ (met Benjamin) het probleem als de vraag: was het jodendom nog een levend erfgoed of ervaring, eventueel in ontwikkeling, of bestond het alleen nog als kennisobject? Volgens Rosenstock is dat precies wat Leo Strauss omschreef als het ‘theologisch-politieke probleem’. De spirituele inhoud van het jodendom was bij de marranen onvermijdelijk vervaagd vanwege het generaties lang onjoods moeten leven. Maar de messiaanse hoop was gebleven. En het was daarom dat juist zoveel nakomelingen van de marranen het ‘tegenwettelijke’ messianisme van Sabbatai Sevi waren gevolgd. Voor Strauss had het ‘theologisch-politieke probleem’ alles te maken met het leven van het joodse volk in andersconfessionele of geseculariseerde context. In de diaspora, de Galut, tot de komst van de Messias die hen zal verzamelen en verlossen – een theologisch kader met als basis de goddelijk geopenbaarde uitverkorenheid en de van God gegeven joodse wet. Lees verder...

Spinoza in de twittercanon van grote denkers

Deze tekst was al door Leon Heuts ingebracht in een reactie bij het blog van 3 april (Filosofie teruggebracht tot gekwetter van grote denkers), maar ik vond het wel leuk om het stuk over Spinoza ook in de vorm waarin het donderdag in de krant stond, hier te plaatsen nadat ik het van een bezoeker van dit weblog heden ontving.     

         

Spinoza onder 'nieuwe non-fictie'

Ik vond de vermelding van de hertaling van Spinoza's KV door Jan Knol zo leuk staan in de rubriek "nieuwe non-fictie" in Trouw dat ik het als plaatje naar dit weblog haal.

                     

Spaanse auteur Vicente Serrano won met boek over Spinoza Spaanse Essay-prijs

El filósofo vallisoletano Vicente SerranoVanochtend ineens vele tientallen berichten op internet: de Spanjaard Vicente Serrano, auteur van het boek La herida de Spinoza. Felicidad y política en la vida posmoderna [De wond van Spinoza. Geluk en politiek in het postmoderne leven] won de 39e Premio Anagrama de Ensayo [Anagrama Essay Prijs] met deze reflectie op de leer van Spinoza, waarin hij de theorieën onderzoekt van de zeventiende eeuwse filosoof over de waarde van liefde, ethiek en de aanvaarding van de dood. De prijs bestaat uit een bedrag van 8.000 euro.

De jury bestond uit Salvador Clotas, Gubern Román, Xavier Rubert de Ventos, Fernando Savater, Vicente Verdú en rapporteur Jorge Herralde en zou uit 140 boeken hebben moeten kiezen.

Lees verder...

Passage over 'wilsvermogen': een duistere tekst?

Onlangs had ik een discussie met iemand die behoorlijk goed in de Ethica is gedoken, over de betekenis van de tekst in het midden van het scholium bij stelling 48 in het tweede deel ervan (die ik zo dadelijk zal citeren). In de laatste twee stellingen en het zeer lange scholium bij de laatste stelling dat ook wel beschouwd wordt als het appendix bij dat tweede deel, is Spinoza bezig met uit te leggen dat er geen ‘absolute of vrije wil’ bestaat. Hij doet dat ondermeer door uit te leggen dat er in onze geest helemaal geen vermogen of faculteit ‘wil’ en ook niet ‘verstand’ bestaat, alleen maar ideeën en wilsuitingen.

Midden in dat scholium bij 48 is daar dan ineens te lezen (in de vertaling van Henri Krop):

“Alvorens verder te gaan, moet ik hier echter de aandacht vestigen op het feit dat ik onder de wil, het vermogen om te bevestigen en te ontkennen versta en niet de begeerte. Het is het vermogen waarmee de geest waarheid of onwaarheid bevestigt of ontkent en niet de begeerte waarmee de geest iets verlangt of van iets een afkeer heeft.”

Voor mij is duidelijk dat Spinoza hier nauwkeurig de opvatting geeft die hij bestrijdt; dit vermogen bestaat wat hem betreft immers niet. Hij definieert het a.h.w. om duidelijk te maken wat het precies is dat hij ontkent! Dat dit, wat hij zó omschreven heeft, niet meer is dan een algemeen begrip – dus een niet in werkelijkheid bestaand gedachteding.

Maar mijn gesprekspartner houdt vol: het citaat geeft niet de opvatting weer die Spinoza bestrijdt, maar bevestigt haar juist.
Hoe kun je dat zo lezen?
Lees verder...

Boek over politiek en religie (Democratie als cultus) met veel Spinoza

Dr. Marin Terpstra is als Universitair Docent Sociale en Politieke Wijsbegeerte verbonden aan de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij promoveerde in 1990 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen op het proefschrift De wending naar de politiek. Een studie over het gebruik van de begrippen 'potentia' en 'potentas' door Spinoza in het licht van de verhouding tussen ontologie en politieke theorie. Hij was ook een flinke poos bestuurslid van de Ver. Het Spinozahuis. Hij schreef over aspecten van de geschiedenis van de politieke theologie en publiceerde teksten over Bataille, Hobbes, Schmitt, Spinoza, Nietzsche. Tot voor kort waren op zijn website diverse van zijn artikelen, toespraken en recensies vrij te lezen, maar sinds kort zijn die links teruggenomen*, want nu is er dit boek, waarin vele van die artikelen en toespraken zijn omgewerkt:

Marin Terpstra: Democratie als cultus. Over politiek en religie. Boon, Amsterdam, 2011.

Het gebeurt niet vaak dat er over ‘politieke theologie’ wordt geschreven. Aan de benaderingen van secularisering die Charles Taylor in zijn boek A Secular Age onderscheidt, voegt Terpstra een eigen variant toe: “secularisering is de voortzetting van theologie met andere middelen.”

Het gebeurt eveneens niet vaak dat een politicologisch boek, of een boek over democratie verschijnt met zoveel aandacht voor de betekenis van Spinoza (en voor bestrijdingen van de ideeën van Spinoza, zoals door Carl Schmitt en Leo Straus).

Lees verder...

Praeter homines

 

Buiten mensen
kennen wij in de natuur geen enkel ding
in de geest waarvan wij ons kunnen verheugen
en met wie wij vriendschap
of een vorm van gemeenschap kunnen aangaan.

Ethica IVcap26

 

Vasthouden aan de sterke punten van Spinoza’s filosofie

Voorafgaande aan de lezing van Herman De Dijn, afgelopen zaterdag, ontspon zich in het Spinoza Lyceum een „hooglopende“ discussie naar aanleiding van een recente bijeenkomst waarbij sprekers van het Amsterdamse Spinoza-Centrum (van Victor Lamme) en ook Herman Philipse hadden opgetreden.

In die meningenstrijd ging het over de vraag hoeveel zin het (nog) had om “in deze tijd” nog over ‘geest’ te spreken. We zouden van het concept ‘geest’ moeten zien af te komen, want daarmee zouden we volstrekt niet meer serieus genomen worden. Wilden Spinozisten serieus genomen worden door de Lammeren en de Philipsen dan… konden ze beter accepteren dat je met ‘geest’ niet meer aan boord kon komen.
Hoezo? Bestond het lichaam-geest-thema ineens niet meer? Was de kwestie opgelost? Of als een non-issue ontmaskerd (zoals ooit de Duivel?).

Mijn benadering was dat juist door het vasthouden aan de twee attributen die – in onze ervaring - de werkelijkheid kenmerken (en dus wél te spreken over ook de ideële/geestelijke aspecten) Spinozisten goed geëquipeerd zijn om reductionistische wetenschappers enerzijds en spirituele zwevers anderzijds kritisch en gedegen weerwoord te kunnen geven.

Een dezer dagen kwam ik een tekst tegen die m.i. behulpzaam is om dit alles nog een goed voor ogen te stellen.

In het gedegen hoofdstuk van Wolfgang Röd over Spinoza in: Geschichte der Philosophie: Die Philosophie der Neuzeit 1: Von Francis Bacon bis Spinoza [Volume 7 van Geschichte der Philosophie]. Uitgever C.H.Beck, 1999]

had Röd aan het slot ervan een fraaie paragraaf 8. Perspektiven der Spinoza-Deutung [pag. 235 – 237]

Ik neem deze paragraaf in dit blog graag over en beveel ze van harte ter lezing aan. Juist aan de twijfelenden van eind vorige week. Als het gaat om "Spinoza en wetenschap" waarschuwt Röd voor twee eenzijdige benaderingen.

Lees verder...

Herman Melville (1819 - 1891) Spinosa: A lion in brain, in life a lamb

Herman MelvilleDeze typering van Spinoza stamt uit Melville’s boeklange gedicht Clarel: A Poem and Pilgrimage in the Holy Land (1876). Wij kennen Melville van Moby Dick of de walvis - het onheilsverhaal over de wraakzuchtige kapitein Ahab die zijn schip en bemanning te gronde richt in zijn jacht op de witte walvis die hem een been had afgebeten - en Billy Budd de zeeman dat pas tientallen jaren na zijn dood werd uitgegeven. Maar hij schreef ook dit uiterst lange gedicht Clarel dat in 1876 in twee delen verscheen. Het is met z’n vier delen, z’n 150 canto’s en bijna 18.000 regels het langste gedicht uit de Amerikaanse literatuur, langer ook dan de Illias, de Aeneis en Paradise Lost. Hij heeft er ruim twintig jaar aan gewerkt.

Het gedicht vertelt over de reis die een jonge theologiestudent,  Clarel, vol geloofstwijfels maakt naar Jerusalem en door het Heilig Land in de hoop z’n geloof te vernieuwen op de plaatsen waar Jezus geleerd en geleden had. Al zijn eigen geloofstwijfels, heel z’n innerlijk leven heeft Herman Melville erin uitgeschreven, heen en weer slingerend tussen geloof en twijfel. Ook Spinoza komt in Clarel voor en wel als een ‘visionair’ en met de typering als in de kop van dit blog opgenomen.

In Gethsemane ontmoet Clarel de tegenpolen Vine en Rolfe. Rolfe is protestant maar ook een religieuze scepticus die historische sporen zoekt om de vraag naar Christus’ goddelijkheid te beantwoorden. Vine is een kalme man wiens geloofsvoorbeeld Clarel hoopt te kunnen navolgen. Samen gaan ze op zoek naar belangrijke plekken in het Heilige Land, zoals naar de wildernis waar Johannes de Doper predikte, en naar Bethlehem. Onderweg ontmoeten ze Margoth, een afvallige joodse geoloog die spot met het geloof.

Lees verder...

Eeva-Liisa Manner (1921 – 1995) schreef Spinoza-gedicht

Eeva-Liisa Manner (1921 - 1995)Finse dichteres, toneelschrijfster en vertaalster. Ze werd geboren in Helsinki, maar bracht haar jeugd door in Vyborg (Viipuri), vlak boven Sint Petersburg. Ze begon haar leven als publicerend dichter in 1944 met Mustaa ja punaista (Zwart en rood). Ze brak echt door met haar bundel uit 1956 Tämä matka (Deze reis) en werd sindsdien gezien als een van de meest invloedrijke modernisten in het Finland van na de Tweede Wereldoorlog. Haar gedichten zouden technisch gezien vooruitstrevend zijn, rijk aan associaties, vol krachtige beelden en van een zeldzame muzikale harmonie. Ze stond kritisch tegenover de moderne intellectualistische beschaving en stond open voor primitieve onschuld als bron van vernieuwing. In een essaybundel uit 1957 Kävelymusiikkia pienille virahevoille (Promenademuziek voor kleine nijlpaarden) stond ze open voor het Chinese Taoisme als een voorbeeld van een balans tussen organisatie en chaos. Oosterse filosofie speelt eveneens een rol in Orfiset laulut uit 1960 (Orphische Hymnen). In Niin vaihtuivat vuoden ajat (1964; Zo veranderden de seizoenen) keerde ze het thema van de westerse beschaving de rug toe en beschreef de kleinste natuurfenomenen als teken van een onderliggende kosmische harmonie. Ze schreef een autobiografie over haar kindertijd, Tyttö taivaan laiturilla (1951; Het meisje op de brug naar de hemel).

Eeva-Liisa Manner publiceerde meer dan vijftien dichtbundels, toneelstukken, hoorspelen en verhalen. Ze vertaalde klasieke en hedendaagse literatuur, waaronder William Shakespeare, Lewis Carroll, Hermann Hesse, en Franz Kafka. Haar werk is in diverse Europese talen vertaald. In 1997 verscheen een selectie van haar gedichten in het Engels.

Lees verder...

Robert Tosei Osterman baseerde spel op correspondentie van Spinoza met Hugo Boxel

Als onbezoldigd archivaris van Spinoza leg ik hier even vast dat van Robert Tosei Osterman bij iUniverse.com is uitgebracht dit:
From Chicago to Spinoza: Poems and a Play in Three Acts.

Dat spel is gebaseerd op de correspondentie van Spinoza met Hugo Boxel.

De uitgever schrijft: "From Chicago to Spinoza offers a biographical compilation of verse by author Robert Tosei Osterman, written from 1980 to 2010. It is a personal memoir, a collection of reminiscences describing people and places in his past.
Chicago illustrates the early years of Osterman's life during World War II. Faces in the Past is comprised of sonnets and other poems, depicting some of my coworkers at a school bus company in Milwaukee, Wisconsin.

Lees verder...

Philip Henry Savage (1868 - 1899) - Spinoza polished glasses clear

Amerikaans dichter. Geboren in North Brookfield, Massachusetts, als zoon van een bekend unitarisch dominee Minot Judson Savage en Ella A. Dodge. Het gezin verhuisde diverse malen, naar Framingham, daarna Chicago en tenslotte in 1874 naar Boston. Daar ging hij in 1885 naar de English High School, vervolgens werkte hij in de leer en schoenenfabriek Bachfelder and Lincoln alvorens hij op 22-jarige leeftijd naar Harvard ging. Hij redigeerde er de Harvard Monthl, alsook een tweewekelijks literair blad The Mahogany Tree. Na een jaar (1893-1894) Harvard Divinity School werd hij instructeur Engels aan Harvard en was hij in staat z’n First Poems and Fragments (1895) te publiceren. In 1896 rondde hij zijn opleiding af met een A.M. Daarna begon hij als secretaris van de bibliothecaris Herbert Putnam  van de Boston Public Library. In 1898 verscheen Poems. In mei 1899 kreeg hij een blindedarmontsteking en na een week stierf hij op 31-jarige leeftijd op 4 juni in het ziekenhuis. In 1901 werden door zijn vriend, de componist en musicoloog Daniel Gregory Mason, postuum The Poems of Philip Henry Savage uitgebracht.

Lees verder...

De cover van Democratic Enlightenment is er al

               Democratic Enlightenment
                           Het boek verschijnt in augustus.

 

"Korte verhandeling over God, de mens en zijn geluk" hertaald en bezorgd door Jan Knol

Zoals ik in het blog over de TIE-cursus schreef konden we de vers van de pers gekomen hertaling door Jan Knol van de Korte Verhandeling aanschaffen. Een nieuw werk van de schrijver van En je zult spinazie eten, Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeelden en Spinoza's intuïtie. Van die gelegenheid werd goed gebruik gemaakt: er was duidelijk belangstelling voor.

Het is aan alle kanten een heel mooie uitgave geworden – vanbinnen en vanbuiten. Een fraai vormgegeven boekje, genaaide katernen, in linnen gebonden met mooie stofomslag en met duidelijke, stijlvolle bladspiegels. En met een leeslint! Een heel handige oplossing is dat de tekst met de aantekeningen van Spinoza op de rechterbladzijden en de vele toelichtende noten van de hertaler en toelichter, Jan Knol, op de linkerbladzijden staan.

We mogen Jan Knol werkelijk dankbaar zijn dat hij dit werk heeft verricht. Zoiets is behoorlijk veel werk – monnikenwerk – om met aandacht te zoeken naar hoe je wat daar in 17e eeuws Nederlands staat in duidelijk hedendaags Nederlands kun weergeven. Dat vraagt heel wat beslissingen, zeker ook waar er diverse duistere passages zijn. En daarbij gaat het niet alleen om een taal uit behoorlijk verre tijden, maar om een andere manier van filosoferen, wat deels ook een vorm is van zoeken hoe de gedachten over te brengen zijn.

Eindelijk hoeven we niet meer jaloers te zijn op onze omringende landen, waarin de KV in hedendaagse taal verkrijgbaar is. Eindelijk heeft Nederland nu ook een heel goed leesbare tekst. En die tekst van de jongere Spinoza is het waard om serieus gelezen te worden, om de vele overeenkomsten maar ook verschillen met aanpak van de rijpere Spinoza te kunnen vergelijken.

Lees verder...

Joseph Ratner (1901-1979) over Spinoza (in '27 en '30)

“Spinoza is, perhaps, the only thoroughly emancipated, the only thoroughly modern and scientific philosopher that ever lived. And he is, much more certainly, the only thoroughly emancipated, the only thoroughly modern and scientific ethicist that ever lived.”

“The principles of investigation and interpretation, and the general results Spinoza arrived at have not been improved upon in the least, nor is it at all likely that they ever will. Spinoza founded himself upon bed-rock.”

Dit zijn ‘zomaar’ enige citaten uit hetgeen Joseph Ratner schreef in The Philosophy of Spinoza Selected from His Chief Works, (New York: The Modern Library, 1927)
[citaten uit
INTRODUCTION TO THE PHILOSOPHY OF SPINOZA in dat werk, resp. § IV & § VIII]

Kijk, aan iemand die zo over Spinoza schreef moet hier ooit eens een blog worden gewijd.

Eerder kwam Jopseph Ratner al eens voor in een blog, n.l. dat van 20 oktober 2009 over de dichter A.M. Klein (1909 - 1972) en diens Spinoza-gedichten 'Out of the Pulver and the Polished Lens'. Daarin schreef ik: “Met de toen op komst zijnde viering in 1932 van de 300e geboortedag van Spinoza nam A. M. Klein kennis van The Philosophy of Spinoza Selected from His Chief Works, geredigeerd door Joseph Ratner (New York: The Modern Library, 1927). Vooral de twee inleidende essays van Ratner, "The Life of Spinoza" en "Introduction to the Philosophy of Spinoza," bevatten vele onderstrepingen en een paar annotaties in Klein's handschrift. Vele gegevens eruit komen terug in diens Spinoza-gedicht.” [Hier]

In de dissertatie van Hubbeling over Spinoza’s geometrische methode van de Ethica verwees hij naar Ratner: “There has always been a great controversy, however, as to whether this geometrical method was essential for the content of Spinoza's thought. This thesis was affirmed by Joseph Ratner, G. H. R. Parkinson, Leon Brunschvicg, Richard Mc.Keon et al. The opposite position was defended by e.g. Karl Jaspers, H. A. Wolfson et al.” [Hier]

Voor Ratner behoorde de geometrische methode dus tot de inhoud van de filosofie van Spinoza en was die geen kwestie van stijl en zeker geen franje.

Lees verder...

Filosofie teruggebracht tot gekwetter van grote denkers

Trouw en Filosofie Magazine hebben dan nu de "Denker des vaderlands" gelanceerd, NRC Weekend maakte dit weekend een begin met "de twittercanon van grote denkers" die ze deze Maand van de filosofie op de achterpagina wil brengen. Herman de Regt, wetenschaposfilosoof van de Universiteit van Tilburg en Leon Heuts, wetenschapsdredacteur van dezelfde universiteit en redacteur van Filosofie Magazine, tekenen voor de teksten. [Zie ook het blog van 4 jan. 2011 over de twittercanon.]

Begonnen werd alvast over twee pagina's in deze weekendbijlage met een presentatie van de grote denkers: Plato, Aristotels, Epicurus, Seneca, Augustinus, Thomas van Aquino, Thomas Hobbes en René Descartes. Van hen werd de tweet gegeven met toch een  iets uitgebreidere toelichting (blijkt een tweet toch uit te weinig tekens te bestaan).

En toen was de ruimte opgebruikt en bleek er net geen plaats meer voor Spinoza. Laten we maar denken dat het daardoor kwam... en: misschien maar goed zo. Maar hij zal dus wel aan de beurt komen op die achterpagina, neem ik aan.

En misschien worden er dan ook tweets aan toegevoegd? Want sinds de bekendmaking in Trouw en dat blog van 4 januari zijn er nauwelijks nog nieuwe bijgekomen.

Spinoza en de scholastiek wordt steeds meer bestudeerd

Bij PUPS, de uitgeverij van de Sorbonne, verschijnt deze maand in de serie Études spinozistes dit boek: Frédéric Manzini (dir.), Spinoza et ses scolastiques. Retour aux sources et nouveaux enjeux, PUPS, Paris, 2011 

Meer dan een eeuw geleden werd de vraag naar de relatie die er tussen Spinoza en de scholastiek zou bestaan, serieus gesteld (denk aan Wolfson). Sindsdien zou de studie ernaar verwaarloosd zijn. In ons taalgebied verscheen in 2003 bij Acco onder redactie van Gunther Coppens Spinoza en de scholastiek. Ook op dit weblog heb ik een enkele maal een uitstapje naar de scholastiek gemaakt.

Sinds een decennium, werden met name in de Angelsaksische landen, diverse studies gebracht die meer en meer de continuïteit tussen de diverse scholastieke filosofieën (want ze moeten niet over één kam geschoren worden) en moderne filosofieën (idem) aantonen.

Dit boek, zo zegt de uitgever, werpt een nieuw licht op de relatie van Spinoza tot de neo-scholastiek die werd gegeven aan de eigentijdse Nederlandse universiteiten, tot de scholastiek van de Spaanse barok, tot de grote scholastieke stromingen van de dertiende en veertiende eeuw, tot de Joodse scholastiek, de scholastiek van Averroës zoals die nog steeds te Padua wordt gegeven. Het Spinozisme zou er in wat het bestreed of verzweeg in het licht van al deze stromingen beter door begrepen kunnen worden.

Aan het boek werd ook meegewerkt door de Nederlanders Henri Krop en Theo Verbeek. [zie de inhoudsopgave]

Tweede Verhandeling over de verbetering van het verstand

Gisteren was de tweede cursusdag van de voorjaarscursus, voor de 18e maal georganiseerd door de Ver. Het Spinozahuis en de 2e maal over de Tractatus de intellectus emendatione (TIE; Verhandeling over de verbetering van het verstand). Deze keer werd de inleiding verzorgd door emeritus professor Herman De Dijn. [Zie hier het vorige blog]. Het was handig dat we vooraf zijn ‘leeswijzer’ ontvangen hadden. De Dijn gaf als zijn ontboezeming dat indertijd zijn eerste indruk over de TIE was: “Wat een warboel.” Hij heeft er vervolgens zijn levenswerk van gemaakt om het werkje te verstaan. Hij ging het als een soort detectiveverhaal lezen: als je elke clou volgt krijg je tenslotte de oplossing. Zijn dissertatie gaat over de TIE, waarin hij een uitvoerige commentaar op alle paragrafen ervan biedt: Spinoza. The Way to Wisdom [West Lafayette (Ind.), Purdue University Press, 1996]

Hij ziet de TIE als een verhandeling over de relatie tussen kennis en ethiek – ethiek dan in de antiek-Griekse betekenis van het zoeken te beantwoorden van de vraag: wat is het goede leven voor mij; en dat via het leren kennen van jezelf, want zelfkennis leidt tot het goede leven.

Herman De Dijn

Lees verder...

Hoe staat de Denker des Vaderlands tegenover Spinoza?

Vanaf vandaag, vrijdag 1 april (en het schijnt geen 1-april-mop te zijn) begint Achterhuis als de "Denker des Vaderlands". Dat zal hij de komende twee jaar zijn. Regelmatig zullen in Trouw, Filosofie Magazine, en in het programma Brands met boeken op Radio 1, artikelen van of interviews met hem verschijnen. [Zie dit bericht en interview in Trouw]

Hans Achterhuis heeft niet echt veel van Spinoza in zijn werk betrokken. Hij noemde zich op de Spinozadag 2008 in Paradiso geen kenner van Spinoza maar wel een Spinozafan. Hij benadrukte vooral dat Spinoza (net als Machiavelli) de mensen wilde bestuderen zoals zij waren in plaats van zoals men zou willen dat zij zouden zijn. 

Het coreferaat dat hij toen hield ging over "De actualiteit van Spinoza" en is als PDF bij de ASK te downloaden.

Ik ben dus benieuwd of we de komende tijd iets ervan kunnen merken dat de Denker des Vaderlands een Spinozafan is: "iemand die onze grootste Nederlandse filosoof bewondert en die steeds weer door diens inzichten wordt meegesleept," zoals hij dat toen zei (maar wat misschien niet meer dan een gelegenheids- dus beleefdheidsopmerking was?). We wachten benieuwd af.  

      

Lees verder...

Spinoza stap voor stap

Ik kan het niet nalaten de informatie door te geven dat er weer een boek uit is, een stapsgewijze inleiding op Spinoza, van een Franse auteur, Ariel Suhamy, aan wie ik al meerdere blogs heb gewijd. Al heb ik nog niets van hem gelezen, hij komt op mij over als een heel creatieve uitlegger van Spinoza. Vorige maand verscheen van hem dit Spinoza stap voor stap.

Ariel Suhamy, Spinoza Pas à Pas, collection Pas à Pas, Ellipses, 2011

Van hem verscheen eerder Spinoza par les bêtes [zie dit blog] en La Communication du bien chez Spinoza [zie dit blog]. Bij de AAS wordt de inhoudsopgave gegeven waarmee in 136 stapjes de Ethica kan worden genomen...

Lees verder...