Boek op komst over Spinoza nu

Ik ga weer een boek signaleren, ook al zal het pas in juli verschijnen. Opvallend vind ik het hoeveel aandacht er aan Spinoza en de kunst wordt gegeven; zie ook het recentste boek van de Duitse Spinoza-Gesellschaft [zie dit blog]. Opmerkelijk ook hoe men maar niet genoeg kan krijgen te speculeren over een zgn. interactie tussen Rembrandt and Spinoza.  Daaraan wordt meegewerkt door de enige Nederlandse auteur in het gezelschap.

Dimitris Vardoulakis (Ed.) Spinoza Now. Univ Of Minnesota Press, 2011.

Ik vermoed dat het boek de neerslag zal zijn van de Wandering with Spinoza Conference die in 2006 in Australië werd gehouden en georganiseerd was door Dimitris Vardoulakis. [Zie hier]

De uitgever (geeft niet zoveel informatie, maar noemt het wel "the first broadly interdisciplinary volume dealing with Spinozan thought"):

The interdisciplinary relevance of Spinoza today
What does it mean to think about, and with, Spinoza today? This collection, the first broadly interdisciplinary volume dealing with Spinozan thought, asserts the importance of Spinoza’s philosophy of immanence for contemporary cultural and philosophical debates.
Engaging with Spinoza’s insistence on the centrality of the passions as the site of the creative and productive forces shaping society, this collection critiques the impulse to transcendence and regimes of mastery, exposing universal values as illusory. Spinoza Now pursues Spinoza’s challenge to abandon the temptation to think through the prism of death in order to arrive at a truly liberatory notion of freedom. In this bold endeavor, the essays gathered here extend the Spinozan project beyond the disciplinary boundaries of philosophy to encompass all forms of life-affirming activity, including the arts and literature.
The essays, taken together, suggest that “Spinoza now” is not so much a statement about a “truth” that Spinoza’s writings can reveal to us in our present situation. It is, rather, the injunction to adhere to the attitude that affirms both necessity and impossibility.

Lees verder...

Was dokter Schuller aanwezig bij Spinoza’s sterfbed?

Op een website van ene Govert Schüller die gewijd  is aan ‘Esoteric History’, staat een artikel dat dr. W. Meijer in 1897 in De Navorscher liet verschijnen over SCHULLER EN B. DE SPINOZA en dat door Schüller is overgetypt. De webmaster ziet zich kennelijk als een nazaat van dokter Schuller. Hoe dan ook, hiermee is voor geïnteresseerden dat artikel beschikbaar. [PDF - sinds 15 jan. 2015 PDF ook hier]

niet SpinozaInteressant is te lezen hoe Willem Meijer n.a.v. het bekend worden van de correspondentie tussen Schuller en Leibniz erover speculeert dat niet Lodewijk Meijer (de L.M. bij Colerus), maar George Hermann Schuller de arts geweest moet zijn bij Spinoza’s doodsbed. Hij geeft een aantal serieuze argumenten. Het is mogelijk - de werkelijke historische waarheid zal wel altijd met onduidelijkheden omgeven blijven.

Ik ben benieuwd of het voor vorig jaar november aangekondigde boek van Odette Vlessing en André Vuijsje (Profeet van de rede. De vele levens van Baruch Spinoza), als dat er nog van komt, hierover meer duidelijkheid zal verschaffen [zie dit blog].

Vanavond lezing door Spinoza Leerstoelhouder prof. Cristina Lafont

Cristina LafontIn het kader van de Spinoza Leerstoel zal professor Cristina Lafont vanavond, donderdag 31 maart 2011, de eerste van twee lezingen verzorgen (de tweede zal zijn op donderdag 12 mei).
De lezingen vinden plaats in de Aula van de Universiteit van Amsterdam, Oude Lutherse Kerk, Singel 411 (hoek Spui), Amsterdam. De zaal is geopend vanaf 19.30 uur en de toegang is gratis (reserveren is niet nodig).
Aanvang van de lezingen: 20.15 uur. De voertaal is Engels.
Titel lecture: Global governance and human rights: Can a practical conception of human rights offer any guidance to the human rights project?

Of en hoeveel ze zal kunnen verwijzen naar Spinoza, tenslotte toch naamgever van de leerstoel, is bij een onderwerp als mensenrechten juist een interessante vraag.

[méér informatie hier]

Spinoza-afbeelding van Ernst Carl Gottlieb Thelott

Voor de tweede uitgave (Breslau, G. Löwe, 1789) van Friedrich Heinrich Jacobi‘s Ueber die Lehre des Spinoza in Briefen an den Herrn Moses Mendelssoh, maakte de graveur Ernst Carl Gottlieb Thelott (1760-1834) twee gravures: een portret van Benedictus de Spinoza en een dubbelportret van Mendelssohn en Lessing [zie hier]. Mij interesseert uiteraard vooral dat van Spinoza. Ik heb voor dit blog het 'medaillon' vrij gemaakt uit de omgeving. Het is een Spinoza met een wat serenere, lieflijker uitstraling dan het Opera-portret dat als inspiratie moet hebben gefungeerd. En dat in een boek dat Spinoza toch flink onder handen neemt...

Lees verder...

Hertaling Spinoza's Korte Verhandeling op komst

Op de website van de Ver. Het Spinozahuis staat deze vooraankondiging:

Jan KnolBij de Wereldbibliotheek, Amsterdam, verschijnt in april de hertaling door Jan Knol van Spinoza's Korte Verhandeling over God, de mens en zijn geluk. De presentatie van deze nieuwe uitgave zal plaatsvinden op dinsdagavond 19 april, in de Aula van de Universiteit van Amsterdam.
Bij die gelegenheid zullen Wiep van Bunge en Jan Knol een lezing houden. Verdere informatie volgt nog.

Na zijn drie populariseringen van de Ethica [En je zult spinazie eten, Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeelden, Spinoza's intuïtie] brengt Jan Knol nu dus een hertaling van de Korte Verhandeling.

In september a.s. gaat hij als predikant met emeritaat. Wat zullen we daarna dan niet allemaal van hem nog over Spinoza te horen krijgen...

Lees verder...

Herstart Studia Spinozana in voorbereiding

Uit welingelichte bron verneem ik dat het enige internationale aan Spinoza gewijde specialistische tijdschrift, dat na een enthousiaste bloeitijd lange tijd een kwijnend bestaan leidde, Studia Spinozana, een nieuw leven ingeblazen zou gaan krijgen.

                  
                              Laatst verschenen nummer:
Spinoza and Late Scholasticism. Ed.: Renz, Ursula, Schnepf, Robert

De oorspronkelijke opzet was dat er elk jaar een deel zou verschijnen. Maar ineens kwam er de klad in en duurde het van 1999 tot 2008 voor er weer een nummer verscheen.

Wim Klever (mijn informant) die – met o.a. Manfred Walther - een van de oprichters was en tot na zijn emeritaat in de redactie zat, zag met lede ogen aan dat er de klad in was gekomen en hij is nu dan ook oprecht verheugd te vernemen dat er een nieuw initiatief is genomen.

Een nieuwe garde is opgestaan en heeft een geheel nieuw editorial team gevormd bestaande uit: Michael Rosenthal (USA)*, Chantal Jaquet (Parijs), Piet Steenbakkers en Robert Schnepf (Duitsland). Men is bezig er een nieuw instituut voor op te richten. Ik heb de indruk dat ook van uitgever – tot heden Konigshausen & Neumann –veranderd wordt.

“Het is van groot belang dat er een internationaal podium is, waarop vakgenoten elkaar treffen en wetenschappelijke output kwijt kunnen,” aldus Wim Klever, die hiermee graag zijn zegen geeft aan het nieuwe initiatief.  

Lees verder...

CUP bracht een 'kritische gids' over de TTP

Weer even een boek signaleren waarvan misschien handig is om van het bestaan te weten (maar we kunnen uiteraard niet alles lezen).

Yitzhak Y. Melamed & Michael A. Rosenthal (Eds.) Spinoza's 'Theological-Political Treatise'. A Critical Guide (Series: Cambridge Critical Guides), Cambridge University Press, 2010

Zie PDF met algemene informatie, PDF met inhoudsopgave en een PDF met uitvoerige samenvatting

Er is aan meegeschreven door: Yitzhak Y. Melamed, Michael Rosenthal, Edwin Curley, Piet Steenbakkers, Zev Harvey, Daniel J. Lasker, Jonathan Israel, Donald Rutherford, Michael Della Rocca, Don Garrett, Justin Steinberg, Susan James.

Aanvulling 23 febr. 2012

Zie hier op zijn website de informatieve en kritische bespreking door Herman De Dijn in Tijdschrift voor Filosofie 73:4 (2011), p. 757-758

Nadat hij de diverse bijdragen kort heeft aangegeven, besluit De Dijn zijn commentaar met: "Hoewel dit boek zich aandient als een gids voor de TTP als geheel worden toch niet alle centrale thema’s ervan onder de loep genomen. Er is bijvoorbeeld geen bespreking van Spinoza’s interpretatiemethode van de Heilige Schrift, evenmin van de toch belangrijke figuur van Christus, of van de verhouding tussen religie en filosofie (of geloof en rede). Een van de meest centrale ideeën van de TTP, dat (christelijk) geloof werkelijk een eigen vorm van heil kan tot stand brengen, blijft opmerkelijk genoeg, helemaal onbesproken.
Ten onrechte wordt enigszins de indruk gewekt dat pas de laatste jaren de TTP ten volle au sérieux wordt genomen in de Spinoza-studie. Dat was misschien zo in de Anglo-Amerikaaanse wereld. In Europa gebeurt dat al vijftig jaar lang, via belangrijke en nog altijd actuele studies, vooral, maar niet alleen, in de Franse Spinoza-studie. Het is dan ook wat verwonderlijk dat we hier, een uitzondering niet te na gesproken, alleen bijdragen uit de Anglo-Amerikaanse wereld aantreffen."

Dat het christelijk geloof een "eigen vorm van heil" tot kan stand brengen volgens Spinoza in de TTP , is het eigen stokpaardje van De Dijn.

PSR als metafysische truc
Interessant is te zien hoe hij kritisch is tegenover Michael Della Rocca: "Hij [Michael Della Rocca] doet dit door voor de zoveelste maal van zijn metafysische truc, het principe van voldoende grond, gebruik te maken." Het is voor mij nieuw dat ook De Dijn deze kritiek op Della Rocca heeft.

Aanvulling 21augustus 2015

Chapter 13: Susan James, "Narrative as the means to freedom: Spinoza on the uses of imagination" staat hier als PDF.

Spinoza in de Maand van de filosofie (april)

Vrijdag start weer de Maand voor de filosofie. Ik heb op de agenda van activiteiten bij Filosofie Magazine even opgezocht of en welke bijeenkomsten er aan Spinoza worden gewijd.
Ik heb de indruk dat niet alleen de in dit kader georganiseeerde bijeenkomsten maar (bijna) alle activiteiten die toevallig met deze maand samenvallen aan de lijst heeft toegevoegd. Maakt niet uit.

Ÿ Zaterdag 2 april: Spinoza’s Tractatus de intellectus emendatione
De lezing van Herman De Dijn, 13:30 uur Amsterdam Spinoza Lyceum [hier]

Ÿ Donderdag 7 april 2011 om 20:15 uur eerste van een reeks van vier lezingen over Spinoza door Wiep van Bunge, Studium Generale in Delft [hier]

Ÿ Donderdag 14 april 2011 om 19:30 uur te Haarlem
Miriam van Reijen onder de inmiddels bekende titel: Spinoza. De geest is gewillig, maar het vlees is sterk. [hier]

Ÿ Donderdag 14 april 2011 om 20:15 uur
Wiep van Bunge Spinoza en de stiefkinderen van het Christendom, Studium Generale in Delft [hier]

Ÿ Zaterdag 16 april 2011 om 13:30 uur
Henri Krop laatste in de reeks: Spinoza’s Tractatus de intellectus emendatione [hier]

Ÿ Zaterdag 16 april 2011, tijdens de Nacht van de filosofie Fryslân in Leeuwarden, is Jan Knol een van de sprekers - uiteraard over Spinoza. [Niet vermeld in de agenda - zie hier]

Eveneens niet vermeld worden de laatste twee Spinozacolleges door Wiep van Bunge in Delft [zie daarvoor dit blog]

Ÿ Donderdag 21 april  Spinoza en de libertijnen

Ÿ Donderdag 28 april  Spinoza, de Nederlandse republiek en de Europese dimensie

Lees verder...

Spinoza voor het Chinese karretje – het Chinese model

Vandaag heeft de website van China Media Project (CMP), a project of the Journalism and Media Studies Centre at The University of Hong Kong, een lang artikel waarin David Bandurski twee recente teksten over de "glorie van het Chinese systeem" met elkaar vergelijkt.

Zhang vs. Wang on the China ModelOr, how an idea cooked up by Westerners has become the latest weapon for those in China fighting to maintain the political status quo and oppose “Westernization.” CMP fellow Yang Jisheng (left) squares off against Zhang Weiwei.

In de tekst van Zhang Weiwei, a research fellow at the Geneva School of Diplomacy and International Relations, die blijkbaar gebaseerd was op diens toespraak in het Nederlandse parlement, is tot tweemaal toe sprake van Spinoza.
Spinoza had iets door wat heel sterk voor China zou gelden…

Lees verder...

Nieuw boek over Moses Mendelssohn

Dit boek, in februari van dit jaar verschenen, heb ik niet gelezen maar wil ik hier wel graag signaleren:

Michah Gottlieb: Faith and Freedom. Moses Mendelssohn's Theological-Political Thought. Oxford University Press, 2011. 
 

Moses Mendelssohn was dé centrale figuur in de joodse Verlichting, die in zijn filosofie voortbouwde op en in discussie ging met de middeleeuwse joodse icoon Moses Maimonides en de zeventiende eeuwse in joodse ogen ketterse Baruch Spinoza. De "Pantheismusstreit’ waarin Moses Mendelssohn zijn vriend Lessing verdedigde tegen de christelijke contra-Verlichter Friedrich Heinrich Jacobi komt er uiteraard uitgebreid in aan de orde. In de index is duidelijk te zien dat het boek vol staat met Spinoza.

De uitgever: "Michah Gottlieb presents a new reading of Mendelssohn arguing that he defends Jewish religious concepts sincerely, but gives them a humanistic interpretation appropriate to life in a free, diverse modern society. Gottlieb argues that the faith-reason debate is best understood not primarily as an argument about metaphysical questions, such as whether or not God exists, but rather as a contest between two competing conceptions of human dignity and freedom. Mendelssohn, Gottlieb contends, gives expression to a humanistic religious perspective worthy of renewed consideration today."

Lees verder...

Spinoza's subtiele ontmaskering van Descartes

Op 25 maart sprak Filip Buyse (Univ. Paris I, Panthéon-Sorbonne) op ‘t tweedaagse Scottish Seminar in Early Modern Philosophy II te Aberdeen over 'On How Spinoza Unmasks Descartes' Physics in his Principles of Cartesian Philosophy'.

Zoals hij mij beloofde wordt zijn toespraak hierbij op benedictusdespinoza.nl voor belangstellenden ter inzage gegeven. Hij wijst erop dat deze tekst werd gebruikt als steun bij zijn lezing. Het gaat dus niet over een afgewerkt artikel met referenties en dergelijke. Hij is voornemens om op basis hiervan, zowel in het Frans als in het Engels, een artikel te produceren.

In het eerste deel van zijn tekst bespreekt hij de aanwijzingen dat Spinoza toen hij in Rijnsburg woonde, aan méér studenten dan alleen Johannes Casearius, les over Descartes’ filosofie gegeven moet hebben. Opvallend vond ik ook dat hij schrijft dat “according to the brand new Continuum Companion to Spinoza, it is not even clear that Spinoza actually studied in this Latin school.” Hij hoort bij de insiders – het boek is immers nog niet verschenen.

Lees verder...

Deel acht: over het lezen van de Ethica

Clare CarlisleZojuist werd door The Guardian het 8e en laatste blog van filosofe Clare Carlisle over Spinoza geplaatst - getiteld: Reading the Ethics.

In dit - jammer genoeg laatste - stuk behandelt ze, hoe de Ethica niet alleen een filosofische verhandeling is, maar tevens een handleiding voor een filosofische manier van leven.

Zie hoe het a.h.w. mooi aansluit bij het vorige blog over "Woorden zijn van de verbeelding." Zij schrijft:

"Over the years, each person's imagination and memory develops according to a complex web of associations and meanings, and this shapes the way they think. As Spinoza puts it: "Each of us will pass from one thought to another, as each one's association has ordered the images of things in the body. For example, a soldier, having seen traces of a horse in the sand, will immediately pass from the thought of a horse to the thought of a horseman, and from that to the thought of war, and so on. But a farmer will pass from the thought of a horse to the thought of a plough, and then to that of a field, and so on. And so each one, according as he has been accustomed to join and connect the images of things in this or that way, will pass from one thought to another."

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: betekenis van natuur bij Spinoza

In het vorige blog behandelde ik Spinoza’s opvatting over ‘woorden’. Onze woorden komen voort uit, worden gevormd door onze verbeelding (imaginatio), de laagste van de kenvormen – belangrijk, maar levert vooral verwarde kennis.

Hoe komt Spinoza met gebruik van woorden boven die verwarde kennis uit?

Om Spinoza (en elkaar in discussies over zijn filosofie) goed te verstaan is het nodig [1] goed op de definities die hij geeft te letten en daar geen traditionele of eigen betekenissen te laten binnensluipen; en [2] zien hoe hij in de praktijk en in de context van zijn gehele stelsel de woorden gebruikt om dan daaruit de betekenis(sen) zo nauwkeurig mogelijk te destilleren.

In dit blog wil ik dat proberen te doen voor de term ‘natuur’ die in reacties de laatste tijd zo vaak een rol speelde.  Daarom heb ik mij even voor wat 'nadere studie' teruggetrokken.

De term natuur wordt nergens apart gedefinieerd, maar wel zeer vaak door Spinoza gebruikt. Dan blijkt deze term op de volgende vijf verschillende manieren door hem te worden gebruikt [ik houd me aanbevolen voor informatie over wellicht nóg een betekenis]. Deze vijf betekenissen zijn:

a Ÿ Natuur als Deus sive Natura
b
Ÿ
Natuur als de bestaande werkelijkheid
c
Ÿ
Natuur als wetmatigheid – natuurwetten
d
Ÿ
Natuur als aard of wezen oftewel definitie van iets
e
Ÿ Natuur als gewoon, normaal, natuurlijk, van nature

Hier en daar is wel enige overlap te onderkennen en is een indeling van een concreet woordgebruik in een van deze ‘categorieën’ wellicht arbitrair en soms past iets in meerdere categorieën. Toch meen ik dat deze verschillende betekenisnuances te onderkennen zijn. Hieronder loop ik ze na.

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: woorden zijn van de verbeelding

Soms springen reacties op blogs erg heen en weer tussen enerzijds het bespreken en analyseren van begrippen van standen-van-zaken (echte kwesties) en anderzijds het verstaan van betekenissen van woorden. Ik doe daar zelf regelmatig ook hard aan mee. Dat laatste is in discussies bijna onvermijdelijk. Maar het is goed om ons dat regelmatig te realiseren en ons af te vragen of we het nog over echte problemen hebben of alléén nog maar over woorden.

Al in de TIE (§§ 88 en 89) is Spinoza scherp en behoorlijk negatief over woorden: die zijn niet anders dan tekenen van dingen zoals ze in de verbeelding bestaan en niet zoals ze in het verstand zijn. Spinoza is een nominalist en voor nominalisten zijn woorden onbelangrijk. Woorden zijn producten van de verbeelding.

Hierover heeft hij het ook op diverse plaatsen in de Ethica. Ik noem zo dadelijk een aantal plaatsen.

Nu zit ook Spinoza met een probleem: hij schrijft en gebruikt daarbij vele woorden. Van belangrijke termen van zaken die er voor hem toe doen geeft hij in de Ethica definities. Maar daarbij en bij de axioma’s, stellingen, bewijzen of uitleg, bij toelichtingen en uitwijdingen (scholia e.d.) gebruikt hij andere woorden die hij bekend veronderstelt. Soms is hij negatief over woorden voor abstracte begrippen, b.v. de ‘algemene begrippen’, die wat hem betreft niets kunnen betekenen of hooguit uiting zijn van verwarde ideeën, maar hij gebruikt ze zelf soms ook.

Lees verder...

De vrije wil is dood. Leve de vrije wil!

Vandaag bracht Trouw het laatste artikel in de reeks over de door neurologen dood verklaarde vrije wil. Op dit weblog heb ik aan een flink aantal ervan aandacht besteed én moeten concluderen dat er weinig aandacht was voor de benadering van het ´fenomeen´ door  Spinoza.

Conclusie is dat net zoals er sinds de doodverklaring van God door Nietzsches dolle man de discussie over God bepaald niet minder is geworden, de discussie over het fenomeen van de vrije wil - alle MRi-scaninterpretaties ten spijt - in elk geval springlevend, zelfs vitaler is dan ooit.

De vrije wil is dood, leve de vrije wil!, luiden titel en slotzin van het artikel.

Theun de Vries (1907-2005) schreef Spinozagedicht

Sinds enige dagen ligt in de boekhandel dit eerste deel van de biografie die Jan van Galen schreef over Theun de Vries. Een schrijversleven 1907-1945. Uitgeverij Aspekt, Soesterberg, 2011 [het is nog zo vers dat de uitgever het boek nog niet op de website heeft staan, maar dat zal wel komen]

Theun de Vries heeft zo’n honderdzestig titels op zijn naam staan en publiceerde bijna vijftienhonderd bijdragen in boeken en periodieken. Zijn werk omvat gedichten, novellen, romans, historische non-fictie, essays, reisverslagen, liedteksten, toneelstukken, filmscenario’s en hoorspelen. Hij is een van de meest productieve en meest veelzijdige auteurs in de Nederlandse literatuur. Schrijven was de essentie van zijn bestaan. Dat iemand het aandurft met al dat materiaal aan een biografie te beginnen! Deel 1 beschrijft de periode 1907-1945 en in deel 2 zullen de jaren 1945-2005 aan de orde komen.

Pas in het tweede deel zal dus zijn verhouding met Spinoza aan de orde komen die op zijn oude dag van zoveel betekenis voor hem was. In dit eerste deel wordt alleen gesproken over zijn vertaling van het boek van E.G. Kolbenheyer, Amor fati, Levensroman van Spinoza (1937); van wiens latere nationaalsocialistische activiteiten De Vries geen vermoeden zal hebben gehad. Daarvóór is in de biografie het volgende te lezen. In zijn jonge jaren is Theun de Vries al even met Spinoza bezig geweest. Regelmatig kwam hij op weg naar de bibliotheek langs het beeld van Spinoza aan de Paviljoensgracht. Daar wilde hij toch wel wat meer van weten en zo las hij de Spinoza-biografie van Johannes van Vloten. Verder bleef hij toen niet bezig met Spinoza; die zou hem pas in latere jaren in zijn greep krijgen. Wel schreef hij toen een gedicht over Spinoza dat onder het pseudoniem A. Th. van Nieulandt verscheen in De stem, maandblad onder redactie van Dirk Coster, jaargang 1932. Waarom hij voor dat pseudoniem koos is mij niet duidelijk. Theun de Vries schreef ook onder eigen naam in De Stem, zowel proza als poëzie. Er volgden in de kleine reeks Verzen na het gedicht Spinoza nog de gedichten Evolutio sacra en De vrouw.

Door deze biografie weten we nu dat onderstaand gedicht, dat ik uiteraard direct in de bibliotheek ging opsporen, van Theun de Vries is.

Lees verder...

Spinoza een beetje lid van de SP?

Gisteren ontving ik - naar ik vermoed het laatste exemplaar van mijn proefabonnement - Filosofie Magazine. Uiteraard viel me daarin de column op over Spinozisme door Ronald van Raak. Ik aarzelde of ik er op zou attenderen. Maar nu ik zie dat de tekst  gisteren ook als column op de website van de SP is geplaatst is het simpel om een linkje er naar toe te leggen. Wel aardig te zien hoe in het bolwerk van de SP Spinoza meetelt.

Maar ik moet toch wel even iets zeggen over wat Ronald van Raak over Spinoza's God opmerkt: "Hij eist geen gehoorzaamheid, maar vraagt mensen redelijk te zijn en een eigen bijdrage te leveren aan de schepping." Dat is een wat merkwaardige uitspraak, eentje die Spinoza's God toch een beetje richting de christelijke God doet opschuiven? Maar er wordt ons door niemand iets gevraagd: wel kunnen wij zelf het belang van weten en redelijkheid leren inzien en proberen na te streven.

Al wel vaker noemde Van Raak Spinoza in zijn columns, bijvoorbeeld: 

"Spinoza zei dat mensen vrij zijn als ze zoveel mogelijk hun eigen leven kunnen vormgeven." (Column van 4 mei 2010)

"Dinsdag was er in de Kamer een debat over deze kwestie en veel partijen vroegen of de politie zich wel met religie moet bemoeien. Begrijp me niet verkeerd, ik vind het heel goed dat agenten de koran lezen. En de Bijbel. Maar ook het Communistisch Manifest van Marx. En de Ethica van Spinoza. Ik weet niet of agenten daarin veel praktische tips vinden om hun werk gemakkelijker te maken, maar het kan zeker geen kwaad." (Column van 29 mei 2008)

Trattato politico - de Italianen kunnen het wél

Van Paolo Cristofolini's tweetalige uitgave van de Tractatus Politicus uit 1999, in 2004 herdrukt, verscheen recent een echte tweede editie bij hetzelfde Edizione ETS: "in forma ampiamente riveduta" (ruimschoots herzien). Rembrandt's 'David en Goliath' sieren de cover.

Wim KLever wees me op deze nieuwe uitgave, waarvan hij een exemplaar had ontvangen. Ik geef hier graag aandacht aan, daar ik hoop dat het ook in Nederland nog eens mag komen van een nieuwe, volledige, verantwoorde en liefst tweetalige editie van dit onvoltooide laatste werk van Spinoza. Kan dit vanuit de leerstoel Spinoza-studies vanwege de Ver. Het Spionozahuis niet eens opgepakt worden?  

De Italianen boffen maar. Geen wonder dat er zo'n intensieve Spinoza-studie plaats heeft: men wordt er goed bediend.  
In een blog van 27 mei 2010 wees ik op Cristofolini's tweetalige Ethica-vertaling.

Krijgt het oude Spinoza-lexikon een opvolger?

Op dit blog hebben vaak discussie plaats die behoefte doen voelen aan een goed Spinoza-lexikon waarop zou kunnen worden teruggevallen. Waarin je kleine deskundige essay’s kunt vinden over essentiële begrippen als:

Substantie en attribuut

Natura naturans en natura naturata

Essentie en natuur

Mens (geest) en anima

Idea en forma

Oneindig intellect

Adequaat idee en waar idee

Notiones communes

seu / sive

Etc.

Dr. K.H.E. de Jong (1872 – 1960), ooit bestuurslid van de Vereniging Het Spinozahuis, schreef in: Spinoza en de stoa, Mededelingen vanwege het Spinozahuis. Brill, 1935 (bij Poortman foutief 1939 gedateerd).

"[..] dat hoeveel er ook over Spinoza is geschreven, toch het meest onmisbare, zij het dan tevens het nuchterste nog ontbreekt, nl. een goed Spinoza-lexikon, waarin voornamelijk de philosophische uitdrukkingen behoorlijk worden toegelicht. G.Th. Richter heeft in "Spinoza's philosophische Terminologie" (1913) op een niet onverdienstelijke wijze een begin gemaakt; dit werk is echter, zoover ons bekend, onvoltooid gebleven.” [cf books.google]. Dat was in 1935.

Lees verder...

New Jerusalem van David Ives opnieuw opgevoerd

Mitchell Koory als Spinoza en Christina Flynn als ClaraAl eens eerder heb ik in een blog en twee jaar later weer, aandacht gegeven aan het toneelstuk New Jerusalem van David Ives, waarvan de volledige titel luidt: "The Interrogation of Baruch de Spinoza at Talmud Torah Congregation: Amsterdam, July 27, 1656.” Het stuk is kennelijk een blijvertje in het Amerikaanse toneel aan het worden. Momenteel verschijnen er weer lovende stukken over het stuk dat gebracht wordt door The Jewish Ensemble Theatre en dat kennelijk als heel uitdagend en betekenisvol wordt gezien. Een week terug citeerde de Detroit News in een voorbeschouwing de artistiek directeur David JET Magidson: "Het stuk staat vol met ideeën, en heeft toch de spanning van een moord mysterie," "Spinoza was slechts incidenteel joods. Hij stelde alles in vraag, daagde de fundamentele joodse beginselen uit, maar ook de christelijke overtuigingen over de aard van God." [van Hier]

En vandaag is te lezen in Pride Source:

"Baruch de Spinoza was a dangerous man. Thinkers usually are. Thinking may lead to questions about the fundamentals of religion and government that an entrenched establishment can't afford to answer. In the extreme cases you might preserve the youth of Athens from corruption with a simple cup of hemlock, but there are less drastic yet more painful ways to maintain order." [van Hier]

Lees verder...

René Descartes en de 'nieuwe filosofie' van de zeventiende eeuw

Voor wie vanavond in de buurt van Delft is: in het kader van het Studium Generale verzorgt Theo Verbeek, emeritus hoogleraar Geschiedenis van de Vroegmoderne Wijsbegeerte aan de Universiteit Utrecht, een inleiding over René Descartes en de "nieuwe filosofie" van de zeventiende eeuw.
woensdag 23 maart 2011, 20:15 uur
DOK  Vesteplein 100, Delft
Toegang gratis [zie hier]

René Descartes (1596-1650) leefde en werkte in Nederland. Zijn filosofie wordt gezien als het fundament van het moderne denken en zijn uitspraak cogito, ergo sum (ik denk, dus ik ben) is het motto geworden van de moderne tijd. Descartes’ filosofie is niet los te zien van de natuurwetenschappelijke vragen waar hij voor stond en zijn filosofische antwoorden daarop zijn nog steeds relevant voor de manier waarop wij naar de wereld kijken. Ook de vragen die Descartes opwierp met betrekking tot de menselijke ervaring en de reikwijdte van weten¬schappelijke kennis blijven onverminderd actueel. De lezing portretteert zowel de mens als zijn denken.

Lees verder...

Spinoza en de harmonie der sferen ["Harmony of the Spheres"]

Gisteren bracht ik een blog over de komende uitvoering door het VU-Kamerkoor van de composite waaraan Joep Franssens zeven jaar werkte: “Harmony of the Spheres” en omdat ik dat iets aparts vind (zo vaak wordt dat stuk immers niet uitgevoerd), houd ik tot medio mei die aankondiging bovenaan in beeld.

Het was voor mij aanleiding de CD van de opnamen ervan die in 2002 in Amsterdam en Tallinn gemaakt zijn, en waar ik vroeger al eens naar had omgezien maar die ik toen niet kon vinden, aan te schaffen. Dat kan heel eenvoudig bij de componist zelf (zie hier). Ik heb de CD inmiddels reeds driemaal opgezet en zeer genoten van de aparte sfeer die door de muziek wordt opgeroepen. En momenteel, terwijl ik dit blog type, luister ik naar de Missa Pange Lingua van Josquin Desprez waarvan het VU-Kamerkoor eveneens enige delen zal uitvoeren na de uitvoering van de Harmonie of the Spheres die ruim 1 uur in beslag neemt.

Kan dat allemaal wel samengaan? Samen met serieuze Spinoza-studie? Ja dat kan heel goed samengaan. Ook al maakte Spinoza in de appendix van het eerste deel van de Ethica enige denigrerende opmerkingen over “filosofen die zichzelf ervan hebben overtuigd dat de bewegingen van de hemellichamen een harmonie voortbrengen.” Hij ontregelt daar allerlei mythen en vooroordelen en schrijft:  

Lees verder...

Jaarverslag 2010 spinoza.blogse.nl

Naar aanleiding van een vraag van iemand tijdens de VSH-lentecursus in Amsterdam hoeveel mensen gemiddeld mijn blog bezochten gaf ik een schatting. Dat was aanleiding voor me om vorige week nog eens gedurende een aantal dagen de statistiek bij te houden. Via het icoontje van OneStat helemaal onderaan na de laatste blog, kan iedereen zien hoeveel personen dit weblog bezoeken.

Gemiddeld bezochten vorige week per dag 243 bezoekers dit weblog en bekeken samen zo'n 464 pagina’s.  Ik geef daarvan één plaatje uit het midden van de week:

Om de ontwikkeling van de belangstelling voor dit weblog te vergelijken bied ik hier een jaarverslag over 2010, zoals ik dat ook over 2009 maakte (zie hier)

In 2010 maakte ik 593 blogs (in 2009 486 en in 2008 260 blogs). Een verdere toename in 2010 dus - gemiddeld meer dan één per dag - preciezer: 1,6 (was in 2009 1,3) per dag). Misschien overdrijf ik het soms, maar ja als ik wat heb...
Het aantal reacties tellen, is teveel werk. Op de meeste blogs werd niet gereageerd, maar enkele malen ontspon zich een flinke discussie.

            Enige statistische gegevens
  2010 2009
Totaal pageviews: 89.566 56.220
Totaal bezoeken: 46.884 27.447
Jaarlijkse unieke bezoekers: 31.380 16.915

Hierna enige verdere gegevens in beeld:

Lees verder...

Joep Franssens' Harmony of the Spheres op teksten uit de Ethica weer uitgevoerd

Tien jaar geleden voltooide de componist Joep Franssens de 5-delige cyclus Harmony of the Spheres voor koor en strijkorkest op Latijnse teksten uit de Ethica van Spinoza. [Zie daarover dit blog van 9 aug. 2008]. Goed nieuws: 

Het VU-Kamerkoor heeft voor 13 en 14 mei een uitvoering op het programma staan. Het zal voor het eerst zijn dat het door een amateurkoor wordt uitgevoerd. Een goede greep is het dat tevens delen uit de Missa Pange Lingua van Josquin des Prez op het programma staan. Ieder zal dan de verwantschap kunnen ervaren van Harmony of the Spheres met de sublieme top van de Vlaamse polyfonie. En associaties krijgen met Arvo Pärt.

 

Dit is voor mensen die geïnteresseerd zijn in Spinoza wel een bijzondere gebeurtenis die ze graag zullen willen bijwonen en leden van de Vereniging Het Spinozahuis krijgen dan ook € 5,- korting. Hierna het persbericht:

Lees verder...

De merkwaardige "identiteitsthese" [6 en slot]

Om het identiteits-verhaal af te ronden voeg ik tot slot nog dit laatste blog toe om alles nog eens te overzien.

[1] Aanleiding was de lezing over Hobbes en Spinoza die Herman Philipse op 28 februari 2011 gaf en waarop ik een en ander had aan te merken. Vooral de bewering over het uiteindelijk gelijk (identiek) zijn van denken en uitgebreidheid ergerde mij zeer. Iemand mag dat vinden, maar moet dan niet beweren Spinoza’s filosofie weer te geven. [blogs van 8 en 9 maart 2011]
Dat was echter niet meer dan een aanleiding, want al vaker had ik mij gestoord aan deze dikwijls zo makkelijk geuite zgn. “identiteitsthese” die sommigen (of velen) aan Spinoza menen te kunnen toeschrijven. Ik heb daarover op dit weblog al vele malen mijn commentaar gegeven.

Ik vond het nu eindelijk nodig, wat ik al een paar jaar eerder had willen doen, om eens wat uitvoeriger op dit onderwerp in te gaan. Het was mij al lang geleden duidelijk geworden dat uitspraken over dit onderwerp sterk samenhangen met hoe men Spinoza’s attributendefinities leest (of men daar iets begrijpelijks van heeft kunnen bakken of niet).

[2] Ik koos ervoor om eerst een in mijn ogen behoorlijk discutabele lezing te behandelen.
Michael Pauen was daartoe om twee redenen interessant, daar hij namelijk vanuit een verkeerde lezing van Spinoza hem de foute identiteitsopvatting in de schoenen schoof (neerkomend op: denken is hetzelfde als materie) en hem [Spinoza] vervolgens verweet dat hij het fundamentele onderscheid tussen geestelijke en fysische processen niet duidelijk maakte. Zo lustte ik er nog wel een. Daaraan besteedde ik twee blogs op 15 en 16 maart 2011]

Lees verder...

Voor het eerst portret van Ethica-vertaler Dionijs Burger op Internet

Zie hier een van de voordelen van het brengen van zo'n dagelijks blog over Spinoza. Gisteren bracht (zoals onder reacties te zien is) een nazaat van hem, Jan Willem Reitsma, een enthousiaste reactie. Hij was bezig met het inbrengen van genealogische gegevens op een website en trof - surfend - het blog aan dat ik aan zijn betovergrootvader had gewijd. Hij schrijft: "Ik had geen idee dat deze voorouder van me nog steeds zo beroemd en gewaardeerd was!"

Zijn reactie was aanleiding voor mij om contact te leggen om zo mogelijk een portret van Dionijs Burger aan dat blog te kunnen toevoegen. Dionijs Burger (1820 - 1891)En zie dat leverde bijgaande scan op uit de familiegenealogie: F.W. Burger, Genealogie van de familie Burger. Bewerkt en uitgebreid naar vroegere uitgaven, tot en met mei 1977, familie-uitgave, z.j. (maar uit 1978).

Ik ga dit, samen met nog enige gegevens toevoegen aan dat blog van 23 maart 2010. Maar het leek me aardig om dat in dit aparte blogje even te melden.

Deel zeven: over wat waardevol voor onszelf is

Clare CarlisleVandaag de 7e blog in The Guardian van filosofe Clare Carlisle over Spinoza - deze keer over: On the ethics of the self

For Spinoza the main hurdle to virtue isn't egoism but ignorance of our true nature – by being selfish we can in fact help others.

Al met al krijgen we hier een heel mooie inleiding op Spinoza. Clare Carlisle weet hem in kort bestek behoorlijk goed en begrijpelijk uit te leggen. Chapeau!

De betekenis van seu of sive

Een bezoeker van dit weblog vroeg mij via de e-mail of ik aan die andere bezoeker van wie ik wel eens Latijnse toelichtingen breng, een vraag wilde voorleggen. Gezien de mogelijkheid dat ook andere bezoekers hier iets aan hebben, breng ik vraag en antwoord hier samen.

De vraag was of ‘sive’ ook 'of' kan betekenen in de betekenis van 'dit of dat', een motor of een auto?

We kennen 'sive' vooral van 'Deus sive Natura'.

Het antwoord dat ik ontving luidt:

Het al vaker door mij genoemde woordenboek van Pinkster (5e druk, 2009) geeft geen hard antwoord op de vier meest gebruikte termen voor ‘of’, te weten ‘aut’, ‘vel’, ‘sive’ en ‘seu’. In het kort: de laatste twee zijn volgens Pinkster de enige die gebruikt worden bij ‘een te verwaarlozen verschil’.

De term ‘aut’ wordt gebruikt bij uitsluiting: verum aut falsum (waar of onwaar); de betekenis van ‘vel’ hangt er vaak tussenin. Echter, combinaties van  ‘sive . . . sive’; ‘seu . . . seu’, ‘sive . . . seu’, ‘sive . . . vel’, ‘aut . . . aut’, etc. worden met ‘hetzij . . hetzij’ en met ‘of . . . of’ vertaald.

Mijn indruk is dat de betekenis van de termen erg afhankelijk is van de schrijver (en zijn tijd) en/of de context. Ik neem aan dat om deze redenen Edwin Curley, die veel werken van Spinoza vertaald heeft, in zijn ‘Note on the text’ in ‘Benedict de Spinoza. Ethics’ (Penguin Books, 1996; een weinig wegende Ethica-vertaling, o.a. ideaal bij wandelvakanties als je toch Spinoza’s Ethica bij de hand wilt hebben), vermeldt: ‘In this translation, when ‘or’ is in italics, it translates the Latin sive or seu, which normally indicates an equivalence rather than an alternative.’

Laat het hierbij (et de his satis, zou Spinoza zeggen).

Met vriendelijke groet,

Lees verder...

De merkwaardige "identiteitsthese" [5]

Waarom beweerde Spinoza niet net als Descartes dat de attributen het wezen van een substantie constitueren? [Substantiae praecipua proprietas [=attributum], quae ipsius naturam essentiamque constituit. Pincipia Philosophiae I, 53]

Spinoza gaf een nogal wat ingewikkelder definitie van attribuut: “Onder een attribuut versta ik een zaak die het verstand kent als iets dat het wezen van een substantie vormt [Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens]. “[ID4]

Voor Wolfson en vele anderen benadrukt Spinoza daarmee dat attributen ‘denkdingen’ (alleen bestaande in intellectu] betreffen die dus - zo beschouwd - de eenheid van het wezen van de substantie niet aantasten. Maar dan blijf je wel zitten met de vraag, waarom menselijke, met het verstand uitgevonden ‘denkdingen’ zo’n belangrijke rol spelen in het hele filosofische/metafysiche stelsel van Spinoza. In dat licht  is een louter subjectieve interpretatie eigenlijk toch niet echt geloofwaardig?
Daartegenover staan degenen voor wie de attributen een reëel en objectief bestaan hebben. Maar dan loopt de eenheid van de substantie in de zin van enkelvoudigheid/onsamengesteldheid een gevaar en loop je het risico op iets onbegrijpelijks te stuiten (een wezen, bestaande uit vele essenties/wezenheden) of zelfs uit te komen bij vele substanties.

Lees verder...

Drie vervalsingen van Spinoza

Het onlangs uitgekomen lentenummer van het  Vlaams Marxistisch Tijdschrift (zie dit blog) bevat drie artikelen die voor geïnteresseerden in Spinoza, Spinozisme en Spinozana interessant kunnen zijn. 

Ÿ Miriam van Reijen: Karl Marx, een ‘a(b)no(r)male’ lezer van Spinoza [PDF]

Ÿ Sonja Lavaert: Negri en het paradigma van Spinoza [PDF]

Ÿ André Mommen: Van spinozist tot nationaal-socialist: de Nederlandse rechtsfilosoof Johan Herman Carp (1893-1979) [PDF]

 

Alle drie geven ze een beeld van een persoon die met Spinoza is bezig geweest, of – in het geval van Negri – wellicht nog is. En bij alle drie kun je constateren dat ze op een geheel eigen manier op de loop gegaan zijn met de filosoof - en zo dus goed beschouwd een vervalsing van Spinoza hebben geschapen.

Lees verder...

Wat behoort tot "het hoogste goed" voor Spinoza in de TIE?

In mijn blog over de eerste lentebijeenkomst van de Ver. Het Spinozahuis over de Verhandeling over de verbetering van het verstand schreef ik aan het slot: "na de pauze gingen we in groepsdiscussie (daarover heb ik hier weinig te rapporteren)."
Dat schreef ik uit vermoeidheid, want eigenlijk was er heel veel te rapporteren. We hadden o.a. een hooglopende discussie over hoe in § 13 het ‘hoogste goed’ begrepen moest worden. Die discussie werd op een terrasje voortgezet.
Het ging om deze twee lezingen: [1] het “hoogste goed” is het bereiken van “een sterkere natuur” zo mogelijk samen met anderen (wat dan een aanvullend, nevengeschikt doel is) versus [2] het samen met anderen bereiken van die sterkere natuur behoort zelf tot dat “hoogste goed.” Klaas Meijer, die deze tweede lezing aanhing, gaf mij daarover vandaag een mailtje, waarin hij liet weten dat hij de spreker die de volgende lezing zal geven, Herman De Dijn, naar zijn mening over de juiste vertaling had gevraagd.

Klaas hecht bijzonder groot belang aan dat ‘samen’ (en dus ook het belang van de TTP en TP voor het ‘hoogste goed’). “Al lezende werd ik weer bevestigd in het cruciale belang van dat ‘samen’ voor het ‘hoogste goed’ (en dus van politiek en maatschappijverandering [toegepaste sociologie]) plus de noodzaak van op eenvoudige wijze uitleggen van Spinoza,” schrijft hij. De opvatting van Klaas is dus dat het “samen met anderen” zelf intrinsiek behoort tot het “hoogste goed”. Spinoza was in zijn ogen niet alleen een wijs filosoof, maar ook een wijs activist. Vandaar het telkens weer hameren op het “samen met anderen”.

Lees verder...

Lentenummer Vlaams Marxistisch Tijdschrift brengt drie artikelen over of n.a.v. Spinoza

Het Lentenummer van het  Vlaams Marxistisch Tijdschrift dat alleen nog digitaal, niet in papieren-versie wordt uitgegeven, is uit.

Het bevat een rubriek, "Links en rechts over Spinoza", waarin de uitgewerkte versies van de teksten ingebracht in de werkgroep over “Negri en Spinoza” die Het Vlaams Marxistisch Tijdschrift organiseerde tijdens het 6de Internationaal Marxcongres dat te Parijs van 22 - 25 september 2010 werd gehouden.

Het gaat om de volgende drie artikelen, die aldaar kunnen worden gedownload:

Ÿ Miriam van Reijen: Karl Marx, een ‘a(b)no(r)male’ lezer van Spinoza

Ÿ Sonja Lavaert: Negri en het paradigma van Spinoza

Ÿ André Mommen: Van spinozist tot nationaal-socialist: de Nederlandse rechtsfilosoof Johan Herman Carp (1893-1979)

Het laatste is hier al eerder in een blog aangekondigd. Het is een heel uitvoerig en zwaar gedocumenteerd artikel, het omvangrijkste mij bekend ooit, over J.H. Carp.

De merkwaardige "identiteitsthese" [4]

Gisteren schreef ik in de reeks blogs die ik begon over de merkwaardige zgn. "identiteitsthese” volgens welke denken en uitgebreidheid bij Spinoza uiteindelijk hetzelfde zouden zijn, een intermezzo waarin ik aangaf dat de Middeleeuwse scherpzinnige theoloog en metafysicus Johannes Duns Scotus (1265-1309) wel eens een interessante benadering zou kunnen bieden voor het verstaan van de relatie tussen substantie en attributen, waar Spinoza gebruik van had gemaakt. Ik was dus op zoek naar sporen die erop zouden kunnen duiden dat Spinoza op de hoogte kon zijn van die benadering. Henri Krop meende van niet. Het gaat me dus om Scotus’ beroemde distinctio formalis.

Tot mijn verrassing echter stootte ik bij de voorbereiding van deze blogs op een – in mijn ogen – buitengewoon overtuigende indicatie dat Spinoza ervan op de hoogte was.

Aan het eind namelijk van het hoofdstuk van Andreas Schmidt in de Cambrigde companion to Spinoza’s Ethics, dat ik inmiddels wel in huis heb, en waaruit de Belgische studenten die ik gisteren vermeldde de vraag naar Duns Scotus hadden opgepikt, wordt die zeer duidelijke aanwijzing gegeven. Daar kom ik zo op, eerst nog dit

Lees verder...

De merkwaardige "identiteitsthese" [3]

Er is nogal vaak beweerd dat volgens Spinoza de geest hetzelfde  zou zijn als (identiek zou zijn aan) het lichaam. Dit wordt dan enerzijds gebaseerd op zijn herhaalde stelling dat zij “een en hetzelfde ding zijn” [una eademque res sit] dat op twee manieren te beschouwen is. En anderzijds op hoe het attribuut-begrip begrepen wordt, want die dingen hangen nauw met elkaar samen. Ik ben bezig met een reeks blogs om deze opvatting te bestrijden: geest en lichaam, denken en uitgebreidheid zijn bij Spinoza niet hetzelfde (net als in onze common sense niet).

Spinoza’s definitie van attributen heeft heel veel aanleiding gegeven voor discussie. Er zijn behoorlijk veel voorstellen gedaan over of en hoe deze definitie goed te begrijpen is. Volgens sommigen is er twijfel “of” hij überhaupt wel te begrijpen is en niet voor altijd duister en enigmatisch zal blijven.

Aldus luidt de definitie van attribuut: “Onder een attribuut versta ik een zaak die het verstand kent als iets dat het wezen van een substantie vormt [Per attributum intelligo id, quod intellectus de substantia percipit, tanquam ejusdem essentiam constituens]. “[ID4]

Sommigen hebben problemen met het begrip attribuut op zichzelf. Daar is nog veel over te zeggen, maar dat laat ik rusten. Maar dé grote vraag in de hele discussie is toch vooral: waarom wordt in die definitie het verstand, het intellect, door Spinoza erbij gehaald en geeft hij niet een meer rechtstreekse definitie? Waarom die a.h.w. omweg via het verstand?

Lees verder...

Klein prijsje voor veel geprezen Spinozabiografie

Ik vermoed niet dat er een bezoeker van dit weblog zal zijn die dit boek nog niet zal bezitten. Maar ik ben nu eenmaal gewend, als ik een interessante actie zie (een ramsj, een tijdelijke prijsverlaging of een nieuw boek) om dat dan hier door te geven.

Welnu, uitgeverij Olympus geeft op een hele reeks boeken tot 1 juni 25% korting.
Het heeft te maken met het feit dat  in de maand van de filosofie 'Het echte leven' en in de boekenweek die vandaag begon, biografieën extra in de belangstelling staan.  

Zo is dit boek, Spinoza van Steven Nadler, voor slechts € 13,13 te koop. En dat is geen prijs voor zo'n veel geprezen biografie.

Boek over De Nieuwe Kerk in Den Haag

Een bespreking vandaag in het Reformatorisch Dagblad brengt mij op de hoogte van de verschijning vorige maand van dit boek A. Landheer-Roelants (Red.): Uit Padmoes verrezen. De Nieuwe Kerk in Den Haag. (Uitgave in samenwerking met: Stichting Nieuwe Kerk), Matrijs, Utrecht, 2011

Padmoes was de benaming van de rosse buurt aan het Spui waaraan deze kerk werd opgetrokken. Voor Spinozisten heeft de Nieuwe Kerk in Den Haag een bijzondere betekenis. Na de vermoorde raadspensionaris Johan de Witt en zijn broer Cornelis werd Spinoza  in 1677 in deze kerk begraven. En na de ruiming in een verzamelgraf of verstrooiing der resten, werd bij deze kerk een grafmonument voor de grote wijsgeer ingericht.

Lees verder...

De merkwaardige “identiteitsthese” [2]

In dit blog ga ik verder met hoe de Duitse prof. Pauen de ‘identiteitsthese’ die Spinoza zou hanteren (lichaam en denken zouden een en hetzelfde zijn) – zie het vorige blog. Op dit punt aangekomen citeert Pauen de stelling van Wittgenstein in zijn Tractatus (5.5303) dat identiteitsbeweringen onzin zijn: “(…) Von zwei Dingen zu sagen, sie seien identisch, ist ein Unsinn, und von einem zu sagen, es sei identisch mit sich selbst, sagt gar nichts.“  

Pauen, verdedigt Spinoza a.h.w. daartegen door aan te geven dat we dingen in verschillende omstandigheden waarnemen en/of ze verschillend beschrijven. Dan kan de vraag opkomen of de beschrijvingen naar dezelfde situatie verwijzen resp. hetzelfde ding beschrijven. Zie bijvoorbeeld hoe onze indruk van een concert sterk kan afwijken van een recensie in de krant. Dan kan de vraag opkomen: waren we aanwezig bij hetzelfde concert? Heel relevant is de vraag die de rechters in Duitsland moeten zien te beantwoorden: is deze man, Ivan Demjanjuk, in de rechtzaal dezelfde als de ‘beul van Sobibor’? [Mijn voorbeeld, SV)

Zo kunnen ‘zaken’ die zo verschillend lijken als geest en lichaam in werkelijkheid toch identiek zijn als één ding. Hoe zit het dan met het psychofysisch parallellisme? Er kan dan, zo vindt Pauen geen sprake zijn van een dualistisch parallellisme, dus van twee gebeurtenissen naast elkaar. Hij zit dan met een vraagstuk, want Spinoza schijnt zelf wel van twee onafhankelijke reeksen te spreken: ‘de orde en connectie van ideeën… is dezelfde als de orde en connectie van dingen.” (IIP7; IIIP2s)

Lees verder...

De merkwaardige "identiteitsthese" [1]

Zoals ik onlangs meedeelde n.a.v. het college van Herman Philipse (zie dit en dit blog) ben ik van plan aandacht te geven aan de zgn. “identiteitsthese” die Spinoza zou stellen, wanneer hij bij denken en uitgebreidheid verwijst als naar eigenschappen van één ding (substantie of een modus). Henk Keizer zegt in een reactie dat je deze benadering vooral tegenkomt bij “filosofen die zich wat op afstand met hem [Spinoza] bezig houden.” Het is echt erger gesteld. Op dat punt is vooral door filosofen uit Angelsaksische landen en hun in mijn ogen nogal ideosyncratische exegese van de Ethica veel verwarring gesticht.

Op de achtergrond – en dat is de kern van de verschillende wegen van uitleg - speelt het begrijpen van Spinoza’s attributen-begrip. Sommigen vinden zijn definitie van attribuut nogal enigmatisch. En zo kun je die, gezien de ontzettend vele verschillende uitleggingen wel zien. Ik zal hieraan zeker nog diverse blogs hebben te besteden.

Deze keer wil ik de ‘identiteitsthese’ attaqueren aan de hand van een voorbeeld uit de bundel van Michael Hampe en Robert Schnepf (Hrsg) Baruch de Spinoza Ethik in geometrischer Ordnung dargestellt [Akademie Verlag, Berlin, 2006]. Met deze reeks artikelen van overwegend Duitse deskundigen wilde men een inhaalslag maken om de achterstand op andere landen in de Spinoza-studie enigszins in te halen (die achterstand had te maken met het Derde Rijk). Daarvoor was Michael Pauen, die over dat onderwerp al eerder gepubliceerd had, gevraagd om het hoofdstuk over “Spinoza und die Identitätstheorie (2p1-2p13)” voor zijn rekening te nemen. Pauen was toen filosofiehoogleraar in Magdeburg, inmiddels Professor für Philosophie des Geistes, Humboldt-Universität zu Berlin Institut für Philosophie. [zie op zijn website de indrukwekkende lijst boeken over bewustzijn en hersenwetenschap]
In dit blog wil ik bezien hoe hij die ‘identiteitsthese’ ontwikkelt.

Lees verder...

Bernard-Henri Levy's Spinozamix

“Bernard-Henri Levy, onze grote nationale filosoof, deze onwaarschijnlijke mix van Spinoza en Steevy Boulay* en “officieuze minister van Buitenlandse Zaken” weet weer het verschil te maken door briljant te reageren op de Arabische revoluties op Al Jazeera English... schrijft Le Post bij een YouTube-video van zijn optreden voor Al Jazeera. Maar terwijl ze hem een beetje belachelijk maken (zeker met z'n "blowjobs" met de dicators), beseffen ze waarschijnlijk niet hoe inhoudelijk dicht hij bij Spinoza staat met z'n verwijzing naar de 'wet van het volk' die hier speelt.

 

*) Steevy Boulay is een 30-jarige uit Lille afkomstige columnist en tv/toneelacteur, die bekend werd van zijn deelname aan de reality tv-show Big Brother in 2001 die veel in de publiciteit schijnt te komen.

Deel zes: de emoties begrijpen

Clare CarlisleDeze keer verscheen pas 's middags in The Guardian het stuk in de reeks van filosofe Clare Carlisle over Spinoza - deze keer het zesde: Understanding the emotions.

Ik vind het heel knap hoe ze in kort bestek een behoorlijk trefzekere impressie weet te geven. Zie hoe ze, nadat ze de conatus, die onze essentie is, geïntroduceerd heeft, schrijft: “By using the traditional concept of essence in this idiosyncratic way, Spinoza gives it a new sense of activity and dynamism. In his philosophy, "what a thing is" becomes identical with its power, its energy, its force of life.

Even vreesde ik dat ze de mist in ging met te schrijven dat ook droefheid (sadness) actief kan worden, maar dat komt snel goed en aan het eind van die alinea blijkt dat het goed begrijpen ervan droefheid doet omslaan in vreugde.

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: de axioma's of 'notiones communes'

Spinoza bouwt zijn Ethica zoals bekend op uit definities, axioma’s, stellingen (proposities) etc. Enerzijds veronderstelt hij bekend wat daarmee bedoeld wordt, maar verspreid in de toelichtende commentaren (scholia - het zgn analytisch opgestelde betoog) geeft hij toch wel een uitleg over wat hij met deze termen bedoelt. Deze keer neem ik axioma’s onder de loep.

In het scholium bij stelling 8 van deel I (over de oneindigheid van elke substantie), dat tegelijk een scholium bij stelling 7 is (over het van nature bestaan van een substantie) zegt Spinoza dat dit voor iedereen eigenlijk een axioma is en dat het tot de gemeenschappelijke noties (notiones communes, gemeenschappelijke beginselen) te rekenen is.

In het scholium bij stelling 40 van deel II (over dat uit adequate ideeën altijd adequate ideeën volgen) zegt hij: “Hiermee heb ik de grond uiteengezet van de zogenaamde gemeenschappelijke beginselen [noties die gemeenschappelijk genoemd worden], die de grondslagen vormen van ons redeneren. Er bestaan echter voor bepaalde axioma's of begrippen nog andere oorzaken, die de moeite waard zijn om volgens onze methode te behandelen."

Hier gebruikt hij eerst notiones communes en daarna axioma's, zodat duidelijk wordt dat die hetzelfde zijn. In dat scholium geeft hij verder uitleg over het ontstaan van zgn. transcendentale begrippen (als zijnde, ding, iets) en algemene begrippen (als mens, paard, hond).

In deel III geeft Spinoza na de definities geen axioma’s maar “postulaten” maar daarbij blijkt meteen dat hij een postulaat als hetzelfde beschouwt als een axioma (“postulatum seu Axioma). *)

Lees verder...

Spinoza’s passies

Iemand liet mij weten nieuwsgierig te zijn naar mijn commentaar op voetnoot 19 bij de Inleiding van Theo Verbeek op zijn vertaling van de TIE (zie vorige blog).

Die voetnoot leest als volgt:

“Spinoza’s algemene term voor ‘hartstocht’ of ‘emotie’ is affectus (‘affect’); passio (‘passie’), de term die Descartes gebruikte, reserveert hij voor die ‘affecten’ waarin we passief zijn en die ons uiteindelijk zwakker en afhankelijker maken (bedroefdheid, vrees, haat, enzovoorts, in tegenstelling tot vreugde, liefde, enzovoorts).”

Eerst een redactionele opmerking (maar daar ging het me niet om). Eigenlijk missen er twee haakjes en wordt de tegenstelling niet geheel uitgeschreven. Zoals het volgens mij bedoeld is, luidt de tekst:

“Spinoza’s algemene term voor ‘hartstocht’ of ‘emotie’ is affectus (‘affect’); passio (‘passie’), de term die Descartes gebruikte, reserveert hij voor die ‘affecten’ waarin we passief zijn en die ons uiteindelijk zwakker en afhankelijker maken (bedroefdheid, vrees, haat, enzovoorts), in tegenstelling tot die welke ons sterker maken (vreugde, liefde, enzovoorts).”

Lees verder...

Filip Buyse’s vertraagde website "Spinoza en wetenschap" gáát er komen

Filip Buyse bij de cursus over de TIEOp de VSH-cursus over Spinoza’s TIE (zie dit blog) trof en sprak ik tot mijn vreugde ook Filip Buyse. Ik heb op dit weblog meermalen gerapporteerd over zijn voornemen om met een website over Spinoza en wetenschap te komen [cf hier, hier en hier]. Sindsdien bleek telkens dat hij het eigenlijk te druk heeft met zijn studie in Parijs en het houden van inleidingen en organiseren van colloquia over Spinoza. Zo zal hij komende maand weer een lezing geven in Aberdeen in Scotland. Hij vertelde me daarbij met enige nog niet eerder gehoorde aandachtspunten te komen, met name concentreerde hij zich op een aantal onderwerpen van Descartes waarmee Spinoza zich juist niet bezig had gehouden. Hij probeerde verklaringen te vinden naar het waarom. En hij beloofde dat ik deze tekst, als hij er klaar mee was, op de bij dit blog horende website mag publiceren. Daar was ik uiteraard blij mee, maar hij maakte mij ook blij met zijn mededeling dat hij echt met de voorbereiding van die website bezig is. Die gáát er komen, zo verzekerde Filip mij.

Verhandeling over de verbetering van...

Gisteren was de eerste cursusdag van de voorjaarscursus, georganiseerd door de Ver. Het Spinozahuis. Het was voor de tweede keer dat Spinoza’s onafgemaakte Tractatus de intellectus emendatione (TIE; Verhandeling over de verbetering van het verstand) cursusonderwerp was. We konden nu voor het eerst gebruik maken van de onlangs gerenoveerde aula die in een fraaie toneelzaal was omgevormd.

Prof. dr. Theo Verbeek verzorgde een eerste algehele inleiding. Hij vertaalde de TIE met daarbij een uitgebreide toelichting, fraai uitgegeven door de Historische Uitgeverij. Verbeek gaf een interessante inleiding, waarbij duidelijk was dat hij zich ervan bewust was dat er ook mensen in zijn gehoor zaten die pas begonnen met zich in Spinoza te verdiepen. Ik streef hier geen samenvatting van zijn college na, maar haal er enige dingen uit die voor mij ’t interessants waren.

Prof. dr. Theo VerbeekOver waar het werk geplaatst moet worden in de reeks van uitgaven van Spinoza is onderwerp van discussie onder de geleerden en zal dat wel blijven. Verbeek ziet de Korte Verhandeling als eerste werk, maar gaf daar verder geen argumenten voor. Hij benadrukte dat Spinoza zelf de TIE nooit als werk van zijn hand had uitgegeven. De in de Opera Posthuma door zijn vrienden gepubliceerde TIE was niet alleen onvoltooid, maar misschien zelfs wel nog geen complete tekst. We weten namelijk niet of het al een manuscript was. Misschien bestond het uit een map met losse vellen en bijgevoegde stroken met aantekeningen, zoals vóór het computertijdperk boeken ontstonden. Het meeste zal in de begin 1660-jaren geschreven zijn, maar sommige delen van de tekst dateren misschien van later. Zelfs kunnen we er niet zeker van zijn of de titel van Spinoza zelf is. Het feit dat hij in een van zijn eerste brieven omschrijvingen geeft van een werk waarmee hij bezig is, kan voor de uitgevers aanleiding zijn geweest om achteraf die titel aan het (in elkaar te zetten) werk te geven. Weinig is zeker.

Lees verder...

Frederik van Eeden (1860 – 1932) 'Redekunstige grondslag van verstandhouding'

Toen Frederik van Eeden’s Redekunstige grondslag van verstandhouding (1897) in 1975 voor het eerst in herdruk verscheen (in de Aulapocketreeks van Het Spectrum) heb ik het aangeschaft, maar na een leespoging van een paar bladzijden legde ik het weg om er nooit meer naar om te zien. En ik raakte het kwijt.

Tot ik van de week na zoveel jaar – intussen wetend dat Van Eeden er Spinoza in noemt – zomaar de noodzaak voelde er toch eens kennis van te nemen en een tweedehands exemplaar per post liet komen.

En nu las ik het in één ruk uit. Omdat nu de materie mij interesseerde. En inderdaad kom je er Spinoza heel duidelijk in tegen, en niet alleen daar waar zijn naam wordt genoemd. Ik vind het dan ook echt een boekje om naast het werk van Spinoza te lezen. En ik ga het zeker herlezen om er verder in te komen dan de eerste indrukken die ik er nu uit opdeed. Mijn indruk nu is dat Van Eeden zich niet bijster diepgaand in Spinoza heeft verdiept en al gauw een andere weg insloeg en meer waarde toe kende aan de verbeelding (dáár, aan die kant, en niet voorbij de rede zit bij hem de intuïtie).

De stellingen beduiden zeker méér dan aforismen, zoals ze wel genoemd zijn. Nee, het is duidelijk een betoog.

De Redekunstige grondslag wordt in de inleiding van Bastiaan Willink (en op de omslag) vergeleken met de Tractatus logico-philosophicus van Wittgenstein. Het gaat in beide gevallen om de relatie tussen taal en de werkelijkheid die we willen uitdrukken: hoe wij begrijpelijk met elkaar kunnen communiceren. Eindigde de 7e paragraaf van de Tractatus uit 1921 met de beroemde woorden “Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen,“ de 6e paragraaf van Redekunstige grondslag uit 1897 eindigde met: “Uitvoeriger logische bespreking is onmogelijk en voert onmiddellijk in het ongerijmde.” Eenzelfde gedachte, maar minder citeerbaar. Lees verder...

Even wachten op nieuwe inspiratie...

Hopelijk morgen... bij de eerste bijeenkomst in het Spinoza Lyceum in Amsterdam over Spinoza’s Tractatus de intellectus emendatione - Verhandeling over de verbetering van het verstand [foto: Haije Bouwman]

Berthold Auerbach. "Einst fast eine Weltberühmtheit"

Wie, behalve een paar Spinozisten, heeft nog gehoord van Berthold Auerbach (1812 - 1882)? Ik had eerder een uitgebreid blog over hem, maar in tegenstelling tot Goethe, Herder, Hölderlin, Schiller, Kleist en Jean Paul wordt Auerbachs naam, die indertijd minstens zo beroemd was, niet meer gehoord. Toch had hij indertijd dezelfde uitgever als de genoemden: Cotta, de “koning onder de uitgevers”. Hij werd indertijd internationaal als de beroemdste Duitse verteller van de 19e eeuw gezien, een die mede aan de wieg stond van het nieuwe Europese realisme, vooral met zijn "Schwarzwälder Dorfgeschichten" die vertaald werden in Engeland, Frankrijk, Nederland, Zweden in de VS. Tolstoi bracht hem een bezoek, met Toergenjev was hij bevriend. Maar anders dan voor de andere auteurs verdween na WO I snel elke belangstelling in hem.

Met dit boek, Berthold Auerbach. "Einst fast eine Weltberühmtheit", dat vorige maand bij Klöpfer und Meyer uitkwam, wil Hermann Kinder, die al sinds zijn dissertatie in 1973 met Auerbach bezig was, deze 19e eeuwse auteur van de vergetelheid redden. Uit de bijna 900 bladzijden brieven die hij met zijn jeugdvriend Jakob Auerbach (geen familie), die hij op Talmud-school in Karlsruhe leerde kennen, gedurende zijn hele leven wisselde, heeft Kinder voor dit boek een selectie gemaakt en deels bewerkt, samengevat en toegelicht. Aan de hand hiervan ontstaat een beeld van het 19e eeuwse Duitsland met z’n politieke, ideologische en psychisch-culturele problemen. De als jood geboren Auerbach moest meemaken hoe meer en meer de hoop op een humanitair samenleven verdween en een onverzoenlijk antisemitische almaar sterker werd.

Lees verder...

Samuel Rappaport (1871–1943) proefschrift Schopenhauer und Spinoza

 

„Was Hätte aus Spinoza werden können,
wenn er Kant noch gekannt hätte,“

      zou Schopenhauer in 1815 geschreven hebben *)

 

portret van Arthur Schopenhauer in 1815 door Ludwig Sigismund geschilderdIn eerdere blogs (zie 16-9-2009 en van 3-12-2010) legde ik misschien wat meer nadruk op verschillen tussen Spinoza en Schopenhauer (stelde ik de optimist tegenover de pessimist), maar er zijn ook aardig wat overeenkomsten tussen beiden. Beiden leggen de nadruk op de eenheid van alles; beiden ontwikkelden een monistische filosofie die door dualistische concepten weer gedifferentieerd werd (bij Spinoza zowel door de natura naturans en natura naturata, alsook door de attributen van denken en uitgebreidheid; bij Schopenhauer door Wil en Voorstelling). Beiden erkennen geen persoonlijke God, geen schepping van de wereld door een wezen van buiten deze wereld, maar een immanent ontstaansprincipe. Beiden erkennen geen einddoelen of teleologie. Beiden stellen de alomvattende causale determinatie en verwerpen de vrije wil. Beiden kennen drie kennissoorten, waarvan de intuïtie de hoogste is. Beiden zien als het wezen van alle dingen (waaronder mensen) het zelfbehoud (Spinoza) resp. de werkzaamheid van een ‘domme’ levenswil (Schopenhauer). Beiden zien parallelle samenhang tussen geest en materie. Beiden tenslotte zien kennis gericht op ‘redding’ of ‘behoud’.  

Lees verder...

Herman Philipse's antireclame voor Spinoza

Gisteren gaf ik in een blog een verwijzing naar het Studium-Generale-college van Prof. dr. mr. Herman Philipse over Hobbes en Spinoza. Ik gaf daar meteen al mijn eerste commentaar op. Nu wil ik dat nog eens in een apart blog doen – om mijn ergernis over deze ‘gebeurtenis’ te uiten. Philipse maakt misbruik van zijn positie om propaganda tegen Spinoza te maken.

Hoogleraar filosofie aan de Universiteit Utrecht prof. dr. mr. Herman Philipse heeft weinig op met Spinoza – zoveel is duidelijk. En wellicht weet hij er daarom niet zoveel van. In plaats van Spinoza zoals een goed docent betaamt, zo bij de toehoorders in te leiden dat ze nieuwsgieriger naar hem worden en hem wellicht zelf willen gaan lezen, waarschuwde hij eerder om dat maar niet te doen. Het hele college had een duidelijk sceptische en afhoudende ondertoon. Tot wel tweemaal toe citeerde hij de slotzin van de Ethica: “Sed omnia praeclara tam difficilia, quam rara sunt” [alles wat voortreffelijk is, is echter even moeilijk als zeldzaam] en de Tractatus theologico-politicus noemde hij op vele plaatsen saai en langdradig. En hij raadde dan ook met zoveel woorden aan er maar niet aan te gaan beginnen en eerder naar samenvattingen op zoek te gaan.

Lees verder...

Herman Philipse over Hobbes en Spinoza

Is er binnen een deterministisch wereldbeeld, waarin alles zijn oorzaak vindt in causale wetten en gebeurtenissen en alles dus al lijkt ‘uitgestippeld’ ruimte voor ethiek? Al vanaf de Griekse oudheid denken filosofen na over de menselijk ethiek. Wijsgeren ontwikkelden, geïnspireerd door urgente morele vraagstukken en de beperkingen die zij en ieder mens wel voelen, opvattingen over ethiek die ook nu nog van grote waarde zijn.

Prof. dr. mr. Herman Philipse behandelt in een achtdelige lezingenreeks in het Utrechtse Studium Generale (die nog loopt tot eind deze maand, zie programma) een selectie van grote westerse filosofen over ethiek, van Plato en Aristoteles tot Nietzsche, Levinas, en Peter Singer. Het overkoepelende onderwerp, vrijheid en morele verplichting, is ontleend aan de ethische theorie van Immanuel Kant.

Op 28 februari 2011  (halverwege) gaf Philipse een college over Hobbes en Spinoza. Zie hier een handout. En hier is de video te zien.  

Lees verder...

Spinozalezing in kerkje Vrijzinnige Geloofsgemeenschap van Vaassen

Afbeelding:Vaassen Vrijzinnige Geloofsgemeenschap.jpg

In dit kerkje uit 1937 van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap van Vaassen [Deventerstraat 36] zal dr. Heine Siebrand a.s. maandag 14 maart een lezing houden over Spinoza, "de bekendste wijsgeer van Nederlandse bodem. Spinoza brak in 1656 met de joodse gemeenschap en zette zijn eigen wijsgerig stelsel op dat resulteerde in de Ethica. Hij hoort tot de kleine groep van klassieke filosofen die gezichtsbepalend worden geacht. Siebrand is gepromoveerd op de filosofie van Spinoza. De lezing is aan de Deventerstraat 36, aanvang 20 uur. Toegang 9 euro." [Berichtje uit De Stentor zie ook vrijzinning Vaassen]

Antonio Damasio: "idioot om te beweren dat wij geen vrije wil zouden hebben"

Antionio DamasioTrouw heeft vandaag weer een artikel in de serie "de dood van de vrije wil", het negentiende (waarvan er slechts zes in het dossier op de website zijn in te zien).

Deze keer een interview met Antonio Damasio die blijkbaar hier is om zijn boek "Het zelf wordt zich bewust" (Self comes to mind)  te promoten. Titel van het stuk: "Cultuur is een breinproduct." (Het was aanvankelijk niet mogelijk er een link naartoe te leggen, maar inmiddels wel: zie hier)

Zoals ik al eerder in het blog "Looking for Damasio" schreef, nam Damasio Spinoza niet echt serieus (zijn boek Looking for Spinoza kreeg dan ook zeer ten onrechte de Nederlandse titel Het gelijk van Spinoza). In het interview vandaag komt de naam van Spinoza dan ook niet voor (anders dan in de aan het eind genoemde titel van dat vorige boek).

Wat de vrije wil betreft staat hij aan de kant van Libet: we kunnen niet vrij onszelf aansturen, maar we kunnen wel een door ons lichaam (brein) ingezette handeling stopzetten. Waar díe 'wil', dat vermogen, dan ineens vandaan komt blijft nog steeds een raadsel. "Uit de cultuur", benadrukt Damasio.  

In het artikel krijgt Damasio gelegenheid de kern van zijn nieuwe boek over het ontstaan van het 'zelf' te schetsen. Hij legt een zwaar verband tussen het in wisselwerking ontstaan van bewustzijn, taal en cultuur (hoewel hij benadrukt dat hij bioloog is). Op de vraag...

Lees verder...

Fabián Casas - Argentijnse dichter, bekend met Spinoza

Fabián Casas werd in 1965 geboren in Buenos Aires, Argentinië. Hij is dichter, verteller, schrijver, essayist, filosoof en journalist. Hij studeerde filosofie en begon te werken als journalist voor de krant Clarín. Ook werkte hij voor verschillende sportkranten en werd hoofdredacteur van het weekblad Federal. Hij is een van de leidende figuren van de Argentijnse "Generatie van '90”. In het laatste decennium van de 20e eeuw richtte hij met collegadichters het poëzietijdschrift 18 whisky’s op, waarvan maar twee nummers verschenen, maar dat invloed zou hebben gehad.

recente verzamelbundel van Fabián CasasHij publiceerde: Fall, gedichten van ontgiften en verdriet (1985); Tuca (, gedichten, 1990); El Salmon (gedichten, 1996), waarvoor hij de eerste Latijns-Amerikaanse poëzieprijs van het tijdschrift Prometeo ontving; Bueno, eso es todo (gedichten, 2001), Oda (poëzie, 2003); El spleen de Boedo (2004). Ook publiceerde hij proza: Ocio (novelle, 2000), Los Lemmings (de Lemmingen, verhalen, 2005) en Ensayos bonsái (essays, 2007) en het sprookje Rita viaja al cosmos con Mariano (Rita bereist de kosmos met Mariano). Gedichten van hem zijn vertaald in het Engels, Duits, Frans, Armeens, Italiaans en Nederlands. In 2007 ontving hij in Duitsland de Anna Seghers Prijs.

Spinoza 

 

Hij moet iets hebben met Spinoza. Zo begint hij bijvoorbeeld de reeks gedichten El Salmon uit 1996 met de definitie van Wanhoop van Spinoza:

Lees verder...

Spinoza in politiek-historische analyse van de Arabische Revolutie

Vandaag brengt Abdelaziz al-Hays op de website van The International Solidarity Movement een analyse van de Arabische Revolutie die, hoewel misschien wat prematuur, door iemand al 'hun 1789' is genoemd.

Titel: La révolution arabe et la reconquête de l’identité

Hij schrijft "dat de Nederlandse filosoof Spinoza een ander idee had [dan Hobbes die het over de oorlog van allen tegen allen had in de natuurtoestand]. Sprekend over mensen, gebruikte hij [Spinoza] de term "menigte" in zijn Theologisch-politiek traktaat, als een wezen begiftigd met grote kracht." 
En dat die kracht groot kan zijn kunnen we in deze tijd daar zien. 
Alleen jammer dat de auteur Spinoza in de 19e eeuw situeert.

   La révolution arabe et la reconquête de l’identité

Geen Nederlandse 18e eeuwse Spinozismusstreit

Daartoe geïnspireerd door het artikel van Henri Krop “A Dutch Spinozismusstreit: the new view of Spinoza at the end of the eighteenth century” [In: LIAS 32 (2005), 1, p. 185 – 211] heb ik mij de voorbije weken bezig gehouden met – en blogs gewijd aan (waarbij ik dat artikel flink ‘plunderde’):

 

François Hemsterhuis. Litho door J.J.A. Last. UB A'damŸ Francois Hemsterhuis (1721-1790), de eerste Ned. Filosoof die een ander beeld van Spinoza bracht

 

Johan Frederik HennertŸ Johan Frederik Hennert (1733 – 1813), Utrechtse professor in filosofie en wiskunde

 

Bernardus Nieuhoff; zwartekunst-portretŸ Bernard Nieuhoff (1747 – 1831), filosofieprofessor in Harderwijk, schreef Over Spinozisme

 

Ik begon met mijn twijfel uit te Spreken en antwoordde zelfs ontkennend op de vraag: Kende Nederland eind 18e eeuw ook een Spinozismestrijd? Daarbij bekeek ik ook het boekje van Jonathan Israel dat een paar jaar later verscheen, In strijd met Spinoza. Het failliet van de Nederlandse Verlichting (1670-1800) [Bert Bakker, 2007]. Vervolgens wijdde ik blogs – in omgekeerde volgorde dan eigenlijk had gemoeten en zoals Krop ze ook behandeld had - aan elk van de genoemde drie.

Al is er een tijdje verstreken sinds dat eerste blog, ik moet een en ander voor mijn gevoel toch nog even in een korte terugblik afronden. Ook daarbij gebruik ik nogmaals het artikel van Henri Krop (en kan het LIAS-boek terug naar de bibliotheek).

Lees verder...

Deel vijf en "there is no such thing as human free will"

Clare CarlisleVanmorgen verscheen in The Guardian het vijfde stuk alweer dat filosofe Clare Carlisle aan Spinoza wijdt - deze keer met de titel: On human nature

"We are not autonomous individuals but part of a greater whole, says Spinoza, and there is no such thing as human free will."

Knap vind ik het hoe ze in kort bestek de hoofdlijnen van Spinoza's filosofie weet te schetsen.  
Sommige passages acht ik wat minder gelukkig ( "a human mind is an intellectual whole" - "each human mind involves awareness of a human body") en ze volgt kennelijk de lijn van Curley waarbij de lichamelijke aspecten aan fysieke wetten en de geestelijke aspecten aan "logical relations" relations onderhevig zijn. Ik vraag me af of de geestelijke veroorzakingen daarmee uitputtend beschreven zijn.  

Fraai vind hoe ze zowel de dualistische als de reductionistische verklaringen met Spinoza afwijst: 't materiële en geestelijke vergen "distinct explanatory orders". "They offer two alternative ways of describing and understanding our world, and ourselves, which are equally complete and equally legitimate." Tenslotte geeft ze Spinoza's argumenten waarom we, maar ten onrechte, geneigd zijn in een vrije wil te geloven.

Contouren van The Continuum Companion to Spinoza

Op de website van Continuum is gisteren of vannacht een en ander gemuteerd inzake het komende The Continuum Companion to Spinoza. Stond tot gisteren als datum van uitkomen nog 10 maart (deze week) vermeld, nu staat er als datum 12 mei 2011 (Amazon vermeldt al een poosje 19 mei 2011).

Als redacteuren worden vermeld: Wiep van Bunge, Henri Krop, Piet Steenbakkers en Jeroen van de Ven. De omvang wordt 528 pagina’s. Van het boek kan al iets worden ingezien - bij Continuum en Amazon enigszins verschillend.

Het boek zal uit zes afdelingen of secties bestaan. De korte inleiding geeft daarover aan:

Lees verder...

Een ander feest te midden van de leegte van... Vastelavond

Terwijl ik al een hele tijd op internet op zoek ben naar een gedicht waarin de Argentijnse dichter Fabián Casas een beeld van Spinoza gebruikt (wat nog niet erg opschiet, maar ik las het ergens), kom ik, terwijl buiten – ik woon aan een drukke straat in de binnenstad van Maastricht - het carnavalslawaai telkens weer opklinkt, dit gedichtje tegen:

Soms lijkt het mij
dat we ons te midden
van het feest bevinden
nochtans
te midden van het feest
bevindt zich de leegte
Maar te midden van de leegte
is er een ander feest

Roberto Juarez

 

 

Gevonden in: De stem aan de andere kant - La voz del otro lado. Moderne Argentijnse poëzie. Samenstelling en inleiding: Rafael Carcelén. Vertaling: Germain Droogenbroodt – Jean Schalekamp. Point, 2010 [hier]

Dat andere feest te midden van de leegte is voor mij... Spinoza

Nieuw boek over Spinoza's 'ethische project'

 

Volgens de uitgever, Cambridge University Press, is het in februari uitgekomen en nu op voorraad, volgens Amazon komt het eind deze maand, Selexyz.nl herkent het nog niet, de website van de auteur vermeldt het nog als forthcoming… en dan gaat het om dit nieuwe boek over Spinoza’s ‘ethische project’:

Matthew J. Kisner: Spinoza on Human Freedom. Reason, Autonomy and the Good Life. ISBN: 9780521198882, £50.00

 

Omschrijving van de uitgever:
"Spinoza was one of the most influential figures of the Enlightenment, but his often obscure metaphysics makes it difficult to understand the ultimate message of his philosophy. Although he regarded freedom as the fundamental goal of his ethics and politics, his theory of freedom has not received sustained, comprehensive treatment. Spinoza holds that we attain freedom by governing ourselves according to practical principles, which express many of our deepest moral commitments. Matthew J. Kisner focuses on this theory and presents an alternative picture of the ethical project driving Spinoza's philosophical system. His study of the neglected practical philosophy provides an accessible and concrete picture of what it means to live as Spinoza's ethics envisioned."
Lees verder...

4 mei 2010 TTP-Performance van Joseph Semah

Op 24 april 2010 had ik weer eens een uitgebreid blog over een project van filosoof-kunstenaar Joseph Semah. Op de herdenkingsavond van 4 mei zou om 22:30 uur op het Observatorium van het Amsterdamse Felix Meritis weer een reading-performance van Joseph Semah gaan plaats hebben.

Twaalf Amsterdammers, hun hoofd verborgen in kartonnen dozen, zouden in het Arabisch, Duits, Nederlands, Russisch enz. hardop lezen uit Spinoza's Theologisch-politiek traktaak.

Het duurde een hele poos voor de opnamen ervan op Youtube werden geplaatst. Maar toen Felix Meritis dat eindelijk op 23 november 2010 deed, vergat men een verwijzing naar Spinoza en diens TTP, te vermelden. Ik gaf dit door aan Joseph Semah.

Intussen is die informatie eraan toegevoegd en kan ik de video in dit blog binnenhalen. Er staat daar nu te lezen: "The action is based on Baruch Spinoza, Tractatus Theologico-Politicus; the text was read in Latin, English, Hebrew, Arabic, Dutch, French, Russian, Turkish and German languages. The Felix Meritis motto, Connecting Cultures, was the central theme."  
De rest van de toelichting volgt hierna.

Lees verder...

Frans Hemsterhuis (1721-1790) zag 'Système de Spinosa' als een soort theïsme

François Hemsterhuis. Litho door J.J.A. Last. UB A'damZoals Spinoza onweersproken de grootste Nederlandse filosoof ooit is, was François Hemsterhuis dat van de 18e eeuw. Hemsterhuis erkende Spinoza als grootmeester, maar van hemzelf hoor je nu niet zoveel meer (dan de Hemsterhuisstraat in Amsterdam). Jan en Annie Romein-Verschoor schrijven in de Erflaters van onze beschaving dat de geschiedschrijving niet kan verklaren "waarom op een Spinoza een Hemsterhuis moest volgen."

Je hoort nauwelijks nog dat Hemsterhuis in de Duitse Spinozismestrijd, tegen wil en dank overigens, een flinke rol heeft gespeeld. En Herder had zijn Lettre sur les désirs (1770) al in 1771 in het Duits vertaald. Er was belangstelling voor zijn werk - bij Herder, Mendelssohn, Jacobi en anderen. 

Frans Hemsterhuis groeide op in Franeker en verhuisde in 1740 naar Leiden, waar zijn vader hoogleraar Grieks werd. Pas op 24 juni 1747 schreef hij zich als student wiskunde in. Hij raakte bevriend en bleef dat z’n hele leven met Petrus Camper (1722-1789) – zij deelden hun belangstelling voor wis- en natuurkunde. Bij David Ruhnken deed hij zijn liefde op voor Socrates en Plato. (Hij werd wel de ‘Bataafse Socrates’ genoemd). Na enige activiteiten in Frankrijk en Duitsland werd hij in 1755 secretaris van de Raad van State, wat hij tot zijn pensionering in 1780 bleef.

Van 1769 tot 1772 schreef hij, drie filosofische brieven en van 1778 tot 1787 vier platoonse dialogen, alle opgedragen aan zijn vriendin prinses Amalia von Gallitzin (1748-1806), de vrouw van de Russische gezant aan het stadhouderlijke hof in Den Haag (van wie ze in 1776 scheidde). Hemsterhuis was diepe vriendschap voor haar gaan voelen. En toen zij naar Münster vertrok, bleef hij met haar corresponderen en haar af en toe opzoeken. Hij noemde haar Diotima (naar Socrates' leermeesteres in Plato’s Symposium), zij hem Socrates.

Lees verder...

Mark Halperin schreef een Spinoza-gedicht

Mark Halperin is geboren in New York, woont met zijn vrouw, de schilderes Bobbie Halperin, in Ellensburg, Washington en geeft Engels aan de Central Washington University. Hij heeft les gegeven in Japan, Estland en – als Fulbright lecturer – in Moskou en Sint Petersburg in Rusland.

Josephine Jacobsen citeerde van hem de uitspraak: “schooled in the school of the love of my family.” [Hier 

 Falling Through the MusicVan zijn hand verschenen vijf dichtbundels.

Z’n recentste dichtbundel is Falling Through the Music (2007). Daarvoor verschenen: Time As Distance (2001), The Measure of Islands (1990), Backroads, A Place Made Fast.
Recent verschenen ook van zijn hand: Near and Far, a chapbook en Greatest Hits.
Samen met Prof. Dinara Georgeoliani vertaalde hij werk van Bunin, Galich, Kharms, Platonov, Kushner e.a. Samen met Joseph Powell schreef hij Accent on Meter: A Handbook for Readers of Poetry [National Council of Teachers of English, 2004]

Uit Falling Through the Music (2007) is het volgende gedicht

SINCERITY

There are those who shake
at the thought of being obscure,
ingenuous, and turn to memory
as a wall they can lean against,
ock solid, its guarantees basic
as desire’s gutturals. The facts
and their significance they trust
blindly.

Still, I recall the taste of
my own stomach’s churning, hot
breath in my face. Squeamishness
felt then fled, and I reached down
deeper than I ever had before for
any scraps to feed the laboring
engine of my ingenuity. Say

“Freedom is the recognition
of necessity,” as Benedict Spinoza
did, who never taught, but bought
his own with a shorter life by
grinding glass. Sincerity may
just be the overrated ballast,
to jettison when you need speed.

[van hier op de website van University of Notre Dame Press]

                                                     * * *

In Time As Distance [2001] verkent Halperin het leven van hemzelf en van anderen langs een tijdlijn die loopt van de Yakima-rivier in Washington waaraan hij woont, naar Tallinn in Pennsylvania, naar Tallinn in Estland, tot diep in het verleden naar zijn eigen joods-Russische voorouders. Uit deze bundel is het volgende gedicht, getiteld: Spinoza

Lees verder...

Cursus Volksuniversiteit Amsterdam: Spinoza, Verlichting en tolerantie

Voor wie a.s. maandag 7 maart 2011 iets anders dan carnaval willen, begint om 19:30 uur (tot 21:30 uur) een cursus van 6 bijeenkomsten over

                        Spinoza, Verlichting en tolerantie

De cursus wordt gegeven door dr Hein van Dongen.

"De afgelopen jaren is er in debatten veel verwezen naar de 'erfenis van de verlichting', die volgens sommigen moet worden beschermd, maar die volgens anderen problematisch is geworden. Tot de kenmerken van de verlichting behoren de tolerantie en de vrijheid van meningsuiting. De Engelse historicus J. Israel onderbouwt met zijn boek Radicale Verlichting de stelling dat de verlichting in Nederland geboren werd. Aan de hand van het werk van (veelal Nederlandse) filosofen, waaronder Spinoza, kijken we in deze cursus naar de samenleving toen en nu. Wat impliceren de verschillende ideeën over tolerantie? Hoe actueel zijn de idealen van de verlichting?"

Lees verder...

Waarom hebben we niet genoeg aan Spinoza’s filosofie en willen we z’n leven erbij?

Gianlorenzo Bernini (1598-1680) De extase van de Heilige Theresa van Avila, 1647-52; marmer, hoogte 350 cm. In de Cappella Cornaro, Santa Maria della Vittoria, RomeVoor degenen die Adrie Hoogendoorn’s reactie op 12 februari bij een beeld dat Spinoza moest voorstellen de vergelijking met de extatische Teresa van Avila in het bekende beeld van Bernini wellicht niet konden thuis brengen, wijs ik graag op een fraai artikel van Jessa Crispin. Zij is oprichter en redacteur van een literaire website Bookslut.com en schreef voor een even fraaie website, The Smart Set een mooi essay: “Life Stories - Is it worth knowing about the lives philosophers led, or is their philosophy enough?”

Na een uitgebreide beschrijving van de heilige Teresa van Avila die volgens haar – hoe tragisch – meer om dat beeld van Bernini dat de vereniging van de mystica met God als een orgasme verbeeldde, bekend is dan om haar verbijsterende zich kastijdende leven, bespreekt Crispin enige boeken. Ze bespreekt twee boeken over Montaigne en zeer uitgebreid gaat ze in op het boek van Rebecca Newberger Goldstein Betraying Spinoza: The Renegade Jew Who Gave Us Modernity. Maar haar essay is meer dan de aaneenrijging van enige boekbesprekingen - ze heeft een interessant thema: waarom interesseert ons toch vooral het leven van filosofen (en, voeg ik eraan toe, zijn sommigen zo geïnteresseerd in de manier waarop filosofen stierven)? Een paar zinnen:

Lees verder...

Bertrand Russell's hoofdstuk over Spinoza voorgelezen

Op 1 maart heeft iemand uit de VS in drie delen de voorlezing van het hoofdstuk over Spinoza uit Bertrand Russell's The History Of Western Philosophy (1945)* op Youtube gezet. Wie hier voorleest, was de uploader niet bekend. Ik haal de video’s, waarbij het alleen om de audio gaat, hieronder binnen.

*) Volledige titel: A History of Western Philosophy. And Its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day

Lees verder...

Septimana Spinozana aestatis MMXI

Op de website van de Vereniging Het Spinozahuis is de agenda, die  lezingen en cursussen in de komende maanden te zien gaf, inmiddels niet meer aan te klikken. Alleen nog de lopende maand komt in beeld.

Op de website van Miriam van Reijen wordt echter alvast een tipje van de sluier opgelicht over wat ons te wachten staat in wat ik voor deze keer aanduid met Septimana Spinozana aestatis MMXI - de Spinozazomerweek 2011. Deze zal weer in Barchem worden gehouden van 25 t/m 29 juli 2011 en zal - dat had dit weblog al gemeld - gewijd zijn aan:

                                Spinoza en/in de literatuur.

Miriam van Reijen zal weer de leiding hebben. Inleidingen zullen worden verzorgd door "docenten die specialist zijn op een bepaald onderdeel van dit thema, zoals De Tachtigers, Goethe, 18e eeuw, Diderot, Spinoza in poëzie en Spinoza in joodse literatuur."

Lees verder...

Poëtische vertaling van Oscar Wilde’s Amor intellectualis

Oscar WildeOp 15 mei 2010 had ik een blog over het gedicht Amor intellectualis van Oscar Wilde (1854 - 1900). Vandaag ontving ik een e-mail van de dichter en vertaler Cornelis W. Schoneveld die een poëtische vertaling van het gedicht maakte.

Bestorm mijn hartIn 2008 verscheen van Schoneveld Bestorm mijn hart, de beste Engelse gedichten uit de 16e-19e eeuw [Rainbow Essentials no. 55, Maarten Muntinga, Amsterdam, 296 pp, € 9,95].

Momenteel is hij bezig met een vertaalproject van de korte gedichten van Oscar Wilde. Van de ongeveer 100 korte gedichten heeft hij er 68 uitgezocht, waarvan hij inmiddels de helft heeft vertaald. Komend najaar zullen deze waarschijnlijk gepubliceerd worden.

Voor het oorspronkelijke Engelse gedicht van Oscar Wilde, Amor intellectualis, verwijs ik naar het eerdere blog. Met handhaving van metrum en rijmschema maakte Schoneveld de volgende in mijn ogen fraaie vertaling. Hij stemde erin toe dat ik het hier opneem. Ik zal het ook graag toevoegen aan het eerste blog, waar het mijn onpoëtische vertaalpoging zal vervangen.

Lees verder...

Kunnen we toch invloed krijgen op ons brein?

Arno van Zuylen wees mij op de Labyrint-uitzending, het wetenschapsprogramma van de VPRO, dat gisterenavond over ontwikkelingen in de neurowetenschap ging en dat op uitzendinggemist is terug te zien - of hier.

Het wetenschapsprogramma bracht “De nieuwste trend in het marktonderzoek: neuro-wetenschap. Want uw hersenen weten veel beter wat u wilt dan u zelf denkt.” Waarin Victor Lamme zich als neuro-marketeer ontpopt. Het ‘weten’ in de geciteerde zin heb ik even cursief gezet: hersenen kennen immers geen ‘weten’. Weten doen we zelf.

Rainer GoebelEen boeiender deel vond ik de neurofeedback (niet die onzin van de Tjakka-man, maar) - gedegen onderzoek van cognitief neurowetenschapper Rainer Goebel, professor aan de Maastricht University, die bezig is “to crack the code of the brain”, en Bettina Sorgermet neurowetenschapper Bettina Sorger die therapeutische mogelijkheden van neurofeedback aan de fMRI-scanner onderzoekt.

Zij zijn op zoek naar de mogelijkheid om, als men weet welke breinddelen verantwoordelijk zijn voor bepaalde geestesziekten, de patiënt te leren door anders denken, door denkactiviteit dus invloed te krijgen op processen in zijn brein en zichzelf zo te veranderen. De eerste resultaten zijn er al.

Het lijkt wel of een nieuw hoofdstuk aan Spinoza's Ethica wordt toegevoegd. Maar als dit allemaal gaat lukken, moet misschien toch de stellige niet-interactie tussen modi der attributen denken en uitgebreidheid nog eens ernstig heroverwogen worden. Een taak voor Spinozisten om hierin mee te denken.

Lees verder...

Over "de andere Spinoza"

Hierbij attendeer ik toch maar even belangstellenden die Frans verstaan op een vijftal gesprekken over Spinoza die door France Culture in januari van dit jaar zijn gehouden en waarvan de opnamen op internet zijn geplaats.

Ik schrijf "toch maar even" daar ik aanvankelijk aan Wim Klever, die me wees een berichtje dat de AAS daarover had, schreef dat ik dat al gezien had, maar besloten had het te negeren, daar degenen die enigszins 'Frans georiënteerd' zijn dat zelf wel zullen ontdekken. En ook daar ik er al in een blog van 6 januari 2011 had gewezen op zo'n interview met Maxime Rovere de dag ervoor. Bij deze geef ik het bericht toch graag door - voor de liefhebbers.

Waar het "andere" in "L'autre Spinoza" op doelt, is mij niet bekend - ik kan die gesprekken niet volgen; en ik zie het nergens vermeld staan. Misschien is iemand die dat wél kan (en doet) bereid om dat in een reactie op dit blog te vertellen?

L'autre Spinoza  

Liberté, multitude et laïcité : le Traité théologico-politique.

La décision de soi : le Traité de la réforme de l'entendement.

Spinoza en toutes lettres : la Correspondance.

La trêve et la concorde : le Traité politique.

Les premières volontés : le Court Traité.

Spinoza spotte met de ezel van Buridanus

De Scholastische filosoof Jean Buridan (voor 1300 – na 1358) is onder deskundigen, mediaevisten, vooral bekend geworden door zijn bewegingsleer (hij had kritiek op die van Aristoteles en bedacht de ‘impetus’, de voorloper van de ‘impuls’-idee), maar leeft bij een deel van het grotere publiek vooral voort in een gedachte-experiment dat aan hem wordt toegeschreven, maar dat in zijn bewaard gebleven werken niet voorkomt en waarschijnlijk eerder als bespotting van hem door een latere stand-up-filosoof is bedacht. Het is niet bekend wie de grappige ezel-situatie ingebracht heeft.

Buridanus nam een positie in tussen twee rivaliserende stromingen w.b. de relatie tussen wil en verstand (iets waar later Spinoza ook een duidelijke eigen positie in zou kiezen), n.l. diegenen die de wil als ondergeschikt aan het verstand zagen (Aristoteles en Thomas van Aquino) en de voluntaristische opvatting (van Augustinus, Duns Scotus en William van Ockham) die van mening waren dat de wil - minstens enigszins en soms - in staat was tot eigen activiteit, dus onafhankelijk van het verstand. Buridanus vond, in lijn met de eerste stroming, dat menselijk geluk voortkwam uit intellectueel handelen (hetgeen overeenkwam met het juiste verstaan van God, we herkennen er Spinoza’s latere denken in), maar, in overeenstemming met de andere stroming, zag hij in de wil een zichzelf-bepalende kracht om tot dat doel te komen. Daarvoor gaf hij een verdere draai aan een concept van Albertus Magnus, die vond: zekerheid komt in graden. Buridanus bedacht het kunnen-uitstellen als typering van de wil. Als de wil de kracht ontbeert om het kwade als zodanig te kiezen is het nog steeds in staat is om zijn keuze uit te stellen en eerst maar eens niets te doen als het goede van een mogelijk alternatief nog onduidelijk of onzeker is. Met onze wil kunnen we besluiten een handeling op te schorten als "het verstand oordeelt dat het goed zou zijn om de kwestie nader te onderzoeken." Vanwege onwetendheid of allerlei belemmeringen zal ons kiezen nooit optimaal kunnen zijn. Het compromis van Buridanus lijkt een truc om de wil toch vooral onder jurisdictie van het verstand te brengen. Het is waarschijnlijk dat Buridan gewoon een meer voluntaristische terminologie toepaste omdat in zijn tijd een meer intellectualistische benadering van de wil in een kwade reuk stond. Vandaar dat die vondst van wil-als-uitstel later bespottelijk gemaakt, geparodieerd werd met die “ezel van Buridanus”. Want de vrije wil zo opgevat zou immers vooral tot inactiviteit kunnen leiden.

 

De ezel van Buridanus zou namelijk van honger omkomen wanneer hij zich op gelijke afstand tussen twee hooikorven bevond, die van gelijke omvang en kwaliteit  waren en die hem allebei even sterk aantrokken. Hij zou nooit met absolute zekerheid weten welke van de twee schelven beter was – dus van honger sterven.

De almaar uitstellende zogenaamde ‘vrije wil’ redde die ezel niet, maar het lachwekkende verhaaltje moest de werkelijke vrije wil redden. *) 

Lees verder...