Oudejaarsconatus 2010

Hoe zal de conatus van mijn medeburgers zich deze oudejaarsdag houden? Vooral vanavond zullen weer velen zich niet anders in hun bestaan weten te volharden dan met zo hard mogelijk knallend vuurwerk. En sommigen  kunnen het wachten zolang niet volhouden en zijn al begonnen. En enkelen laten hun bestaan flink merken door het vuurwerk met een hele doos tegelijk te laten knallen - wat lang duurt en veel lawaai en rook geeft.

Deze foto geeft de toestand van vanmiddag ca 15:00 uur op de driesprong waar ik vlakbij woon en waar al tweemaal zo'n hele doos werd aangestoken. Je leeft in de stad en zult het weten ook.
Zo'n doos knalwerk zal wel een naam hebben en de verkoop zal wel verboden zijn en 't zal best wat kosten... maar des te opwindender en spannender: zo weet je waarom je op de wereld bent!
Je moet die conatus van al diegenen waarmee de jouwe botst wat gunnen, ik weet het.

Ik wens alle bezoekers van dit weblog een goede jaarwisseling toe en wens allen een goed en voorspoedig 2011.  

Lees verder...

Kwam Kant met z’n Opus Posthumum dichter bij Spinoza’s Opera Posthuma?

»Der transzendentale Idealism ist der Spinozism in dem Inbegriff seiner eigenen Vorstellung das Object zu setzen«.
                                                [Kant, opus postumum: AAXXI, 99] 
 

In diverse papers – en naar ik aanneem ook in haar recente boek Kant and Spinozism (zie dit blog) – heeft Beth Lord erop gewezen dat Kant in teksten waaraan hij tot het eind van zijn leven werkte en die als Opus Posthumum (OP) zijn uitgegeven, meer met Spinoza is bezig geweest. Overigens zonder dat er ook maar enige aanwijzing is dat hij teksten van Spinoza zelf las. Hij volstond met het beeld dat hij via anderen (Jacobi, Herder) van Spinoza kreeg.
In die OP komt na Newton de naam van Spinoza het meest voor. Newton mede omdat Kant veel werk maakte van het ether-begrip, als datgene dat als materiële drager van al de ruimte-tijdelijke verschijnselen overeen zou kunnen komen met Spinoza’s Substantie. Over wat Kant’s ether nu precies zou kunnen zijn wordt nog gedebatteerd, ik laat het hier rusten, maar uit wat Lord erover schrijft wordt duidelijk dat die mogelijke gelijkstelling ether-substantie toch eigenlijk nergens op slaat.

Lees verder...

Wat weet "De allerslimste mens ter wereld" van Spinoza?

Deze maand wordt door het Vlaamse TV-net één het programma De Allerslimste Mens ter Wereld uitgezonden. Hierin nemen de beste kandidaten uit de voorbije seizoenen van het populaire programma het tegen elkaar op.

Vandaag, in aflevering 16, namen de kandidaten (vrnl) Eva Brems, Wouter Deprez en Jan Verheyen het tegen elkaar op.

In 'Ronde 2 - Open deur' krijgen de kandidaten een vraag die via een video gesteld wordt en een raakvlak heeft met de vragensteller. Er dienen vier antwoorden te worden gegeven. Als een kandidaat stopt voordat alle vier antwoorden gegeven zijn, mogen de andere kandidaten proberen de lijst af te maken beginnend met degene met het minst aantal seconden.
Moraalfilosoof Etienne Vermeersch stelde de vraag: "Wat weet je van Spinoza?"

                            E N   Z E   W I S T E N   N I E T S !

Jonathan Israel over Leibniz's Theodicy as a Critique of Spinoza and Bayle

Jonathan Israel was één van de twee keynote speakers tijdens de Leibniz's Theodicy: Context and Content Conference die van 16-18 september 2010 aan de University of Notre Dame werd gehouden. Zie hier de website van de door Samuel Newlands en Michael Rea georganiseerde conferentie.

Het Center for Philosophy of Religion van deze universiteit heeft op 24 december 2010 in 7 delen (van ca 15’ elk) de lezing die Jonathan Israel gaf op YouTube gezet (samen ruim 1,5 uur).

Jonathan Israels lezing droeg de titel: "Leibniz's Theodicy as a Critique of Spinoza and Bayle -- and Blueprint for the Philosophy Wars of the Eighteenth Century."
Desgewenst mee te lezen – met de PDF ervan.

We horen hem (in wel ca 8’) ingeleid worden door een dame voor wie het onderwerp compleet nieuw was en die zich dus vooraf enigszins op de hoogte heeft proberen te stellen, maar b.v. de titels van Jonathan Israel’s boeken niet paraat had. Wel vernemen we van haar dat het derde deel van zijn trilogie over de Verlichting inmiddels bij de uitgever ligt, maar dat de titel ervan, noch de datum van verschijnen al bekend zijn.

Ik haal hieronder de zeven delen naar dit blog.

1

Lees verder...

Opera Posthuma voor een koopje

Ik weet dat het Antiquariaat Spinoza Amsterdam nog niet door alle exemplaren heen is van de B. D. S. Opera Posthuma, de fotografische herdruk die de Italiaanse uitgever Quodlibet in 2009 op de markt bracht, maar met dit berichtje doe ik wellicht een bezoeker van dit weblog een plezier.

Bij Athenaeum Boekhandel is op dit moment één enkel exemplaar van deze bijzondere Italiaanse reprint van de Spinoza Opera Posthuma verkrijgbaar voor € 75.00! Het gaat dus om slechts 1 exemplaar.

Een geïnteresseerde kan mailen met Reina Prins r.prins@athenaeum.nl

Barbara Siegel Carlson schreef een Spinoza-gedicht

Barbara Siegel CarlsonBarbara Siegel Carlson is dichteres en vertaalster. In 1979 studeerde ze af aan de University of Rhode Island, ook heeft ze een MFA van het Vermont College of Fine Arts.

Gedichten van haar werden gepubliseerd in diverse tijdschriften, zoals Hayden’s Ferry Review, Poetry East, Third Coast, Birmingham Poetry Review, Asheville Poetry Review, Louisville Review, Agni, en andere.

Met haar bundel Between This Quivering won ze de Coreopsis Press Poetry Award. 

Ze vertaalde o.a. Look Back, LookAhead van de Sloveense dichter Sreèko Kosovel (1904–1926). Haar vertalingen verschenen in The Literary Review, International Poetry Review, en The Sulphur River, Nimrod en Poetry International. De bundel Faces of Man (Poetry Miscellany Translation Series) verscheen in 1991. In 2005 en 2006 nam ze deel aan een internationale poëzie-vertaal-workshop in Slovenië (Golden Boat International Poetry Translation workshop). Ze gaf lezingen en workshops in de Verenigde Staten en Europa. Ze woont in Carver, Massachusetts, en geeft les aan de Thayer Academy Braintree. Afgelopen zomer was ze een van de docenten aan de jaarlijske driedaagse Ocean State Summer Writing Conference van de University of Rhode Island.

In internet is in zo’n gedichten- en vertaalbundel, Poetry Miscellany 2008, het volgende gedicht van haar te lezen. Ik proef er een goed verstaan van Spinoza in, zodat het terecht in het Corpus Poeticum Spinozanum mag worden opgenomen. Na het gedicht geef ik er een vertaling van (ik houd me aanbevolen voor verbeteringen).

Lees verder...

Nieuw licht op Kant en Spinoza

Terwijl ik met het vorige blog over Solomon Maimon bezig was, kreeg ik van Henk Keizer de tip over het verschijnen van het volgende boek waarin Beth Lord de relatie van Kant met drie 'Spinozistische lezers' onderzoekt: F.H. Jacobi, J.G. Herder en Solomon Maimon - hoewel… om Jacobi nu een Spinozistische lezer te noemen gaat wat te ver en Herder en Maimon maakten er ook een eigen potje van. Maar invloed op Kant hadden ze en zeker op de verdere verspreiding van Spinoza’s denken. Zij maakten het respectabel en mogelijk dat er in Duitsland (Idealisme en Romantiek) openlijk over Spinoza geschreven kon worden en Spinoza uit het al een eeuw oude verdomhoekje werd gehaald.

Graag breng ik hier de informatie over het boek dat net uit is en over de schrijfster die zich al geruime tijd flink zowel in Spinoza als Kant en zelfs Deleuze verdiept.

Beth Lord: Kant and Spinozism: Transcendental Idealism and Immanence from Jacobi to Deleuze. Palgrave Macmillan (Renewing Philosophy), 2010, 272 pp

Het boek is nog maar net uit. In het colofon staat 2011 als jaar van uitgave vermeld.

 Uitgeversinformatie:
In the late eighteenth century, several thinkers attempted to fuse Kant's transcendental idealism with Spinoza's philosophy of immanence. These 'Spinozistic' readings of Kant had a profound influence on the development of his theories of nature and teleology in the Critique of Judgment, and on the transformation of his philosophical system in the Opus Postumum. Lord examines Kant's relation to three of his Spinozistic readers – F.H. Jacobi, J.G. Herder, and Solomon Maimon – and investigates his response to their provocative suggestion that an immanent ontology solves the problems of transcendental idealism. Lord argues that this is the right context in which to understand Gilles Deleuze's reading of Kant, thereby opening new avenues for understanding both the centrality of Spinozism to Kant's thought, and the complex interrelations between Spinoza, Kant, Maimon, and Deleuze.
This investigation into Kant's relation to Spinozism examines four thinkers who attempted to fuse Kant's transcendental idealism with Spinoza's doctrine of immanence: Jacobi, Herder, Maimon, Deleuze

Lees verder...

Solomon Maimon (1753–1800) noemde Spinoza 'akosmist' en streefde naar "die Vereinigung der Kantischen Philosophie mit dem Spinozismo"

Het verwijt over Spinoza’s akosmisme was ik tegengekomen bij Hegel. Nu zie ik in het boek van David Biale: Not in the Heavens: The Tradition of Jewish Secular Thought, waarvan ik in het blog van 22 december melding maakte, dat degene die deze term muntte en het eerst gebruikte Solomon Maimon was.

Je hoort of leest niet veel over Solomon (ook Salomon) Maimon. Tijdens de zomercursus over de receptie van Spinoza bijvoorbeeld, sprak Ursula Goldenbaum over “Spinoza und die Pantheismusstreit” en “Spinoza und der deutsche Idealismus” en sprak David Wertheim over de perioden daarna over zijn voor- en tegenstanders onder de titels “Spinoza de joodse verlosser” en “Spinoza de joodse verrader.” In beide gevallen kwam Maimon niet aan de orde. 

Salomon Maimon-portret van ArndtEen paar jaar nadat de Pantheismus-streit was uitgebroken kwam Maimon met een belangrijke interventie, zo is te lezen bij Biale (p. 32). In plaats van dat Spinoza God terugbracht tot de natuur of de wereld, bracht hij het bestaan van de wereld helemaal terug tot God. Spinoza was geen atheïst, maar juist het tegenovergestelde: een akosmist, een ontkenner van de kosmos. Spinoza zou de veelheid der dingen als niet-reëel zien, daar alleen God of de substantie reëel en waarachtig bestond.

Lees verder...

Karl Bauer (1868 - 1942) maakte lithografie van Spinoza

Karl Bauer was een Duitse graficus, schilder en schrijver, die vooral door zijn portretlithografieën van beroemde personen bekend werd. Aanleiding voor dit blog is deze lithografie van Spinoza (45 x 43) die hij in 1909 op verzoek van Ernst Altkirch maakte. Deze publiceerde het fraaie portret in zijn boek Spinoza im Porträt (1913).

 

 [Aanvulling; drie jaar later trof ik deze afbeelding, cf. dit blog]

Simon L. Millner schreef in zijn boek The face of Benedictus Spinoza [Machmadim art editions. New York, 1946, p. 50] over dit portret: “Although not entirely fictional, the sensitive lithograph by Karl Bauer deserves mention. Bauer, a German artist, had made a name for himself with some excellent Goethe portraits. His Spinoza print is evidently influenced by the features of the Wolfenbüttel painting, yet is very free in its interpretation, and much more 19th than 17th century in its character. It appeared about 1910.” 

Dit werd voor mij aanleiding om iets meer over Karl Bauer te weten te komen en te zien of er wellicht enige van zijn tekeningen op internet te vinden waren. Dat is het geval, maar die zoektocht leidde er wel toe dat enige cognitieve dissonantie verwerkt moet worden…

Lees verder...

Spinoza wijst de sociale wetenschappen de weg

Daar ik in een blog van 20 oktober meldde dat een studiedag over Spinoza moest worden afgelast vanwege de sociale onrust in Frankrijk, vind ik het wel passend om te melden dat deze studiedag nu gepland staat voor 14 januari a.s. Dit doe ik te meer graag daar ik de gebruikte afbeelding wel aardig vind. Zie Spinoza daar staan aangeven waar het bootje op de woeste golven heen moet...

Deze dag wordt georganiseerd door Eva Debray
Vrijdag 14 januari 2011
Tijd: 9:00 uur
Plaats: Universiteit van Tours, Frankrijk.

[Zie hier alle informatie]

Volgorde brieven 61 en 62 in de Spinoza-correspondentie moet wellicht omgekeerd

In een e-mail die ik vanmorgen ontving, veronderstelt Wim Klever wat mij betreft ten onrechte mogelijke desinteresse en wat de bezoekers van dit weblog betreft: die oordelen zelf. Ik neem de inhoud hier graag over daar ik het een blog waard vind.

“Het zal jou en je lezers wel niet zo veel kunnen schelen, maar ik vind het toch een interessant en erg waardevol gegeven, wat Omero Proietti in zijn Agnostos theos. Il carteggio Spinoza-Oldenburg (1675-1676) [Quodlibet, 2006] heeft aangetoond, nl. dat in de  gangbare uitgaven van Spinoza's Briefwisseling (zoals ook in de Opera Posthuma) de volgorde van twee brieven, nl. (in de huidige nummering) 61 en 62 ten onrechte is omgedraaid. In no. 62 blijkt uit de eerste zin dat er twee voorafgaande brieven (een van Oldenburg aan Spinoza en een antwoord van Spinoza) vooraf zijn gegaan, die beiden verloren raakten (of althans niet werden gepubliceerd). Uit de tweede zin van 62 kunnen we opmaken dat Spinoza in zijn antwoord van 5 juli had gemeld, dat hij 'een vijfdelige verhandeling' zou gaan publiceren. Er staat letterlijk: "Tractatum illum quinque partitum" (wat door Akkermans verkeerd wordt vertaald als 'vijfvoudige'  verhandeling). Oldenburg toont zich op grond van deze mededeling bezorgd en waarschuwt Spinoza dat hij daarin liefst niets opneemt wat de beoefening der godsdienstige deugden ondermijnt. "Immers onze ontaarde en verdorven tijd maakt maar al te gretig jacht op het soort leerstellingen die in hun conclusies de welig tierende ondeugden in bescherming schijnen te nemen". Maar hij wil dolgraag  enkele exemplaren ontvangen. "Overigens heb ik er geen bezwaar tegen een aantal exemplaren van genoemde  verhandeling van u in ontvangst te nemen." En geeft dan aanwijzingen hoe de verhandeling veilig naar hem kan worden verzonden.

Lees verder...

Harry A. Wolfson (1887 – 1974) voor wie Spinoza (als tweede Aristoteles) afbrak wat Philo had aangericht

Waarschuwingen over Wolfson zijn er genoeg. Zo ben ik het eens met degenen – b.v. Steven Nadler 1) - die zijn zgn. ‘subjectieve’ uitleg van Spinoza’s attributen bestrijden (als eigenschappen van de substantie die wij met ons verstand aanbrengen, maar die er niet in werkelijkheid zouden zijn).

Ook houdt ik rekening met Van Bunge’s waarschuwing: “[W]ie, zoals Wolfson dat doet, veronderstelt dat Spinoza's filosofie het product is van wat Wolfson de 'joodse scholastiek' noemt, zonder dat hij ook maar enigszins aannemelijk kan maken dat Spinoza de bronnen die volgens Wolfson de 'impliciete' Spinoza zouden hebben gevormd, werkelijk kende, zo iemand vraagt om moeilijkheden. Niettemin blijft Wolfsons The Philosophy of Spinoza wel een Fundgrube [..]." 2)

Maar terwijl ik dit blog aan het voorbereiden was, heb ik weer uren gelezen in zijn Spinoza-boek en genoten van hoe hij juist heel goed de verschillen weet aan te geven van termen die Spinoza vanuit Aristoteles en vooral de Scholastiek gebruikt, maar er eigen betekenis aan geeft. Je moet alert blijven, maar op die manier is er ontzettend veel van Wolfson te leren.

Harry Austryn WolfsonAls, vanaf 1925, professor in de Hebreeuwse literatuur en de geschiedenis van de filosofie aan de Harvard University stond hij bekend als Harvard's ‘resident sage’-Wolfson.3In brede kring werd hij gezien als een van de grootste geleerden van zijn tijd en een vooraanstaand historicus van de middeleeuwse filosofie van jodendom, christendom en islam. Hij schiep een nieuw en eigen zicht op het westerse denken.

Harry Wolfson schreef uitgebreide studies over Crescas, Aristoteles, Spinoza, Philo, de kerkvaders en de Kalam (de islamitische filosofische discipline die theologische beginselen via een rationele dialectiek bestudeerde).

Hij bezat een ongeëvenaarde kennis van het Griekse, Latijnse, joodse en moslimdenken. Zijn Structure and Growth of Philosophic Systems from Plato to Spinoza zou 12 delen omvatten, maar dat project heeft hij niet kunnen afmaken.

Lees verder...

Mooi aansluitend op het vorige blog...

... wijs ik op een commentaar dat vandaag verschijnt van Ian Buruma, die vaak en graag als het maar even kan naar Spinoza verwijst. Zo schrijft hij vandaag in:

"Immigrants are equal citizens, not guests.

BARUCH Spinoza, the 17th-century Dutch philosopher, Benjamin Disraeli, the 19th-century British prime minister, and Nicolas Sarkozy, the 21st-century French president, have one thing in common: all are sons of immigrants. People have mi-grated to other countries for thousands of years - to escape, prosper, be free, or just to start again. Not a few enriched their adopted homelands by achieving great things, or producing children who did. New waves of immigrants are rarely, if ever, popular. But they are often needed. Many people have migrated to western European countries from North Africa and Turkey during the last half-century, not because of western generosity, but be-cause they were required for jobs that natives no longer wanted. They were treated as temporary workers, however, not as immigrants." [verder op Pakistan.Observer]

Lees verder...

Siep Stuurman's "De uitvinding van de mensheid"

De christelijke God moge dan de mensheid hebben geschapen, Spinoza’s God heeft 'de mensheid' ertoe veroordeeld zich steeds opnieuw uit te vinden – want mensheid is deels werk van mensen.

Siep Stuurman, tot 1 september j.l. hoogleraar Europese geschiedenis in Rotterdam, schreef met De uitvinding van de mensheid. Korte wereldgeschiedenis van het denken over gelijkheid en cultuurverschil (Bert Bakker, 12009, 52010) een werkelijk indrukwekkend boek over wat de ondertitel belooft. Het gaat hem om het begrip ‘mensheid’, niet om de menselijke soort. Dat laatste is een biologische categorie, het eerste duidt op het besef dat mensen aan elkaar gelijk zijn - dat zij tot eenzelfde - zij het niet eenvormige - morele gemeenschap behoren. Dat is een geleidelijke erkenning en ontdekking; of liever, volgens Stuurman: een uitvinding.

Lees verder...

Tijdschrift De zeventiende eeuw gedigitaliseerd

Eerder deze maand bracht de DBNL het nieuws dat de jaargangen van het tijdschrift De zeventiende eeuw, van de gelijknamige werkgroep, zijn digitaliseerd en op de website van de DBNL geplaatst.

Het gaat om de jaargangen 2 (1986) t/m 6 toen De zeventiende eeuw werd uitgegeven door Sub Rosa te Lettele en de jaargangen 7 (1991) t/m 23 (2007) toen het werd uitgegeven door Uitgeverij Verloren te Hilversum. De 1e jg en de laatste twee en de lopende jaargangen staan er nog niet. Ik wist al ruim een jaar dat uitgeverij Verloren het plan had de artikelen op internet beschikbaar te stellen. Daarvoor is dus deze prima weg gevonden.

Overigens zijn nog alleen de inhoudsopgaven en een beperkt aantal artikelen toegankelijk. Bij de meeste artikelen verschijnt het bericht: "De DBNL is er tot nu toe niet in geslaagd de rechthebbende(n) op deze tekst te achterhalen. De DBNL houdt zich aanbevolen voor alle mogelijke adresinformatie over de rechthebbende(n)."

Lees verder...

Even genieten van de geur van kerst

“een wijze geniet met mate smakelijk voedsel, aangename dranken, geuren ... etc.” 

Lees verder...

Nadenken over ethiek (zonder Spinoza?)

Lezers van dagblad Trouw kunnen zich voor €205 (ipv €225) inschrijven voor een cursus ‘Nadenken over ethiek’. Daarin "wordt de vraag naar het goede leven gesteld tegen de achtergrond van conflicterende waarden." In het nieuwe jaar start in diverse plaatsen in het land een nieuw serie.

Telkens wanneer ik de advertentie met onderstaand plaatje zie, valt mij op dat dit nadenken kennelijk zonder Spinoza gebeurt. In Nederland.

 

Lees verder...

Boek over joodse denkers in de seculariserende voetstappen van Spinoza

Bij m’n voortdurende surftochten op internet kom ik ook allerlei tegen dat op een of andere manier gaat over de vraag welke betekenis Spinoza’s joodsheid al dan niet heeft. Ik wijs op De onbekende Spinoza van Rebecca Goldstein. Er zijn ook al heel wat symposia over dit thema gehouden. Een fraai blog kwam ik tegen met een duidelijk en helder antwoord op de vraag:

“Would Spinoza have considered himself a Jewish philosopher; or a philosopher who happened to be Jewish?

Spinoza probably did not think of himself as a Jewish philosopher – it wouldn’t make sense, to put the “Jewish” before the “philosopher” for Spinoza would have been meaningless. You’re a philosopher or you’re not a philosopher. And the idea that there would be something Jewish, something either theologically Jewish or ethnically Jewish about his work — for Spinoza – would have been absurd.”
[zie hier alwaar ook de reactie te lezen is van  een bekende en actieve bezoeker van dit blog…).

Ik laat die verzamelde sprokkels verder rusten tot ik er ooit wat mee kan doen. Maar nu is er alle aanleiding om aandacht te vragen voor een boek, waarop ik gewezen werd door  Kees van Hage, die me al vaker een tip gaf (waarvoor mijn grote dank).

Dit boek, David Biale: Not in the Heavens: The Tradition of Jewish Secular Thought. Princeton University Press, 2010, is nog maar net uit. Zo kort geleden nog maar verschenen, dat op de colophon-pagina zelfs 2011 staat aangegeven. Dat is te zien bij books.google. Als je daar Spinoza ingeeft levert dat 92 hits op!

En in de index die bij Amazon is in te zien, komt Spinoza’s naam het meest van alle voor, meer dan b.v. Mendelssohn en zelfs meer dan God. Het is duidelijk: dit is een boek dat - mede of vooral - over Spinoza gaat.

Bij de uitgever is de inleiding te lezen, waarvan ik de PDF hier geef.

Lees verder...

De eeuwig in eindeloze verandering zijnde wereld

Op 9 september had ik een blog over het verschijnen van Stephen Hawking's The Grand Design. (Rechts de cover van de vertaling die deze maand bij Bert Bakker verschaan). The Times Literary Supplement heeft deze maand een recensie over het boek, waarin tevens Roger Penrose`s Cycles of Time wordt besproken door John Leslie, professor emeritus of philosophy at the University of Guelph. Op de website van TLS staat het onder de titel God's equations?

De leader luidt: "Is the Universe a 'fluctuation', like a bubble in boiling water, or part of a succession of Big Bangs? And where do competing theories leave a creator?" Wim Klever die me hierop wees, schrijft me:

Lees verder...

George Boole (1815 - 1864) analyseerde met Booleaanse logica Spinoza's Ethica

Met de introductie van zijn symbolische logica, later ‘Booleaanse’ logica genoemd, hoopte George Boole bij te dragen tot het slechten van godsdienstige twisten, het wegvagen van het Spinozisme en de weg te wijzen naar - de nouminale/transcendente – God. Hij legde er echter de grondslag mee voor de latere computertaal en de digitalisering van de wereld, waarin Spinoza wordt meegenomen…

Boole kreeg een streng Anglicaanse opvoeding, wilde aanvankelijk priester worden, maar moest gaan lesgeven om zijn familie te onderhouden. Geleidelijk aan werd hij minder dogmatisch. Zo maakte hij zich niet druk om het Jezusboek van David Friedrich Strauss: hem interesseerde de ideale Jezus, minder de vraag naar diens werkelijke biografie. Hij raakte geïnteresseerd in het unitarisme en hield zich sterk bezig met de triniteitsleer. Hij begreep de drie-eenheid niet als letterlijk drie personen, maar op de manier waarop we ook de wereld in drie dimensies zien. Door zijn vader was hij doordrongen van het majestueuze van het astronomische universum. Zijn vader die een winkel dreef had de volgende tekst op z’n winkelraam: “Anyone who wishes to observe the Works of God in a spirit of reverence is invited to come in and look through my telescope.”

Zoon George die gedichten schreef als ‘odes to God’s handiwork’ raakte toch minder geïnteresseerd in de materiële natuur en meende dat God toch vooral te zien was in de manier waarin de natuur de Geest bestuurt. God was vooral te vinden in de hoge, perfecte noties van orde en intelligentie, niet in de uiterlijke structuur van de Kosmos. Hij werd dan ook geen natuurwetenschapper, maar ‘mentaal onderzoeker’ - hij werd wiskundige. Dat was voor hem een vorm van godsdienst. Met wiskunde raakte je het transcendente. Wiskunde kwam direct van de geest van God. Spiritualiteit was voor hem: in contact zijn met de eeuwige waarheden en dat inspireerde hem zeer om zijn mathematische logica te ontwikkelen. De religieuze intentie was daarbij sterk aanwezig. Hij was een religieuze omnivoor, sterk antidogmatisch en antiklerikaal en vond dat geen enkele denominatie of sekte het monopolie op God had. Het ging hem om waarachtig geloof en niet om het blind volgen van dogma’s. Hij ontwikkelde een grote affiniteit met het jodendom en probeerde zelfs Hebreeuws te leren, wat hem slecht lukte. Hij was van mening dat de joden en hij van dezelfde religie te lijden hadden. Hij ging echter niet zover dat hij zich tot het jodendom bekeerde. In plaats van zo’n religieuze bekering kwam de symbolische logica die zijn eenheidsstreven vervulde.

In het voorgaande mag voldoende benadrukt zijn dat bezig zijn met religie, wiskunde en logica voor hem uit hetzelfde vaatje tappen was – wetenschap, wiskunde en religie vond hij zeer gerelateerd. Hij was er van overtuigd dat werken met algebraïsche symbolen beter was dan met abstracte, slecht-gedefinieerde begrippen theologisch dogmatische strijd te voeren.

Lees verder...

Wervingsactie om Spinozahuis van de ondergang te redden

Voordat de jarenlange renovatie in april 2011 eindelijk gereed zal zijn, doet het bestuur van het Spinozahuis in het buitenland - met verwijzing naar het verval van het huisje - aan fondsenwerving. Het doet dat in de vorm van een wervingscampagne van leden of donateurs.

Het Italiaanse Foglio Spinoziana Blog stelt het de amici di Spinoza wel heel erg voor met de kop La casa di Spinoza si sta distruggendo! alsof het huisje de vernietiging nabij is. Le Magazine Littéraire plaatste gisteren deze oproep aan de  Fil des lettres

Lees verder...

Milton Matz schreef toneelstuk "Spinoza, Maria and Excommunication"

De inmiddels gepensioneerde Amerikaanse rabbijn, klinisch psycholoog en toneelschrijver Milton Matz, Ph.D. publiceerde Plays in Search of an Ending. Provocative and Funny Sociodramas on Contemporary Ethical Dilemmas. iUniverse, New York/Bloomington, 2009 [zie hier en Amazon] Themes: infidelity, intermarriage, race relations, seduction, end of life, intrafaith conflict, senior marriage, religious right, sex, therapy and politics, martyrdom, reconciliation, gay relation, choice

large image

Daarin ook het toneelstuk “Spinoza, Maria and Excommunication,” ook omschreven als: Baruch and Maria
“This award winning drama tells the love story behind the excommunication trial of Benedict (Baruch) Spinoza. Baruch established the doctrine of separation of church and state, which set the stage for the 350year romance between America and her Jews. His excommunication coincides in time with the first settlement of Jewish colonists in America. The play is ideally suited for observing the forthcoming celebration of 350 years of Jewish life in America.
(2w, 4m, single unit set, 120 minutes.)”

Lees verder...

Spinoza over de Wikileaks-affaire

Waarom heeft in Nederland nog niemand de volgende toepasselijke passage die Spinoza schreef over het lekken van geheimen naar voren gebracht? In de krant of bij De Wereld Draait Door? Of ikzelf op dit weblog? Het is duidelijk: we lezen te weinig Spinoza’s Politiek Traktaat.

Vandaag kwam A. Holberg op ScharfLinks.de met het volgende blog:

Wikileaks und Baruch de Spinoza

Natürlich wusste der ex"kommunizierte" jüdische Philosoph Baruch de Spinoza (1632 - 1677) nichts von Wikileaks, aber dieses Zitat hier zeigt, dass das Neue an Wikileaks nur die benutzte Technik ist. Der graduellen und zeitweiligen Unterschied zwischen den Tyrannen und unseren Herren mag man dabei problemlos ignorieren. Spinoza schrieb:
"Nur jene, die nach der unbestrittenen Gewalt streben, wissen nichts weiter als ewig zu wiederholen, dass das Staatsinteresse die geheime Abwicklung der Staatsgeschäfte verlange...Je mehr dergleichen Redensarten sich unter dem Mantel des Nutzens verbergen, umso schlimmere Knechtschaft haben sie zur Folge ... Es ist besser, die rechtlichen Absichten sind dem Gegener bekannt, als dass die bösen Geheimnisse der Tyrannen den Bürgern verborgen bleiben. Wer die Reichsgeschäfte geheim zu treiben vermag, hat es ganz in seiner Gewalt, ähnlich wie dem Feinde im Kriege, so auch den Bürgern im Frieden nachzustellen."
(Baruch de Spinoze: Politische Abhandlungen. Kap. 7 § 29)

Lees verder...

Spinoza.blogse.nl als een vorm van digital history...

Dit boek, Digital History: A Guide to Gathering, Preserving, And Presenting the Past on the Web by Daniel J. Cohen, Roy Rosenzweig [University of Pennsylvania Press, 2007] gaat precies over waarmee dit weblog zich ook enigszins bezig houdt:

"Digital History [...] provides for the first time a plainspoken and thorough introduction to the web for historians--teachers and students, archivists and museum curators, professors as well as amateur enthusiasts--who wish to produce online historical work or to build upon and improve the projects they have already started in this important new medium."

Even zou de gedachte kunnen opkomen dat op de cover misschien Spinoza is verbeeld? Maar nee, het is de Haarlemse drukker Abraham Casteleyn, zoals hij in 1663 is geschilderd door de Haarlemse schilder Jan de Bray. Digital History doet zo al wel een beetje aan geschiedvervalsing, want...

Lees verder...

Spinoza, der große Philosoph, als er römisch-katholisch werden sollte

In 1829 verscheen bij Johann Friedrich Glück te Leipzig een dun boekje: Spinoza, der grosse Philosoph, als er römisch-katholisch werden sollte, von Wilhelm Fels, pseudoniem van C.W. Schiebler. Het bevatte de Duitse vertaling van de brief van Albert Burgh en het antwoord van Spinoza (Epistt. LXXIII, LXXIV).

Albert Burgh, de kleinzoon van de beroemde Amsterdamse burgemeester, naar wie hij vernoemd was, was in Rome katholiek geworden en trachtte nu zijn vroegere oudere vriend te ‘bekeren’ tot datzelfde geloof. Het was een lange brief, waarbij hij vast geholpen was door een ervarener theoloog (mogelijk Niels Stensen). Aanvankelijk had Spinoza de brief willen negeren, maar op aandrang van familieleden van Albert zette hij zich dan aan een scherpe reactie.

In deze brieven zag de uitgever kennelijk brood. In feite was het wellicht een uitgebreide prospectus en proeve van bekwaamheid van de vertaler, want het boekje opende met een "Einlading zur Subscription" voor een nieuwe volledige Duitse vertaling van al Spinoza's werken. En dat werd zo fraai gemotiveerd, dat ik een deel van die tekst hier overneem.

Lees verder...

Een Spinozistische gedachte – bijna een Spinozistisch gedicht van Luc Ferry

Luc Ferry (1951) is Franse filosoof, die vooral als politiek filosoof naam maakte. Hij doceerde aan diverse Franse universiteiten, is momenteel hoogleraar filosofie aan de universiteit van Parijs VII. Van 2002 tot 2004 was hij als minister van onderwijs in de regering Jean-Pierre Raffarin belast met de uitvoering van de Franse wet op seculariteit. Hij schreef een hele reeks boeken.

Op een Peruaanse site trof ik onderstaande in het Spaanse vertaalde regels van hem aan die mij troffen en die ik zo goed mogelijk m.b.v. Google en Babelfish heb proberen te vertalen.

Lees verder...

Spinoza - de Masaniello van de filosofie

Masaniello, omstreeks 1647 geschilderd door Domenico Gargiulo (1609/10 - ca 1675) aka Micco SpadaroMasaniello werd de bijnaam van Tommaso Aniello (1620 - 1647), een eenvoudige, analfabete Napilotaanse visser die in 1647 gekozen werd om protest aan te tekenen tegen een nieuwe belasting op fruit en die zo de leider werd van een volksopstand tegen de Spaanse onderkoning in Napels en de onderdrukking door de adel. Het werd een complete opstand tegen de Spaans-Habsburgse overheersing. De opstand had succes maar Masaniello werd door een door de adel gehuurde huurmoordenaar vermoord. Het was een opstand van zes dagen, een slechts zeer korte machtsgreep, die echter veel weerklank ondervond. Het was een sensatie in heel Europa. Masaniello werd ook in de Nederlanden een populaire figuur, onderwerp van prenten, een medaillon en zelfs van een opera van D.-F.-E. Auber and Eugène Scribe, La Muette de Portici, ook wel Masaniello genoemd (1828). Het was deze opera die in 1830 in Brussel de aanleiding gaf tot de Belgische opstand.

Lees verder...

Even over Hobbes...

Hier weer een ingezonden brief van Wim Klever, waarin hij reageert op een essay of recensie van Arnold Heumakers in NRC-boeken van vorige week. Naar het artikel zelf kan ik jammer genoeg nog geen link leggen, maar misschien lukt dat over een aantal dagen. Hier de ingezonden brief. De daarin door de redactie weggelaten zinnen zijn in de tekst ernaast geplaatste oorspronkelijk ingezonden tekst onderstreept. [Op de afbeelding klikken geeft een iets groter beeld]

De ingezonden tekst volgt eveneens nog hierna.

Lees verder...

Einstein’s introductie op "Spinoza. Portrait of a Spiritual Hero" van schoonzoon Rudolf Kayser

Begin van de week verscheen er weer een aardig blog over Einstein’s God door iemand die zegt zelf enige studie te hebben gedaan naar hoe Einstein over God schreef in zijn brieven. Michael Shermer: "Einstein's God. What did the great physicist really believe about the deity?" in: Big Questions Online. Ik volsta met het vastleggen van deze link erheen en van nog een link naar het blog dat Josh Rothman: "Einstein's Abstract God" naar aanleiding daarvan schreef.

Dit neem ik als aanleiding om hierna de introductie op te nemen die Einstein schreef voor de Engelse vertaling van de biografie die zijn schoonzoon, Rudolf Kayser (1889–1964)* had geschreven: Spinoza Bildnis eines geistigen Helden (uitg. Leipzig-Phaidon, 1932).

Dit werk is door Amy Allen en Maxim Newmark in het Engels werd vertaald: Spinoza Portrait of a Spiritual Hero (1946). Daarvoor schreef Einstein dus de inleiding...

 

                Einstein. Foto: Yousuf Karsh

... "waarin hij er op wees, hoe het 19de-eeuwsche vertrouwen in den gestadigen voortgang der menschheid geleid heeft tot ontgoocheling; vermeerdering van positieve kennis en technische vervolmaking hebben noch de hardheid van 's menschen lot verzacht, noch zijn in staat geweest hem den verloren troost der traditioneele religie te vergoeden. Scepticisme en geestelijke verstrooiing werden zijn deel; inderdaad, het is noodig, dat hij tot bezinning kome. Waar evenwel de mensch van heden geen klaarheid bezit omtrent zijn verhouding tot de feiten en toestanden, waarmede hij in aanraking komt, schijnt het moeilijk voor hem om een innerlijken vrede en een evenwichtig bestaan deelachtig te worden.
    Op grond van deze overwegingen acht Einstein het van groot belang kennis te nemen van het leven en bedrijf van die eminente persoonlijkheden, welke dergelijke mopeilijkheden in hun tijd wisten te overwinnen. En onder deze is zeker Spinoza een der meest op den voorgrond tredende figuren. Aldus heeft Rudolf Kayser, niet zoozeer met het oog van een critisch wijsgeer, als wel met dat van een sympathiek gezind biograaf, het beeld geschetst, welke in zijn tijd een strijd had te voeren, te vergelijken met dien, waarvoor wij thans staan. Overtuigd van het algemeen noodzakelijk verband der phaenomena, mede in de wereld des geestes, heeft Spinoza in het aanvaarden dezer causaliteit de genezing gezien van 's mensen vrees, haat en verbittering. En zijn eigen leven heeft zijn leer bevestigd.
   Tot zover Einstein."
En tot zover de secretaris, W.G. van der Tak, in het 55e jaarverslag (1946 - 1947) van de Ver. Het Spinozahuis. Volgt hier die inleiding: 

Lees verder...

De Spinoza-intoxicated Deleuze

Voor het Deleuze-compendium droeg Wiep van Bunge het hoofdstuk aan over Spinoza. Ik had er op 18 maart 2009 dit blog over. Onder de literatuur vermeldde hij niet het artikel van Robert Piercey, "The Spinoza-intoxicated man: Deleuze on expression" [in: Man and World 29 (1996), pp 269–281]. In dit blog wil ik graag melden dat dit artikel hier op een Russische site als PDF te vinden is.

Dit valt slechts toevallig samen met de verzending vandaag door Jan de Koning van zijn verslag aan de deelnemer van de Spinoza-zomerweek van de inleiding die Jan Snel op dinsdagavond 27 juli 2010 verzorgde over Spinoza en Deleuze.

Mijn interesse in de filosoof Deleuze is aan de nogal matige kant, maar ik waardeer uiteraard zeer dat hij zich uiterst serieus met Spinoza heeft bezig gehouden en dat je van zijn lezing van Spinoza, zoals hij die in twee boeken weergeeft (waarvan ik alleen de 'praktische' las) , wel wat over Spinoza kunt leren. Maar je moet ook oppassen teveel meegezogen te worden in een interpretatie die mogelijk wat van de ware Spinoza afdwaalt.

Het aardige van dit artikel van Piercey is dat hij laat zien dat Deleuze niet alleen a.h.w. in historische zin over Spinoza schreef, maar dat hij zijn eigen filosofie in sterke mate vorm gaf naar die van Spinoza. Piercey geeft om dat te onderbouwen eerst een overzicht van Deleuze’s ontologie, schetst vervolgens in een tweede paragraaf Deleuze’s lezing van Spinoza als ‘expressionist’, en laat in de derde en slotparagraaf zien waarin Deleuze Spinozist is en waarin hij van Spinoza verschilt.

Lees verder...

Snippers nieuwe informatie over Spinoza ontdekt

“Het gebed van Spinoza: denken met de wijzen, praten met het volk. De wereld wil bedrogen worden: het zij zo. Amen”

Ziedaar een notitie, geschreven door kennelijk een insider, niet lang na het overlijden van Spinoza.

Lire la présentation du dossier « Histoire et Philosophie de la Médecine » (cahier Hiver 2010) des Archives de PhilosophieHet laatste (winter)nummer van Archives de Philosophie heeft als thema “Histoire et philosophie de la médecine” en bevat een interessant Bulletin de bibliographie spinoziste XXXII.

Daarin, zo laat Wim Klever mij weten, een stuk van Piet Steenbakkers getiteld: “La mort de Spinoza: une rumour inconnu.” Het gaat over een handgeschreven document dat zich in de Universiteitsbibliotheek van de RU Utrecht bevindt. Het betreft een aantekenboekje van bescheiden omvang, dat tussen 1678 en 1679 moet zijn geschreven. Over wie de maker van de notities geweest is, komt men niet verder dan de gissing van een naam op basis van een paar letters. Die is dus onbekend. Maar er staan elf interessante opmerkingen in die rechtstreeks of onrechtstreeks betrekking hebben op Spinoza. De laatste ervan luidt:

Lees verder...

Jean-François Dreux du Radier (1714 - 1780) over Spinoza

De BPH mag dan voor het publiek en wetenschappers gesloten zijn, er wordt door de medewerkers nog wel gewerkt. Zo bracht conservator Cis van Heertum gisteren een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in Mededelingen vanwege de Stichting Jacob Campo Weyerman 2 (2008) op de website: “A libertine man of letters on Spinoza: Jean-François Dreux du Radier

Ze geeft een interessant stukje boekgeschiedenis van o.a. diens L’Europe illustré (1755-65), een biografisch lexicon van prinsen, prelaten, advocaten, geleerden en wetenschappers. Daaronder Spinoza. Voor het lemma over Spinoza maakte hij gebruik van Bayle’s Dictionnaire critique. En zo libertair kon Dreux niet zijn dat hij een tegenwicht zou bieden tegen het negatieve beeld van Spinoza. Nee, het ging er lekker aan toe:Que de monstres! que d’absurdités! que d’extravagances!"

               
In dat boek kwam deze gravure van Spinoza die Etienne Fessard (1714-1777) maakte.

 

Ik verwijs verder naar dat informatieve artikel van Cis van Heertum op de website van de BPH.

Aanvulling 11 oktober 2012

De link naar de BPH (waar intussen veel is veranderd) werkt niet meer; het artikel is daar verdwenen. Maar inmiddels is in augustus van dit jaar het artikel van Cis van Heertum uit Mededelingen vanwege de Stichting Jacob Campo Weyerman 2 (2008) door de DBNL gedigitaliseerd.

Lees verder...

Ontmanteling Bibliotheca Philosophica Hermetica begonnen

Vandaag is de laatste dag van de Ausstellung "Spinoza im Kontext"
in Halle (zie dit blog) waaraan de BPH ruime medewerking verleende ("Ursprünglich von Dr. Cis van Heertum im Auftrag der Bibliotheca Philosophica Hermetica konzipiert und in Amsterdam mit überaus großem Erfolg gezeigt," IZEA). Kennelijk is de tentoonstelling nog met een week verlengd.

En vandaag heeft Trouw een bericht, waarvan de essentie naar ik nu zie, al op 13 december op de website stond: Staat stelt eigen deel 'Bibliotheca Philosophica Hermetica' veilig. Op de website van de BPH: "Wegens bijzondere omstandigheden is de bibliotheek tot nader order gesloten."

Op 11 november berichtte ik over de beslaglegging op de BPH door de Friesland Bank daar de eigenaar Ritman die er 15 miljoen leende voor uitbreiding van zijn collectrie niet aan zijn verplichtingen zou voldoen. Bij een eerder probleem met een andere bank die dreigde de boeken te veilen kocht de staat in 2005 voor 18,75 miljoen euro een derde deel van de collectie. Die collectie, het staatsdeel, is nu uit de Amsterdamse bibliotheek weggehaald en bij de KB ondergebracht. Hiermee lijkt de definitieve ontmanteling ingezet.

L'Estoire du Graal, begin 14e eeuwDe collectie van de BPH omvatte ca 20.000 – soms zeer zeldzame en kostbare – boeken en handschriften met als kern hermetische filosofen, mystici, alchemisten en Rozenkruisers - ook  werken van Spinoza, diens bestrijders en volgelingen.

Vorige week bracht een bijzonderlijk Middeleeuws manuscript uit de BPH, de Graal van Rochefoucauld bracht Sotheby's in Londen 2,8 miljoen euro op.

 L'Estoire du Graal, begin 14e eeuw

Lees verder...

An ode to Spinoza

Een Amerikaanse filosofiestudent die als pseudoniem koos "alifeofreason" en van zichzelf dan ook zegt: "I am a student of philosophy and I live a life of reason," bracht   gisteren met zijn philosophy band The Monads een video op YouTube, getiteld "You Are My Everything (An ode to Spinoza). Michael Willems bracht mij hiervan op de hoogte. Echt onder de indruk ben ik niet, maar ik herken de hobby en haal de video daarom naar dit blog.

Rondom de salon van d'Holbach

Philipp Blom: Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting [Vertaling Pon Ruiter. De Bezige Bij, 2010]

Tussen Jonathan Israels eerste pil (Radical Enlightenment), zijn tweede (Enlightenment Contested) en het nog te verschijnen derde deel* van zijn trilogie over de Radicale Verlichting, waarin vooral de tweede helft van de achttiende eeuw centraal zal staan, en in het jaar van diens ‘tussendoortje’ A Revolution of the Mind. Radical Enlightenment and the Intellectual Origins of Modern Democracy, verscheen dit boek van Philipp Blom over de volgens hem vergeten Franse radicale filosofen.

De historicus, romanschrijver, journalist en vertaler Blom schreef een aardig en goed leesbaar boek, maar is toch niet degene die d’Alembert, Diderot, d’Holbach en andere philosophes uit de vergetelheid heeft gehaald. Hij deed geen eigen onderzoek, maar maakte gebruik van allerlei studies, monografieën, correspondenties e.d. van de hoofdrolspelers. De verdienste van Blom is dat hij uit al die deelstudies die veelal vooral door specialisten worden gebruikt, voor een breder publiek een interessant verhaal heeft samengesteld over de groep rondom de eerste Franse Encyclopedie. Een aardige vondst is dat hij de salon van de baron d’Holbach (door hem meestal Holbach genoemd) centraal stelde. Zijn enige eigen speurwerk was naar de locatie(s) van deze salon en van de verblijfplaats van de stoffelijke resten van de hoofdpersonen: Diderot, d’Holbach en Helvetius. Die laatste gegevens mogen dan min of meer in vergetelheid zijn geraakt, de auteurs zelf toch bepaald niet.

Lees verder...

Ethica mogelijk schild bij studentenprotest

Al enige tijd zijn er in vele steden studentenprotesten tegen verhogingen van collegegelden. In Rome is de actie aangeslagen dat de studenten zich tegen de politie "beschermen met cultuur", ofwel met schilden waarop boektitels worden geschilderd. Het idee schijnt naar Londen te zijn overgewaaid.

In een enquête op internet, waaraan zo'n 5000 studenten deelnamen zijn voorstellen gedaan. Meeste stemmen had volgens de organiserende site 'La volontà di sapere' [het verlangen om te weten] van Michel Foucault, gevolgd door '1984' van George Orwell.  Ook hoge ogen gooiden 'L'origine della specie' di Darwin, 'l'Etica' di Spinoza e 'Fight Club' Palanhiuk. Morgen gaan ze in het hart van Rome weer de straat op. [Van hier]

                      London's burning - Migliaia in piazza, la legge passa, assalto al Ministero del tesoro!

Enige Spinoza-cartoons

De volgende cartoons die ik recent tegenkwam moet ik nog toevoegen aan de verzameling cartoons en illustraties in dit blog. Ik plaats ze, opdat u ze kunt zien, eerst hier.

Deze is van ene Papeto uit Colombia.

Lees verder...

Barbara Polovtsova (1877 - 1936) De eerste Russische filosofe en Spinoziste

Ook: Warwara Nikolajewna Polowzowa (volgens Maidanski); of Varvara. N. Polovcova, of Polovszova (volgens de Duitse Spinoza Bibliografie 

Al enige malen had ik een blog over Russische filosofen die – soms sterke - belangstelling voor Spinoza hadden. Aan het eind van dit blog zal ik de links erheen geven. Barbara  was ik nog niet eerder tegengekomen.

Op Polovtsova/Polowzowa kwam ik toen ik bezig was met Stanislaus Dunin-Borkowski (zie hier en hier]. Zij bleek van diens Der junge Spinoza een diepgaande studie te hebben gemaakt. A.D. Maidanski heeft in zijn „Russische Spinozisten des 20. Jahrhunderts” een uitgebreide en informatieve paragraaf over deze eerste Russische filosofe en Spinoziste. Ik vond interessant te lezen, hoe zij een van de weinige critici van Duni-Borkowski was en vooral hoeveel studie van Spinoza’s werk zij maakte. Interessant hoe volgens haar emendatio met ‘zuivering’ i.p.v. ‘verbetering’van het verstand zou moeten worden vertaald, namelijk zuivering van daarin opgeslagen vooroordelen. Ik vind wat Maidanski ervan weergeeft redelijk overtuigend en ben benieuwd of zij in haar stuk ook argumenten gaf waarom Spinoza dan niet ‘purificatio’ zou hebben gebruikt.

Graag neem ik die uitvoerige paragraaf over haar hierna over (ze omvat ca 5 A4-tjes). De voetnoten brengen u direct naar het stuk zelf… Ik vul de gegevens aan die ik met behulp van de Google-vertaalmodule aantrof op een site met deze uitvoerige Biografie van Barbara Polovtsova.

Ze werd geboren in een adellijke Moskouse familie Simanovsky. Huwde in maart 1898 met de vijftien jaar oudere Valeriaan Viktorovitsj Polovtsov, bioloog, waarna ze Polovtsova ging heten. Ze werkte met hem samen aan de vertaling van een boek van Lamarck. Toen zal al ongeveer 25 jaar oud was ging ze in Duitsland natuurwetenschappen studeren. [Hierna verder uit het essay van Maidanski]

 

Lees verder...

Einstein beval lezing van de Ethica iedereen aan

Hier mijn transcriptie, nee vertaling van een notitie van Albert Einstein van 22 september 1932, bestemd voor de Spinoza Society of America.

[Een klik op onderstaand plaatje van het document, brengt u bij de scan in het Einstein-Archief].
Einstein schreef:

“Voor Spinoza zijn het psychische en het fysische slechts verschillende verschijningsvormen van één wetmatige werkelijkheid. Deze opvatting is als wetenschappelijke kennis voor spiritueel strevende mensen vanzelfsprekend geworden. Maar ook onze tijd is nog ver ervan verwijderd om uit deze kennis zo consequent de conclusies voor het leven te trekken, als Spinoza dat gedaan heeft.

De kennis van de causale gebondenheid der menselijke handelingen moet ons op een hoger niveau van handelen brengen, dat niet een blind reageren van de gevoelens dient te zijn. Ons handelen dient gedragen te zijn door een steeds levendiger bewustzijn dat de mensen in hun denken en doen niet vrij zijn, maar net zo oorzakelijk gebonden zijn als het gesternte aan zijn bewegingen.

Spinoza heeft ons getoond dat de kennis van deze causaliteit van ons verstand op grote schaal beschikbaar is.

Spinoza’s analyse van de geest, zoals hij die in zijn Ethica gegeven heeft, is daarom van uniek educatief belang; niets is vuriger te wensen dan dat dit boek op een steeds bredere kring van mensen invloed moge krijgen en zo zijn voor individu en maatschappij zegenrijke werking moge uitoefenen."

 

[Aanvankelijk had ik nog: "Eén woordje kon ik niet thuisbrengen – ik houd mij aanbevolen,"  maar zoals uit de eerste reactie bleek, werd het me prompt aangereikt]

Een snufje Spinoza op zondag

  Lees verder...

Cartoons van "tien moderne filosofen"

Ik kwam bij een surftocht weer een aantal Spinozacartoons tegen. Ik ga deze naar dit weblog halen en begin met deze "tien moderne filosofen". Ik vermoed dat u ze alle wel herkent (ook de ene die eigenlijk geen filosoof is). De tekeningen zijn van Viktalon, een internetpseudoniem dat me verder niets zegt.

Van deviantart.com

Spinozistische lichtdruppel-reactie toch neergeslagen

De brief van Wim Klever n.a.v. het nieuws over de a.h.w. 'gecondenceerde lichtdruppel' (zie het blog van 6 december 2010 voor méér achtergrond) is vandaag toch door de NRC in de Wetenschapsbijlage geplaatst. Klik op onderstaande afbeelding voor een vergroting. Een klein zetfoutje is verbeterd.

Halve waarheid over ‘tweede heilsweg’ is hele leugen

Bij het herlezen van de TTP (zie het blog van maandag) zeurde a.h.w.  ook in mijn achterhoofd de vraag mee naar hoe duidelijk er in de TTP een lijn van een zgn. ‘tweede heilsweg’, zoals De Dijn die omschrijft, te vinden is.

Over die twee ‘heilswegen’ die De Dijn bij Spinoza onderkent, is flink wat te vinden in zijn boek Spinoza. De doornen en de roos, maar schreef hij ook een heel informatief en zeer leesbaar hoofdstuk “The good and the true - Salvation in the TTP and the Ethics.” 1)

Die twee wegen die hij daarin beschrijft zijn 1) die van de streving naar almaar meer en betere kennis, uitmondend in de acquiescentia via de scientia intuitiva; deze weg wordt beschreven in de Ethica; en 2) die van het leven van een religieus leven in een oprecht en eenvoudig geloof; en die weg zou worden beschreven in de TTP. Ook die tweede weg zou tot vrede van de geest kunnen leiden. Een waar religieus leven heeft alle kenmerken van een deugdzaam leven, ver verwijderd van hoop en vrees en ook zonder doel buiten zich; een leven vanuit een vertrouwen in Gods hand te zijn.

Twee wegen dus, twee praktijken van deugdzame activiteit, die leiden tot gemoedsrust en vrede van de geest. Is er verschil? Ja, de weg van de intuïtieve kennis is superieur, want de andere is riskanter, daar er op die weg snel superstitie kan ontstaan, bijvoorbeeld door de verlokkingen van het antropomorfisme.

Er staat uiteraard veel meer in dat artikel van zo’n zeven bladzijden, dat vol bewijsplaatsen en kleine uitwijdingen staat, maar hier komt het in hoofdlijnen wel op neer.

Lees verder...

Bordeauxse tentoonstelling Natura naturata

In het Musée d'Aquitaine, het Maison écocitoyenne en de Jardin botanique in Bordeaux loopt vanaf vandaag tot en met 13 maart 2011 een tentoonstelling onder de titel “Natura naturata.”

Zeven kunstenaars nodigen op die drie locaties het publiek uit "om hun relatie met de natuur te heroverwegen.” In het spoor van de door Spinoza beïnvloede Arne Naess en zijn ‘deep ecology’ willen de kunstenaars bereiken dat we "de natuur en natuurlijke waarden in het denken centraal te stellen."

Ze schijnen, hoewel de tentoonstelling Natura naturata is genoemd, toch vooral aandacht voor de ‘scheppingskracht’, de Natura naturans, te willen vestigen. Want de tentoonstelling Natura naturata biedt volgens Sud Quest: “een rustgevende kunstzinnige wandeling, die lijkt te suggereren dat er geen grotere kunstenaar dan de natuur is.”

 Tiens, tiens : pour les besoins de l'exposition Natura Naturata, un chêne a poussé dans le hall du Musée d'Aquitaine. Une œuvre de l'artiste Laurent « Lorenzo » Chiffoleau.  photo Sébastien Darsy

Een ‘gefossileerde’ eik van kunstenaar Lawrence 'Lorenzo' Chiffoleau in de lobby van het Musée d'Aquitaine

Lees verder...

Job Koelewijn's Spinozabeeld

Deze afbeelding, getiteld ‘Bonnet’, beschouwt Job Koelewijn als zijn Spinozabeeld. *)

Job Koelewijn, was 'Bonnet' = Spinoza

Dit heeft hij aan Wim Klever verteld in een ontmoeting die ze beiden afgelopen maandag hadden. Een wederzijdse vriend, die architect is, had hen - op Koelewijns verzoek - bij elkaar gebracht. Het boek, waarin zijn werken staan afgebeeld (“een kolossaal groot boek”) had hij voor Klever meegenomen. Toen ze daarin bladerden zei Job Koelewijn bij deze afbeelding: “dit is Spinoza”.

Lees verder...

Lisa Jardine's 'Gedeelde weelde' in de ramsj

Hierbij laat ik de bezoekers van dit weblog graag weten dat het boek van Lisa Jardine, Gedeelde weelde. Hoe de Zeventiende-eeuwse cultuur van de Lage Landen Engeland veroverde en veranderde [(oorspr. Going Dutch) De Arbeiderspers, Amsterdam 2008] twee jaar later door de uitgever alweer in de ramsj is gedaan. De oplage (de belangstelling in Nederland) was blijkbaar te hoog ingeschat.

Het ligt van €39,90 voor €16,99 bij de Slegte. In mijn blog van 9 juli 2008 over het uitkomen van dit boek, mopperde ik dat Spinoza er niet in voorkwam. Toen was mijn blikveld nog enigszins beperkt: als Spinoza in een boek over de 17e eeuw niet voorkwam, had ik geen interesse. Nu ga ik het boek graag lezen, vermoedend dat ik er zeer veel over de culturele uitwisselingen tussen de Nederlandse en Engelse cultuur uit te weten kan komen.

Hetty Kolff las Spinoza (en dat deed wat met haar)

Na het vorige inleidende blog nu dan een poging om het eventuele Spinozistische gehalte te proeven van het boek dat Carry van Bruggen onder het pseudoniem Justine Abbing publiceerde: De Vergelding (Jacob van Campen, Amsterdam, 1923)

Ik citeerde al de enige keer dat de naam van Spinoza voorkomt, namelijk wanneer haar nicht  Jet over de hoofd persoon Hetty Kolff overweegt: “…. Ze las veel poëzie… ze las zelfs zoo iets vreeselijk diepzinnigs als Spinoza! En hoorde ze niet van alle kanten hoe ernstig het kind soms werken kon, welke hooge eischen zij zichzelf daarin stelde?”

Zoiets in een roman verteld, móet iets betekenen en daar moet de lezer zien achter te komen. Naast dit – zeg – ‘criterium Willem Frederik Hermans’ (geen mus valt van het dak of het krijgt ergens in de roman betekenis) is er het ‘criterium Willem Elschot’: een goede schrijver zegt de dingen niet maar laat ze zien, toont ze – zegt niet “de omgeving was mooi”, maar geeft een zodanige beschrijving dat de lezer meemaakt: het was daar mooi. Vanuit deze criteria kijk ik naar dit boek.

Lees verder...

Hetty Kolff las Spinoza

Deze keer eens een heel ander soort blog, waarin ik op een wat persoonlijker manier iets uit de keuken van mijn bijna (?) Spinoza-gekte vertel. Het gaat over hoever het naspeuren van sporen van Spinoza kan gaan. Een van de gebieden waarin ik naar Spinoza speur is de literatuur. Zo bracht ik op dit weblog een grote verzameling Spinoza-gedichten bijeen en besprak of signaleerde ik literaire boeken waarin op een of andere manier Spinoza een rol speelt.

Carry van Bruggen (1881-1932)Zo was ik van plan een of meer blogs te schrijven over “Carry van Bruggen en Spinoza”. Ik heb een grote bewondering voor deze schrijfster van joodse origine, die zich autodidactisch behoorlijk ver ontwikkelde tot een bijzondere intellectueel, maar die door de wereld der wetenschappelijk opgeleiden in overwegende mate niet serieus genomen werd. Ik ontdekte dat zij zich serieus met Spinoza had bezig gehouden, meer overigens met Hegel en in zekere zin lijkt zij Spinoza via een Hegeliaanse bril gelezen te hebben, zoals in het laatste kwart van de 19e en eerste kwart van de 20e eeuw wel vaker voorkwam.

Lees verder...

Breviarium Spinozanum: Atheismus

Breviarium betekent 'kort overzicht van’. Breviarium Spinozanum betekent dan: kort overzicht van het Spinozisme. Heel af en toe zal ik trachten onder deze titel een kort overzicht van een Spinozistisch onderwerp te geven. Vandaag dus over Spinoza en het atheïsme.

Was Spinoza atheïst? Ik herinner me een discussie tussen Steven Nadler en Herman De Dijn in 2008 in de Amsterdamse Westerkerk, waarbij de eerste de positie innam dat Spinoza duidelijk een atheïst was, hetgeen de tweede bestreed. Zoals meestal geldt: het is maar hoe je het bekijkt – wat ‘atheïsme’ voor de spreker betekent. Ikzelf neigde eerder (dat blijkt uit vroegere blogs) naar de opvatting dat - alles wel beschouwd - Spinoza atheïst was. Hoe meer ik mij in Spinoza verdiep en oude, door opvoeding etc. aangeleerde zienswijzen afleer, hoe minder ik nog geneigd ben Spinoza als atheïst te zien - dat is niet in overeenstemming met zijn filosofie.

Eén ding is zeker: Spinoza is zeer dikwijls voor atheïst uitgemaakt. Zozeer zelfs - dat blijkt heel duidelijk uit de boeken van Jonathan Israel - dat gedurende enige eeuwen ‘spinozisme’ gelijk stond aan ‘goddeloosheid’ of ‘atheïsme.’ Toen men eenmaal doorhad (en dat gebeurde vrij snel) dat de God van Spinoza niets weg had van de God van de Bijbel, van de God van Abraham, Isaac en Jacob, zoals bijvoorbeeld Pascal het lekker pathetisch kon zeggen, dan was voor de aanhangers van die God Spinoza heel duidelijk een ongodist.

Maar Spinoza zelf moest niets hebben van die duiding. (Ik gebruik in het volgende de vertalingen van F. Akkerman).

Lees verder...

Onbevlekten, wees gegroet!

De website van de Südwest Presse die een kalender bijhoudt en daarop heden meldt dat de katholieke kerk vandaag de afkondiging van het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria herdenkt, Mariä Empfängnis, geeft meteen daarop als ‘spreuk van de dag’:

“Ich habe mich eifrig bemüht, der Menschen Tun weder zu belachen noch zu beweinen, noch zu verabscheuen, sondern es zu begreifen.” (Baruch Spinoza)

Giotto, De ontmoeding van Joachim en Anna, de ouders van Maria, bij de Goude Poort in Jeruzalem (ca. 1305, fresco, Scrovegni kapel, Padua)
Voor wie meer over dit in zuidelijke landen soms uitbundig gevierde feest van de “Immaculata” (of zuivere conceptie) wil weten geeft wikipedia goede informatie. Helemaal te begrijpen met ons gewone verstand valt zo’n geloofsdogma uiteraard niet.
Voor Spinozisten bestaat geen erfzonde en kunnen we allemaal als 'onbevlekt ontvangen' worden gezien, maar dat is waarschijnlijk geen reden voor een feestje.

Lees verder...

Boek van Omero Proietti over Spinoza, Van den Enden en de Latijnse klassieken

Om flink jaloers te zijn op hen die Italiaans lezen…

Deze Italiaanse classicus, Omero Proietti, die zich al veel met Spinoza heeft bezig gehouden (ik had al eens eerder informatie over hem in een blog), heeft onlangs een boek gepubliceerd, waarvan ik maar wat graag kennis zou willen kunnen nemen:

Philedonius, 1657. Spinoza, Van den Enden e i classici latiniOmero Proietti: Philedonius, 1657. Spinoza, Van den Enden e i classici latini. Eum (collana Spinozana continua), 2010, 344 pp (met aan het eind 36 afbeeldingen). En het kost maar € 16,- deze Philedonius, 1657. Spinoza, Van den Enden en de Latijnse klassieken. Kom daar hier maar eens om, zo'n prijsje voor een dergelijk boek.

Wim Klever die mij ervan op de hoogte bracht dat hij het boek met persoonlijke opdracht door Omero Proietti toegestuurd had gekregen, raakte er helemaal opgewonden van – en ik met hem toen ik even op internet snuffelde.

Zie hier een PDF met de inhoudsopgave, de inleiding en de indrukwekkende bibliografie, waarin ook veel Nederlandse werken voorkomen. Kennelijk kan Proietti met Nederlands uit de voeten en zal hij als classicus wel met heel wat ontdekkingen komen bij zijn relatering van Spinoza en Van den Enden aan de klassieke auteurs.

Lees verder...

Tot 'lichtdruppel' gecondenseerd licht - fysica komt steeds dichter bij Spinoza

Na dit blog van 19 juli 2010, Einstein was weg van Spinoza,
dat ging over de grote nabijheid van Einstein bij Spinoza, is er intussen, cf. onderstaand niet geplaatst ingezonden stuk van Wim Klever, nog weer een puzzelstukje gelegd van wat langzamerhand wel als de Spinoza-Einstein-fysica mag worden aangeduid.

Lees eerst de aanleiding die onderstaand stukje van zaterdag 27 november vormde. Als u op onderstaand plaatje klikt krijgt u het duidelijk leesbare artikeltje. En lees daarna de Spinozistische reactie van Wim Klever.

Lees verder...

Spinoza's Credo (in TTP XIV) is minimaal of maximaal - het is maar hoe je het bekijkt

De afgelopen dagen heb ik mij, in plaats van binnens- of buitenshuis het Sinterklaasfeest te vieren, bezig gehouden met het herlezen van de Tractatus theologico-politicus in de vertaling van F. Akkerman. Dit met in mijn achterhoofd enige kwestie die er enigszins in zijn blijven rondzweven.

Eén van die kwesties was bijvoorbeeld de vraag, waarover ik op 12 oktober 2009 het blog schreef: Is Spinoza's Credo (in TTP H XIV) minimaal of maximaal?

Voor de kwestie en de daarover met Wim Klever gevoerde discussie, verwijs ik naar dat blog. Hier volsta ik met de ‘oplossing’ van het vraagstuk die al lezend bij me bovenkwam. Zoals zo vaak het geval is met ‘welles-nietes-kwesties’ geldt ook hier: de innemers van elk van beide standpunten hebben gelijk. Het is maar hoe je het bekijkt. Het hangt er namelijk vanaf vanuit welk standpunt je het vraagstuk bekijkt: vanuit het eerste-persoon-enkelvoud-perspectief of vanuit het eerste-persoon-meervoud-perspectief. Anders gezegd: vanuit het individu of vanuit het collectief (de politieke gemeenschap).

Lees verder...

Spinoza in chemie - TU/e-student in Nature Chemistry

Een bericht van vrijdag 03 december 2010 in het Eindhovens Dagblad met 2x de naam Spinoza dient uiteraard in dit weblog gesignaleerd te worden.

EINDHOVEN - Een scheikundestudent van de TU/e heeft een wetenschappelijk artikel gepubliceerd in het gerenommeerde vaktijdschrift Nature Chemistry. Het is zeer uitzonderlijk dat een student tot de kolommen van dit blad doordringt.

Nooit eerder lukte dat een student van de TU/e.

Dirk Balkenende (24) heeft onderzoek verricht vanuit het Spinoza Instituut van Spinozaprijs-winnaar Bert Meijer.

Hij ontdekte dat de draairichting van wenteltrapvormige moleculaire structuren beïnvloed kan worden door op strategische plaatsen in het molecuul een waterstofatoom te vervangen door een zogenaamd deuteriumatoom. [Van hier]

Lees verder...

Uitgeverij Spinozahuis kondigt eerste boekje aan

Nog voor dit jaar staat aangekondigd (misschien wordt het een fraai kerstpresentje) de uitgave van het eerste boekje dat de Vereniging Het Spinozahuis in eigen beheer gaat uitgeven.

Sinds 2009 fungeert de Vereniging als uitgever van de reeks Mededelingen vanwege Het Spinozahuis. Daartoe is zelfs de "Uitgeverij Spinozahuis" opgericht. Uitgeverij Spinozahuis zal ook andere publicaties over Spinoza gaan uitgeven. In deze nieuwe reeks zullen binnenkort de lezingen verschijnen die in 2008 op een Spinoza Symposium in Groningen zijn gehouden.

Het betreft: Alex C. Klugkist en Jacob van Sluis (red.), Spinoza: zijn boeken en zijn denken, 2010, 69 p.

We zien er belangstellend naar uit. [zie hier]

Lees verder...

Anglo-Amerikaanse Spinoza-interesse

Op de website van J. Thomas Cook staat een aardige tekst: "Spinoza's Place in This Century's Anglo-American Philosophy". Ik had al eens een link erheen opgenomen in mijn bespreking van zijn aardige inleiding op de Ethica. Het stuk is ongedateerd. Het blijkt al snel een toespraak die iets met de Vereniging Het Spinozahuis te maken moet hebben en dan blijkt tegen het eind toch bij welke gelegenheid: “As a member of the Executive Board of the Society (The North American Spinoza Society), I bring greetings and best wishes from that fledgling organization to the longstanding and venerable Vereniging Het Spinozahuis upon completion of your hundredth year.” Dat was dus in 1997.

Cook geeft een aardig overzicht van ruim 100 jaar Spinoza-studie in de Angelsaksische landen – van Frederick Pollock’s Spinoza: His Life and Works (1880), de bijna complete Spinoza-vertalingen van R. H. M. Elwes (1884), John Caird’s Philosophical Classics for English Readers (1888). Dan in de lange periode waarin de taalanalytische filosofie weinig belangstelling voor metafysica en dus Spinoza had, was er toch belangstelling van de zijde van George Santayana en Bertrand Russell en er was Harry Austryn Wolfson’s The Philosophy of Spinoza (1934) die een poging doet Spinoza te verklaren vanuit Hebreeuwse, Griekse en islamitische voorgangers, de wat eigenzinnige veel eigen woorden introducerende H. F. Hallett’s Aeternitas: A Spinozistic Study en Creation, Emanation (1920) en Salvation: A Spinozistic Study (1930).

Dan een eenzame heropleving in 1951 met Stuart Hampshire’s Penguin Paperback Introduction to Spinoza – later uitgebreid en nog steeds verkrijgbaar.

Lees verder...

Een cursusdag over "de actualiteit van Spinoza's denken"

De Vrije Gemeente in Amsterdam organiseert op vrijdag 7 januari 2011 (10.00-16.30 uur) een cursus over de denkbeelden van Spinoza:

     Sporen van Spinoza – De actualiteit van Spinoza’s denken 

illustration"Naast zijn hoofdwerk, de Ethica, schreef Spinoza diverse verhandelingen. Inzichten over expressie, immanentie, kennis, passies, tolerantie en vooral vrijheid werden door hem diepzinnig onderbouwd. In zijn werk leren we hem kennen als een eigenzinnig en onverschrokken denker. Veel filosofen na Spinoza zijn geïnspireerd of beïnvloed door zijn denken. Nietzsche bijvoorbeeld beschouwde zichzelf als de ware erfgenaam van Spinoza en radicaliseerde Spinoza's inzichten. De Franse filosoof Gilles Deleuze schreef een monografie over Spinoza's denken waarin bevrijding en demystificatie centraal staan. En recent (2009) publiceerde de Vlaamse filosoof Herman de Dijn Spinoza. De doornen en de roos, een prachtige monografie over het oeuvre van Spinoza. De lijst met (recente) publicaties is lang; het toont hoe verrassend eigentijds en inspirerend Spinoza's denken is.

Spinoza's filosofie (alsook haar grensgebieden) kent talrijke aspecten waar we ook nu van kunnen leren. In de cursus worden een aantal van deze aspecten besproken: hoe dacht Spinoza over God, het universum, de verhouding lichaam en geest, het toeval, de vrije wil, de drie kensoorten (verbeelding, ratio en intuïtie), het menselijk gedrag, het onstaan van godsdienst en politiek. Ook reflecties van eigentijdse filosofen over het vrijheidsdenken van Spinoza komen aan bod.
Speciale voorkennis is niet vereist, wel belangstelling en een nieuwsgierige geest."  

vos_profileVrijdag 07 januari 2011 van 10.00 - 16.30 uur
Plaats: De Vrije Gemeente, Joh. Vermeerstraat 19, Amsterdam. Docent: Drs. Ko Vos.
Cursusgeld: tot 20 december € 56,- - daarna € 62,-

Meer informatie en inschrijving op vrijegemeente.nl  (zie aldaar ook over kortingen) 

Dit kon in 1973 al meer dan 150 jaar niet meer

En toch verscheen in 1973 dit boek met wat toen al jarenlang bekend was als een afbeelding van niet Spinoza.

Jean Préposiet: Bibliographie spinoziste. Presses Univ. Franche-Comté, 1973

Het is onbegrijpelijk dat toen nog iemand, die kennelijk zoveel met Spinoza was bezig geweest, nog met dit plaatje op de cover kwam in een boek dat verscheen als deel 154 van de Annales littéraires de l'Université de Besançon, en als deel 1 van het Travaux du Centre de documentation et de bibliographie philosophiques de Besançon, van de France Besançon Université.

In 1913 had Altkirch in zijn boek Spinoza im Porträt, dat overigens keurig in bovenstaande bibliografie vermeld staat, geschreven dat al in 1802 door Von Murr was aangetoond dat het ten onrechte aan Spinoza werd toegeschreven, maar dat het René I van Anjou, koning van Napels (1409 - 1480) voorstelde.

Ik schud mijn hoofd over zoveel hardnekkigheid. Alsof zulke dingen er niet toe doen. De enige posters van Spinoza die op internet worden aangeboden blijken in Amerika nog altijd van dit portret te worden gemaakt. [Zie b.v. bij Amazon]. Hoe krijg je dit soort bugs de wereld uit...

Lees verder...

Arthur Schopenhauer (1788 - 1860) over Spinoza: 'Ecce Judaeus'

Al eerder, 16 sept. 2009, had ik een blog Schopenhauer’s Spinoza, maar dat gaf niet zijn hele Spinoza-beeld. Ik denk niet dat dit blog er nu uitputtend over zal zijn, maar ik zal het iets dichter naderen. Aanvankelijk had ik in de titel iets van Schopenhauer’s ‘haat-liefde-houding’ tegenover Spinoza willen opnemen, maar dat zou de waarheid te vaag weergeven: Schopenhauer had een enorme bewondering voor Spinoza en zag hem als zijn voorloper, waaraan dan overigens wel iets te verbeteren viel. Ook als hij zijn methodologie bekritiseerde bleef hij Spinoza als een uniek genie zien. En dat in weerwil van Schopenhauer’s antisemitisme: in zijn optimisme en realisme had Spinoza ’t joodse in hem niet kunnen afleggen, meende hij. En af en toe had Schopenhauer het over: ‘Ecce Judaeus’ - een vergelijking waarin zijn bewondering doorklonk.

Ondanks hun verschillende filosofische houdingen (de een optimist, de ander pessimist) hadden ze veel gemeen. Spinoza’s concepten hebben een enorme invloed op Schopenhauer uitgeoefend. Volgens Brann zit er in Schopenhauer zelfs meer Spinoza dan, zoals algemeen wordt aangenomen, Kant. 1)

portret van Arthur Schopenhauer in 1815 door Ludwig Sigismund geschilderdWie een merkwaardige passage schrijft, als welke Samuel Rappaport van Schopenhauer citeert, gaat wel ver in z’n identificatie:

„Spinoza starb den 21. Februar 1677; ich bin geboren den 22. Februar 1788 — also genau 111 Jahre d. 100 Jahre + 1/10 davor + 1/10 nach seinem Tode: oder man setze Eins zu jeder Zahl seines Todes-Tages (soweit es in diesem Jahrtausend möglich ist) so hat man meinen Geburtstag. It's very old. — Pythagoras würde sagen . . . ."  2)

 

Lees verder...

Kuno Fischer (1824 - 1907) over Spinoza

Daar Friedrich Nietzsche mede door lezen van werk van Kuno Fischer  (1824-1907) enthousiast werd over Spinoza, vind ik het wel aardig om hier door te geven dat het boekje dat Kuno Fischer over Spinoza schreef in z'n geheel is in te zien bij de Hathi Trust Digital Library

Uit mijn blog van 2 november 2009 over Nietzsche blijkt dat hij, mede door deze kennismaking, aanvankelijk heel positief was over Spinoza die hij als zijn 'voorganger' zag, maar later heel negatief over hem werd.

Nadat Kuno Fischer in Leipzig en Halle filosofie gestudeerd had, werd hij in 1850 privaatdocent in Heidelberg. Vanwege zijn te liberale ideeën - hij werd van Spinozisme beschuldigd! - kreeg hij van de regering in 1853 een doceerverbod opgelegd. 
En zo vormde Kuno Fischer aan den lijve het bewijs van Spinoza's gelijk om in 1673 een professoraat te weigeren, waarvoor hij door dezelfde universiteit uitgenodigd was.

In 1856 werd Fischer professor in Jena en in 1872 alsnog in Heidelberg; hij leverde belangrijke bijdragen aan de geschiedenis van de filosofie en hield zich ook bezig met esthetica en literatuur-geschiedenis.  
Het gaat hier om dit boekje van hem:

 

Baruch Spinoza's Leben und Charakter: ein Vortrag von Fischer, Kuno [Mannheim :Wassermann,1865, [iv, 52 p. ;24 cm]

 

Lees verder...

Spinoza valt van zijn paard wegens 'zelforganiserende schoonheid'

Schoonheid heeft niets objectiefs. Het bestaat wel, maar altijd geheel en alleen in the eye of the beholder. Althans zo kijkt een Spinozist met Spinoza naar het schone. "Schoonheid is niet zozeer een hoedanigheid van het waargenomen object als wel een gevolg daarvan in de waarnemer", schreef Spinoza in zijn brief aan Hugo Boxel. Met het schone is het niet anders dan met het goede: we drukken er iets mee uit dat voor ons van belang is. Wij streven naar iets niet omdat het goed is, maar het is goed, omdat wij ernaar streven. Hetzelfde wat schoonheid aangaat. 

Ook een begrip als ‘zelforganisatie’, dat sommige natuur- en vooral biowetenschappers graag gebruiken (“zelforganiserende systemen zijn systemen waarin centrale sturing afwezig is en waarin patronen en coördinatie ontstaan als gevolg van de interacties van de onderdelen resp. ervan deeluitmakende individuen.”) is niet meer dan een theoretisch begrip met een vergelijkbaar subjectief element (wij zien een school vissen of een vlucht spreeuwen als een soort individu met een soort van zelf).   

Spreken over ‘Zelforganiserende schoonheid’ is dan wel een verdubbeling van het subjectieve – iets dat wel erg ver afstaat van Spinoza. En toch is dat wat aangekondigd staat te gaan gebeuren op 14 december a.s.. Dan gaat Ben Scheres, hoogleraar Moleculaire genetica aan de Universiteit Utrecht en ontvanger van de NWO-Spinozapremie in 2006 in het kader van Spinoza te Paard te Den Haag het daarover hebben. “Scheres zal ons de zelforganiserende schoonheid laten zien van de processen die uit ongespecialiseerde stamcellen de vlinder en de bloem maken.” En daarmee uitleggen hoe de schoonheid van de vlinder en de bloem tot stand komt.

                 

Lees verder...