De Amsterdamse Spinoza Kring zoekt steun van donateurs

Al geruime tijd volg ik, voor mezelf en voor dit blog, de activiteiten van de ASK, Amsterdamse Spinoza Kring. Dagelijks ga ik er wel even kijken of er iets nieuws staat. En over twee weken gaan we weer met velen naar de Spinozadag in Paradiso die de ASK organiseert.

Onlangs ontving ik, net als de andere contacten van de ASK, een "bedelbrief," een verzoek om een bijdrage aan allen die Spinoza en de ASK ter harte gaan. Ik vind het nuttig dat zo'n organisatie er is en heb heden mijn steunbedrag(je) overgemaakt.

Tevens neem ik die brief hieronder over, want wellicht zijn er onder de bezoekers van dit weblog nog enkele personen die de ASK willen steunen. Ik roep hierbij op om dat niet na te laten!

Lees verder...

Spinoza-beeldje van Eugène Lacomblé (1828 - 1905)

Zoals de regelmatige bezoeker van dit weblog weet, verzamel ik hier ook afbeeldingen, bustes en standbeelden/beeldjes van Spinoza.

Deze afbeelding is te zien op Philosophy Pages van Garth Kemerling. Ik zou graag meer over dit statuette weten en/of een volledige afbeelding ervan te pakken willen krijgen. Wie kent dit beeldje van Spinoza? Wie helpt?

[Aanvulling 24:00 uur] Dit vroeg ik een paar uur geleden.

Maar ik had een gevoel ('wist') dat ik het vaker gezien had en zojuist kwam de herinnering boven: het staat op de cover van het boek van Theo Zweerman (m.m.v. Paul Juffermans), Spinoza's Inleiding tot de filosofie. Ethiek als verhuiskunde [Boom, 2006].

Daarin wordt aangegeven dat het van Eugène Lacomblé (ca 1877 - 1878) is en in bezit van het Spinozahuis.

Uit de jaren waarin het gemaakt is, neem ik aan dat het een ontwerp was dat meedong in de wedstrijd voor het Haagse Spinoza-standbeeld.

Lees verder...

Vandaag driehonderd jaar geleden werd Hendrik Wyermars veroordeeld en Spinozistisch martelaar

Vandaag 300 jaar geleden, op 30 oktober 1710, werd Hendrik Wyermars (± 1685 - na 1749) veroordeeld tot de zwaarste straf ooit voor iemand die slechts een onwelgevallig boek had geschreven: hij werd veroordeeld tot 15 jaar Rasphuys, ‘buiten acces, sonder pen, int of papier’, betaling van 3000 gulden boete en daarna 25 jaar verbanning uit de provincie.

In zijn boek, Den ingebeelde Chaos, dat in juni dat jaar was uitgekomen, was de vrijdenker uitgebreid in discussie gegaan met Spinoza. Hubert Vandenbossche typeerde dat boek als een "Tractatus de emendatione Spinozae" en Jonathan Israel duidde de zwaar vervolgde auteur aan als "martelaar van het radicale denken.”  

Lees verder...

Kijk, weer zonder Spinoza!

Twee jaar geleden had ik een blog Spinoza in Duitse boekhandel niet in de schappen. Mij was opgevallen dat de grote, ruim gesorteerde  boekhandel waar ik regelmatig kom in Aken, nooit een boek van of over Spinoza in voorraad heeft. Dat is sindsdien niet anders.

Een illustratie ervan dat er in Duitsland weinig markt voor Spinoza is, levert het boekje van Peter Sloterdijk dat onlangs werd vertaald, Filosofische temperamenten. Van Plato tot Foucault [Boom, 2010]. Een "galerij van karakterstudies en intellectuele portretten."

Sloterdijk behandelt in dit boek Aristoteles, Augustinus, Bruno, Descartes, Pascal, Leibniz, Kant, Fichte, Hegel, Schelling, Schopenhauer, Kierkegaard, Marx, Nietzsche, Husserl, Wittgenstein, Sartre." [Zie hier de inhoudsopgave en woord vooraf]

Waarom Spinoza niet? Wel, het waren inleidingen die Sloterdijk schreef bij de uitgaven van "de belangrijkste filosofische werken." En Spinoza zit (nog?) niet in die Duitse reeks. Illustreert dit niet mijn eerdere waarnemingen?

Stanislaus von Dunin-Borkowski (1864-1934)

Nadat ik vandaag, bladerend door het krantenarchief van de KB, een In Memoriam van Dunin-Borkowski was tegengekomen, ontving ik de aankondiging van de komende najaarsbijeenkomst van 27 november a.s. van de Ver. Het Spinozahuis, waarop naast Wiep van Bunge gesproken zal worden door Manfred Lauermann uit Hannover over “Das Spinoza-Projekt von Dunin-Borkowski.” Dat werd voor mij aanleiding om een blog te maken over deze Jezuïet-geleerde en dat In Memoriam hier op te nemen.

Stanislaus von Dunin-Borkowski was afstammeling van een Pools grafelijk geslacht. Na zijn gymnasiale studie in Kremsmünster, Wien en Feldkirch trad hij in 1883 in in het noviciaat van de Jezuïeten. Hij kreeg zijn opleiding in Exaeten* bij Roermond, Feldkirch, Ditton Hall en Valkenburg*). In 1896 werd hij priester gewijd. Hij werd docent klassieke talen, Duits, Frans en godsdienst. In 1899 rijpte bij hem het plan om een werk over Spinoza te schrijven op wie hij door tientallen jarenlange studie een nieuw licht wierp (I, 1910, 2 1933; II-IV, 1934-36; titels zie hierna).

In Bonn leidde hij 8 jaar een door hem opgericht  Gymnasiastentagesheim waarin hij zijn pedagogische ervaringen verdiepte. Hij schreef diverse pedagogische werken, zoals Reifendes Leben (1920, 4 1924), Führende Jugend (1921, 2 1922), Schöpferische Liebe (1923, 2 1932) en Miniaturen erzieherischer Kunst (1930, 2 1934).   

Hij maakte ook veel studie van anti-trinitarische geschriften uit de 16e eeuw, voorafgaand aan het socianisme. Hij schijnt ten onrechte enige wederdopers onder hen gerekend te hebben. Hij publiceerde [Uit de  Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online]

·         Quellenstudien zur Vorgeschichte der Unitarier des 16. Jahrhunderts, in 75 Jahre Stella Matutina (Feldkirch, Austria, 1931, 91-138)
·         Untersuchungen zum Schrifttum der Unitarier vor Faustus Sozzini, ibid. II (1931) 103-147;
·         "Die Gruppierung der Anti-Trinitarier des 16. Jahrhunderts," in Scholastik. VII (Bonn, 1932)

Zoals hiervoor en hierna blijkt, hield hij zich veel met Spinoza bezig. Zijn laatste levensjaren bracht hij in Koblenz (1931/32) en München door, waar hij zijn onderzoek naar Spinoza afrondde.

Het Lemma Benedict Spinoza in The CATHOLIC ENCYCLOPEDIA is van de hand van Stanislaus de Dunin-Borkowski (oorspr. 1912).

Hierna dan het In Memoriam:

Lees verder...

Nogmaals Spinozadag 2010: Spinoza en het verschil

Gisterenmiddag bracht de Amsterdamse Spinoza Kring een persbericht uit. Daaruit blijkt dat dit weblog heeft mogen bijdragen aan de juiste verwijzing naar de vindplaats van het citaat dat het thema vormt van de dag.

SPINOZADAG – SPINOZA EN HET VERSCHIL
zondag 14 november 2010 in Paradiso, Amsterdam

Om het gedachtengoed van Spinoza bekender te maken, organiseren de Amsterdamse Spinoza Kring en Paradiso sinds 2008 de Spinozadag. Het motto is dit jaar: “Het menselijk handelen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen” (TP 1,4).
Sprekers: Ed van Thijn (opening), Piet Steenbakkers (lezing), Ahmed Marcouch (lezing), Rob Hartmans (discussie/slotwoord).

Sinds een aantal jaren organiseert De Amsterdamse Spinoza Kring rondom de geboortedag van Spinoza een lezingen- en discussiemiddag ter ere van de wereldberoemde filosoof. Met dit evenement wordt aandacht gevraagd voor Spinoza en zijn gedachtengoed. Het is tevens een manier om de actuele betekenis van zijn ideeen voor het voetlicht te brengen en Amsterdam de gelegenheid te geven zich “Stad van Spinoza” te tonen.

In 2008 stond de dag in het teken van de vrijheid van meningsuiting. Vorig jaar was de liefde leidraad en dit jaar is het motto ingegeven door Spinoza’s uitspraak “Het menselijk handelen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen” (Tractatus Politicus 1,4).

Lees verder...

Niet het geboortehuis van Spinoza

Gisteravond, 28 okt., maakte ik dit blog onder de titel:

Het geboortehuis van Spinoza 

In De Sumatra post van 15 december 1932 die te Medan uitkwam, verschenen enige foto’s van het huis aan het Waterlooplein te Amsterdam, waar [toen] 300 jaar geleden Spinoza geboren zou zijn, alsmede van enige gezinnen die toen in dat huis woonden. Beneden was op dat moment een lampenwinkel gevestigd.

Het is voor het eerst dat ik een foto onder ogen krijg van Spinoza's geboortehuis, dat is afgebroken om plaats te maken voor de Amsterdamse Stopera. 
Kennelijk was toen bekend om welk huis het ging?

Bron de Historische Kranten-website van de KB [hier]

Lees verder...

Een stukje van Johan Herman Carp in Het Vaderland (1928)

Vorig jaar, van 9 t/m 11 november bracht ik een viertal blogs over mr. J.H. Carp, die zowel Spinozist als NSB-er/nationaal-socialist was, hetgeen een enigszins ongelukkige, cognitief dissonante combinatie is. [Zie hier blog I, II, III, IV en later nog een Carp over Goethe en Spinoza]  

Mijn beoordeling van Carp als Spinozist was: “Carp was een zeer serieuze ‘student’ van Spinoza. Hij heeft zich langdurig en intensief met Spinoza bezig gehouden. Hier en daar legt hij Spinoza ietwat of zelfs veel te idealistisch uit. Oké, een goed en filosofisch lezer neemt niets voor zoete koek. Maar je vindt bij hem teksten die je kunnen helpen beter inzicht in Spinoza te krijgen. Het zou jammer zijn als we, vanwege zijn foute nationaal-socialistische verleden, zijn Spinoza-prestaties geheel zouden wegmoffelen en geen nuttig gebruik zouden maken van zijn soms best goede studieresultaten.”

Nu ontdekte ik onlangs dat de Koninklijke Bibliotheek een website met een groot kranten-archief heeft. Ik ben daarin eens gaan grasduinen en viste het volgend stuk op dat Carp schreef voor Het Vaderland van 24 november 1928. Ik vond het interessant genoeg om hier op te nemen. Aan het eind geef ik enig commentaar.

'Spinoza' geeft er 2068 resultaten dus ik kan nog een poosje voort met vissen en grasduinen...

Lees verder...

Waar blijft de nieuwe Spinoza Fellow?

Waar blijft de nieuwe Spinoza Fellow?

Van 1 april 2009 tot 30 juni 2009 was Richard Goldstone de eerste Spinoza Fellow - zie dit blog. Jaarlijks zou een internationaal gerenomeerd wetenschapper, jurist, journalist, schrijver of kunstenaar worden uitgenodigd voor dit eervolle fellowship.

De website van het NIAS meldt hierover.

The Spinoza Fellowship is a joint venture between NIAS, the City of The Hague, The Hague Campus of Leiden University and Radio Netherlands Worldwide. This annual fellowship hosts a fellow who may be internationally renowned scientist, jurist, journalist, writer or artist. Spinoza Fellows will research a subject relating to international peace, justice and law and make his or her research accessible to a wider audience.
Apart from a residency at NIAS, fellows will spend this period inspiring interest in specific themes among the Dutch and the international community by means of readings, debates, interviews and publications. The new initiative has the broad support of a variety of Dutch organisations.
The Spinoza Fellowship is an invitational fellowship.

Lees verder...

Met Spinoza op de barricade

Ook vandaag wordt in Frankrijk weer gestaakt uit protest tegen de pensioenmaatregelen van de regering. Stakingen en rellen waardoor vorige week een studiedag over Spinoza werd uitgesteld [zie hier]. Over die protesten schreef gisteren Marc Reynebeau, redacteur van De Standaard, zijn wekelijkse column, deze keer met de titel "Spinoza op de barricade". Ik neem hem hier over en vraag mij - gelezen de laatste regel - af of de schrijver misschien dit weblog leest dat vorige zondag het blog had: "Je kunt niet filosoferen zonder de gevestigde godsdiensten te verstoren"

                                                          Marc Reynebeau

Spinoza op de barricade

Nee, daar hadden ze bij The Financial Times niet van terug. Vorige week gingen ze in Rouen eens kijken naar het gespuis dat, blind voor elke economische realiteit, maar blijft staken tegen de pensioenplannen van de Franse president Sarkozy.

En waarop werden ze daar getrakteerd? Op oppositiepraat? Holle, halfverteerde ideologietjes? Brallerige slogans van slecht geschoren oproerkraaiers? Nee, meneer, op een uitspraak van de zeventiende-eeuwse filosoof Spinoza.

Oké, dachten ze bij de FT, dat is de Franse aard, zo zijn ze daar. Altijd een filosofietje klaar, nooit te beroerd voor een woord te veel of te groot, want ze tonen graag dat ze niet van de straat zijn. Dat is nog eens wat anders dan Latijnse spreukjes opdiepen.

Maar is Spinoza wel terug te brengen tot lokaal folklorisme, zoals de zakenkrant liet uitschijnen? Misschien miste ze zo wel de essentie. Het is natuurlijk mogelijk dat het citaat slechts diende als opsmuk van een conservatisme dat alleen uit is op het behoud van sociale privilegies. Maar het kan ook een teken zijn van het besef dat er iets groters, iets belangrijkers op het spel staat, ja, iets van filosofische aard.

De geïnterviewde staker herinnerde eraan dat voor Spinoza de vreugde een bron van kracht is. Voor hem verklaarde de vreugdevolle opwinding daar op de barricade in Rouen waarom hij en de zijnen zo hardnekkig volharden in hun staking.

Lees verder...

Hoe zal het met de mens gaan na 'De dood van de vrije wil'?

Dagblad Trouw gaat de komende weken aandacht besteden aan het niet bestaan van de vrije wil en de gevolgen ervan. Vandaag verscheen het eerste artikel: De dood van de vrije wil [zie hier].

Uiteraard een korte verwijzing naar de Amerikaanse neurofysioloog Benjamin Libet (1916-2007) die in de beginjaren ’80 een volkomen dualistisch opgezet onderzoek deed, dat als een bom insloeg en waarmee hij beroemd werd. Hij toonde aan dat het bekendmaken van een bewust gewilde handeling (b.v. met een vinger een knop indrukken) zo’n 200 miliseconden later kwam dan de inzet van die handeling (de Bereitschaftspotential) in de hersenen te meten was. Het bewustzijn liep achter op het handelen en niet voor. Het was alleen mogelijk met vrije wil een handeling alsnog tegen te houden; niet om die te initiëren. Zo’n sturende vrije wil bestond niet - alleen een tegenhoudende wil. Die laatste was uiteraard ook niet te meten: ook een 'tegenhoudende wil' kun je op een scan niet zien. Het was een soort concessie aan wat we nu eenmaal gewend zijn.

Een Spinozist, voor wie - met Spinoza - de onveroorzaakte vrije wil niet bestaat, maar uiteraard wel het streven en begeren (de conatus) van het hele wezen, zou een onderzoek nooit op zo'n manier opzetten – zou niet naar interactie tussen lichaam en geest op zoek gaan, maar veel meer uitgaan van het zijn van elk ding van een wezen uit één stuk, dat van verschillende kanten bekeken kan worden. Een Spinozist is er dan ook niet van ondersteboven dat meer en meer uit neurowetenschappelijk onderzoek blijkt van wat het lichaam (met centraal het brein) allemaal vermag. Laat de wetenschap maar voortschrijden. Maar laat ze ook niet te snelle, mogelijk verkeerde, ‘neurosofische’ conclusies trekken.

Lees verder...

Baroeg in Lombardijen

Eerder werd Baroeg aangeduid als "Baroeg Open Jongeren Centrum". Nu alleen nog met Baroeg, een poppodium gelegen aan de Spinozaweg 300, Lombardijen, 3076 ET Rotterdam.

Het is een plek voor jeugd die houdt van Metal, Punk, Hardcore, Psychobilly, Gothic, EBM, Electro, Alternative ...

Op de website van Baroeg herinnert niets eraan dat de naam (samen met de straatnaam) verwijst naar onze filosoof. Maar elders is een plaatje van een vroegere poster te vinden (uit 1992), waaruit die link nog wel duidelijk blijkt. Ik bewaar hem graag in dit blog.

           

Lees verder...

Moordaanslag op Spinoza foutief verbeeld

Vandaag wil ik deze plaat die de aanval op Spinoza verbeeldt naar dit weblog halen. Een aanslag die volgens Colerus voor de ban zou hebben plaatsgevonden en - denk ik - een gevolg van haatzaaien zal zijn geweest.

Volgens Pierre Bayle in het lemma Spinoza in zijn Dictionaire, zou op Spinoza een moordaanslag door een jood gepleegd zijn bij het verlaten van de Schouwburg. "De wond was onbeduidend maar hij was ervan overtuigd dat de aanvaller de bedoeling had hem te doden."

Colerus corrigeert de locatie. Er was wel een aanslag met een mes op Spinoza gepleegd, maar hij, Colerus, had van de heer en mevrouw van der Spyck van de Paviljoensgracht vernomen, dat Spinoza hen vaker verteld had dat die aanslag gebeurde toen hij uit de oude Portugese synagoge kwam.

Deze plaat klopt dan in zoverre niet dat de aanslag bij de nieuwe Portugese synagoge is gelocaliseerd die pas in 1675 feestelijk is geopend. Spinoza heeft die synagoge misschien van verre gezien (hij was zeker in 1675 in Amsterdam om over het drukken van zijn Ethica te spreken), maar is er hoogstwaarschijnlijk nooit binnen geweest.
Hier de kopergravure die in het lemma Baruch Spinoza van wikipedia is opgenomen:

    
Overval op Spinoza. Uit: Historie der Joden, vervolg op Flavius Josephus; bij J. van Gulik, Amsterdam. 1784. Afmetingen: 133x89 mm

[Iets precieser bijschrift is te vinden bij Adri K. Offenberg, "Fictie rond Spinoza", in: Cis van Heerum (Red.), Libertus philosophandi. Spinoza als gids voor een vrije wereld, Amsterdam. In de Pelikaan, 2008, 2 209:]

Kopergravure door Noach van der Meer Jr naar een ontwerp van Jacob Buys, opgenomen in De Historie der Jooden van den tyd van Jesus Christus tot op den tegenwoordigen tyd. Om te dienen tot een Vervolg of Derde Deel, op de werken van Flavius Josephus, uit het Fransch vertaald. Amsterdam, Jan van Gulik, 1784

Lees verder...

Cultureel-antropoloog Harry van den Bouwhuijsen leverde een vals geslepen diamant

Een week geleden trof mij het geluk om in mijn boekhandel een boek te treffen, zoals je er maar eens in de zoveel tijd een tegenkomt. Ik had nog niet van het boek gehoord en toen ik, door de titel en ondertitel getroffen, enige teksten las, wist ik direct dat ik een boek in handen had waar ik mij graag aan overgaf. Ik begon te lezen en bleef geboeid lezen: zo’n goed, vlot geschreven, systematisch opgebouwd boek met een  belangwekkende thematiek. En ook al kreeg ik gaandeweg almaar meer kritiek over wat ik erin miste, ik blééf het een prachtig boek vinden. Een schitterend boek, maar met een grandioos gebrek – een vals geslepen diamant.

Ja, historicus en cultureel-antropoloog Harry van den Bouwhuijsen heeft met zijn In de schaduw van God. Waarom binnen de christelijke cultuur natuurwetenschap wel en menswetenschap niet tot ontwikkeling kon komen [uitgeverij Klement, 2010], een prachtig proefschrift geschreven. Op 18 maart 2010 promoveerde hij erop bij prof. dr. Jos de Mul aan de Erasmus Universiteit in de wijsgerige antropologie (in 1996 had hij dat eerder gedaan aan de Universiteit Utrecht, op het proefschrift ‘Play-Fellows of God’).

De ondertitel van het boek geeft zijn programma en thesis duidelijk weer. Een werkelijk subliem en goed geschreven boek dat ik met bijna rode oortjes en bijna aan een stuk heb gelezen. Een zeer erudiete thesis die zijn gelijk redelijk gedegen en belezen onderbouwt ook al heeft hij een opvallend blinde vlek. Ik kom er zo op.

Lees verder...

The Spinoza Practice Club

In mijn ‘verzameling’ organisaties en instituten die de naam Spinoza dragen, neem ik graag the Spinoza Practice Club op. Die was ik al meer dan een jaar geleden eens tegengekomen, maar had ik toen laten schieten. Inmiddels zijn er nog een paar berichten langs gekomen en nu vind ik het wel aardig om ernaar te verwijzen, daar het geen eendagsvliegje blijkt te zijn.

Het aardige vind ik, en dat was een jaar geleden nog niet zo duidelijk, dat de club werkelijk is genoemd naar de echte Spinoza.

"Dutch philosopher Baruch de Spinoza said “virtue is its own reward,” and the students behind the AU club Spinoza have taken those words as their defining mantra." [hier] "The Spinoza Practice Club brings together students who share a commitment to musical and performance excellence through a system of team attitude building and constructive criticism. As Spinoza believed virtue is its own reward, the Spinoza Practice Club believes that virtuosity is its own reward, and the best way to achieve that is through consistent and productive practice. The Spinoza Practice Club meets together once a week to encourage student musicians and singers to practice. The Spinoza Practice Club also raises money for the Sitar Arts Center which provides music, art, drama, and dance lessons to at-risk youth in the DC area through the annual Practice-A-Thon.

The Spinoza Practice Club meets Sundays from 4pm to 6pm in the Katzen Arts Center, Washington, DC" [zie facebook]

Lees verder...

Tom Claassen beeldhouwde het kapsel van Spinoza

Het park van Paleis Soestdijk bevat een flink aantal beelden. Zoals een kleine en grote Olifant (1990) van het kunstenaars echtpaar Jean en Marianne Breemers, de balletdanser (1995) van de Zhou Brothers, vele andere beelden en...  

 

 

... het “kapsel van Spinoza” (1997-1999) van beeldhouwer Tom Claassen (aanvankelijk droeg het nog geen naam)

Het lijkt van kunststof, maar is van brons.  

[Van hier]

Lees verder...

Je kunt niet filosoferen zonder de gevestigde godsdiensten te verstoren

Wat Spinoza in de Vierenvyftigste Brief in De Nagelate Schriften (1677) schrijft, kan ook in een positief geformuleerde stelling worden gegoten  (zoals in de titel van dit blog).

Antwoort op de voorgaande. B.d.S. aan J. Lodov. Fabritius.

"[...]

Wijders overweeg ik, dat ik niet weet binnen welke palen deze vryheit van te Philosopheren ingesloten zal moeten wezen, op dat ik niet zou schijnen de godsdienst, die openlijk vastgestelt is, te willen ontroeren; dewijl de scheuringen niet zo zeer uit een brandende yver tot de Godsdienst spruiten, als wel uit de verscheide hartstochten en driften der menschen, of uit begeerte van tegen te spreken; door 't welk men gewent is alles, hoewel recht en wel gezegt, qualijk te bedieden, en te veröordeelen.

[...]"

Spinoza schreef dit "In 's Gravenhage, de 30. van Maert, 1673" in antwoord op de volgende uitnodiging tot een gewoon hoogleraarschap in Heidelberg:

Lees verder...

Voorstudie Spinozabeeld van Nicolas Dings

Dit beeldje van Spinoza is een voorstudie, een oefenversie, die beeldhouwer Nicolas Dings in 2008 maakte, toen hij de opdracht had gekregen voor een Spinoza-monument.

Op 24 november 2008 werd het definitieve standbeeld onthuld tegenover het Stadhuis op de Zwanenburgwal in Amsterdam, in de buurt van de geboorteplek van de filosoof.

Dit beeld van toch wel zo’n 90 cm hoog is gemaakt van aluminium. Heeft het definitieve grote bronzen Spinozabeeld kleine mussen, parkieten en rozen op zijn mantel, deze versie heeft kleine flesjes met mineralen en een aantal ronde tekeningetjes, die afkomstig zijn uit de Iconologia van Cesare Ripa, een beroemd emblemenboek waaruit veel werd geciteerd in de tijd van Spinoza. De tekeningen verbeelden onder andere de menselijke deugden en ondeugden. De grote omgekeerde trechter op zijn hoofd kan men desgewenst een betekenis toekennen (b.v. symbool laten staan voor zijn inspiraties… of voor de verspreiding van zijn gedachtegoed over de wereld), maar het is in werkelijkheid de niet verwijderde zgn. giettab of gietkanaal, een overblijfsel van het aluminium gietproces.

Het is door het Amsterdams Historisch Museum samen met het Joods Historisch Museum aankocht

[Van het weblog van het Amsterdams Historisch Museum]

Lees verder...

Jair Raso citeert Spinoza in 'A corda e o Livro' [Het touw en het boek]

Vanavond speelt in het Theater Barbacena, een stad in de staat Minas Gerais ten noorden van Rio de Janeiro in Brazilië, het stuk A corda e o Livro [Het touw en het boek] van de medicus en toneelschrijver Jair Raso, die ook de regie voert.

Het stuk speelt zich af in een straat in Belo Horizonte, een stad ten noorden van Barbacena. Een bedelaar en oud-papierverzamelaar bereidt zich voor om te slapen naast het hek van een park. Een jongeman uit de middenklasse, wiens relatie net beëindigd is, doet wanhopige pogingen om zich op te hangen aan dat hek.
De dakloze man wordt op tijd wakker om een tragedie te voorkomen. Een dialoog tussen de twee ontspint zich en zal de hele nacht duren. De papier-bedelaar redt het leven van de jongen door teksten te citeren uit werk van de filosoof Spinoza, wiens geschriften hij had verzameld tussen de afvalbergen oud-papier

Met humor en wijsheid probeert de arme oudpapier-verzamelaar de jeugdige man te overtuigen van de schoonheid en rijkdom van het leven. Hij heeft er een gewoonte van gemaakt om de boeken te lezen die door de samenleving werden afgedankt. En hij maakt nu dus dankbaar gebruik van de argumenten in het filosofische werk van Spinoza om de weerstand van de jongeman te overwinnen.

De auteur deed hiermee een aardige vondst, lijkt me.

Lees verder...

Spinozadag 2010: Spinoza en het verschil - de informatie

Ik was vanmorgen al gaan kijken of onder "laatste nieuws" bij de ASK al iets naders stond over de komende Spinozadag in Paradiso. Niets nog.

Maar gelukkig ontving ik een emailtje van secretaris Ed Bouman: "door technische problemen heeft het even geduurd, maar sinds afgelopen nacht staat de informatie over de Spinozadag 2010 op onze website (zie http://www.spinozadag.nl/)." En hij nodigde mij uit om als eerste in te schrijven, wat ik uiteraard meteen gedaan heb.

Het thema of motto van de Spinozadag 2010 is: 
Het menselijk handelen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen’

Er is weer een fraaie poster gemaakt. Aan Spinoza is wat gephotoshopt waardoor hij je duidelijker aankijkt; en ook z'n baardje valt meer op. Een fraaie afbeelding. (Alleen jammer van de foute verwijzing naar de voorrede van deel IV waar het themacitaat niet vandaan komt [zie dit blog]. Het zal er geen mindere dag om worden.)

   

Lees verder...

Rudolf Steiner (1861-1925) en... Spinoza?

Bram Teerds, die onlangs op het Ministerie van Justitie bij gelegenheid van zijn afscheid een mini-symposium over Spinoza organiseerde, schreef samen met Alexander Patijn een artikel waarin zij Benedictus de Spinoza en Rudolf Steiner met elkaar vergeleken. Titel: GELIJKGESTEMDEN OF TEGENPOLEN? Een vergelijkende studie over kenleer en metafysica bij Baruch de Spinoza en Rudolf Steiner

De redactie van het tijdschrift Civis Mundi had het voor publicatie aanvaard, maar dat blad ging najaar 2009 ter ziele, zodat het er niet meer van kwam. Graag doe ik hen het genoegen er op mijn Spinoza-website een e-publicatie van te maken. Dat is vandaag gebeurd met deze url

Lees verder...

Voor studie van Spinoza even op straat kijken

Waar de sociale onlusten in Frankrijk (het brede verzet tegen verhoging van de pensioenleeftijden) zoal toe kunnen leiden... De verantwoordelijken voor een studiedag over Spinoza ("De sociale wetenschappen getoetst aan Spinoza") die op 22 oktober zou worden gehouden, vrezen dat die protesten nog wel een aantal dagen zullen aanhouden en stellen daarom die studiedag uit.

 

Je zou ook kunnen denken dat het massale verzet van zo grote menigten op zich al een toets voor de sociale wetenschappen  aan de leer van Spinoza in het praktijklaboratorium van de werkelijkheid zelf biedt.

Spinoza deze keer niet vergeten

Merkur, Deutsche Zeitschrift für europäisches Denken, een maandblad uitgegeven door Klett-Cotta in Stuttgart, brengt elk jaar een thematisch dubbelnummer uit. Dat van dit jaar (september-oktober) heeft als thema “Grenzen der Wirksamkeit des Staats. Über Freiheit und Paternalismus” (onder redactie van Karl Heinz Bohrer & Kurt Scheel).

Men vindt er een overzicht van zo’n 16 klassieke vrijheidsdenkers, van Spinoza tot Hayek.

Daar ik al zo vaak heb moeten constateren dat Spinoza vergeten wordt, juist ook in politicologische literatuur, mag ik tot mijn vreugde opmerken dat dat hier en nu niet het geval is. Het eerste artikel is aan onze filosoof gewijd, geschreven door Wolfgang Bartuschat: Die Freiheit zu philosophieren. Baruch de Spinoza.

Daarna komen achtereenvolgens aan bod John Locke, David Hume, Adam Smith, Immanuel Kant, Edmund Burke, Wilhelm von Humboldt, Alexis de Tocqueville, John Stuart Mill etc.

Lees verder...

Wim Klever o.a. over waarom Spinoza de TTP schreef

In een reactie bij het blog over het onlangs gehouden Mini-symposium gaf ik de link naar de tekst van de toespraak van Wim Klever. Daar niet iedereen dat opgemerkt zal hebben en sommigen het wellicht lastig vinden de link met copy-paste te nemen, geef ik hem hier nogmaals. Klik op het fotootje rechts en u krijgt de PDF over Spinoza's Politieke filosofie, waaruit ik de volgende passage naar voren haal:

"Waarom onderbrak Spinoza zijn werk aan de Ethica en begon hij in 1665 aan de Tractatus theologico-politicus? Wat dreef hem er toe? In één woord gezegd: zelfbehoud en zelfverdediging. Zijn leven was in groot gevaar. In Voorburg, waar hij toen woonde, werd er in een kerkelijk stuk geschreven dat “hij een kwalijk element in de Republiek was”. De befaamde atheïst, zoals het gerucht ging, werd door predikanten, die het prinsgezinde volksdeel ophitsten, beschouwd als staatsgevaarlijk. Dat trok Spinoza zich zeer aan, wetende dat het wel eens zijn leven zou kunnen gaan kosten. Was dat niet om dezelfde reden met Oldenbarnevelt gebeurd ? Hij moest daar wel iets tegen ondernemen. Wat zou hij beter kunnen doen dan publiekelijk BEWIJZEN dat hij een fatsoenlijk burger was, wie niets viel te verwijten? Ja maar, hij was toch een ongelovige godloochenaar, die niets moest hebben van de protestantse eredienst en niet ter kerke ging? Hij was toch geen christen? Dit verwijt was HET argument dat zijn leven bedreigde. Daar moeten wij niet te min over denken. Niets was dringender dan aan te tonen dat hij een echte en respectabele christen was. Alleen zo zou hij de predikanten en hun aanhang kunnen weerstaan. DE methode daarvoor was om uit huneigen  gezaghebbende bron, de Schrift, de wapens te smeden om hen te verslaan."

Boris van der Ham's recentste videoblog

Ze volgen elkaar vlot op, de vlogs ofwel videoblogs van Boris van der Ham. Vandaag las hij weer enige zinnen uit de Ethica van Spinoza. Lukte het hem de vorige keer om uit het 20e hoofdstuk van wat hij halstarrig noemt het "Politiek-theologisch traktaat" voor te lezen, terwijl hij het eerste of tweede hoofdstuk opensloeg (of het boek op z'n kop hield) vandaag laat hij zien dat hij Engels kan voorlezen uit de dubbeltalige Latijns-Nederlandse editie van Henri Krop.
Hij leest een deel van het bewijs van stelling 67 in deel IV.

"Herfst, het vallen van de blaadjes, doet denken aan de dood. De gedachte aan de dood doet mensen vaak huiveren. Religies proberen de angst voor de dood te verzachten door een leven na de dood te beloven. Maar welke hemel wacht een atheïst? Seculiere, atheïstische of andere vrije denkers - zoals de 17e eeuw Spinoza - lijken niet bereid om enig verzachting te bieden. "Nee, er is geen leven na de dood!" In deze 20ste vrijzinnige lezing zoekt Boris van der Ham wat poëtisch comfort voor de stervenden in de wetenschap. Conclusie: ook atheïsten hebben eeuwig leven, en de hemel smaakt naar frambozen!"

Lees verder...

Studiedag over Nietzsche - Spinoza

Op 10 november 2010 wordt in Amiens een studiedag georganiseerd over "Nietzsche - Spinoza en de vraag naar het subject". Ik geef het hier even door voor de geïnteresseerden. Ik heb al eens een blog eraan gewijd dat de interesse die Nietzsche even in Spinoza had niet overdreven moet worden. Nietzsche in Ecce Homo: "Wie was er trouwens voor mij onder de filosofen psycholoog (..)? Er bestond voor mij helemaal geen psychologie." Hij zal Spinoza even vergeten zijn.

Spinozadag 2010: Spinoza en het verschil

Regelmatig kijk ik op de website van de ASK om te zien of er al iets meer over het programma van de komende Spinozadag bekend is die zondag 14 november in Paradiso gehouden zal worden. Ik wil daarover dan graag mededeling doen op dit weblog.

Vandaag ben ik even op de agenda-pagina van Paradiso gaan kijken en daar is al iets meer te vinden.

Het thema of motto van de Spinozadag 2010 is: 
Het menselijk handelen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen’ (Ethica 4, voorrede). *) 

Met medewerking van Prof. Dr. Piet Steenbakkers, Ahmed Marcouch, Ed van Thijn. Discussie o.l.v. Rob Hartmans. Muziek van Muzikant Bulgaria.

De internationaal geroemd filosoof Baruch Spinoza (1632-1677), een tweedegeneratie-allochtoon uit de 17e eeuw, is geboren in Amsterdam en woonde zijn hele leven in Nederland. Zijn denken heeft velen geïnspireerd (Goethe, Hegel, Einstein) en is ook vandaag nog uiterst actueel. De filosofie van Spinoza is niet slechts gericht op het vinden van waarheid, maar heeft vooral een ander doel: door de bestudering van zijn wijsbegeerte zou het mogelijk zijn vrede met het bestaan te vinden.

Lees verder...

GoogleGod is als de God van Spinoza

Al vaker is Google met God vergeleken. Type in Google Google en God in en je krijgt vele hits, zoals

Religion is on the decline, but Google is on the rise. Praise Google!

Al in 2003 had Thomas L. Friedman in The New York Times een artikel: Is Google God? [or is Friedman an idiot?]. Kortom, er ontwikkelt zich een complete Google-theologie.

Het gaat dan meestal om een vergelijking met de monotheïstische alwetende en voorzienende God. Max Pam schreef Google is God in het kwadraat, nadat hij twee jaar geleden al schreef over de vraag

                               Google God2.bmp

Waarbij hij gebruik maakte van de Google-godsbewijzen van

The Church of Google - Googlism - Proof Google is God!

Nu is er voor het eerst een zekere Ariel Kyrou, associate director van moderne multimedia en medewerker van het tijdschrift Massa, die stelt dat Google God meer van de God van Spinoza heeft.

Het is een niet antropomorfe God: een god zonder gezicht en baard; een die boos noch wraakzuchtig is. Google en zijn natuur-wetmatigheden ligt ten grondslag aan al ons internetgebruik.

Google is een power die ten grondslag ligt aan een méér dan virtuele wereld. Ook deze blogger maakt dagelijks veel gebruik van de mogelijkheden die Google ons biedt.

Aan amor Dei Google intellectualis zijn we echter (nog) niet toe.

Lees verder...

Spinoza had het kunnen zeggen...

Ciano AydinUit een interview met de Aramees-Syrisch-orthodoxe filosoof Ciano Aydin, bijzonder hoogleraar Techniek en filosofie Delft dat vorige week in Trouw stond, haal ik het volgende citaat. Spinoza zou het zó voor zijn rekening nemen, dunkt me. 

 

„Religie is voor mij een uitdrukkingsvorm van het besef dat je jezelf nooit volledig kunt dragen. Je lichaam functioneert zonder dat je daar zelf bewust voor kiest of iets voor doet. En als het lichaam niet meer wil en het licht gaat uit, kunnen wij daar nog altijd niets tegen ondernemen. Dit ’overgeleverd zijn’ aan krachten die wij niet volledig in onze macht hebben, ervaren we ook in andere gebieden van ons leven.”

[in Trouw 11 okt. 2010]

Het werd niet eens duidelijk of bij Ciano Aydin een antropomorfe godsvoorstelling voorzat.

Lees verder...

Het zoekgeraakte gebrandschilderde Spinoza-glas-in-lood-raam van de Amsterdamse "Vrije Gemeente" - nu Paradiso

Binnen een maand – op 15 november - zal weer de jaarlijkse Spinozadag worden gehouden in het Amsterdamse Paradiso. Ik ga er althans van uit dat die dag doorgaat, ook al is het programma nog niet bekend gemaakt.

Onlangs kwam ik een berichtje tegen dat op 27 november 1906 in het Utrechts Nieuwsblad had gestaan (steeds meer kranten zetten hun oude edities op internet), waaruit bleek dat al meer dan een eeuw geleden in datzelfde gebouw, nu Paradiso, toen "De Vrije Gemeente", Spinoza werd herdacht. Ik neem het berichtje hier over

Spinoza herdacht in "De Vrije Gemeente" te Amsterdam  

Gisterenavond [26 november 1906, SV] hield prof. dr. P.H. Ritter van hier in "De Vrije Gemeente" te Amsterdam een rede tot herdenking van het feit dat 250 jaar geleden, 27 juli 1656, Spinoza uit zijn gemeente werd verbannen.

In zijn rede wees spr. er o.a. op, hoe in de 250 jaar van Spinoza de verdraagzaamheid veel vermeerderd is. Toch zijn er nog kringen, waar Spinoza geëxcommuniceerd zou worden, kringen waar men niet twijfelen mag. Maar Spinoza en zijn geestverwanten hebben het gewonnen en gaan voort het te winnen. Wij allen moeten meewerken, zoo besloot spr., om voor de vrijheid van den geest te strijden. Komt men aan de vrijheid van den geest, dan tornt men aan den adel van den mensch. En daarom is deze dag in dit opzicht een dag van vreugde, omdat wij kunnen zeggen: in dit opzicht ging de wereld althans niet achteruit.

Dit hebben wij van Spinoza te leeren: dat wij moeten leven in God, en dat wij vrije hartstochten moeten bedwingen, tot een nieuwe geboorte, iedere dag.

Toen het applaus geëindigd was bracht de heer P.H. Hugenholtz Jr. den spreker dank voor zijn bezielende voordracht. Het is om het zelfopofferende leven van Spinoza, niet om zijn stelsel, dat volgens den heer Hugenholtz zou dooden het verantwoordelijkheidsgevoel in den mensch, dat Spinoza's beeld onder de geschilderde ramen in "De Vrije Gemeente" te Amsterdam is opgenomen, en ook omdat hare leden als hij strijden voor de vrijheid.

Daarom dankte de heer Hugenholtz prof. Ritter nogmaals omdat hij op deze plaats over Spinoza had willen spreken."

Utrechts Nieuwsblad (27-11-1906), pag. 2 van 6 [van hier]

Lees verder...

Van 1874 tot 1966 bestond in Amsterdam de Spinozakliniek resp. het Spinozaziekenhuis

Op de Lijst van voormalige ziekenhuizen in Nederland die op Wikipedia wordt bijgehouden, staat de Spinozakliniek wel genoemd, zonder dat er meer informatie over wordt gegeven. Het werd later, zoals zal blijken, ook wel als Spinozaziekenhuis aangeduid.

Onlangs las ik in Stedenbouwkundige uitgangspunten Lokatie Voormalige Emma Kinderziekenhuis Sarphatistraat 102-104/Spinozastraat 51-53, over “het Gesticht voor Ooglijders, later de Spinozakliniek gebouwd. Dit gebouw is eind jaren zestig van de 20e eeuw gesloopt.” [Van hier] Zo kom ik op dit blog, waarin ik af en toe ook iets reconstrueer van de historie van instituten die de naam Spinoza dragen of droegen.

De volgende passage geeft wat meer informatie:

“Na 1850 ontwikkelde de Nederlandse oogheelkunde zich onder leiding van Franciscus Cornelis Donders (1818-1889) tot een zelfstandig specialisme. In Amsterdam gaf de heelkundige Christiaan Bernard Tilanus (1796-1883) het startschot voor het ontstaan van de moderne oogheelkunde. Hij opende in 1853 in zijn chirurgische kliniek in het Binnengasthuis een polikliniek voor ooglijders. In 1862 werd de oogarts Willem Marius Gunning (1834-1912) tot hoofd van deze afdeling benoemd. Hij opende in 1874 de Inrichting voor Ooglijders in de Spinozastraat (Spinozakliniek), die ruim 90 jaar als zelfstandig oogziekenhuis dienst zou doen.” [ In: R.B.M. Rigter: Geschiedenis van het genezen; trachoom, de gesel van de Amsterdamse jodenbuurt. In: Ned Tijdschr Geneeskd. 1996;140:616-20 - hier vandaar ook de volgende afbeelding]

Lees verder...

Een jaarlijkse Conferencia Spinoza in Amsterdam

Via een Peruaanse site ontdekte ik dat gisteren alweer de VI Conferencia Spinoza in Amsterdam gehouden werd. Deze “Spinoza Conferenties” worden georganiseerd in samenwerking van drie partijen. De jaarlijkse Spinozalezing is een initiatief van de Universiteit van Amsterdam, de Culturele Afdeling van de Spaanse Ambassade en het Instituto Cervantes te Utrecht. [La Conferencia Spinoza es una iniciativa tripartita de: Universidad de Amsterdam, Consejería Cultural de la Embajada de España e Instituto Cervantes de Utrecht.]

Vorig jaar was de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa uitgenodigd (zie hier]. Dit jaar, gisteren, kwam de Chileense Isabel Allende naar Amsterdam voor Conversaciones con Isabel Allende. [zie hier of hier]

"Op interactieve en spontane wijze richt de wereldberoemde schrijfster Isabel Allende zich tot het Nederlandse publiek. Tijdens deze dynamische en toegankelijk ontmoeting zal de schrijfster met het publiek spreken over haar werk en over het belang van Spaans-Amerikaanse literataire creaties binnen de wereldliteratuur. "

Lees verder...

Afscheidsreceptie met Spinoza-mini-symposium

Waar het houden van een spinoza-weblog zoal toe kan leiden...

Zoals ik in een vorig blog al aankondigde, was ik uitgenodigd om een inleiding te komen houden over "Spinoza en de vrije wil" tijdens een mini-symposium dat gisteren op de tweede etage van dit grote gebouw van het Ministerie van Justitie werd gehouden. Aan een groter nieuw gebouw ernaast wordt intussen al flink gebouwd.

Lees verder...

Activiteiten Stichting Internationale Spinozaprijs: de Spinozalens

Berichten van de ASK van vandaag wijzen op enige actuele zaken van de Stichting Internationale Spinozaprijs. Ik geef deze nieuwtjes in dit blog graag door.

Nieuwe sculptuur 

Het eerste wat opvalt is dat de stichting voor bij de uitreiking van de Spinozalens, welke naam gegeven is aan deze prijs, een nieuwe sculptuur heeft laten maken (dit was al op dit blog van 24 jan. 2010 aangekondigd).

Deze nieuwe sculptuur is vervaardigd door Nicolaas Dings, die daartoe een miniatuur beeldje heeft gemaakt, geïnspireerd op zijn Amsterdamse Spinozabeeld. De  filosoof in gestroomlijnde bronzen mantel, deze maal gemonteerd op een icosaëder (regelmatig twintigvlak) die de elegante complexiteit van het Spinozistisch denken verbeeldt.
Dit vervangt dus de sculptuur die eerder door Joseph Semah was gemaakt.

Het is nu voor het eerst dat de stichting een afbeelding van de bij de prijs horende sculptuur op de website laat zien.

Lees verder...

Mini-symposium over Spinoza in beperkte kring op komst

Dit weblog wordt even wat minder bediend. Ik bereid mij voor op een inleiding die ik donderdag mag geven op een mini-symposium op het Ministerie van Justitie, voorafgaande aan de afscheidsreceptie die Bram Teerds wordt aangeboden daar hij in november, na een ruim 38-jarig dienstverband bij dat Ministerie, de pensioen-gerechtigde leeftijd hoopt te bereiken.

Voorafgaande aan die receptie wordt een mini-symposium gehouden, waarin Spinoza centraal staat. Bram Teerds, projectleider programmabureau Eergerelateerd Geweld, is liefhebber van Spinoza's filosofie en liet zich deze kans niet ontgaan om zijn coillega's en anderen op iets van deze filosoof te tracteren.

Ik ben uiteraard vereerd met deze uitnodiging en bereid een powerpointpresentatie voor, waarmee ik hoop hem niet teleur te stellen. Het is wel even wat anders dan een blog maken.

 

Het toom van Boris van der Ham

"Sinds 1 januari 2010 publiceert D66-Kamerlid Boris van der Ham wekelijks 'vrijzinnige lezingen' op o.a. vrijzinnig.com, www.joop.nl, www.nujij.nl en youtube. Met de videoblogs wil hij de geschiedenis schetsen van het vrije denken. Wat zeggen oude teksten over de vraagstukken over onze tijd, en kunnen ze verdieping geven aan onze vrije samenleving?"
Zo staat te lezen bij zijn recentste YouTube-video.

Regelmatig baseert hij zich op een stukje uit Spinoza's gedachtegoed en ik heb dan ook al enkele malen zo'n video op dit weblog naar binnen gehaald. Dat ga ik nu weer doen met de video die hij vijf dagen geleden uitbracht en waarin hij enige regels uit het 20e hoofdstuk van het Theologisch-politiek Traktaat las.

Maar deze keer vroeg ik mij af of hij wel snapt wat hij leest en of hij over de betekenis van de tekst wel blijft nadenken. Hij leest voor en in beeld verschijnt: "... en dat zijzelf de vrije rede gebruiken en niet met haat, toom of bedrog strijden..." 'Toom'? Hij typt én leest het.

Weet hij wat hier met 'toom' bedoeld zou zijn? Heeft hij dan niet door dat daar 't o o r n' staat (ik spatieer even, want soms lijken de 'r' en 'n' samen op een 'm'). Hij werkte misschien van een kopie? In de TTP-vertaling van de Wereldbibliotheek, die hij gebruikte, staat op blz. 427 toch echt 'toorn'. En alleen dat woord kan daar iets betekenen.

Beste, Boris, een aardig project, zeker, maar wel kritisch blijven nadenken en Spinoza geen onzin in de mond leggen.  

Lees verder...

Association des Amis de Spinoza

Sinds vandaag heeft de Franse Spinozavereniging, de Association des Amis de Spinoza, de lay out van zijn website aangepast. Zij wel...

Ze hebben het gebrandschilderde raam met Spinoza's zegelring 'Caute', waarop ik 22 september in een blog attendeerde, nu centraal gezet en de rest er op een andere manier omheen ge-ordend. Ziet er niet onaardig uit.

Caute

De illusie van Spinoza?

Zelden of nooit zeggen de ontvangers van de Spinozapremie in de toespraak die ze bij gelegenheid van de prijsuitreiking houden iets over Spinoza of maken ze zelfs maar een allusie op iets van de grootste Nederlandse filosoof. Dit is te zeggen althans, voor zover deze toespraken op de website van de NWO te vinden zijn. Eénmaal vond ik een verwijzing naar Spinoza.

Prof. dr. P. (Peter) Hagoort [directeur van het F.C. Donders Centre for Cognitive Neuroimaging en hoogleraar Cognitieve Neurowetenschap, in het bijzonder gerelateerd aan neuroimaging aan de Radboud Universiteit Nijmegen.] ontving in 2005 de Spinozapremie.

Bij het ontvangen van die Spinozapremie sprak hij over ‘breintaal’ en daarin had hij een paragraaf, getiteld ’De illusie van Spinoza’.

Lees verder...

Franse Spinoza-vertalingen

Het blog over de Italiaanse Spinoza-uitgave met de reactie daarop van Wim Klever, was voor mij aanleiding eens te kijken hoe het met de Franse volledige en tweetalige Spinoza-uitgave staat.

Tot heden beschikken de Fransen over tweevolledige Franse edities:

 

 

• die van Charles Appuhn, Oeuvres de Spinoza. Garnier, Paris, 1965 (4 volumes)

 

en die van Roland Caillois, Madeleine Francès & Robert Misrahi, Oeuvres complètes de Spinoza. Gallimard (Bibliothèque de la Pléiade), Paris, 1954

 

 

Er wordt gewerkt aan een nieuwe editie. Op de website van de Association des Amis de Spinoza is daarover een aparte ingang te vinden.

Het Magazine littéraire N°370 was ook – net als dat van januari van dit jaar (Numéro 493) - een Spinoza-nummer. Dat nr 370 bevatte een interviewtje met P.-F. Moreau over het project om een nieuwe tweetalige (Latijn (Nederlands: KV)-Franse) editie te maken, gebaseerd op een geheel nieuwe tekstkritische uitgave van het origineel. Er staat geen datum bij, maar als we terugtellen, dateert nummer 370 van Magazine littéraire al van oktober 1999. Dus ruim tien jaar is men met dat project bezig. En passant: op dat nummer prijkte een afbeelding die zeker niet van Spinoza was, zo weten we intussen.

Lees verder...

De kruistocht van Benedictus tegen Benedictus

Paus Benedictus XVI die nu al ruim 5 jaar op de paustroon zetelt, staat meer dan zijn voorganger onder felle kritiek. Er bestaan flink  wat pro-Benedictus boeken en fansites, maar er is ook een flinke lijst pauskritische boeken. Aan die laatste is een gedegen exemplaar toegevoegd. 

Alan Posener align="left" is correspondent voor de Welt am Sonntag en is een invloedrijk blogger in Duitsland. Deze week kwam de vertaling uit van zijn boek dat vorig jaar okober in Duitsland verscheen: De kruistocht van Benedictus. Het offensief van het Vaticaan tegen de moderne samenleving. Ten Have/Van Halewyck, Kampen/Leuven, oktober 2010 (Benedikts Kreuzzug. Der Angriff des Vatikans auf die moderne Gesellschaft).

Posener was leraar en schreef boeken over John Lennon, John F. Kennedy, Shakespeare en over "Maria, die Mutter Jesu".

Lees verder...

Spinoza: Tutte le opere

Het weblog van de Italiaanse Spinozavereniging, heeft vandaag na acht weken weer eens een berichtje, namelijk dat op 22 oktober zal plaats hebben de Presentazione del libro "Spinoza. Tutte le opere", edizione Bompiani.

Wel aardig dat daarvoor als locatie gekozen is: L'Accademia Reale Olandese in Rome. Kennelijk heeft de KNAW daar een dependance. *) Gesproken zal worden door Pina Totaro, iemand van de CNR en de  redacteur van het werk Dr. Andrea Sangiacomo.

Wel merkwaardig dat de uitgever of de redacteur voor dit onnozele portretje, dat waarschijnlijk niet Spinoza voorstelt, op de cover heeft gekozen.

Het betreft een medaillon (miniatuur op koper)  dat in 1866 door koningin Sophie werd verworven. Rudi Ekkart geeft in "Spinoza in beeld" meerdere gegevens en argumenten die hem zeer stellig leiden naar: "Daarom dient de miniatuur definitief uit de iconografie van de geleerde te worden verwijderd."

Lees verder...

Israel Abrahams (1858-1925) 'Ethica' "one of the most stimulating works of modern times"

Israel Abrahams was een vooraanstaand Brits-joods geleerde. In 1902 ging Abrahams naar de Verenigde Staten waar hij les gaf aan het Jewish Theological Seminary of America. Hij schreef diverse boeken over het jodendom, waarvan het meest bekend: Jewish Life in the Middle Ages (1896). [Zie méér over hem op Answers]. Ook van Israel Abrahams is Chapters on Jewish Literature (1899).

Van dit laatste boek staan enige hoofdstukken op internet. Uit Chapter XXIV. “Amsterdam in the Seventeenth Century”, waarin kort Moses Zacut, Joseph Felix Penso, Moses Chayim en uitvoeriger Manasseh ben Israel worden besproken komt ook in twee alinea’s Baruch Spinoza (altijd Baruch) aan de orde. Deze neem ik hier over. Hij werkte mee aan diverse encyclopedieën; die stijl is hier merkbaar. Lees verder...

De spoken van Hugo Boxel

Naar aanleiding van het blog van 13 sept. 2010, VO-vertaalproject met brieven van Spinoza, beloofde ik het artikel van Wim Klever, De spoken van Hugo Boxel, uit Bzzlletin van 1993 te scannen en op de website benedictusdespinoza.nl op te nemen. Het heeft even geduurd voor ik mijn pc uit reparatie terughad. Maar vandaag kon ik de klus eindelijk klaren. Klik op de illustratie die Paul Tuijnman bij dat artikel maakte.

Tekening van Paul Tuijnman

Hugo Boxel was pensionaris in Gorcum (van 1655-1672). 
Wim Klever schreef in een reactie bij bovenvermeld blog: "Ik heb in 1992 archief-onderzoek gedaan naar hem en een uitgebreide studie over zijn lange briefwisseling met Spinoza en de achtergrond daarvan gepubliceerd in BZZLLETIN 204 (Maart 1993) pp. 53-64 (daarin ook een tekening van Paul Tuijnman). Jammer genoeg zijn de resultaten van dit onderzoek niet voldoende meegenomen in de secundaire literatuur van vlugschrijvers. De betekenis van die briefwisseling is zeer onderschat."

[NB 19 juli 2015 PDF naar veiliger omgeving verplaatst] 

Hoeveel transcendentie verdraagt Spinoza's God?

Al een aantal dagen ben ik (weer) bezig met dit onderwerp. Om te pogen mij ervan los te maken schrijf ik dit blog. Misschien werkt het om mijn geest te ontspannen en ervan los te komen. De vraag die mij bezig houdt is: waarom hecht emeritus professor Herman De Dijn eraan om te stellen dat de God van Spinoza naast immanent ook transcendent is? Wat bedoelt hij dan met transcendentie? Ik heb over deze kwestie al vaker iets op dit weblog geschreven.

[1] Vanaf de eerste keer dat ik van deze benadering hoorde (tijdens de bijeenkomst in juni 2008 in de Amsterdamse Westerkerk, waar De Dijn over de God van Spinoza sprak) heb ik mij heftig ertegen verzet dat hij met transcendentie op de proppen kwam. Ik vond dat hij met te stellen dat de God van Spinoza een transcendente God is, Spinoza geen recht deed. Had Spinoza in de 18e stelling van het Eerste deel van de Ethica niet uitdrukkelijk het intransiënte van God ‘bewezen’. Die stelling betrekt De Dijn niet in zijn beschouwingen. Hij heeft zijn in 2008 gepubliceerde toespraak [In Cis van Heertum (red.): Libertas philosophandi. Spinoza als gids voor een vrije wereld. Uitg. In de Pelikaan, Amsterdam, 2008] integraal als hoofdstuk 4 opgenomen in zijn Spinoza, de doornen en de roos. [Uitgeverij Pelckmans Klement, Kapellen, 2009]

De Dijn gaat niet in op het opvallende achterwege blijven bij Spinoza zelf van elk wijzen op een transcendent karakter van ‘zijn’ God. Ik denk dat het niet toevallig is dat Spinoza nooit en nergens op het transcendente karakter van God inging. Juist niet, zou je denken, want hij verzette zich tegen het op afstand zetten van God buiten en tegenover wereld en mensen.

Lees verder...

Spinoza-quotes voor Thomas Hirschhorn gewoon als fysieke basismaterialen

Trouw heeft vandaag een paginagroot artikel over het kunstproject Too Too – Much Much van Thomas Hirschhorn in het Belgische museum Dhondt Dhaenens in het Vlaamse Deurle: het museum volgestort met 540 kuub lege blikjes. Van 3 okt. tot 5 dec. 2010.

In een kadertje: "Thomas Hirschhorn werd in 1957 geboren in Zwitserland en vestigde zich begin jaren tachtig in Parijs, waar hij zich aansloot bij het linkse kunstenaarscollectief Grapus. Na een paar jaar ging hij zelfstandig werken en verwierf hij internationale reputatie met zijn overdadige installaties, waarin hij een geheel eigen wereld bouwt uit slogans en alledaagse materialen. Behalve installaties maakt hij ook ’Presence and Performance’-kunstwerken, waarbij hij zelf langere tijd aanwezig is op een locatie. Zo bemande hij 2009 in Amsterdam Zuidoost een maandlang een aan Spinoza gewijd paviljoen, waar hij het Bijlmer Spinoza Festival organiseerde.”

Op dit weblog heb ik vele malen aandacht gewijd aan dit Bijlmer Spinoza Festival.

Lees verder...

Opening Spinoza Centrum met beeld van Spinoza

Zoals dit weblog al eerder meldde is afgelopen donderdag 30 september in Amsterdam het Spinoza Centrum voor Neuro Imaging geopend. Hier de informatie erover uit een persbericht van de stichting phoenixfoundation. [Hier geplaatst]

Het lint werd doorgeknipt onder het toeziend oog van Spinoza, de naamgever van het centrum. Voor deze gelegenheid presenteerde de beeldhouwer Roy Greve een voorstudie van het portretbeeld dat hij van Spinoza aan het maken is en dat binnenkort in het nieuwe Spinoza Centrum een prominente plaats zal krijgen.

Opening Spinoza Centrum met beeld van Spinoza

Op de foto v.l.n.r.:
Dr. Peter van ’t Klooster, beeldhouwer Roy Greve, Professor Dr. Gerard Kerkhof, Rector Magnificus van de Universiteit van Amsterdam Professor Dr. Dymph van den Boom en Professor Dr. Victor Lamme, directeur van het Spinoza Centrum voor Neuro Imaging.

Lees verder...

Waarom kreeg Spinoza het stempel van afkeuring?

De Frankfurter Allgemeine Zeitung heeft vandaag een boekbespreking van Patrick Bahners over dit werk:  

Heinz Dieter Kittsteiner: „Die Stabilisierungsmoderne“. Deutschland und Europa 1618-1715. Einleitung von Jürgen Kaube. Hanser Verlag, München 2010. 446 S., Abb., geb., 29,90 €.

De bespreking begint ermee dat in het Jubeljaar van de Reformatie 1817, de jonge Leopold Ranke en enthousiaste lezer van Fichte, een tekst over Luther samenstelde die niet uitgegeven is en als „Lutherfragments“ bekend staat. “Die wissenschaftliche Weltanschauung und die postreformatorische Frömmigkeit sind zwei Gestalten der neuzeitlichen Subjektivität, die sich selbst zum Gegenstand macht, indem sie sich ihrer objektiven Bedingungen vergewissert.” Leopold Ranke vraagt zich af: “Was hat bewirkt, dass man den Spinoza verschrieen?“ [Het stempel van afkeuring gaf]

Het voorliggende boek is het eerste deel van wat een onafgemaakt meerdelig werk over de Duitse geschiedenis had moeten worden door Heinz Dieter Kittsteiner. Ik neem een deel uit de bespreking over waaruit blijkt dat Kittsteiner in zekere zin een antwoord gaf op Ranke’s vraag. In volgende delen had hij er verder op door willen gaan, zo blijkt.

Lees verder...

Medaillons van Spinoza en Huygens aan de 'Huygens Apotheek' in Voorburg

Doordat ik veel naar Spinoza snuffel op internet, kom ik uiteraard ook foute informatie tegen. Soms, als mij dat nuttig lijkt, doe ik een suggestie ter verbetering. (Iemand moet dat toch doen.)

Zo zag ik begin 2009 foute informatie staan bij de Spinoza-kamer van het Amsterdamse Hotel De Filosoof. Met die attendering werd overigens niets gedaan. Inmiddels zie ik dat er helemaal geen informatie meer te vinden is over een Spinoza-kamer.

Een tijd terug trof ik op de Beeldbank van Leidschendam-Voorburg een paar foutjes aan in de omschrijving bij het Voorburgse Spinozabeeld. Ik weet niet meer welke, maar vandaag kreeg ik bericht van een beleidsmedewerker Cultuur van de Gemeente Leidschendam-Voorburg dat men de informatie had aangepast en daarbij mijn voorstellen had gebruikt. Kijk, zo blijkt dat dus zin te hebben. Verder werd meegedeeld:

Benedictus de Spinoza"Het beeld ziet er momenteel overigens beter uit dan op de foto. Het is specialistisch gereinigd, de begroeiing is verwijderd en er is een bordje bij gezet." [Van hier]

Het is nuttig te weten... Tijd voor nieuwe foto's.

 

Zie ook het blog van 23 aug. 2010 Over het Voorburgse Spinozabeeld.

 

 

Lees verder...

Heidegger (1889 - 1976) en zijn omkering van Spinoza

   [cf.]

Opmerkelijk is dat twee van de weinige teksten – voor zover mij bekend – die iets zeggen over Heidegger en Spinoza, dat niet doen aan de hand van het werk van Spinoza zelf maar dat van Deleuze over Spinoza. En beide wijzen op het verschil in filosofische benadering van de dood. Wat Spinoza betreft houdt de wijze (vrije) mens zich met niets minder bezig dan met de dood [EIVP67]. Bij Heidegger, die zich minder met het eeuwige en volstrekt ene bezig houdt, dan met het tijdelijke en eindige, is zo ongeveer het belangrijkste om mee bezig te zijn: de dood – het sein zum Tode.  

Ik ga niet proberen om een gedegen zelfgemaakt blog over Heidegger’s Spinoza te maken. Zijn verzameld werk omvat zo ongeveer 100 banden, die ik uiteraard niet gelezen heb. Mijn opzet met dit blog is te wijzen op een artikel van James Luchte, van de universiteit van Wales, dat al enige tijd op internet staat: On Freedom: Heidegger (and Deleuze) on Spinoza. [Hier - de andere tekst waar ik op doelde is de dissertatie van Marion Raddan: Heidegger and the mystery of being, 2009, PDF). Vooral interessant is het stuk van James Luchte. Ik was het al ruim een jaar geleden tegengekomen, maar onlangs attendeerde de Franse Spinozavereniging er nog eens op en ging ik er weer eens heen. Het artikel van zo’n 10-A4-pagina’s geeft een aardige impressie van de belangrijkste verschillen tussen Heidegger en Spinoza. Dat de auteur zich overigens meer met Heidegger dan met Spinoza heeft bezig gehouden, blijkt er bijvoorbeeld uit dat hij alleen Deleuze gebruikt en dat hij het tot tweemaal toe heeft over sub specie aeternitatus (i.p.v. aeternitatis). Het zij hem vergeven. Maar juist daarin steekt hét grote verschil tussen beide filosofen. Heidegger wil zich niet met het absoluut ene, eeuwige en noodzakelijke bezig houden, maar met het tijdelijke, aardse en menselijke. Niet met (rationele) metafysica, maar met het concrete bestaan, met de diepste ervaring van wat het is mens in de wereld te zijn – dus met het tijdelijke en eindige. Lees verder...