Násos Vayenás Spinoza-gedicht uit het Grieks vertaald

Op 18 januari 2009 maakte ik dit blog met het Spinoza-gedicht van de Griekse dichter Násos Vayenás.

Daar met Engelse vertaling.

In het blog was ook te lezen dat het door Hero Hokwerda uit het Grieks in het Nederlands was vertaald. [Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990]. Vandaag ontdek ik dat het op deze site staat; waarbij ook Marko Fondse als vertaler wordt genoemd.

Enfin, voor mij aanleiding  om er weer eens een blog aan te wijden.

 

SPINOZA

Baruch Spinoza, lenzenslijper van beroep in Amsterdam,
borg in zijn innerlijk een krachtige tamtam.

Uit een koud donker souterrain, alleen,
zond hij reeksen seinen naar de hemel heen.

Ζoals de negers in het oerwoud. Stapsgewijs
voltooide hij — geen kleinigheid — de reis

naar 't Αl. De Ene. Onbegrensde. Van alwaar 't
hem mogelijk was te overzien de menselijke aard.

(In zijn hoge dorst de eerste oorzaak te bevroeden
krepeerde hij beneden haast van ondervoeding.)

's Nachts in zijn dromen sliep Baruch Spinoza
in de omarming van een zekere Rosa.

Rosa Raczewski, een geborene Vamprotten.
Geen mens weet waar en hoe hij deze slaapgenote

ontmoette. Het was een blonde stoot. Geen snolletje.
Wel bloeduitbundig. En zo liep alles toch op rolletjes.

Násos Vayenás

Vijftig jaar Mambo Spinoza

De mambo is een Cubaanse dans en muziekvorm. De naam is afkomstig van een Havanees muziekstuk dat ruim zeventig jaar geleden gecomponeerd werd door Orestes en Cachao López. Maar Mambo Spinoza is Pools. Het begon in 1960 met een soort cabaretnummer van Jeremy Przybora en Jerzy Wasowski dat in Polen als iets heel bijzonders moet zijn ervaren en vijftig jaar heeft stand gehouden.

Leg Google maar eens ‘Mambo Spinoza’ voor en je krijgt vele, overwegend Poolse hits. Bij YouTube was ik al meermalen hun cabaretzangnummer tegengekomen, maar vandaag kwam ik ook de tekst tegen, zodat ik met de google-vertaalfunctie een klein beetje kon volgen waar die over gaat. En dan is te zien dat het over de  echte Spinoza gaat... maar speels. Met Spinoza kun je Spaß machen...

Hierna haal ik deze video dit blog binnen en geef ik een aantal links naar zangers (zangeressen) en groepen die dit nummer op hun repertoire hebben genomen. Én de link van de site waar een klein jochie de tekst van dat lied ook heeft leren zingen en waar de trotse moeder de complete Poolse tekst gaf.

De aanleiding om eens verder te zoeken, was het bericht dat deze zomer van 7 juli tot 31 augustus, in de Zderzak Gallery in Kraków door een reeks kunstenaars o.l.v. curator Marta TarabuÅ‚a op een luchtige manier een tentoonstelling van beelden en objecten, films en foto's wordt ingericht over deze halve eeuw Mambo Spinoza.

Een sprong in het onbekende, zonder enige bescherming, hete ritmes, gekruid  met - naar smaak - een snufje filosofie.

Lees verder...

Eén zwarte zwaan ontkracht de 'Wet van Gueroult'

Hoe Martial Gueroult het in zijn Spinoza II zegt, weet ik niet, ik bezit dat boek niet, maar vaak kom je het als bijna een ‘Wet van Gueroult’ tegen, namelijk diens ‘waarneming’ dat Spinoza ‘Lichaam’ (Corpus) en ‘Geest’ (Mens) met hoofdletters schrijft, wanneer hij het menselijk lichaam of de menselijke geest op het oog heeft.

Misschien is dit in sommige of zelfs vele gevallen een nuttige, bruikbare leestip, maar als het in minstens één geval niet opgaat, kan het niet een soort van algemene wet betreffen.

Nu meen ik zelfs twee zwarte zwanen waar te nemen.

Slechts éénmaal spreekt Spinoza over ‘geesten van andere dingen’. Dat is in deel III van de Ethica, en wel in het bewijs bij stelling 1. Daar is sprake van “De inadequate ideeën in de geest [van de mens, zo blijkt uit de zin ervoor] zijn verder ook adequaat in God (..), omdat hij niet alleen het wezen van die geest, maar tegelijk ook de geesten van de andere dingen in zich bevat.” In het Latijn: ‘…sed etiam quatenus aliarum rerum Mentes in se simul continet – ‘geesten van de andere dingen’, hoewel met hoofdletter, verwijzen hier niet naar alleen maar andere menselijke geesten!

De belangrijkste zwarte zwaan is voor mij echter de derde definitie in deel II over het begrip ‘idee’: “Onder een idee versta ik een concept van de Geest, dat de Geest vormt, omdat hij een zaak is die denkt.”

Lees verder...

Een tijdschrift vol Spinoza

Nadat eerder op dit weblog de komst werd aangekondigd, kan nu worden bericht dat het Spinoza-nummer van Filosofie uit is. Ik geef hier de pers-informatie van de uitgever door - in een later blog zal ik mijn leeservaring geven.

Een tijdschrift vol Spinoza

Het themadeel van Filosofie, jrg. 20, nr. 3 is gewijd aan (belangrijke aspecten van het werk van) Spinoza.

Eerst schetst Henri Krop leven en werk van Spinoza. “…dat niemand zich tot hem mag richten in woord en geschrift, dat niemand hem enige gunst mag verlenen, onder één dak met hem verkeren, binnen een afstand van vier el bij hem zijn of enig geschrift dat door hem is vervaardigd lezen”
(Portugees-Israëlitische gemeente in Amsterdam, 27 juli 1656).

Paul Juffermans vraagt zich af of Spinoza een anomalie  is in de westerse filosofie. Er valt veel voor te zeggen.
Herman  De Dijn heeft het over ethiek als geneeskunde van de geest, aan de hand van Boek V van de Ethica van Spinoza.
Jeroen Bartels voegt daar zijn notities aan toe.
Theo van der Werf vertelt over het Spinozahuis in Rijnsburg en zijn bezoekers, onder wie Albert Einstein.

Daarnaast zijn er de vaste rubrieken: Comparatieve filosofie – Filosofie van techniek en ict – Filosofische praktijken – Filosofie en onderwijs. Verder biedt het tijdschrift boekbesprekingen, attenderingen en berichten.

Heeft u een abonnement, dan zit u goed en kunt u uitkijken naar uw exemplaar. Heeft u helaas geen abonnement, dan kunt u dat nu herstellen – klik hier voor een abonnement. Of u kunt beginnen met Spinoza als los nummer.

En het volgende nummer van Filosofie, nr 20, 4 - Politieke filosofie - bevat dan weer twee artikelen omtrent Spinoza.

Lees verder...

De Verlichting nog voortdurend onder vuur

Inmiddels is bekend dat The Nation in het nummer van 5 juli a.s. in de brievenrubriek zal brengen: Exchange: Spinoza and Vultures and Gnats, Oh My!
Jonathan Israel and Samuel Moyn

Maar Jonathan Israels verweer werd reeds vandaag in een uitgebreidere vorm gepubliceerd op History News Network in een HNN Special: Debating the Enlightment.

Jonathan Israel: What Samuel Moyn Got Wrong in His Nation Article

Samuel Moyn: A Response to Jonathan Israel

Nog voor ik alles zelf gelezen heb, geef ik dit nieuws hierbij graag door.

Lees verder...

Dr. Ursula Goldenbaum, inleider tijdens de Spinoza-zomerweek

In de komende Spinoza zomerweek die over een maand (van 26 t/m 30 juli 2010) in de ISvW in Leusden zal worden gehouden, is het thema: Spinoza voor en tegen door de eeuwen heen.

Het zal dan gaan om de receptie van de filosofie van Spinoza die door de eeuwen heen op heel verschillende manieren is begrepen en uitgelegd. Steeds gaf zijn werk aanleiding tot grote verschillen van inzicht en tot felle polemieken tussen bewonderaars en critici.

De diverse golfbewegingen van voor- en tegenstanders komen aan bod. De eerste in de Nederlanden van de 17e en 18e eeuw; de opleving in de Duitse Romantiek en Idealistische Filosofie die begon met de 'Pantheismusstreit' resp. ‘Spinozastreit’; de 19e eeuwse materialistisch-naturalistische van Van Vlodrop en de kunstzinnige van de beweging der Tachtigers en tenslotte de marxistische receptie in het Frankrijk van de 60-iger jaren: Louis Althusser, Gilles Deleuze en Alexandre Matheron.

De cursus zal worden begeleid door dr. Miriam van Reijen. Inleiders zijn o.a. prof.dr. Wiep van Bunge, dr. Ursula Goldenbaum, dr. Henri Krop en dr. David Wertheim.

Van deze vier was dr. Ursula Goldenbaum mij nog niet bekend. Over haar heb ik enige informatie op internet bij elkaar gesprokkeld die ik hier voor belangstellenden doorgeef.

Lees verder...

Zes korte video's met Rebecca Newberger Goldstein

Op 9 juni 2010 nam Big Think een interview op met Rebecca Newberger Goldstein. Vandaag werd dit in z'n geheel en in 6 deeltjes op internet gepubliceerd. ["At Big Think, we put you in contact with the ideas of very smart people. We do not believe that experts have all the answers. On many subjects deep thinkers disagree. We do believe that we will all make better decisions in our personal and professional lives if our thinking is informed by expert opinion."]

Ik haal het 5e dat over Spinoza ging naar voren.

The Return of Spinoza -
Rebecca Newberger Goldstein, philosopher and author, talks about what Spinoza still has to teach us.


The Return of Spinoza
Lees verder...

Citeer- en refereerwijze in de secundaire Spinoza-literatuur

Niet dat ik het geringste idee heb dat dit weblog op dit terrein ook maar iets vermag, toch breng ik graag de volgende suggestie van Wim Klever onder de aandacht van de bezoekers van dit weblog (u bent gemiddeld met tussen de 80 en 110 per dag).

Over het citeren van de werken van Spinoza is internationaal een behoorlijke consensus ontstaan:

E     = Ethica
KV   = Korte Verhandeling

TIE  = Tractatus de Intellectus Emendatione
TTP = Tractatus Theologico-Politicus
TP   = Tractatus Politicus
PPC = Renati Des Cartes Principiorum Philosophiae & Cogitata metaphysica
De laatste soms apart als CM

Wat betreft het verwijzen binnen een werk is er minder consensus. Daarover schreef Wim mij het volgende:

“Wie veel omgaat met teksten van Spinoza, heeft groot gemak van een korte maar duidelijke manier om bepaalde plaatsen aan te duiden. Daar ontbreekt het aan in de gangbare gebruiken, die alle omslachtig zijn. Je zult wel eens hebben gemerkt dat ik een methode heb verzonnen en aangewend om dat doel te bereiken. Daarin maak ik enkel gebruik van arabische cijfers en kleine letters voor aanduiding van df (definitie), ax (axioma), s (scholium), c (corollarium) eventueel gevolgd door een cijfer voor het tweede exemplaar ervan. Verder hanteer ik het schuine streepje (/) tussen het cijfer voor het deel van de Ethica en de propositie waar het om gaat. In Nederland heeft men deze gewoonte niet overgenomen, wel soms in het buitenland. Mijn gewaardeerde Spaanse collega Atilano Dominguez is daarmee zelfs verder gegaan dan ik had gedurfd. Hij heeft mijn methode toegepast in zijn vertaling zelf van de ETHICA, zoals je kunt zien in de bijlage.

Lees verder...

Maria Zambrano (1904 - 1991) vond Spinoza's Ethica een diamant van puur licht

María Zambrano, was een  Spaanse dichteres, essayist en filosoof. Ze ontving in 1981 de Prins van Asturië-prijs voor de geestes-wetenschappen en in 1988 was ze de eerste vrouwelijke ontvanger van de Cervantes literatuurprijs, de belangrijkste Spaanse literaire prijs. Ze is, zoals blijkt uit de grote hoeveelheid informatie op het wereldwijde web, een zeer belangrijke figuur in de Spaanse cultuur. Malaga, de hoofdstad van de gelijknamige Spaanse provincie, noemde het nieuwe en zeer moderne station María Zambrano.

Ze was in Spinoza geïnteresseerd, maar behalve het Spinoza-artikel dat een onderdeel van haar proefschrift had moeten worden, schreef ze niet of nauwelijks over Spinoza. Ze schijnt wel door hem beïnvloed te zijn.

Ze studeerde vanaf 1921 filosofie aan de Vrije Universiteit van Madrid bij o.a. Ortega y Gasset, Zubiri en Garcia Morente. Ze beëindigde haar studie in 1927. Ondertussen was ze pro-republikeins politiek actief en schreef voor diverse bladen. In 1928 werd bij haar tbc gediagnosticeerd waardoor ze altijd getekend bleef.

Gedurende de jaren 1931 tot 1936 was ze assistent professor in de metafysica aan de Centrale Universiteit in Madrid. Gedurende deze periode werkte ze aan haar proefschrift dat ze niet afmaakte. In 1936 publiceerde ze daarvan slechts het artikel La salvación del individuo en Spinosa [De redding van het individu bij Spinoza]. In datzelfde jaar trouwde ze met Alfonso Rodríguez Aldave, secretaris van de Spaanse Ambassade in Santiago, Chili. Na de Spaanse Burgeroorlog verhuisde ze naar Mexico waar ze doceerde aan de Universiteit van Morelea en daarna naar Havana in Cuba om daar les te geven. Voorts verbleef ze in een soort van ballingschap in Italië en Zwitserland  alvorens ze – overigens pas in 1984 - terugkeerde naar Spanje en zich in Madrid vestigde. Na haar overlijden is ze begraven in haar geboortestad Velez-Málaga.

Lees verder...

Een bijeenkomst over 'Hoe men systematisch kan zijn' die iets over Spinoza zal bevatten

Het onmogelijke - smalende godslastering - straks niet meer verboden

333 jaar na de Ethica met Spinoza’s vlammende appendix van deel I tegen de antropomorfe godsbeelden en 340 jaar na zijn felle betoog tegen alle vormen bijgeloof in zijn Theologisch Politiek-Tractaat, ziet het er naar uit dat het anti-godslasteringswetje dat Jan Donner, de grootvader van Piet Hein Donner, in 1932 nodig vond om tegen de onverbeterlijk blasfemische neiging van de communisten in te voeren - omdat ‘in ons Staatsleven God openlijke erkenning vindt’ (dat is dus de antropomorfe persoonlijke God) - weer uit die wet verdwijnt. In 1932 werd in artikel 147 van het Wetboek van Strafrecht opgenomen: Met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie wordt gestraft:
1. hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, door smalende godslasteringen op voor godsdienstige gevoelens krenkende wijze uitlaat;
2. hij die een bedienaar van de godsdienst in de geoorloofde waarneming van zijn bediening bespot;
3. hij die voorwerpen aan een eredienst gewijd, waar en wanneer de uitoefening van die dienst geoorloofd is, beschimpt.

in 1881 had de liberale minister van Justitie Modderman een verbod op godslastering nog afgewezen, zeggend: ‘Ik meende, dat het sedert lang vaststond, dat God Zijn regten zelf wel weet te handhaven’. Daar had het ´Opperwezen´ ons niet voor nodig – het kon zijn eigen boontjes wel doppen. Sterker, God die gelijk is aan de natuur is uiteraard onmogelijk te beledigen, te belasteren of te loochenen. Het is uiteraard onzin om te zeggen dat je tegen de natuur bent of dat je de natuur (of God) een grote misdadiger of flapdrol o.i.d. vindt.

Lees verder...

In Argentinië komt het VIIe Colloquium over Spinoza

Misschien is aardig om in het verlengde van het vorige blog over de promotie van Miriam van Reijen op Het Argentijnse gezicht van Spinoza dit affiche te plaatsen van het VII coloquio internacional Spinoza dat van 27 t/m 30 oktober 2010 zal worden gehouden aan de Facultad de Filosofia y Humanidada Universidad Nacional de Cordoba Argentina.

 

Lees verder...

Nederlands Spinozisme is een doctor rijker

Gisteren verdedigde Miriam van Reijen in de aula van de Universiteit van Tilburg haar proefschrift: Het Argentijnse gezicht van Spinoza. Passies en politiek. Voorafgaande aan de academische zitting met de promotiecommissie o.l.v. de rector magnificus, gaf Miriam aan de behoorlijk volle aula een samenvattende toelichting op haar dissertatie.

Daarna kwam de promotiecommissie en stelden haar paranimfen zich achter de promovenda op.

Lees verder...

Bewustzijn geeft mogelijkheid om onze belangen beter en 'vrij' te behartigen

De reactie van de heer Herman Kolk, auteur van Bewustzijn. Van filosofie naar hersenwetenschap, [Boom, 2008] op het blog over Victor Lamme's boek, is voor mij aanleiding iets over Kolk's  boek te zeggen en daarbij tevens in te gaan op die reactie. Ik vind het best wel een eer dat hij op dit weblog alvast zijn recensie laat zien van het boek van Victor Lamme, De Vrije wil bestaat niet. Over wie er echt de baas is in het brein, die in het tijdschrift De Psycholoog gaat verschijnen.

Het boek Bewustzijn. Van filosofie naar hersenwetenschap [Boom, Meppel, 2008] had ik al eerder in handen gehad, maar daarover indertijd niets op dit weblog gemeld. Ik heb al eens aangegeven dat ik niet kan ingaan op elk boek dat geen aandacht geeft aan Spinoza, terwijl daar best aanleiding voor zou zijn – daar zou ik meer dan een dagtaak aan hebben. Van een boek met deze titel en dit onderwerp, waarin uitdrukkelijk de wortels die de psychologie in de filosofie heeft, worden geschetst, zou je meer Spinoza verwachten. Daarover zo dadelijk verder. Eerst nu over het boek.

Het is een vervolg op en verdere uitwerking van Kolk's eerdere boek Actief en passief bewustzijn. Korte voorgeschiedenis van de cognitieve psychologie [Donker, Rotterdam, 1994]. In die termen - actief en passief – vatte hij kort de twee hoofdstromingen over het denken over bewustzijn samen: die welke het accent legde op het passieve ontstaan van bewustzijn vanuit de omgeving, gevormd door zintuiglijke ervaring; tegenover de rationalistische filosofie als die van Descartes en Kant, die bewustzijn als een actieve handeling zien. Er wordt immers ook gekozen, geoordeeld en geredeneerd. Volgens deze laatste visie is het bewustzijn maar ten dele gevormd door zintuiglijke ervaring en zijn belangrijke aspecten ervan aangeboren. 

Lees verder...

Latijn weer 'terug op de kaart'

Een column van Hans Beerekamp in NRC Handelsblad van 14 juni over de grote Vlaamse verkiezingswinnaar, voormalig geschiedenisleraar en Rome-fanaticus Bart de Wever, eindigde aldus:

“Vlak voor zijn overwinningsspeech vroeg een verslaggever De Wever of het voor hem Veni vidi vici was. Hij prefereerde een andere Latijnse spreuk: Nil volentibus arduum, voor wie wil is niets te moeilijk, NVA! Alleen al door Latijn te spreken is De Wever echt een ander geval dan Wilders.”

omslag proefschrift A.J.E. HarmsenWim Klever attendeerde mij erop “dat Bart de Wever, de Vlaamse winnaar, ook enigszins belezen moet zijn in de dingen die ons interesseren. Voor de vuist weg citeert hij de vlaggenspreuk waaronder twee van Spinoza's intiemste vertrouwelingen zich verzamelden in het Amsterdamse kunstgenootschap NVA om via modern theater het gewone volk te VERLICHTEN."

 

 

De Belgische krant De Standaard speelde daarop in door op 16 juni "10 handige spreuken voor de coalitievorming" te brengen.

Maar een dag eerder had De Standaard al een “Snelcursus Latijn in twintig citaten” aangeboden. Ze gaven er de vertaling bij met suggesties voor in welke situatie door wie te gebruiken.
Bij die twintig zat ook deze uitspraak van Spinoza:

Lees verder...

Spinoza - "Gevonden gedicht"

Hier een voorbeeld van 'found poetry' in een tekst over Spinoza in The Story of Philosophy (1940) van Will Durant. Beter dan een omschrijving in woorden (ja, het verschijnsel heeft al een pagina in wikipedia), maakt dit plaatje direct duidelijk wat met 'gevonden gedicht' wordt bedoeld. Het is in elkaar geknutseld door ene 'formaniac_deviantart'

 

Lees verder...

Hoe moeilijk blijkt de scheiding tussen kerk en staat - ook in Israël

Misschien moet hier op dit weblog ook eens aandacht besteed worden aan wat nazaten van Spinoza intussen uitspoken. Al in de tijd van Spinoza hadden de gevestigde Sefardische joden moeite met de komst in groten getale van Ashkenazische joden die op de vlucht waren voor de vervolging die ze in het Oosten van Europa ondervonden.

Van integratie tussen beide joodse richtingen is het nooit echt gekomen - ook niet in de eeuwen sindsdien. De Sefardische joden ontvluchtten wegens vervolging Spanje en Portugal in de 15e en 16e eeuw, waarna de meesten zich vestigden in bepaalde streken rond de Middellandse zee en b.v. van de Ottomanen vestigingsplaatsen kregen waar ze geduld werden; sommigen kwamen zoals bekend in Nederland terecht. De Ashkenazim (‘Deutschen’) kwamen uit het Oosten. De meesten van hen spraken jiddisch, waren i.ha. armer; onder hen bevonden zich ook de zgn. chassidiem, de zeer vrome volgelingen van de Ba'al Shem Tov, de vrome erenaam van rabbijn Yisroel ben Eliezer (1698-1760).

Ook bij de grote ‘intocht’ na het ontstaan van de staat Israel in 1948 bleven de verschillen tussen beide stromingen bestaan. Lange tijd kwamen er trouwens veel minder Sefardische dan Europese en Oost-Europese (Askhenasische) joden, wat uiteraard samenhing met de Shoah die de Sefardische joden in Noord Afrika niet bereikt had.

Vandaag kwamen de verschillen en de wederzijdse strijd scherp tot uiting in een massale protestdemonstratie van ultra-orthodoxe, in meerderheid Ashkenasische joden die in Jerusalem en Bnei Brak, vlakbij Tel Aviv, massaal de straat opgingen. Waarom?

Tens of thousands of ultra-Orthodox protesters rallying in Bnei Brak on Thursday June 17, 2010 for right of segregated Asheknazi-Sephardi education [Photo by: Moti Milrod]

De Ashkenasisch-orthodoxe ouders van de Beit Yaakov school in de nederzetting Immanuel willen hun kinderen gescheiden houden van die van de Sefardische ouders.

Lees verder...

Filip Buyse en de voortgang van Spinoza en wetenschap

Filip Buyse (li) in gesprek met Eric Schliesser bij de workshop Descartes & Spinoza op 21 april 2009 in UtrechtVan de week had ik weer eens e-mailcontact met Filip Buyse, waaruit ik de volgende informatie kan doorgeven. De vaste bezoekers van dit weblog weten dat ik al vaker informatie doorgaf van de Vlaming Filip Buyse. Hij is een universitair geschoold wetenschapper en filosoof, zeer geïnteresseerd in Spinoza, en houdt zich momenteel aan de Sorbonne in Parijs bezig met een doctoraatsstudie. Daarin onderzoekt hij de invloed van de wetenschap op Spinoza’s filosofie.

Ik vroeg hem hoe het stond met de voorbereiding van de website over Spinoza en wetenschap die hij op 1 januari 2009 al aankondigde en waarvan de realisering steeds weer vooruitgeschoven bleek te worden. Ik vroeg hem of het project mogelijk misschien van de baan was. Tot mijn vreugde vertelde hij:

“Mijn WEB -site is niet van de baan. Ik denk eind augustus een eerste versie te lanceren!”

'Wij van dit weblog' kijken er met belangstelling naar uit en zullen de eerste versie met warme belangstelling onthalen. Verder vertelde hij over enige artikelen van zijn hand:

Lees verder...

Nog altijd een heel fraaie Spinoza-biografie - die van Theun de Vries

Zojuist heb ik de Spinoza-biografie van Theun de Vries weer eens herlezen. En weer vond ik het een heel gedegen, deskundige, warme en fijne inwijding in Spinoza. Ook het omslagontwerp van J.F. Doeve vind ik fraai geslaagd.

Ik bezit de eerste druk, maar zonder stofomslag dat hetzelfde ontwerp van Doeve moet hebben gehad. Toen ik onlangs voor een paar euro deze tweede druk op de kop kon tikken, een fraaie paperback met eveneens genaaide katernen, liet ik die niet lopen en besloot ik het boek weer eens te gaan lezen. En weer deed ik dat, net als twee jaar geleden, met genoegen.

Merkwaardig is dat de uitgever, H.J.W. Becht uit Amsterdam, geen jaartal meegaf aan deze boeken – misschien om ze een zekere eeuwigheidswaarde mee te geven? Nou, die hebben ze al bijna. De vijfde druk bij de Prom in Amsterdam uit 2003 ‘verklapt’ de datum van de eerste druk: 1972.

Sindsdien kregen we in de tweede helft van de 90-iger jaren de biografieën van Steven Nadler en Margaret Gullan-Whur, maar deze van Theun de Vries is de laatste Spinoza-biografie van Nederlandse makelij. De biografie van Nadler wordt wereldwijd zeer geroemd, maar zou het toch niet eens tijd worden voor een nieuwe intellectuele biografie van Spinoza, een reconstructie van de ontwikkeling van Spinoza’s denken– bijgelicht door de betere vormen van secundaire literatuur, waarmee het tegenwoordig veel meer dan vroeger mogelijk kan zijn om Spinoza beter dan ooit te begrijpen. Ik ben benieuwd of intussen iemand daarmee bezig is en ons straks met iets moois verrast.

Lees verder...

Meer over Spinoza in T. Filosofie: in een special én een themanummer Politieke filosofie

In een vorig blog melde ik de a.s. geboorte van een speciaal nummer van het Tijdschrift Filosofie, waarin Spinoza centraal komt te staan. Ook gaf ik door dat er voor twee artikelen, die van Wim Klever en Miriam van Reijen, geen plaats meer was. Inmiddels is duidelijk geworden wat er met die buiten de boot vallende artikelen gaat gebeuren.

Tussen het Spinoza-nummer en het aanvankelijk daarop geplande Habermas-nummer zal een themanummer Politieke Filosofie worden ingeschoven. Daarbij zal Spinoza weer opnieuw op de omslag worden vermeld en in de artikelen van Klever en Van Reijen uitvoerig aan de orde komen. Die opzet zal dus goed kunnen bijdragen aan de verbreiding van het begrip dat Spinoza in de Politieke Filosofie sterk aan de orde dient te komen.

Lees verder...

Hoe de Spinoza-buste in de tuin van het Rijnsburgse Spinozahuis kwam

Foto: Theo van der WerfIn Theun de Vries' Spinozabiografie die ik aan het herlezen ben, kwam ik op blz 131 de opmerking tegen over Spinoza's meest bekende portret, het  Wolfenbüttler-portret, "waarnaar P.J. Arendzen tweehonderd jaar later zijn bekende 'ideaal-beeltenis' heeft geëtst." 'Bekende'? Ik ken inmiddels heel wat portretten van Spinoza of die moeten doorgaan voor Spinoza, maar dit van P.J. Arendzen zei mij niets. Op zoek ernaar op internet kwam ik tegen dat het als nr 17 afgebeeld staat in Altkirch, maar dat boek heb ik nog niet. Enfin, ooit kom ik het wel tegen, hoop ik. Maar ik kwam n.a.v. deze ets ook het volgende verhaal tegen in het 49e jaarverslag van de Vereniging Het Spinozahuis over de periode 1940-1946. Ik vat de lotgevallen van het Spinozahuis in de Tweede Wereldoorlog en het ontstaan van deze buste van Spinoza graag in dit blog samen.

Door de Duitse bezetter werd niet lang na het begin van de bezetting de Vereniging Het Spinozahuis ontbonden. De zgn Einsatzstab Rosenberg had een oogje laten vallen op de kostbare boekerij die naar Frankfurt am Main in Duitsland werd getransporteerd. Makelaarsbureau Het Gildehuis ontving de opdracht van de bezetter om het huis met meubilair onderhands te verkopen en de Vereniging daadwerkelijk te liquideren.

Het bestuur kwam heimelijk bijeen om pogingen te wagen het huis te behouden. Penningmeester Mr. J. Coert had het plan geopperd het op zijn naam te kopen teneinde het voor ondergang te behoeden en het zo door de oorlog te slepen. De liquidateur stemde ermee in om de Heer Coert onder de eventueel gegadigde kopers voorkeur te geven. Voor dit doel boden diversen personen aan bijdragen ter beschikking te stellen. Er bleken trouwens nog meer vrienden van het Spinozahuis bereid te zijn het met hetzelfde doel onderhands te kopen.

Lees verder...

Samuel Moyn aangewezen als oppergier bij het knagen aan Jonathan Israel

Een week geleden verscheen op de World Socialist Web Site een zware tegenaanval van Ann Talbot & David North op de recensie die Samuel Moyn in The Nation van 13 mei onder de titel Mind the Enlightenment schreef naar aanleiding van het nieuwste boek van Jonathan Israel: A Revolution of the Mind. Ik signaleerde deze recensie in het blog op 18 mei 2010: "Jonathan Israel de maat genomen."

Ik beveel ieder deze uitvoerige verdediging van Israel en aanval op Moyn aan. Overigens krijgt Israel naast veel waardering ook commentaar uit deze marxistische hoek.

De auteurs waarderen Israel’s verdediging van de Verlichting tegen z'n postmoderne tegenstanders, waarbij hij de centrale rol van Spinoza in de ontwikkeling van het democratische en radicale denken documenteerde. Voor deze verdedigers wordt Spinoza uiteraard vooral als een materialistische filosoof gezien.

Lees verder...

Thomas Hirschhorn wint Kurt-Schwitters-Preis

Op de website van de Kurt-Schwitters-Preis ter bevordering van de beeldende kunsten is er nog niets over te vinden, maar op de site kunstmarkt.de is het bericht verschenen dat de jury van deze door de Niedersächsische Sparkassenstiftung in 2011 uit te reiken prijs daarvoor Thomas Hirschhorn heeft aangewezen. Deze in 1957 in Bern geboren en tegenwoordig in Parijs wonende kunstenaar is vooral bekend door zijn grote kunstinstallaties in de openbare ruimte, waarvan enige malen Spinoza centraal, zoals vorige zomer het Bijlmer Spinoza-Festival (waar deze foto is genomen). 

Thomas Hirschhorn 

Lees verder...

Traktaat over de drie bedriegers

Der im letzten Drittel des 17. Jahrhunderts entstandene „Traktat über die drei Betrüger“ – gemeint sind Moses, Jesus und Mohammed – gehört zu den klassischen Texten der Aufklärung und der Religionskritik. Die von Winfried Schröder sorgfältig editierte Ausgabe enthält ausführliche Informationen zur ideengeschichtlichen Einordnung und Rezeption eines frühen Schlüsseldokuments der Geschichte des Atheismus.

Aldus het bericht bij de heruitgave of 'Neudruck' in 2010 van deze vertaling uit 1992. Die titel van het bericht van hier vond ik wel mooi: "Schlüsseldokument der Geschichte des Atheismus."

Lees verder...

Tijdschrift Filosofie komt met Spinoza-Special

Het Tijdschrift Filosofie komt binnenkort met een Spinoza-Special.

Hier afgebeeld is het jan/febr-nummer van de lopende jaargang dat een special over De Verlichting was. Zie hier de inhoud van dat nummer.

Dit "tweemaandelijks Nederlands-Vlaams tijdschrift voor algemeen toegankelijke wijsbegeerte met informatie en communicatie over filosofie van de Stichting Informatie Filosofie" wordt voor deze stichting uitgegeven door Maklu & Garant. Aldaar zal, zodra het nummer uit is en er nog voorraad blijkt te zijn, de mogelijkheid worden geboden om het via de website van Maklu & Garant te bestellen. Losse nummers kosten bijna €10 waar nog €2,50 verzendkosten bijkomen. [Aldaar in het zoekvenster ingeven: tijdschrift filosofie]. 

Lees verder...

Pedro Stoichita's project 'Spinoza Variationen - Versuch einer bildlichen scientia intuitiva'

Pedro Stoichita, filosoof en (teken)kunstenaar, geboren in München in 1983, is één van de zes uitverkoren afgestudeerden van wie vorige week werd bekend gemaakt dat zij mogen beginnen met hun «künstlerisch-wissenschaftlichen Projekten» aan de Universität der Künste (UdK) Berlin.

De UdK Berlin heeft z’n huidige naam sinds 2001, heeft zijn oorsprong in de oprichting in 1696 van de brandenburgisch-preußischen Akademie der Künste en ontstond in z’n huidige vorm door fusie van drie Hoge Scholen in 1975. Het is een van de grootste Hogere Kunstacademies in Europa en de enige die alle kunstdisciplines en de daarop betrekking hebbende wetenschappen in zich herbergt. Aan de vier faculteiten [beeldende kunst, vormgeving, muziek en theater/performance (Darstellende Kunst)] worden meer dan 40 kunst-, kunst-wetenschappelijke en kunst-pedagogische cursussen geboden. Van de ruim 4000 studenten komt ongeveer 20% uit het buitenland. Met de toewijzing der 6 stipendia heeft de UdK Berlin als eerste in Duitsland een postgraduaal curriculum ingericht. Dat er belangstelling voor bestond bleek wel uit 336 inschrijvingen, waaruit deze zes gekozen zijn. Zij ontvangen gedurende twee jaar maandelijks een bedrag van 1000 euro plus vergoeding van materiaal- en andere niet personele kosten om hun project te kunnen verwezenlijken. Daarbij worden ze begeleid door de professoren van de KunstenUniversiteit, waaraan ze desgewenst ook aan cursussen kunnen deelnemen. De officiële opening zal in oktober plaats hebben.


Van alle zes uitverkorenen werd enige informatie gegeven.

Bij Pedro Stoichita was te lezen:

Lees verder...

Spinoza's fysica was nog niet 'het vak van de dode natuur'

Dirk van Delft, directeur van Museum BoerhaaveElke zondag na negen uur 's ochtends, is het tijd voor de columnist van de week bij Vara's Vroege Vogels. Vandaag was de beurt aan Dirk van Delft, directeur van Museum Boerhaave, het Rijksmuseum voor de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen en van de Geneeskunde in Leiden.

Zijn column "Getemde, dode en museale natuur" staat meteen ook al op de website te lezen. Het is zo'n fraai stuk over het Spinozahuisje uit de tijd dat het nog vrij in het Rijnsburgse tuinengebied stond, dat ik niet kan nalaten het naar dit Spinoza-weblog te halen.

                        
                 Prentbriefkaart van het Spinozahuis uit ca 1904

Lees verder...

Naar een Europa zonder sterren?

In De Volkskrantbijlage Het Vervolg gisteren een fraai overzichtsartikel door Marc Peeperkorn over de razendsnelle ontwikkelingen in de EU onder druk van de crisis: "Gered door de crisis". Ik hoop dat het via deze link te lezen is en blijft.

Ik wijs op dit zinnetje midden in het stuk over het herboren elan: ‘geen idealisme, puur eigenbelang’, aldus een ambtenaar…
Dat doet je denken aan wat Spinoza schreef over overeenkomsten tussen landen. Het is net als het overleven van individuen die doorkrijgen dat niet samenwerken hun ondergang zal betekenen: ze moeten wel, uit eigen belang. Die Europese staten... het zijn net mensen - die doen ook niets uit altruïsme. Altruïsme is gewoon noodzaak (u weet wel: van dat determinisme), zelfbehoud dat zich eventueel in het kleedje van genegenheid voor anderen wil hullen.

Lees verder...

Maria Bussmann, filosofisch kunstenares uit Oostenrijk, laat zich o.a. inspireren door Spinoza

Maria Bussmann (li) & Elfriede Czurda, schrijfster met wie zij samen 'Ich war nie in Japan' publiceerdeMaria Bussmann werd geboren in 1966 in Würzburg. Haar opleiding als kunstenares deed ze aan de Akademie der bildenden Künste in Nürnberg en Wenen. In 1999 werd ze doktor in de Filosofie en Cultuurwetenschappen aan de Universiteit voor toegepaste kunst wat haar een stipendium bezorgde voor een postgraduale studie aan de Universiteit van New York. Sindsdien woont en werkt ze afwisselend in Wenen en New York en is ze in beide omgevingen goed gevestigd als kunstenares.

Haar kunstarbeid zou te kenschetsen zijn als filosofisch tekenen/ beeldhouwen of tekenend/beeldhouwend filosoferen. Graag laat Maria Bussmann zich inspireren door grote werken uit de filosofie, zoals Spinoza’s Ethica, Ludwig Wittgensteins Tractatus, Martin Heideggers Sein und Zeit, en van Maurice Merleau-Ponty Phénoménologie de la Perception. “Dazu entstehen Zeichnungen, die leise Wahrnehmungen aus der Unsichtbarkeit subtil und skizzenhaft in die Sichtbarkeit zu übersetzen suchen,“ zo omschrijft Maria Christine Holter (Kunsthistorikerin, Kuratorin und Kunstvermittlerin in Wien) haar werk. [Hier méér]

Lees verder...

Kort video-interview met Maxime Rovere over Spinoza

Op 25 februari had ik een blog, Drie keer Maxime Rovere, over enige publicaties in korte tijd van deze jonge doctor in de Filosofie die zich als Spinozist ontpopte.

Gisteren verscheen een korte video op MyBOOX van Maxime Rovere over Spinoza. Daaruit deze still. Ik krijg deze video niet binnengeladen in deze blog, zodat ik u op deze manier erop attendeer.

Maxime Rovere

Een van Spinoza's rollen

In joodse (orthodoxe) kringen fungeert Spinoza als model van dé ongelovige. Als je iemand die niet in een persoonlijke, voorzienige God gelooft, tegenkomt heb je een ontmoeting met Spinoza. Noem een personage Spinoza en de lezer weet meteen wat voor vlees hij in de kuip heeft. Ik ben dit al vaker tegengekomen.

Als specimen ervan kan ik wijzen op een verhaal dat momenteel op de Jewish Action online, Magazine of the orthodox Union te vinden is; het is een column van Charlotte Friedland, voormalig redactrice van het magazine. Het begint zo:

Toen ik uit het raam van het El Al-vliegtuig keek, steeg het juist op van de landingsbaan. De man naast mij was al aan ´t snurken. Een lange, in denim geklede vrouw lag languit op de stoel over het gangpad heen en keek met belangstelling dat ik mijn siddur (joods gebedsboek) pakte. Toen ik Tefillat Haderech (een reisgebed) begon te fluisteren, haalde ze haar wenkbrauwen op en vroeg luid: 'Gelooft u echt dat als dit vliegtuig naar beneden stort, u zult overleven, omdat u dat zei - en dat ik zal sterven, omdat ik dat niet deed?" Haar glimlach toonde een geamuseerde hoon.

"Ja," zei ik, toen ik haar blik ving. Ze rolde met haar ogen. "Om precies te zijn, ik denk dat nu ik dit heb gezegd, we allebei veilig zullen zijn omdat het vliegtuig helemaal niet zal verongelukken."

"Ha! Alsof God luistert! Herinner me eraan om u te bedanken wanneer we in New York aankomen."

Dit gaat me een reis worden, dacht ik. Rip Van Winkle aan mijn ene, Spinoza aan m'n andere kant.

Een tik op mijn arm. "Je bent niet zoals de anderen," zei Spinoza langzaam. "Ik mag jou - of tenminste, ik zal met je praten." Oh, hemeltje.

Met die onheilspellende opening, begonnen we onze trans-Atlantische bespreking over het gebed, wat is er mis met de joodse samenleving, wat ging er mis in haar yeshivah onderwijs - al haar zonden, en de immoraliteit van het kopen van lederwaren…

Lees verder...

David Hume (1711 - 1776) Wetenschappelijke Ethica van een overtuigd Spinozist - Wim Klevers recentste boek

Vlak voor hij op 23-jarige leeftijd in 1734 naar Frankrijk vertrok, stelde David Hume een brief op aan een arts in Londen, die hij waarschijnlijk niet verstuurde. Hij schrijft erin over een crisis die hij doormaakte. Hij begint met een terugblik op vijf jaar eerder: "Toen ik achttien was opende zich voor mij een geheel nieuw perspectief (a new scene of thougt) dat mij buiten mijzelf bracht van verrukking.” “Maar”, schrijft de inleider van het Traktaat, “dan beschrijft hij dat hij niet verder komt. Het blijkt dat hij voor de uitwerking van zijn nieuwe inzichten nergens enige steun vond.” Hij werd er ziek van. Men breekt zich het hoofd over wat die ‘new scene of thought’ geweest kan zijn.

Zou men na lezing van dit blog en nóg meer na lezing van Wim Klevers laatste in eigen beheer uitgegeven monografie, waarover dit blog gaat, niet het vermoeden krijgen dat het de ontdekking van Spinoza was die Hume zo opwond? Zou het niet kunnen zijn dat hij in de gaten had gekregen waar zijn ‘voorgangers’, Locke en Mandeville hun mosterd vandaan hadden? En zal hij niet de overtuiging hebben gekregen dat uit die bron veel meer mosterd te halen was? En zou dat dan niet zijn Traktaak over de menselijke natuur worden?

De fraai uitgegeven Boom-uitgave van David Hume’s Traktaak over de menselijke natuur staat al enige jaren ongelezen in mijn boekenkast. Nadat ik de sectie “over de onstoffelijkheid van de ziel” had gelezen, waarin Hume zich volgens de toelichter keert tegen Spinoza’s doctrine van de eenvoud van het universum etc. hield ik het verder voor gezien. Hume kon mij niet boeien en ik vond hem veel te breedsprakerig – miskoop, enfin ik liet het er bij. Nu haalde ik er de informatie over die brief uit.

Intussen heeft Wim Klever mij met zijn derde deel in zijn serie over “Spinoza in Engelse bewerking” kunnen overtuigen van Hume’s enthousiaste leerlingschap van Spinoza. Na zijn monografieën over John Locke (1632-1704). Vermomde en miskende Spinozist (hier besproken) en Bernard Mandeville (1670-1733). Cynisch essayist op basis van Spinoza’s Ethica (hier besproken) was het nu de beurt aan David Hume (1711-1776). Wetenschappelijke Ethica van een overtuigd Spinozist. [Zie hier het blog met de aankondiging en bestelinformatie]

Lees verder...

'Verlichting onder vuur' is uit (of juist aan...)

We hebben er heel lang op moeten wachten, maar zojuist zag ik op de website van uitgeverij Van Wijnen dat de vertaling van Jonathan Israels Enlightenment Contested, vertaald als Verlichting onder vuur,  leverbaar is. Het boek telt 1184 blz en gaat € 89,50 kosten.

Mijn boekhandel zou me verwittigen, zodra ze het hadden, en van deze hoorde ik nog niets. Dus of het een soort 'eerste alarm' is om ons alvast wakker te schudden, maar vervolgens te vragen nog enig geduld te betrachten, weet ik niet. Ik hoop dat het écht leverbaar is en wilde u van dit nieuws alvast op de hoogte brengen. [Uitgever Van Wijnen]

Lees verder...

Tagung: Spinoza und das Denken von Geschichte

Reacties op het vorige blog over Moses Hess en zijn constructie van de joodse geschiedenis en andere zaken Spinoza en de geschiedenis betreffende, is voor mij aanleiding om hier informatie door te geven over een 'Tagung' die van 17.-19. September 2010 zal worden gehouden en die de Duitse Spinoza Gesellschaft organiseert i.s.m. het Seminar für Philosophie der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg und dem Interdisziplinären Zentrum für die Erforschung der Europäischen Aufklärung der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg.

Ook tegenwoordig doen we aan 'geschichtsphilosophische Deutung der Gegenwart', en betrekken daar graag Spinoza bij.
Laten we onderstaande wervingstekst eens goed op ons inwerken.

Lees verder...

Moses Hess (1812 - 1875) een bevlogen Spinoza-fan

“De huidige tijd is de Messiaanse, die begon te ontkiemen met de lering van Spinoza, en definitief tot zijn historisch bestaan kwam met de grote Franse Revolutie.”

Moses Hess wordt beschouwd als een filosofisch socialist, die mee aan de wieg van het communisme stond en voorloper was van het socialistisch Zionisme.

Hij werd geboren in Bonn dat toen door de Fransen bezet was. Hij werd opgevoed door zijn grootvader die hem een joodse religieuze opvoeding meegaf. Op z’n 14e keerde hij terug naar z’n ouders in Keulen. Hij ging studeren aan de Universiteit in Bonn maar behaalde er geen graad. Hij las zelf veel: Benjamin Constant en Victor Hugo, Rousseau en Helvetius, Fichte en Goethe, Chateaubriand en Schiller, de Middeleeuwse mysticus Jakob Böhme en de romanticus Jean Paul én… Spinoza, waarover zo dadelijk meer. Hij huwde in afwijking van zijn burgerlijke afkomst een katholiek meisje uit de werkende klasse. Als correspondent voor de radicale Rheinische Zeitung, waar hij collega van Karl Marx werd, leefde hij meestentijds in Parijs, vluchtte tussendoor naar België en Zwitserland. De revolutie van 1848 bracht hem weer naar Parijs waar hem ook de Frans-Pruisische oorlog overviel waardoor hij werd uitgewezen en weer naar België vluchtte.

Hij was door Hegel beïnvloed om de mens te zien als initiator van de geschiedenis in plaats van alleen maar als toeschouwer ervan. Hij was het ook die Karl Marx op het spoor van de sociale en economische problemen zette. Marx refereerde later aan hem als “mijn communistische rabbijn”.
Lees verder...

Een animatie-lesje "Vissen met Spinoza"

Vandaag werd op YouTube gebracht:
An animated short film by John Kenn Mortensen

STORY:
Fishing with Spinoza is about the two friends, Jude and Ruby who are out fishing for a legendary fish, called Moby. To kill time they engage in a conversation about Hemingway, the movie "Wild at Heart" and the controversial philosopher Spinoza. When suddenly, Jude is snatched out of the boat and into the depths of the lake, Ruby jumps in to save his friend and a struggle between life and death begins.

 

 

Lees verder...

Zijn Dawkins, Harris & Hitchens protestantse of katholieke atheïsten?

John Haught: Nieuw atheïsme; een kritische reactie op Dawkins, Harris & Hitchens. Kok, Kampen, 2010

Dit is een in mijn ogen tamelijk merkwaardig boekje. Ik begrijp van mezelf maar half, waarom dit soort boekjes een aantrekkingskracht op me uitoefenen. Sinds ik me intensief met Spinoza bezig houd, word ik meer dan vroeger ook aangetrokken tot dit soort lectuur. Maar waarom ik mij dan zo intensief aan Spinoza ‘uitlever’ is op zijn beurt weer iets dat ik niet in al zijn oorzaken doorgrond. En dat hoort ook zo te zijn. Voor een Spinozist is dat immers niet onbegrijpelijk, want in deze tijdelijke en eindige wereld is niet alles tot op het fundament geheel en al te doorgronden. Het is Gods kracht, ofwel de kracht van de natuur, die in ons werkt via vele oorzaken – zoveel is zeker. Dit nemen we dus maar zoals het is.

Lees verder...

NWO-Spinozapremies 2010 bekend gemaakt

Vandaag heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de vier winnaars bekendgemaakt van de NWO-Spinozapremie 2010. De premies gaan naar een psychologe, een astronoom, een chemicus en een classica.

De winnaars zijn psychologe Naomi Ellemers, astronoom Marijn Franx, chemicus Piet Gros en classica Ineke Sluiter. Zij krijgen elk 2,5 miljoen euro te besteden aan onderzoek naar keuze. De premie, ook wel de Spinozaprijs genoemd, is de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap, ook bekend als de Nederlandse Nobelprijs.

Het lijkt een eerlijke verdeling over de disciplines (niet meer een meerderheid voor de natuurwetenschappen), maar het is geen verdeling over de universiteiten. Maar liefst drie van de winnaars zijn werkzaam aan de Universiteit Leiden. Leiden mag dus gezien worden als de top- ofwel Spinoza-universiteit!   *)
[Dit vetgedrukt komt niet voor rekening van de Nwo, maar voor die van deze blogger. De uitzondering is Piet Gros - die werkt aan de Utrechtse Universiteit]
 

V.l.n.r. Spinozawinnaars Marijn Franx, Naomi Ellemers, Piet Gros, NWO-bestuursvoorzitter Jos Engelen, Ineke Sluiter
V.l.n.r. Spinozawinnaars Marijn Franx, Naomi Ellemers, Piet Gros, NWO-bestuursvoorzitter Jos Engelen, Ineke Sluiter, tijdens de bekendmaking van de Spinozapremies 2010 op maandag 7 juni. [Credits: NWO/Arie Wapenaar]

Lees verder...

Tillich's 'principe van de onmiddellijkheid of identiteit' & Spinoza

In het vorige blog liet ik zien dat Paul Tillich, anders dan vele moderne theologen, iets met Spinoza deed, maar toch tamelijk weinig en dat hij wát hij uit Spinoza opdiepte, vervormde zodat het in zijn eigen systeemstraatje paste. Je zou kunnen veronderstellen dat zijn beroemde uitspraak ‘religion is the soul of culture and culture the form of religion,’ iets reflecteert van de lichaam-ziel-eenheid/identiteit van Spinoza, maar zulke veronderstellingen bevinden zich op drijfhout – Tillich had, zoals hierna duidelijk zal worden, een ‘identiteits-interesse’ die breder was.

Ik wil wat ik aanzette in het vorige blog in dit blog afronden door die – bescheiden - Spinoza-interesse in een wat breder kader te plaatsen.

Volgens Nels Ferré1) zou Tillich hem hebben gezegd: "that his spiritual father was Schleiermacher, his intellectual father was Schelling and his grandfather on both sides was Jacob Boehme." Spinoza wordt daar niet genoemd, maar Schleiermacher en Schelling hadden iets met Spinoza; en door sommigen is Spinoza – al dan niet terecht - wel in verband gebracht met de Duitse protestantse mysticus Jacob Boehme. Je kunt dus zeggen dat Spinoza als schaduw in die uitspraak meefungeert.

Paul Tillich (re) en Einstein (achter meisje) tijdens conferentie in Davos op 28 maart 1928

Lees verder...

Nantes herinnerde zich vandaag de aanwezigheid van de grootvader van Spinoza

We weten uit de Spinoza-biografie van Steven Nadler dat een grootvader van Baruch Spinoza, Abraham Jesurum de Spinoza, alias Emanuel Rodriguez de Spinoza, ook wel – om zich te onderscheiden van een ander lid van de joodse gemeenschap in Amsterdam – zich Abraham de Spinozas de Nantes noemde.

Hij had, alvorens uiteindelijk in Nederland terecht te komen, na de uitdrijving uit Portugal een tijd in Nantes gewoond.

De joodse gemeenschap van Nantes beschikt pas sinds 21 juni 1870 over een synagoge.

Vandaag werd in die synagoge dat 140-jarig bestaan ervan gevierd. En in de berichten daarover wordt uiteraard gerefereerd aan het feit dat daar in 1550 een eerste kleine groep marranen uit Portugal zich vestigde én vooral ook dat de grootouders van de beroemde filosoof Baruch Spinoza in ieder geval in 1596 in Nantes verbleven. Uit dat jaar stamt, schrijft Nadler, het eerst bewaard gebleven schriftelijk bewijsstuk van Abraham Jesurum de Spinoza's aanwezigheid aldaar.

Wat hindert ons om even, met de joodse gemeenschap van Nantes, terug te blikken op deze herinneringswaardige geschiedenis. Daarvoor dient dit blog.

Avec le rabbin Yoni Krief, Luc Pincaud, président de la communauté juive de Nantes sera l'hôte dimanche de Gilles Bernheim, grand rabbin de France. 

Lees verder...

Paul Tillich (1886 - 1965) had echt niets van een Spinozist

Buste van Paul Tillich door James Rosati in New Harmony, Indiana, Verenigde StatenIn een volgend blog zal ik duidelijk maken waarom ik me hier even met Paul Tillich bezig houd. Af en toe kom je getuigenissen tegen over de affiniteit die Paul Tillich met Spinoza zou hebben gehad. Heel ver ging Cornelis de Deugd in een toespraak, getiteld “Paul Tillich en Spinoza” die hij op 15 oktober 1988 hield voor de Vereniging Het Spinozahuis in Leusden. Hij bracht daarin allerlei passages die bij Tillich te vinden waren en die erg erop leken bij Spinoza opgedaan te zijn. Maar daarmee bracht De Deugd een zekere vervalsing aan, door helemaal niet in te gaan op zeer onspinozistische dingen die meeklonken. Zo lezen we dat bij Spinoza de substantie staat voor “the ultimate power of being.” Niks mis mee, dat verwijst helemaal naar EIp34, “Gods macht is zijn wezen,” waarnaar De Deugd overigens niet verwijst. Dan schrijft hij: “op een andere plaats lezen we dat “universal substance” bij Spinoza “is based on an immediate experience of something ultimate in value and being.” Maar geen woord over wat dat “value” daar moet. Ook heeft De Deugd geen enkele moeite met Tillichs uitspraak dat de mens “exists in the power of an ultimate concern.” Dat “ultimate concern”, die “uiterste zorg” ervaren van een als persoonlijk op te vatten God, is iets dat bij Tillich veel voorkomt, maar dat toch echt niets met Spinoza te maken heeft. Daarover hoor je De Deugd dus niet.

Kennelijk zijn er vele “Varieties of Spinozistic Experience…”

Mijn stelling is dat Tillich, waar het hem uitkwam, Spinoza gebruikte, maar dat hij er ook al snel een eigen draai aan gaf, die niets meer met Spinoza van doen had, hoewel hij soms beweerde dat wat hij zei, in overeenstemming met Spinoza was. Dat zal straks blijken.

Lees verder...

De poging tot pantheonisering van René Descartes (1596 - 1650)

Russell Shorto, De botten van Descartes. De strijd tussen geloof en rede. Mouria, 2008, 2e dr 2010. Bij de eerste druk luidde de ondertitel ‘Een beknopte geschiedenis van het conflict tussen geloof en rede’. Die druk had ook illustraties, waarvan in de tweede druk alleen de “Verantwoording illustraties” is overgebleven. Maar de prijs is dan ook gekelderd van €19,90 naar €12,50

Ik wilde eens wat anders lezen dan altijd maar serieuze en soms zware Spinozaliteratuur… Nu vind ik thrillers niets meer voor mij. Maar in deze maand van het spannende boek wordt dit boek aangeprezen als “Een intellectueel detectiveverhaal en een aanstekelijk relaas over filosofie en geschiedenis.” En dat is het!

Dit boek is echt een sterke aanrader, ook voor Spinozisten. Het boek biedt heel veel. Russell Shorto loopt niet alleen de stoffelijke nalatenschap na, maar ook de geestelijke erfenis die Descartes ons naliet.

Lees verder...

Ian Buruma's TTP zonder theologie

Ian Buruma, God op zijn plaats. Het kruispunt van religie en democratie. Atlas, 2010 

Eigenlijk had ik dit boekje willen negeren toen ik het een paar weken geleden signaleerde en al veel eerder over zijn “Taming the Gods” [books.google] had gelezen, waarvan dit een vertaling is. Het boekje is gebaseerd op de 'Stafford Little lectures' die hij gaf te Princeton in 2008.

Ik was een beetje op Ian Buruma uitgekeken. De laatste werkjes die ik van hem las, vond ik een beetje snel en makkelijk in elkaar geflanst, zeker het gelegenheidswerkje bij de Maand van de filosofie. Ik vond dat maar niks en gaf er hier daarom geen aandacht aan.

Toen kreeg ik een suggestie van Wim Klever om er aandacht te besteden: “een sterk pleidooi voor de seculiere staat, dat bol staat van brandende actuele kwesties. Dat zul je allemaal wel weten. Wat ik niet wist en jij misschien ook niet, is dat hij passim een beroep doet op Spinoza en andere Verlichters, heel in het bijzonder Locke en Hume, en verder ook Jefferson (en Jonathan Israel). Meestal ben ik het wel met zijn verwijzingen of citaten eens. Misschien aardig om er je bezoekers eens op te wijzen. Ik althans verheugde mij op de rol die Spinoza, Locke en Hume bij hem toebedeeld krijgen in verband met hedendaagse discussies. Ben van mening dat die rol nog veel groter kan worden.”

Ik e-mailde hem wat ik hierboven schreef. Maar het werd voor mij aanleiding toch nog eens opnieuw naar het boekje om te zien en – gek misschien – maar toen ik in voetnoot 16 de volledige link naar http://www.benedictusdespinoza.nl/Spinoza__TP_Meijer.pdf vermeld zag, was het boekje verkocht... en nam ik mij voor het onbevooroordeeld te lezen. Toch maar nuttig dat die website de vertaling uit 1901 van W. Meijer van Spinoza's Tractatus Politicus biedt als Staatkundig Vertoog of Verhandeling.
Met dank aan Arno v Zuylen.

Ik heb er bepaald geen spijt van Buruma's boekje gelezen te hebben, maar zal toch geen Buruma-fan worden. Hoewel... *)

Lees verder...

Vinda Karandikar (1918 - 2010) Marathi dichter schreef Spinoza-gedicht

Twee maanden geleden ontdekte ik dat de Marathi dichter Vinda Karandikar, die zondag 14 maart op 91-jarige leeftijd overleed, een gedicht wijdde aan Spinoza - in Marathi, de taal van West en Centraal India en de officiële taal van de deelstaat Maharashtra.

Vinda Karandikar (li) bij de uitreiking van de Jnanpeeth Award in 2003 [foto: Shanker Chakravarty in The Hindu]

 

 

 Vinda Karandikar was de dichtersnaam van Shri Govind Vinayak.

In de meeste doods-berichten werd gememoreerd dat hij met zijn laatste bundel, Ashtadarshane, bestaande uit acht gedichten gewijd aan filosofen, waaronder dus Spinoza, in 2003 de hoogste culturele prijs van India, de Jnanpith Prijs, had gewonnen.

The Hindu schreef op 4 april 2010: “He had intended Virupika (Distortions) to be his last collection. “I believe I have done what little I could in the field of poetry”, he wrote in the preface. His admirers grieved but hailed it as a rare and brave decision for an artist to take. Yet, to their joy (mixed with some dismay), he came right back with Ashtadarshane. He called these eight poems explicating the philosophies of Descartes, Spinoza, Kant, Hegel, Schopenhauer, Nietzsche, Bergson and Charvak, an old man's game. The outcome of the game won him the country's most prestigious award.”  

Lees verder...