Spinoza maalde niet om opheffen van banvloek

Arnhem,  22 februari 2009. Installatie van  Binyomin Jacobs (met grijze baard)  als opperrabbijn van het Interprovinciaal OpperrabbinaatOp 6 oktober had dagblad Trouw een artikel, waarin opperrabbijn Binyomin Jacobs zei dat vast moest worden gehouden aan Spinoza's ban. Zie hier het blog met links naar dat artikel en mijn commentaar.

Vandaag dient directeur David Wertheim van het Menasseh ben Israel Instituut voor joodse sociaal-wetenschappelijk en cultuurhistorische studies in Trouw van repliek. Zie hier en hier de printversie en eveneens in het vervolg waar ik de tekst heb overgenomen. Ik kan me er geheel in vinden en zie de reactie als goed in de lijn met Spinoza's denken.

Lees verder...

Steven Nadler schreef fascinerend boek over XVIIe eeuwse worsteling met God en het Kwaad

Steven Nadler schreef weer een uitermate boeiend en zelfs bijna spannend boek, getiteld De best mogelijke wereld [Atlas, Amsterdam, 2009]. Zie hier op 21 februari van dit jaar op dit weblog de aankondiging en mijn verwachtingen; daar ook een link naar recensie in Trouw.

Nadler is niet alleen een groot kenner van Spinoza en auteur van de allerwege als beste gekwalificeerde biografie van Spinoza, van Spinoza’s ketterij, een fraai boek waarin hij de ware redenen voor de scherpe ban probeert te achterhalen (hier), alsmede een in mijn ogen voortreffelijke uiteenzetting over de Ethica (hier), hij is ook goed thuis in de ideeënwereld van de andere vroeg-moderne filosofen (en theologen), zoals Malebranche.

In dit boek geeft hij een boeiende uiteenzetting over de aanvankelijk vriendschappelijke, maar vaak uiterst felle en almaar hevigere debatten die gevoerd werden tussen Leibniz en Malebranche, Leibniz en Arnauld en Malebranche en Arnaud. Nadler veronderstelt dat er mogelijk gezamenlijke ontmoetingen tussen deze drie filosofen plaats gehad hebben in de vier jaar die Leibniz in Parijs verbleef, maar daarvan bestaat geen enkele getuigenis.

Lees verder...

Pieter van Woensel (1747 - 1808) over de rekruuten van Spinoza

De arts, wereldreiziger en reisbeschrijver van Woensel, een vrijdenker met een liefde voor het zonderlinge en afkeer van gebaande wegen nam geen blad voor de mond.

Nadat hij in 1770 in Leiden promoveerde vertrok hij in 1771 als legerarts naar Sint-Petersburg. Nadat hij in 1780 naar Amsterdam was teruggekeerd, publiceerde hij in 1781 De Tegenwoordige Staat van Rusland, dat ook in Rusland verscheen. Daarna vertaalde hij uit het Frans een werk over de afschaffing van slavernij. In 1784 vertrok hij voor anderhalf jaar naar Constantinopel, waarna hij de Turkse samenleving beschreef in Aanteekeningen, gehouden op eene reize door Turkeyen, Natoliën, de Krim en Rusland in de jaren 1784-89, (twee delen). Constantinopolen [Amsterdam], 1789 en 1793

Uit het hoofdstuk Staat der Geleerdheid in Turkijen in de derde bundel, die bij DBNL gedigitaliseerd staat, citeer ik de tekst (op p. 248-252), waarin Van Woensel 111 jaar na de dood van Spinoza het heeft over dat in de steden van zijn tijd "spinoza meer rekruuten gemaakt heeft" dan eerder in eeuwen ('sic!) - ook onder de 'Muzulmansche Philosoophen'...

Lees verder...

Herman de Dijns 'Spinoza, de doornen en de roos' is uit

Spinoza, de doornen en de roosHet eerder aangekondigde boek van Herman de Dijn: Spinoza, de doornen en de roos [uitgeverij Pelckmans Klement, Kapellen, ca. 192 blz. ISBN 9789086870547, oktober 2009, prijs ca. € 19,95] is uit.

Ik heb het afgelopen maandag bij Selexyz Broese in Utrecht gesignaleerd. Daar gezien dat het om een verzameling omgewerkte eerder verschenen artikelen gaat. Ik had het besteld en moet dus wachten tot het in m'n brievenbus verschijnt. Vooraf bestellen geeft de suggestie dat je het eerder ontvangt, maar dat is dus niet altijd zo. 
Het verkrijgbaar zijn van dit nieuwe Spinozaboek wilde ik hier alvast melden. Ik ben benieuwd.

Opnames van Dundee-Spinozaconferentie te beluisteren

Eerder heb ik al eens de conferentie gemeld die in sept 2009 over Spinoza and Bodies zou worden gehouden aan de University of Dundee.

Inmiddels zijn audio's van de lezingen op internet geplaatst [zie hier]. Het geluid is niet erg optimaal. Men moet even geduld beoefen daar flinke mp3-bestanden gedownload moeten worden, maar zo kan op afstand - qua plaats en tijd - een conferentie zonder reiskosten gevolgd worden.

Sprekers en thema's waren:

Daniel Selcer (Duquesne), “Singular Things and Spanish Poets: Spinoza on Corporeal Individuation”
Caroline Williams (Queen Mary University of London), “Reconfiguring Body and Mind: Thinking Beyond the Subject with/through Spinoza”
Michael Mack (Nottingham), “Spinoza and Freud, or how to be mindful of the mind”
Eric Schliesser (Leiden), “Spinoza’s criticism of mathematical science”
Anthony Paul Smith (Nottingham/DePaul), “The Ethical Relation of
Bodies: Thinking with Spinoza towards an Affective Ecology”
Mateusz Janik (Polish Academy of Sciences), “Thinking the Future -
Spinoza’s Political Ontology Today” 

Amsterdams Spinozabeeld kreeg toelichting

Haije Bouwman stuurde mij per e-mail enige foto’s die hij afgelopen zaterdag 24 oktober maakte van het Amsterdamse Spinozabeeld en twee metalen platen met toelichtende teksten, in het Nederlands en het Engels. Het gaat om het door Nicolas Dings gemaakte Spinoza monument in Amsterdam voor de Stopera op de Zwanenburgwal. De teksten zijn bevestigd aan het muurtje dat om de ingang van de ondergrondse fietsparkeerplaats van het stadhuis is gebouwd. De muur is enige meters van het monument verwijderd, zoals op de laatste foto te zien is. Als u op de foto klikt krijgt u hem in groter formaat en kunt u de tekst lezen.

 

Lees verder...

Komend Colloquium Galileo & Spinoza

Het affiche van het colloquium Galileï & Spinoza, waarover in dit weblog al meermalen werd bericht, is uit. Het colloquium wordt op 12 en 19 december 2009 aan de Sorbonne in Parijs gehouden.
U kunt 't affiche inzien door op onderstaande afbeelding te klikken.

 

Lees verder...

Quelli di Spinoza - Die van Spinoza

Quelli di Spinoza [volgens Bablefish "Wij van Spinoza", elders zag ik "Die van Spinoza"] lijkt een kritisch nieuwsblog dat zich Spinoza's naam heeft aangemeten, maar waarbij ik verder geen link met Spinoza's gedachtegoed kon vinden.

Zoals ik al vaker heb gezegd: Spinoza lijkt overal voor te gebruiken. Ik aarzel soms of ik dit soort dingen die ik op mijn pad tegenkom, hier allemaal moet melden. Ja, om een of andere mij onbekende reden schijn ik dat te 'moeten'.

   Die van Spinoza

Zie http://www.spinoza.it/ dat zich omschrijft als "een zeer serieus blog."

en op YouTube.

Lees verder...

Spinoza-special van het Vlaams Marxistisch Tijdschrift

Het duurde even (ik hoorde er 30 sept. van en bestelde het meteen), maar inmiddels beschik ik over het herfstnummer van het Vlaams Marxistisch Tijdschrift (VMT, 43, nr 3) dat onder het thema “De politieke filosofie van Spinoza”, vijf artikelen bevat. Daarvan horen er overigens slechts twee echt onder dit thema thuis– het eerste van Sonja Lavaert enigszins en dat van Miriam van Reijen.

Tussen haakjes. Net nu ik via deze Spinozaspecial voor het eerst een nummer van de 43e jaargang van het VMT in handen heb, hoor ik dat het komende winternummer tevens het laatste zal zijn. ’t Blad stopt ermee.

De artikelen over Spinoza van nummer 43/3:

·       Sonja Lavaert (docent aan de faculteit Taal- en Letterkunde van de Vrije Universiteit Brussel): Geloof, angst, moed en macht: de elementen van Spinoza's politica
·       Miriam van Reijen: Spinoza: politiek en politieke filosofie
·       Sonja Lavaert: Over de verbetering van het verstand, een verantwoordelijkheid 
·       Mauricio Mello Vieira Martins (prof. Sociologie aan de 'Universidade Federal Fluminense' in Brazilië): Met Marx en Spinoza op zoek naar een emergentietheorie.
·       Sonja Lavaert: Boekbespreking van Miriam van Reijen, Spinoza. De geest is gewillig, maar het vlees is sterk.

Ik begin bij dat laatste. De bespreking van het boek van Miriam van Reijen geeft een behoorlijk goede impressie van het boek. In hele stukken van Lavaert’s tekst hoor ik a.h.w. de stem, de wijze van spreken, van Miriam van Reijen. Het lijkt net alsof Sonja Lavaert een lezing van Van Reijen heeft bijgewoond en haar aantekeningen in deze bespreking heeft meegenomen. Daarmee geeft het een goed beeld van Van Reijens leer over Spinoza. Ook de paar kritische opmerkingen zijn raak en komen ongeveer overeen met die ikzelf had in mijn bespreking van 7 april 2008 alweer [hier]

Lees verder...

Toemaar: een nieuw Spinoza-blog

Gisteren las ik in dagblad Trouw over het initiatief dat leidde tot de blog-faciliteit god-blog.nl, waarop iedereen werd uitgenodigd een blog te starten.

Ik kreeg meteen het idee om naast dit weblog spinoza.blogse.nl, waarmee ik op de oude voet wil doorgaan, een tweede weblog te starten, http://spinoza.god-blog.nl/, met de volgende bedoelingen:

[1] Het leek me wel nuttig dat tussen de blogs die bij die blog-provider vooral over de christelijke transcendente God zullen gaan, er ook een is dat gewijd is aan de immanente god, zoals Spinoza die ‘gezien’ heeft.

Lees verder...

Pleidooi voor filosofie van Spinoza en het strafrecht

Humanistisch raadsman René de Boer zal in een lezing een pleidooi houden voor meer Spinoza in het strafrecht. Aldus is te lezen naar aanleiding van een bericht van het Humanistisch Verbond op de website gisteren van het Juridisch Dagblad.

Op zondag 1 november organiseert het Humanistisch Verbond afdeling Haaglanden om 11.00 uur een lezing over de motieven, die aan het menselijk gedrag ten grondslag liggen.

Waarom handelen mensen zoals ze handelen? Het antwoord op deze vraag is extra interessant ten aanzien van personen, die vanwege ernstige criminele feiten in de gevangenis zijn beland. Het strafrecht veronderstelt dat iemand zijn daad in vrijheid heeft gepleegd: betrokkene heeft voor dit gedrag gekozen en wordt daarvoor gestraft. In de praktijk blijkt echter meestal helemaal geen sprake van een bewuste keuze. Mensen belanden als het ware in een slechte film, waarin ze uiteindelijk zelf de hoofdrol spelen.

René de Boer, humanistisch raadsman in een penitentiaire inrichting in Noord-Holland, van wie regelmatig op dit weblog een reactie te lezen was, houdt over dit onderwerp een lezing op zondag 1 november om 11.00 in de Sierkan.

Aan de hand van concrete situaties is René de Boer voornemens te schetsen hoe 'zijn cliënten' tot hun gedragingen zijn gekomen. In zijn benadering staat de filosofie van Spinoza centraal: de vrije wil bestaat niet. Niet alleen heeft het menselijk handelen oorzaken, ook het willen, denken en voelen is volgens Spinoza veroorzaakt.

Lees verder...

A.M. Klein (1909 - 1972) Spinoza-gedichten 'Out of the Pulver and the Polished Lens'

De Canadese dichter en schrijver Abraham Moses Klein werd 14 Feb 1909 geboren in Ratno, in de Oekraïne, en overleed op  20 Aug 1972 in Montreal, Canada. Hij groeide op in een arbeiderswijk van joodse immigranten en studeerde klassieke talen en politicologie aan McGril (van 1926 – 1930). Als student al publiceerde hij poëzie en proza in zowel Canadese als Amerikaanse tijdschriften. [Foto van hier]

Hij wordt beschouwd als een van Canada’s grootste dichters (zie maar hoeveel hits A.M. Klein geeft). Hij nam in de Joods-Canadese cultuur een centrale plaats in, was een goed spreker en debater en kreeg educatieve en redactionele functies in de zionistische jeugdorganisatie Young Judaea. Sinds hij z’n graad in de rechten behaalde aan de Université de Montréal (1933), was hij advocaat tot z’n pensionering in 1956. Daarnaast was hij van 1938 tot ‘55 redacteur en hoofdcolumnist van het weekblad Canadian Jewish Chronicle. Daarnaast had hij nog meerdere functies op pr-vlak en in organisaties van dichters en maakte hij vertalingen uit het Hebreeuws en Jiddisch. Zijn schrijven articuleerde de gevoelens van een generatie die getuige was van de vernietiging van de Europese joden en de vervulling van de zionistische droom.

In 1931, op 22-jarige leeftijd, een jaar voor de herdenking van Spinoza’s 300e geboortedag, publiceerde hij de gedichtenreeks over Spinoza: "Out of the Pulver and the Polished Lens".  

Lees verder...

Nog een keer Eugene Ostashevsky als DJ Spinoza

Op 7 februari 2009 had ik al eens een uitgebreid blog over de Russisch-Amerikaanse filosoof en dichter Eugene Ostashevsky. [Hier]

Zojuist ontdekte ik op een site nog enige gedichten uit zijn bundel The Life and Opinions of DJ Spinoza (Ugly Duckling Presse, 2008). Ik vind dat Ostashevsky een prachtige toon te pakken heeft - een dichter die heerlijk met Spinoza kan dollen - en hem intussen, lijkt me, aardig goed gevat heeft.

 

I.


When the Bride of DJ Spinoza lay in the arms of MC Squared,
DJ Spinoza became bitter indeed

What are you doing,
he said, don't I have arms?

Yes, she said, but his are different
For example, you don't wear the same watch
And he respects me
whereas you, well, you are you

 

Lees verder...

Het Marx Spinoza Instituut

Wie zoals ik regelmatig het wereldwijde web afstruint op zoek naar nieuws over Spinoza, komt een enkele maal het Marx Spinoza Instituut tegen. Dit weblog verzamelt o.a. instituten die zich met Spinoza bezig houden, althans de naam van Spinoza in hun vaandel dragen. Het werd dus tijd voor het Marx Spinoza Instituut.

Dit Instituut is vooral te vinden als ondertekenaar van petities.

Zo nam het – als een van ca 500 organisaties - deel aan het Platform Keer het Tij dat het maatschappelijk verzet tegen het rechtse kabinet Balkenende mobiliseerde. Het werd opgericht tijdens de formatie van dit eerste kabinet en heeft – tot 2007 - een aantal malen via spraakmakende acties van zich doen horen. Platform Keer het Tij werd onderdeel van de wereldwijde andersglobaliseringsbeweging en in 2004 betrokken bij de oprichting van het Nederlands Sociaal Forum. Zo kwamen vijfduizend mensen zaterdag 4 november 2006 af op de landelijke manifestatie 'Kies voor een humaan asielbeleid, te beginnen met een generaal pardon' in Den Haag. Inmiddels is het stil geworden - wellicht omdat inmiddels al het 4e kabinet Balkenende standhoudt. 

Het Marx Spinoza Instituut i.o was, zoals gezegd, één der ondertekenaars. [zie hier en hier]

 

Lees verder...

Jean d'Hesnault (1611 - 1682) Frans epicuristisch dichter zou Spinoza bezocht hebben

Bij het speuren naar sporen die naar Spinoza leiden, kwam ik een tekst tegen over de dichter Jean d’Henaut over wie ik aanvankelijk verder niets kon vinden tot ik Jean Hesnault ingaf en op de Franse wikipedia de hit kreeg: Jean Hesnault ou d'Hénault ou de Hénault (1611-1682) est un poète français, libertin de mœurs et de pensée, ami de Molière et de Chapelle. Il traduisit notamment des poèmes antiques de tendance matérialiste (début du De natura rerum de Lucrèce, chœur du second acte de la Troade de Sénèque...). 1

Frans epicuristisch dichter uit de 17e eeuw, zoon van een Parijse bakker, leerling van Gassendi, ging naar Holland om Spinoza te ontmoeten. Volgens Bayle, die een artikel had over Hesnault, beleed hij het atheïsme en fabriceerde hij drie verschillende teksten over de sterfelijkheid van de ziel. Zijn meest bekende sonnet gaat over abortus. 2  

In eerste instantie was ik bij hem als Henaut terechtgekomen in A New and General Biographical Dictionary, 3 waarin wordt verteld dat hij van Parijs naar Holland vertrok om Spinoza te ontmoeten. Dat had mij nieuwsgierig gemaakt. Ik neem hierna deze tekst in dit blog op.

Uit weer een ander bericht, dat ik daarna citeer, valt op te maken dat deze reis naar Spinoza plaats had ten tijde van de veldtocht van Lodewijk XIVe naar de Nederlanden – dus in 1672. Je zou dan meer willen weten, vooral omdat zo uitdrukkelijk wordt verteld dat hij deze kant op kwam om Spinoza te zien. Zou hij met dat leger meegekomen zijn? En zou hij echt tot bij Spinoza gekomen zijn? Spinoza zou weinig met hem hebben opgehad, volgens de schrijver van het volgend lemma, maar waar hij die informatie van heeft horen we niet?

Lees verder...

Zum ewigen Frieden? Niet met Spinoza

Wim Klever stuurde mij de column van Rob Wijnberg toe, waarbij onder het bijna-citaat in de kop de naam van Spinoza opvalt, niet met de voornaam die hijzelf gebruikte. Maar goed, daar staan z'n data weer eens vermeld. [Klik op de tekst om te vergroten]. Daarna volgt het commentaar van Wim Klever.

Lees verder...

Nogmaals Spinoza als economist

Voor de betekenis van Spinoza’s filosofie, niet alleen voor de psychologie (+psychotherapie),  de mind-body-filosofie en de neurowetenschappen, maar ook voor de economie, heb ik in dit weblog al enige malen aandacht gevraagd.

Het laatst n.a.v. van het boek van Wim Klever uit 1990: Zuivere economische wetenschap. Een ontwerp op basis van spinozistische beginselen (Boom, Meppel/Amsterdam, 1990).  

Eerder had ik de volgende verwante blogs:

Bonus-advies namens De la Court en Spinoza, 21 sept. 2009 Voor Spinozistische economie moet je naar Frankrijk, 14 augustus 2009 “Met de Hollandse Verlichting kijken naar de economische crisis” van 22 december 2008

Tot mijn verrassing ontdek ik vandaag een tweetal artikelen uit 2003 uit het tijdschrift Real-world economics review [“Formerly the post-autistic economics review, an emailed pdf economics journal with 11,156 subscribers from over 150 countries”] van Jorge Buzaglo (University of Gothenburg, Sweden), waarin hij de capabilities-benadering van Nobelprijswinnaar (1998) Amartya Sen voor de economische kant van de menselijke ontwikkeling, met de filosofie van Spinoza onderbouwt.

Daarmee vraagt hij aandacht voor wat hij vervolgens gaat noemen de Spinoza-Sen-benadering.

Lees verder...

Spinoza Never Made it to Esloev

Ik denk dat de naam van Spinoza in een komend nieuw kunstproject in het stadje Eslöv in Zweden alleen maar als lokkertje gebruikt wordt. Zoals ik al vaker op dit weblog heb laten zien: Spinoza is overal voor te gebruiken. Maar wie weet wordt in dit tweejaarlijks georganiseerde 'kunstonderzoeksproject' naar de onbekende geschiedenis van deze kleine stad Eslöv, onder de verzameltitel Eslöv By The Sea, dat stelt nu toe te zijn aan het onderwerp godsdienst en filosofie, tóch serieus een koppeling met Spinoza  gelegd?

Gisteren werd een video op YouTube geplaatst over dat komende kunstproject in het Zweedse plaatsje Eslöv. Vanmorgen is die video al 129 keer bekeken! Daar de tekst:

Part 5 in the project is coming up. It will be shown at the Eslöv Town Museum starting November 28. An epic art research project about the unknown history of the little town of Eslöv. The Art research project has now reached the subject of religion and philosophy. The subtitle this time is “Spinoza Never Made it to Eslöv”.

    Lees verder...

Italiaans Spinoza-jeugdboek

Spinoza van Giuseppe D'Ambrosio Angelillo

Het boek dat de Italiaanse schrijver-illustrator Giuseppe D'Ambrosio Angelillo (1956) in z'n eigen uitgeverij Acquaviva dit jaar uitgaf, is in z'n geheel bij books.google.com in te zien.
Het is getiteld: Spinoza se ne va in Terra Santa [Spinoza gaat hij naar het Heilig Land - cover van hier]
  

Bovenstaande illustratie uit dit boek, waarvan we 't origineel allen herkennen,  wilde ik graag naar dit weblog halen (vandaar deze annonce voor wie Italiaans lezen].

De hoofdpersonen van het verhaal zijn Joseph K. en zijn kat Nerino.

Lees verder...

Met korting inschrijven voor de Spinozadag bij de ASK

Inschrijven voor de Spinozadag die de Amsterdamse Spinoza Kring op zondagmiddag 22 november a.s in Paradiso organiseert met als thema "Spinoza en de Liefde", is vandaag bij de ASK opengesteld. Ik had al eerder gemeld dat Paradiso op 3 oktober de kaartverkoop via Ticket Service Nederland had opengesteld, maar een kaart kopen via dat ticketbureau kost bijna €5 afhandelingskosten. Inschrijven bij ASK geeft daarentegen een korting van €2. Bij elkaar toch een flink verschil.

Ik heb mij vandaag dus ingeschreven via het inschrijfformulier dat op de website van ASK is geplaatst. Daar ook meer informatie over programma, biografieën van de sprekers e.d.

Lees verder...

Abraham Wolf (1876 -1948) en zijn grote Spinozabibliotheek

Een enkele keer overkomt het me dat ik ‘verantwoordelijkheid’ voel om een blog op internet te brengen inzake iemand over wie verder niets of nauwelijks iets te vinden is. Zo iemand is Abraham Wolf. Hij was een groot fan van Spinoza en heeft aardig wat bijgedragen aan het verspreiden van de kennis over Spinoza. De aanleiding om meer over hem te weten te komen was de ontdekking van The Abraham Wolf Spinoza Collection at UCLA: a facsimile of the Menno Hertzberger Catalogue. [Zie meer aan het eind van dit blog]
Ik wilde meer te weten komen over die man. 

Na zijn dood bleek Wolf de grootste privé-collectie van werken van en over Benedictus de Spinoza te hebben nagelaten. Wolfs Spinozacollectie bevatte vele edities van Spinoza’s werken, maar ook een reconstructie van boeken die Spinoza zelf indertijd had bezeten.

Hij bracht de eerste vertaling van de Korte Verhandeling in het Engels en bood een dik boek met de oudste biografieën van Spinoza.

Maar een wikipedia-pagina heeft hij niet. Er is sowieso nergens op internet een biografie en/of bibliografie van hem te vinden. Het was niet eenvoudig om informatie bij elkaar te sprokkelen, maar na lang zoeken heb ik enige gegevens kunnen vinden die ik hier bijeenbreng.

 

Abraham Wolf werd op 29 mei 1876 in Konin, United Kingdom, geboren. Hij genoot zijn opleiding aan het University College London en St John's College Cambridge. Sinds 1899 gaf hij les aan de Filosofieafdeling van University College London. Na WO I, in 1919, werd een nieuwe Afdeling voor de Wetenschapsgeschiedenis gevormd o.l.v. Wolf. In 1922 werd hij professor of Logic & Scientific Method aan het UCL (tot 1941) en tevens Hoofd van de Afdeling Logica en Filosofie aan de London School of Economics and Political Science. Hij ging in 1941 met emeritaat. Tot 1944 bleef hij lid van de Senaat en van diverse raden van de University of London.

Lees verder...

De YouTube Spinoza

Een fascinerend fenomeen is dat van video-discussies die in Amerika met behulp van YouTube gevoerd worden. Al vaker heb ik delen van die - soms min of meer filosofische - discussies gevolgd, maar stopte daarmee weer, daar het je veel te veel tijd kan kosten. In Amerika zei ik - het fenomeen ben ik hier nog niet tegengekomen, terwijl we over precies dezelfde faciliteiten beschikken. 

Ik heb dit weekend getwijfeld of ik het wel zou doen, maar besloot vandaag voor één keer dit fenomeen in een blog mee te nemen. Vooral ook daar ik één jongeman ga voorstellen, een zeer zelfverzekerde denker, die op een of andere manier mij een indruk geeft van hoe Spinoza zich in deze tijd net zo zou kunnen hebben gedragen.

Het begint met de video Atheism or Impersonal God? (for Spinoza) op 9 oktober 2009 van Corey Anton, Associate Professor of Communication Studies at Grand Valley State University. Hij heeft al heel wat videopraatjes op YouTube gebracht - ook over Spinoza.

Lees verder...

Is Spinoza's Credo (in TTP H XIV) minimaal of maximaal?

In het boek De God van Spinoza, dat ik in het vorige blog besprak, heeft de schrijver Rinse Reeling Brouwer het uiteraard ook over de ‘universele’ geloofsbelijdenis die Spinoza in de TTP geeft en die hij aan de Schrift ontleende, maar die naar zijn mening universele geldigheid voor alle geloven heeft. Telkens als Reeling Brouwer het erover heeft noemt hij dit een ‘universele’ (en tegelijk minimale) geloofsbelijdenis (p. 18) of het minimum-credo (p. 175) of een minimaal-credo (p. 219). Hij noemt het nog vaker – ik heb niet alle bladzijden genoteerd. Nergens echter wijdt hij een beschouwing aan of en hoezo het een minimale geloofsbelijdenis kan worden genoemd.  

Wim Klever besteedt in zijn boek dat een jaar na dat van Rinse Brouwer verscheen, Definitie van het Christendom. Spinoza’s Tractatus theologico-politicus opnieuw vertaald en toegelicht hieraan wel aandacht (p. 254). In H 14 § 11 stelt Spinoza een lijst op van de dogmata van het universele geloof ofwel van de fundamentele punten van de bedoeling der Schrift [..] die hierop neerkomen: “dat er een hoogste wezen bestaat, dat rechtvaardigheid en naastenliefde bemint, wien allen ter wille van hun zaligheid dienen te gehoorzamen en die zij moeten aanbidden door het beoefenen van rechtvaardigheid en liefde tot de naaste. Aan de hand hiervan kunnen ze gemakkelijk allemaal worden afgeleid. Het zijn er derhalve geen andere dan de volgende (nulla praeter haec), namelijk:" (volgen de zeven artikelen - vert. Klever).

Lees verder...

Theoloog las Spinoza en vele Spinoza-geleerden

Rinse Reeling Brouwer: De God van Spinoza. Een theologische studie, Kok Kampen, 1998.

Zojuist heb ik dit interessante boek dichtgeklapt en geef er hier direct mijn indrukken over weer. Theoloog en universitair hoofddocent dogmageschiedenis en symboliek aan de Protestantse Theologische Universiteit Kampen, Rinse Reeling Brouwer, bezorgde mij met dit boek een spannend leesavontuur. Reeling Brouwer houdt zich in dit boek intensief met Spinoza bezig en vertelt (op blz 80) dat hij lange tijd predikant van de gemeente was waarvan de kerkeraad destijds de veroordeling van Koerbagh had geëist, en zegt dan: “Ik spreek uit, dat het nooit had mogen gebeuren en dat ik me er voor schaam.”  

Maar laat ik eerst vertellen waarom ik aan dit boek begon. Want vanzelfsprekend was dat niet. Er moeten uiteraard redenen zijn waarom je een boek wilt lezen. Eerste was uiteraard: het belooft over Spinoza te gaan. En wat Spinoza betreft ben ik zo ongeveer een omnivoor. Maar toch geldt dat je niet alles kunt eten, zoveel is er verschenen aan secundaire en zelfs tertiaire literatuur: boeken over boeken over boeken over Spinoza (ad infinitum…). Waar sommige  vreemde talen een hinderpaal kunnen zijn, krijgen boeken die in het Nederlands verschenen zijn een zekere voorrang. Maar dan nog – er moeten altijd bijkomende redenen zijn.

De recensie uit Trouw van 2 maart 1999 die bij despinoza.nl te vinden is, nodigde mij nog niet direct uit tot lezing. Maar deze zomer had de Ver. Het Spinozahuis de auteur uitgenodigd om op de zomercursus het lezen der brieven uit de Spinozacorrespondentie met theologische thema’s te begeleiden. Daar ontpopte zich voor mij een gedegen en enthousiaste kenner van Spinoza en de Spinozaliteratuur. Hier een Kampense theoloog die Spinoza serieus leek te nemen, hem eerst goed bestudeerde, alvorens kritiek op hem te hebben en dat zonder hem te verketteren. Enfin, nu wist ik: dat boek van hem uit 1998 wil ik lezen. En de afgelopen dagen heb ik dat gedaan. Zeer geboeid. Jan Greven mocht dan in zijn bespreking vinden dat ’t boek “hier en daar wat toegankelijker, en vooral minder in jargon [had] kunnen zijn.” Ik vond het een bijzonder prettig leesbaar boek, geschreven door iemand die zijn stof beheerst en weet hoe hij die, met af en toe verrassende ingangen, wil brengen. Ik kreeg pas moeite met het in mijn ogen wat zweverig exegetisch-theologisch wordende taalgebruik in het laatste hoofdstuk, waarheen hij inderdaad zijn theologisch oordeel had opgeschort.

Lees verder...

Aan 'Spinozaas Godtvergeeten rot' (ofwel spinozisten)

In het blog van gisteren liet ik weten dat het boek dat Spinoza-bestrijder François Halma in 1698 uitgaf [Het leven van B. de Spinoza, met eenige aanteekeningen over zyn bedryf, schriften, en gevoelens: door den heer Bayle, leeraar der wysbegeerte te Rotterdam (…).] door Google op internet is gebracht.  Ik ben erin gaan grasduinen en haal hier graag een paar citaten naar dit weblog.

Uit de Opdragt

Ik biede UL dan, geëerde Broederpaar, en geachte Vrienden dit bondige en doorkneede Werk aan, door 't pronk der Fransche Schryvers, in hunne taal, tegens 't rampzalig Ongodistendom, doch byzonderlykst tegens Spinoza opgestelt, en van my, zoo klaar en krachtig als 't doenlyk was, en d'Overnatuurkundige stoffe het lyden wilde, in d'onze overgebragt. Uwe liefde en hoogachting tot de Waarheit, en de geheimenissen der Goddelyke Openbaaring, die my altoos bleek, is hier toe een tweede prikkel geweest, en gaf my voor af verzekering, dat d'Opdragt en 't Werk van UL met genegentheit zoude ontfangen worden. De beruchte naam van Spinoza een Ongodist van belydenis, schrikke UL niet af, schoon hy hier op het voorhoofd word gezien. 't Levensverhaal van Godtloozen en Ongeloovigen, is zoo wel by de H. Schryvers geboekt dan dat van de Godtsdienstigen en Heiligen: want strekken de laatsten ten baak van navolging, d'eerste van voorbehoeding, en toezicht, op dat wy, naar * Paulus taal, niet in 't zelve oordeel van ongeloof zouden vallen.

Op p. 73 komen we de volgende opwekking tegen:

Spinozaas Godtvergeeten rot ,
Schryft nimmer weer van Wet of Godt,
Want uw bedrog ziet al de waereld,
Hoe gy 't vernist, of vals bepaereld. 

Op p. 167 blijkt hoeveel erger het Spinozistische gevaar is dan de aanvallen indertijd door Hertog Alva. De laatste kostte je je lichaam, maar de eerste je ziel!

Alleenlyk zeggen we, dat een waar Christen met geen minder reden yst voor den naam en de schriften van Spinoza, dan eertyds de Nederlanders voor den Hertog van Alba, en het vreeslyk geloofsonderzoek ; want zy weeten, uit den mond van hunnen Heer, dat de ligchaamsmoord niet met al is, in vergelyking van 't beschadigen der ziel; welk eerste alleen door de Spaansche wapenen kon bereikt worden daar die van d'Ongodisten zelfs voor de ziel vergiftig en verderflyk zyn.

Indien dan iemant vraagt, wat meerder is te vreezen ,
Duc d’Albaas wapenkreet,
of 't Spinozistendom;
 Der laatsten moordgeweer zal doodelyker weesen,
Dan 't bloedig Slagzwaerd van des Hartogs oorlogsdrom.

Lees verder...

F. Halma's vertaling van Pierre Bayle's levensschets van Spinoza op internet

De initiatiefnemer(s) van de website "Verboden, vergeten, verketterde, verminkte en doodgezwegen Boeken en Geschriften" doen ijverig hun best om vertalingen te maken, of bestaande oude vertalingen door te geven van interessante vroegere teksten.

Er is daarbij geen wetenschappelijke oriëntering meegegeven, zoals wel bij die andere site die teksten digitaliseert: de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, DBNL.

Zo wordt sinds kort een tekst aangeboden: PIERRE BAYLE. HET LEVEN VAN BENEDIKTUS DE SPINOZA.

Dat blijkt een oude, zeventiende eeuwse tekst, maar welke dat is, staat er niet bij. Het moet dus wel gaan om de vertaling die de Utrechtse drukker François Halma in 1698 uitgaf: Het leven van B. de Spinoza, met eenige aanteekeningen over zyn bedryf, schriften, en gevoelens: door den heer Bayle, leeraar der wysbegeerte te Rotterdam (…).

Daarvan dus alleen het levensbericht dat eindigt met:

Lees verder...

Over de liefde bij Spinoza en Schopenhauer

Met het oog op de Spinozadag die de ASK volgende maand organiseert over de liefde bij Spinoza (zie hier en hier op dit weblog), neem ik in dit blog een tekst over van Fritz Mauthner: zijn lemma ‘Liebe” in zijn Wörterbuch der Philosophie [Leipzig 21923, Band 2, S. 294-298], waarin hij over het begrip ‘liefde’ bij Spinoza en Schopenhauer schrijft. Ik heb al eerder in een blog erop gewezen dat Mauthner in 1921 een interessante tekst over Spinoza schreef, een tekst die onlangs in het Nederlands is vertaald (zie hier).

Mauthner begint bij Schopenhauer en laat zien: “Der unheilige Schopenhauer verspottet den heiligen Spinoza.” Enfin het leek mij aardig deze tekst, die gedigitaliseerd staat bij Zeno.org hier door te geven.

 

Liebe

Die Gemeinsprache unterscheidet gut zwischen der Befriedigung oder Ausübung des Geschlechtstriebes und dem seit etwa 700 Jahren zu unvergleichlichem Ansehen gelangten Begriffe Liebe, der ein Gefühl ausdrücken will, das trotz aller Beziehungen zum Geschlechtsgenuß geistiger Art ist; die ganz ordinäre Umgangssprache unterscheidet da viel besser als die Philosophen, die sich herbeigelassen haben, die Liebe zu definieren. Und auch die Alten, bei denen von Liebe noch nicht soviel die Rede war wie bei uns, nicht in Romanen und Dramen, auch nicht so heuchlerisch bei Eheschließungen, unterschieden dennoch recht gut wenigstens zwischen dem Wollustgefühl und den geistigen oder ästhetischen Begleitgefühlen. Man lese doch Plutarchs Essay über die Liebe; der personifizierende Grieche unterscheidet (die lateinischen Namen sind uns vertrauter) scharf zwischen Venus und Amor.

Lees verder...

Video's met Miriam van Reijen op 't Bijlmer Spinoza Festival

Kijk, dit vind ik nou erg leuk. Een paar weken geleden plaatste iemand die zich SpinozaNL noemt, op YouTube een video met een impressie van een dag tijdens het Bijlmer Spinoza Festival. Het was de dag (14 juni 2009) waarop Miriam van Reijen een lezing hield met de titel: SPINOZA OVER DE PASSIES: LIJDEN OF LEIDEN? [zie de tekst van die lezing hier].

Ik schreef toen in mijn blog waarin ik de video opnam: "De muziek ["Monster's Balls"] lijkt voor 'SpinozaNL' belangrijker dan de lezing, waarvan je enige flarden hoort. Maar een aardige impressie is het."

En verdraaid, laat nu eergisteren diezelfde SpinozaNL twee video's hebben geplaatst met een uitvoerige weergave van het praatje dat Miriam van Reijen daar hield. Je kunt zien dat zij voor zo'n klus haar handen niet omdraait, zelfs niet in de openlucht en met mensen die door 't beeld lopen (wie krijgen ook Thomas Hirschhorn in beeld - en Theo van der Werf). Miriam zit zo diep in de materie en heeft haar boodschap ook als docente al zovaak gebracht, dat ze het heel vaardig doet. Goed beeld - goed geluid - goed verhaal.

Lees verder...

Spinoza's ban weer 'in het nieuws'

Dagblad Trouw heeft weer een groot opgemaakt artikel over Spinoza. Met - alsof het groot nieuws is - op de voorpagina: Eerherstel voor Spinoza? Geen Sprake van. In het katern 'de Verdieping': Opperrabijn: Spinoza's ban blijft bestaan. Zie ook hier op Trouws website en hier op de website van journaliste Lolanda Breur.

Installatie van  Binyomin Jacobs (met grijze baard)  als opperrabbijn van het Interprovinciaal Opperrabbinaat, Arnhem,  22 februari 2009Een duidelijke aanleiding is er niet - de krant bedacht het onderwerp. Of zou Odette Vlessing haar 'historisch onderzoek' weer eens onder de aandacht hebben willen brengen? 

Voor wie zou die ban - als dat al zou kunnen - moeten worden opgeheven? Voor Spinoza had het geen belang - hij had zich al vrij gemaakt van het joods-kerkelijke gedachtegoed en liet zich aan de ban niets gelegen liggen. Je kunt zelfs denken, zoals een Amerikaanse rabbijn, menend dat hij er nog vrijer door werd, zei: "de ban is het beste dat Spinoza kon overkomen". (Alan Nadler)
Spinozisten interesseert het ook niet echt; hooguit is het een bron voor nader onderzoek en speculatie. De enigen voor wie het betekenis zou kúnnen hebben zijn gelovige en orthodoxie-trouwe joden. Dan kunnen ook zij op school wat les krijgen in Spinoza's filosofie en er baat bij hebben, zoals zovele seculiere joden al studie maakten van Spinoza.

Maar dat zal niet gebeuren, daar de orthodoxen niet van gedachten zijn veranderd. Zoals opperrabbijn Jacobs het zegt: „Hij heeft zijn denkbeelden toch nooit bijgesteld?” Wel, hijzelf duidelijk ook niet.

Lees verder...

Boek van De Dijn op komst: Spinoza, de doornen en de roos

Spinoza, de doornen en de roos

Deze maand verschijnt het eerste Nederlandstalige boek van Herman de Dijn over Spinoza - 
Spinoza, de doornen en de roos. Uitgeverij Pelckmans Klement, Kapellen, ca. 192 blz. ISBN 9789086870547, oktober 2009, prijs ca. € 19,95

De uitgever laat lezen:

Spinoza's embleem, een roos met doornen, is er een dat in verschillende opzichten op zijn filosofie van toepassing is. Op het eerste gezicht lijkt deze filosofie een hard en meedogenloos denken dat alleen maar een negatieve boodschap bevat, die alle traditionele menselijke verwachtingen als illusies ontmaskert. En toch pretendeert datzelfde denken een heilsweg te kunnen aanduiden en ontwikkelde Spinoza een theorie van 'de beste staat'. De heilsboodschap van Spinoza, de roos, lijkt alleen inzichtelijk voor wie bereid is de 'doornen' te trotseren en de harde, steile weg van ingewikkelde 'geometrische' bewijsvoeringen te bewandelen.

Het beeld van de doornen en de roos kan ook in verband worden gebracht met het opmerkelijke fenomeen - duidelijk door Spinoza naar voren gebracht - dat te midden van de genadeloze natuur niet alleen menselijk floreren mogelijk is, maar zelfs voor sommigen de 'gelukzaligheid' van een intuïtieve kennis en een intellectuele liefde tot de God-Natuur. Het is alsof in die gelukzaligheid een ultieme, blije en verrukte aanvaarding van de harde waarheid mogelijk is. Een soort verzoening van de doornen en de roos?

Voor het eerst schreef Herman De Dijn, internationaal befaamd Spinoza-kenner, een Nederlandstalig boek over zijn grote inspiratiebron. Een prachtige monografie waarin alle onderdelen van Spinoza's oeuvre, inclusief zijn methodologie, godsdienstfilosofie en politieke filosofie, aan bod komen en waarin bovendien de onverminderde actualiteit van zijn denken op overtuigende wijze wordt aangetoond. Een boek dat zich kan meten met de beste Spinoza-interpretaties ter wereld en daarmee ook in een permanente staat van discussie verkeert.

Het langverwachte Nederlandstalige boek van Herman De Dijn over Spinoza. Niet alleen voor doorgewinterde spinozisten, maar voor ieder die op diepgaande èn onderhoudende wijze wil kennismaken met het denken van Nederlands grootste filosoof.

Lees verder...

Spinoza en de liefde - ter viering van zijn 377e geboortedag

Vanaf vandaag zijn de kaarten voor de Spinozadag in Paradiso op 22 november a.s. in de voorverkoop. [Zie hier bij Paradiso en hier en hier eerder op dit weblog]

Deze dag wordt georganiseerd door de Amsterdamse Spinoza Kring (ASK).

Lees verder...

Een literatuuroverzicht: Spinoza vandaag

Af en toe ga ik eens bij scribd.com kijken of er nog interessante nieuwe bestanden geüpload zijn, die over Spinoza gaan. Veel wordt er illegaal heengebracht, zodat het eigenlijk niet netjes is dat dan weer te downloaden. Maar ja, als je niet een heel instituut achter je hebt staan dat je kosten draagt, is het uiteraard verleidelijk om dan maar eens gratis een boek of artikel van internet te helen.

Vaak ben je te laat. Dan is een werk alweer weggehaald, daar de uitgever of auteur bij scribd.com protesteerde. Zo heeft het boek Spinoza van Della Rocca er een poosje op gestaan, maar dat is alweer weg. De link naar het weer verdwenen bestand blijft wél staan, zodat je weet wat je gemist hebt.

Vandaag heb ik weer wat in die vijver gevist en wat kleinere visjes bovengehaald - geen boek. Eén van die vangsten signaleer ik hier, daar het voor spinozisten die de ontwikkelingen in de Spinozawereld enigszins willen bijhouden een aardig overzicht biedt. Ik raad de geïnteresseerde aan snel te zijn, want Routledge, de uitgever van het tijdschrift, Intellectual History Review, gaat misschien in verweer om het weer te laten verwijderen.

Lees verder...

Wittgensteins inspiratiebron

Bekijk de afbeelding op ware grootte

 

Een kort blog, alleen maar om een fraaie zin vast te houden waarmee Bert Keizer vandaag zijn column in Trouw afsloot. Hij citeerde deze zin van Wittgenstein:

"het beste beeld van de menselijke ziel is het menselijk lichaam."

Wij hebben een vermoeden wie Wittgensteins inspiratiebron was.

Sub specie aeternitatis

Van de uitdrukking de dingen “sub specie aeternitatis considerare”, vanuit het gezichtspunt van de eeuwigheid beschouwen, of, iets korter door de bocht, de dingen als eeuwig begrijpen, is velen bekend dat die van Spinoza afkomstig is. Type die drie woorden maar eens in Google in en zie daarbij veelvuldig de naam van Spinoza voorbij komen. De uitdrukking deed het goed bij de Duitse Romantici en ook bij Wittgenstein; en hij lijkt het nog altijd goed te doen, soms zelfs een soort pasmunt geworden te zijn, hoewel hij blijkbaar niet altijd goed wordt begrepen.

Deels op dit weblog, deels via de e-mail, heeft een discussie plaats gevonden tussen Wim Klever en mij over de beste vertaling van de stelling aan het hoofd van dit weblog. En onlangs bracht Klever via de website bij dit weblog een tekst uit over: De eeuwigheid der dingen, waarin hij laat zien hoe Flavius Josephus, Uriel da Costa en Spinoza alledrie de “eeuwigheid van het tijdelijke [erkennen] overeenkomstig het inzicht van onze eenheid met de hele natuur.” Zoals Spinoza het ziet: wij en de dingen zijn als modi van het Oneindige, het Oneindige/zus of het Oneindige/zo, onveranderlijk en onvergankelijk. Ik noteer daarbij: in onze existentie vergankelijk, in onze essentie onvergankelijk.

Lees verder...

Peter Middendorp bezocht Spinoza's 'graf'

De pretentieuze en enigszins ijdele Peter Middendorp schreef o.a. Lange Poten. Een jaar lang vreemdeling in Den Haag. Hij bundelde er zijn columns in die hij schreef voor het gratis dagblad De Pers.
Zijn contract werd verlengd, zodat hij nog steeds een column heeft over Haagse zaken in De Pers.

Vandaag draagt zijn column de titel: Graf.

Hij bracht een bezoek aan ‘het graf’ van Spinoza achter de Nieuwe Kerk in Den Haag. Hij had even niets te doen, dus deed hij dit maar.

Lees hier* hoeveel iemand, via wat hij van horen zeggen over Spinoza heeft opgestoken, aan foute informatie en onzin in een kort stukje kan steken.
*) De Pers is  intussen opgedoekt, maar het stukje is nog wel hier te vinden (althans op 5 mei 2015 was dat het geval).**)

Lees verder...