Nader nieuws over de International Conference 'Galileo & Spinoza'

Al enige malen gaf ik op verzoek van Filip Buyse op dit weblog aandacht aan de komende  Internationale Conferentie“Galileo & Spinoza” die hij organiseert op
12 & 19 dec. 2009 aan de Sorbonne te Parijs.

op 1 januari 2009 de aankondiging van zijn voornemen om dit jaar in Parijs een studiedag over “Spinoza en Galilei” te organiseren.

op 8 juni 2009 de verdere uitwerking van het programma

op 19 juli 2009 over de wijziging van de data van het colloquium

Dit weekend e-mailde Filip me een update van het programma en schreef:  De titels liggen ondertussen zo goed als vast.
Wat de lezing over optica betreft is er een verandering opgetreden. De Nederlander Rienk Vermij komt in de plaats van Burnett en zijn medewerkers. Er zullen waarschijnlijk nog twee sprekers bijkomen die nu nog in vakantie zijn en bijgevolg nog niet hebben bevestigd.

Zie hierna het programma zoals het er nu uitziet.

Lees verder...

'Spinoza. Filosoof van de blijheid' geVelterd

Johan VelterJohan Velter, werkzaam bij de Openbare Bibliotheek Gent, ondermeer als IT-verantwoordelijke, is vooral bekend als uitgever te Gent van bibliofiele edities en organisator van DRUKsel, een van 1998 tot 2006 gehouden internationale beurs van aparte boekenmakers, bibliofiele drukkers en kleine uitgevers. Hij was Juryvoorzitter voor de Plantin-Moretusprijs voor de best verzorgde boeken van 2004. En voorts is hij bekend van zijn poëziebesprekingen in De Poëziekrant (zie hier en hier voorbeelden van zijn korte, maar soms prikkelende recensies). Op zijn blog maakte hij vorig jaar brandhout van een nummer van het tijdschrift Yang. O.a. Koen van Baelen kreeg er als recensent van Rüdiger Safranski's Romantik flink van langs. Die riposteerde:  "U bent een rancuneus ventje, heer Velter. Dit stukje heeft natuurlijk alles te maken met het feit dat de redactie van De Leeswolf een tijdje geleden heeft beslist om uw recensies niet meer te publiceren. Dat de hoofdredacteur mij de opdracht gaf om u mee te delen dat uw slordig geschreven, warrige, tendentieuze en slecht beargumenteerde teksten niet meer door de beugel konden, moet ik nu bekopen. U rook uw kans. Maar onder de indruk van uw kritiek ben ik geenszins. Uw vileine stukje is een apert geval van kwade wil, vooringenomenheid en bewuste misreading, het haalt zijn scherpte uit de onwil om te lezen wat er staat en creëert een vals beeld van de strekking van mijn stuk. "
Dit gaf daar nog een hele discussie.
Ook kreeg hij van Marc Reugebrinks lik op stuk in een blog: Veld-Velter-Veldst, over Johan Velter "wiens […] site een voor mij onverwachte, zodanig hoge zuurtegraad heeft dat het hem als medewerker van de Gentse bibliotheek bijna tot een gevaar voor de aanwezige collectie maakt."

Waarom rakel ik dit op? Het enigszins recalcitrante ehh... noem het Velteren, lijkt me nuttige achtergrond bij het beoordelen van zijn recensie van het boekje Spinoza. Filosoof van de blijheid (Tinneke Beeckman, red.) dat ikzelf op dit weblog behoorlijk enthousiast besprak. Onze waarderingen staan precies haaks op elkaar. Hij maakt eerst en vooral zijkerige opmerkingen over de vormgeving* en blijkt vervolgens er niets van te moeten hebben dat Tinneke Beeckman vanuit een boeddhistische meditatie over Spinoza schrijft. Hij heeft ergens opgevangen dat het denken van Spinoza 'een contextueel denken' is (alsof dat iets bijzonders is) en dan moet iemand niet met boeddhisme komen aanzetten - zo simpel lijkt dat.  Lees verder...

Stop met het bijzonder onderwijs. Spinoza ingezet in de Islam-discussie

Was ik even een weekendje van huis, blijkt zich op mijn weblog een hele discussie ontwikkeld te hebben, waarbij de vraag werd gesteld, waar de webmaster dan wel bleef met zijn duit in 't zakje. Maar, veel belangrijker, blijkt in NRC Handelsblad van gisteren, zaterdag 29 augustus een samenvatting te hebben gestaan van een stuk dat Wim Klever had ingezonden in het kader van het Tariq Ramadan-debat en dat in z'n geheel werd geplaatst in de speciale websitehoek "expertdiscussies".

Met goed gevoel voor dé nieuwswaarde van dat stuk heeft de redactie een samenvatting in de krant geplaatst onder de kop Schaf artikel 23 af. Als u op onderstaand knipsel klikt verschijnt het groter.

Aan het eind ziet u dat het hele stuk is geplaatst onder nrc.nl/expert
en ook daar heeft de redactie, waar Klever de titel meegaf "Ramadan versus Wilders" het stuk aangescherpt door er de titel boven te zetten: Wilders, maak van afschaffing bijzonder onderwijs programmapunt nummer 1
Moslims hebben nogal eens de neiging om met een beroep op hun heilige Koran te tornen aan rechtsbeginselen. Daarom moet godsdienst tot het privédomein teruggebracht worden. Bijzonder onderwijs, met name de Islamitische tak, belet dat.
Door Wim Klever

Hierna plaats ik deze tekst, zoals ik hem van Klever ontving. Dan is te zien dat de NRC de hele tekst plaatste en alleen 2x aan de naam van Ramadan zijn voornaam Tariq toevoegde.

Lees verder...

Jhr dr. Bernard H.C.K. van der Wijck (1836-1925) en Spinoza

[Eerder droeg dit blog de titel: Waarheen leidt de idee van de tweede soort? Op 10 sept. gaf ik het de nieuwe en betere titel] 

Sinds ik het stuk Spinozabespiegelingen gelezen heb uit De Gids van 1900 [op DBNL te vinden], geschreven door Jhr. dr. B.H.C.K. van der Wijck (1836-1925), houd het me bezig.

Het is een lang stuk. In De Gids besloeg het 23 bladzijden (ik heb het in gewijzigde opmaak met kleinere letter naar 9 prints terug kunnen brengen). Ik vond het aangenaam om te lezen. Het is duidelijk dat een deskundig filosoof aan het woord is die zich het gedachtegoed van Spinoza zeer heeft eigengemaakt.

Van der Wijck studeerde en promoveerde in de letteren, werd in 1863 hoogleraar te Groningen en volgde Opzoomer te Utrecht op 16 sept. 1890 als hoogleraar in de wijsbegeerte op. Zijn inwijdingsrede als hoogleraar ging Over het ontstaan en de beteekenis van wetenschap en wijsbegeerte, (Groningen, 1864). Hij schreef onder meer: Mr. Johannes Kinker, (Groningen, 1864); Voltaire, (Amsterdam. 1868); Onderscheid tusschen goed en kwaad, (Amsterdam. 1868), De wijsbegeerte der ervaring, (Groningen, 1871). Hij publiceerde verder in Theologisch Tijdschrift, De Tijdspiegel, De Gids, enz. [van hier]

In het artikel geeft hij een inleiding op Spinoza’s Godsidee. Overigens: “De vraag komt niet meer te pas of men vóór dan wel tegen Spinoza is. Hij is een historische figuur. Hij vormt een onmisbaren schakel in de geschiedenis der geestelijke ontwikkeling van ons geslacht.”

Lees verder...

Spinoza hoort niet thuis bij Early Modern Science and Mathematics?

In de 17e eeuw was (natuur)wetenschap nog niet losgemaakt van filosofie. De ontdekking en ontwikkeling van de mathematisering had niet alleen plaats in de natuurfilosofie in strikte zin (wat later dus natuurwetenschap werd), maar in filosofie in bredere zin.

Spinoza’s Ethica Ordine Geometrico demonstrata is wel het meest bekende voorbeeld van het 17e eeuwse geloof in de betrouwbaarheid en zekerheid van mathematica voor het ontwikkelen en bereiken van goede, klare en adequate wetenschappelijke resultaten. Gebruik maken van de mathematische methoden was één van de mathematiseringen van disciplines zoals ze in die eeuw ontstonden. Mathematica werd als een vorm van kennis gezien, met name vanwege de zekerheid van de bewijsvoering. Naast Hobbes, Descartes, Leibniz en Malebranche was ook Spinoza een van de grote filosofen uit die eeuw die diepgaand beïnvloed waren door de mathematica.

Herman de Dijn wijst er in zijn The Way to Wisdom op: "In the appendix to Ethics 1, Spinoza will say that the standard of truth might forever have escaped mankind if mathematics had not been invented, which "is concerned not with ends, but only with the essences and properties of figures."" (p. 129) 

Behalve het intensief gebruiken van de axiomatische methode, heeft Spinoza zich ook bezig gehouden met nadenken over mathematische kwesties: als oneindigheid, getallenleer, waarschijnlijkheid e.d.

Lees verder...

Excursie 'In de voetsporen van Spinoza' - er is nog plaats. Doen!

Als u belangstelling heeft, maar nog aarzelt: geef u snel op - nu het nog kan. Aanstaande zondag is de tweede en laatste excursiedag naar Spinoza-locaties o.l.v. de deskundige en gedreven Jossi Efrat (links).

Lees hoe dit weblog er enthousiast verslag van deed. Zie hier het programmaDe kosten bedragen slechts € 15.-  p.p., dit is incl. entreegeld bij de Portugese synagoge.

Aanmeldingen: Jossi Efrat, tel. 06 16 13 02 63,  jossiefrat@gmail.com

Lees verder...

Spinoza in 'Filosofie in een notendop'

Zie Spinoza daar linksonder op de cover van dit boekje met om zich heen vele andere filosofen, die naar hem luisteren of naar wie hij luistert. Hij leest voor of hij schrijft.

Ik las dit boekje dat Jan Bor schreef: Filosofie in een notendop, Uitg. Bert Bakker, 2009, ISBN: 9789035127449 | € 9.95

Dit is een werkelijk verbluffende inleiding in zowel oosterse als westerse filosofie. Knap zo’n boeiend kort overzicht!

Jan Bor is er in geslaagd een eigenlijk onmogelijke opgave redelijk goed te volbrengen. Een overzicht van zoveel eeuwen filosofie, zowel die van het westen als van het oosten, in zo’n kort bestek vraagt keuzes. Vele filosofen komen dus helemaal niet aan bod – alleen de grootste denkers. Maar het boekje is veel meer dan een korte opsomming van hoofdlijnen van hun denken (dat is het ook), want daaroverheen vertelt het een verhaal (‘een narratief’). Jan Bor weet interessante uitzichten te bieden op waar het in de filosofie in hoofdlijnen om ging en gaat. Hoe er een sterke samenhang is tussen het denken en de structuur van de diverse talen. En hoe er een verschuiving waarneembaar is van het denken in ‘dat wat blijft’ (het substantie-denken) naar het dynamische en dat wat verandert (proces-denken). Tot mijn verrassing staat volgens Bor Leibniz aan het begin van het moderne procesdenken – om meer van te willen weten; dat zoeken we op…

Lees verder...

Een brief op z'n 17e eeuws hier op z'n 20e eeuws publiek gemaakt

Uit een e-mailtje van Wim Klever: 

"Bijgevoegd is een acht volle pagina's lange brief, die ik schreef aan Paolo Cristofolini n.a.v. een buitengewoon interessant boek van hem. De brief is opgesteld als die van Spinoza zelf aan zijn correspondenten, d.w.z. in principe ook bestemd voor anderen dan de adressaat. Ik ga diep in op een aantal kwesties en neem ook geen blad voor mijn mond wanneer ik kritiek uitoefen [...]."

L'uomo libero.L'eresia spinozista alle radici dell'Europa moderna

 

Dit stuk is vandaag als pdf met een iets ruimere regelafstand, waardoor het 10 pagina's telt, op benedictusdespinoza.nl geplaatst.

Het is een zeer boeiende brief, waarin Klever vele thema's aansnijdt, waarmee hij zich heeft bezig gehouden en die hem na aan het hart blijven liggen.

Lees verder...

Nog eens naar de Joodse Begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel

In het blog "Spinoza in een dag. Excursie deel 2. Ouderkerk a/d Amstel" had ik geen foto opgenomen van een met een afbeelding versierde grafsteen op de Joodse Begraafplaats Beth Haim aldaar.

Adrie Hoogendoorn stelde me voor alsnog dergelijke foto's mee te nemen. Arno van Zuylen, deelnemer aan de excursie, had daarvan foto's gemaakt, wist hij. Arno stond toe ze hier op te nemen.

Het bijzondere daarvan is, aldus Hoogendoorn, dat ze afbeeldingen vertonen, met name van Bijbelse taferelen, terwijl de beeldcultuur bij de joden verboden is. Het is een kenmerk van de hybride cultuur van de marranen. 

Lees verder...

Affaire Tariq Ramadan voer voor Spinozistische analyse

Ik ga me in dit blog niet echt mengen in de discussie en vooral de "affaire", ontstaan rond het ontslag van Tariq Ramadan als integratie-adviseur van de gemeente Rotterdam, terwijl ook de Erasmus Universiteit de moslimfilosoof en islamoloog uit het gasthoogleraarschap zette.
Ik heb al jaren de overgevoelige wantrouwig-kritische publicaties over Ramadam gevolgd en mij bijvoorbeeld verbaasd dat hem gespletenheid verweten werd, terwijl je niet anders kunt verwachten dan dat een intellectueel die zowel gehoord wil worden door matig geïnteresseerden, orthodoxen en fundamentalistische moslims enerzijds en westerse, soms zeer Wilderiaans aangeslagen critici anderzijds, niet bij allen met hetzelfde verhaal kan komen - je uitleg zal telkens naar 'doelgroep' anders moeten luiden.

Een paar dagen geleden hadden de Iraanse vluchtelingen Halleh Ghorashi, bijzonder hoogleraar integratie VU, en Shervin Nekuee, socioloog en schrijver, beiden geboren in Iran, een artikel in Trouw dat mede ondertekend was door Farhad Golyardi, publicist en redacteur Eutopia, Behnam Taebi, docent TU Delft en Peyman Jafari, politicoloog en bestuurslid Internationale Socialisten.

De kop luidde: Ramadan is kapotgemaakt - Moslim-ideoloog Tariq Ramadan is door islamcritici net zo lang aangevallen tot zijn positie onhoudbaar werd.
Dit was te meer pikant daar Ramadan verweten werd medewerking te hebben verleend aan een Engelstalige, door het Iraanse regime ondersteunde radiozender Press TV. Zie hier dit artikel, waarop notabene 175 reacties werden gegeven - aanwijzing voor de gevoeligheid van een affaire.

Lees verder...

Spinoza in een dag. Excursie deel 4. Den Haag

Na Rijnsburg (zie vorige blog) ging het naar Den Haag, waar we tegen 17:30 uur aankwamen. Daar de hekken rond de Nieuwe Kerk om 18:00 uur dicht gaan, gingen we dus eerst naar het graf van Spinoza. Althans naar het herdenkingsmonument (want zijn resten liggen er niet, dus een graf is het niet echt) achter de Nieuwe Kerk (die overigens ook geen kerk meer is).

Lees verder...

Spinoza in een dag. Excursie deel 3. Rijnsburg

Na het bezoek aan de oude joodse begraafplaats in Ouderkerk a/d Amstel (zie vorige blog) volgden we Spinoza in zijn voetsporen naar Rijsnburg. Om twee redenen is overigens de aanduiding 'voetsporen' niet geheel terecht. Spinoza trok er waarschijnlijk per trekschuit heen en wij deden het met de auto.

 Kees Bruijnes schrijft:

Spinoza en Einstein

Zonder verdere stops rijden we naar Rijnsburg, ten westen van Leiden en betreden het Spinozahuisje. We worden welkom geheten door de secretaris van de Spinozavereniging himself, Theo van der Werf . Hij laat ons het huisje zien van binnen en van buiten. Omdat het huisje volop in restauratie ligt worden er allerlei verborgen ruimten en luikjes en deuren zichtbaar. Ook toont Theo ons het gastenboek met daarin de namen van David ben Goerion, Albert Einstein en nog vele anderen. Als men ergens in Nederland nog iets kan voelen van de sfeer van de Filosoof en van de sfeer waarin ie zijn gedachten moet hebben uitgewerkt en op schrift gesteld, dan is het wel in dit kleine sympathieke huisje.

Kees Bruijnes

 

 

 

 

 

Lees verder...

Spinoza in een dag. Excursie deel 2. Ouderkerk a/d Amstel

Na de rondleiding door de Spinozalocaties in Amsterdam (zie het vorige blog) gingen we per auto, waar dat mogelijk was over de fraaie weg langs de Amstel, naar Ouderkerk a/d Amstel, waar op de oude joodse begraafplaats beide ouders van Spinoza begraven liggen.

 Heel mooie omgeving - alles nog op menselijke maat...
Aan de overzijde van deze zijarm van de Amstel de oude joodse begraafplaats. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het onlangs gerestaureerde lijkenhuis.

Lees verder...

Spinoza in een dag. Excursie deel 1. Amsterdam

Gisteren nam ik samen met een aantal geïnteresseerden deel aan de excursie "in de voetsporen van Spinoza", die Jossi Efrat had georganiseerd (zie de aankondiging daarvan hier eerder op dit weblog). Meteen hier kan ik al laten weten dat alle deelnemers buitengewoon enthousiast waren over wat Jossi hen had voorbereid. A.s. zondag, 30 augustus, is een 2e en wellicht laatste excursie. Ieder die mogelijk belangstelling heeft, raad ik ernstig aan hiervoor in te schrijven; er is nog plaats!

We verzamelden bij de Portugese Synagoge. Niet dat Spinoza hiermee iets van doen had: hij had al jarenlang niets meer met de joodse gemeenschap van doen. Maar wellicht heeft Spinoza dit gebouw, dat van zo groot belang was voor de Sefardische joden die het lieten bouwen van 1672 tot 1675, nog wel gezien. 

Jossi (staand) gaf de groep hier veel uitleg.

Lees verder...

Pierre Bayle (1647 - 1706) - was hij nou voor of tegen Spinoza?

[Op deze illustratie lijkt Pierre Bayle wel erg veel op Spinoza. Misschien is dat een hint? Verderop komt u tegen dat Spinoza voor Bayle misschien wel als alter ego fungeerde...]Pierre Bayle Spinoza's Look alike?
Aanleiding voor dit blog is het feit dat er een paar maanden geleden weer een nieuw boek over hem verscheen, waarover zodadelijk meer, en tevens om te melden dat sinds kort op
verbodengeschriften.nl de vier bladzijden beslaande inleiding te lezen is van de Nederlandse vertaling van Pierre Bayle’s Encyclopedie-artikel over Spinoza die de Utrechtse uitgever Frans Halsma in 1698 als “Het leven van B. de Spinoza” op de markt bracht. Een aardig initiatief; alleen jammer dat de initiatiefnemers die belangrijke gegevens er niet bij vermelden. Hier het pdf-bestand.

De Franse theoloog en wijsgeer Pierre Bayle was vooral bekend van zijn Dictionnaire historique et critique uit 1697. Hij was de zoon van een hugenotenpredikant en studeerde bij de jezuïeten te Toulouse. Hij bekeerde zich in 1669 tot het katholicisme maar keerde al weer een jaar later tot het protestantisme terug. In 1681 vluchtte hij naar Nederland en werd hoogleraar aan de Illustere School van Rotterdam. Hij gaf er les in het Latijn; Nederlands leerde hij niet. Bayle schreef een groot aantal boeken. Ook richtte hij het populair-wetenschappelijke tijdschrift Nouvelles de la Republique des Lettres (1684-1687) waarmee hij specialistische kennis voor een breder publiek, voor wie Frans geen probleem vormde, Bekijk afbeelding groterpopulariseerde. En hij bracht, zoals al gememoreerd, in 1697 de Dictionnaire historique et critique uit, dat als zijn hoofdwerk geldt. Bayle pleitte voor religieuze tolerantie, verdedigde atheïsten en stond een strikte scheiding tussen geloof en wetenschap voor. In geloofszaken is zekerheid immers een illusie; alleen de rede kan bepalen wat waar is en niet.  In 1693 werd hij ontslagen door toedoen van zijn collega, de fanatieke calvinist Pierre Jurieu. Volgens de kerk zou “de jeught pericul lopen van misleijd te werden”.
History GalleryBayle geldt als
controversiële, maar invloedrijkste denker van de Vroege Verlichting en aanstoter tot de Verlichting. Voor hem stond moraal los van religie: een atheïst kan een goed burger en fatsoenlijk mens zijn, zelfs beter dan een christen; Bayle gaf vele voorbeelden van misdrijven van christenen. Hij was erg voorstander van de wereld te bezien via de ogen van anderen. Hij was een veellezer en een criticus, een scepticus en iemand die polemisch reageerde op anderen, geen bouwer van een sluitend filosofisch systeem.

Lees verder...

Behalve Spinoza-prijs nu ook Johannes Vermeer Prijs. Verschil moet er zijn en verschil is er

De Spinoza-premie of –prijs heeft een broertje gekregen in de Johannes Vermeer Prijs. Dit is een staatsprijs voor de kunst. Hij wordt dit jaar voor het eerst uitgereikt. Aan de staatsprijs hangt een geldbedrag van 100.000 euro. De prijs kan worden toegekend aan uitzonderlijk artistiek talent in alle disciplines: van dans tot design, van mode tot muziek en van schilderen tot schrijven.

Twee groten uit de Zeventiende Eeuw die hemelsbreed niet zover van elkaar woonden, maar elkaar hoogstwaarschijnlijk niet hebben gekend, leenden nu hun naam aan een grote Nederlandse prijs. Daarnaast bestaat al lang de Erasmusprijs (Praemium Erasmianum) die jaarlijks wordt toegekend aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd aan de cultuur in Europa.

Cultuurminister Ronald Plasterk (PvdA) die zelf ooit de Spinoza-prijs voor uitzonderlijke prestaties in de wetenschap won, wilde een vergelijkbare nationale prijs voor kunstenaars. Zo’n staatsprijs voor alle kunstvormen tegelijk bestond nog niet. Hij  heeft de prijs ingesteld om 'uitzonderlijk artistiek talent' te eren en stimuleren. De prijs bestaat, zoals gezegd, uit een bedrag van honderdduizend euro, vooral bedoeld om een speciaal project te realiseren. De jury bestond dit jaar overigens uit Victor Halberstadt, Maarten Asscher, Judith Belinfante, Jos de Pont en (altijd maar weer) Paul Schnabel.

De eerste Johannes Vermeer Prijs is door minister Plasterk toegekend aan Pierre Audi, artistiek directeur van De Nederlandse Opera en het Holland Festival. De jury roemt Audi voor zijn grensoverschrijdend producties.

Pierre Audi is geboren in Beiroet en opgegroeid in Parijs. Na een studie geschiedenis in Oxford begon hij het Almeida Theatre in het Britse Islington. Hij werd in 1988 benoemd tot artistiek directeur van De Nederlandse Opera.

Bekijk de afbeelding op ware grootteAudi krijgt de prijs op vrijdag 30 oktober in Het Prinsenhof in Delft, de stad van Vermeer, uitgereikt.

 

Lees verder...

Spinoza op de HOVO

[Gecorrigeerd blog: na opmerking HOVO Brabant toegevoegd]

Net als vorig jaar ben ik weer even nagegaan hoe het staat  met het aanbod aan Spinoza-cursussen bij het Hoger Onderwijs voor Ouderen. Zie hier bij HOVO Nederland alle HOVO's.

Bij 5 HOVO's, HOVO Den Haag, HOVO Rotterdam, HOVO Brabant, HOVO Twente en HOVO Utrecht, wordt zo'n cursus aangeboden. Ik geef hierna iets meer informatie, waarbij ik vooral de 'wervingstekst' interessant vind. Ook vorig jaar hadden vier (deels andere) HOVO's Spinoza in hun pakket.

HOVO Achterhoek en Liemers, HOVO TUDelft, HOVO Fryslân, HOVO Leiden en HOVO Limburg hebben geen Spinoza in hun cursusaanbod.

HOVO Amsterdam geeft een cursus: Kopstukken van de moderne filosofie. Aan de hand van Roger Scruton's Moderne filosofie – Van Descartes tot Wittgenstein, komen Descartes, Spinoza, Leibniz, Locke, Hume, Kant, Hegel, Schopenhauer, Nietzsche en Marx langs.

Bij HOVO Nijmegen geeft drs. N. Dieteren hoorcolleges inleiding in de moderne wijsbegeerte. Hij is van plan van Descartes meteen over te gaan op Locke en Hume. Spinoza wordt daar eenvoudig gewoon overgeslagen. [Hier]

Lees verder...

J.C. van Schagen (1891 - 1985) Spinozaische prozagedichten 'Narrenwijsheid'

Johan Christiaan Jacobus van Schagen, was schrijver, dichter en beeldend kunstenaar. Hij studeerde rechten te Utrecht en Amsterdam, promoveerde in 1920 op stellingen op het gebied der visserij. Van 1918 tot 1924 was hij werkzaam bij de visserij-inspectie te Den Haag en van 1924 tot 1942 bij die van Rotterdam. In 1942 werd Van Schagen ontslagen. Hij ging – hoewel al boven de 50 - studeren aan de Rotterdamse Academie voor Beeldende Kunst, waar hij zich bekwaamde in etsen, lithografie en schilderkunst. Sindsdien produceerde hij veel kunst. In 1953 verhuisde het gezin naar Maarssen aan de Vecht, waar Van Schagen schilderlessen genoot bij Willem van Leusden. Begin jaren vijftig trok hij met vrouw en kind naar Domburg, waar hij sindsdien woonde en werkte.

Van Schagen debuteerde in 1922 in De Stem met Narrenwijsheid (uitg. 1925), "prozagedichten die een door Spinoza beïnvloed pantheïsme tonen in een merkwaardige vermenging van nuchterheid en hooggestemdheid", volgens G.J. van Bork [zie DBNL]. Met die bundel had hij succes. Veel van zijn latere werk gaf hij in eigen beheer uit. Vanaf 1963 liet hij de Domburgse cahiers verschijnen, waarin hij zijn proza en dichtwerk publiceerde. In 1985 verscheen 'Wat dit blijfsel overbleef', het eerste deel van een driedelig Archief Van Schagen met poëzie, proza en brieven. De andere twee delen 'Ik doe niet meer mee' en 'Je moet het zwijgen', verschenen  in 1986 en 1987.

Lees verder...

Spinoza in Utrecht

Al enige malen was ik bij mijn internet-speuracties naar Spinoza langs de tekst gekomen uit 1896 (de 60e jaargang) van De Gids, die een bespreking wilde zijn van het boek van K.O. Meinsma dat datzelfde jaar was uitgekomen.

Meinsma's boek bleek meer de aanleiding te zijn voor de beschouwing, die wellicht daarom de aanduiding meekreeg: “Een aanteekening op”. Het door ene B. ondertekende stuk is te vinden bij de DBNL.

De titel van het stuk luidt: Spinoza in Utrecht. Een aanteekening op: Spinoza en zijn Kring. Historisch-Kritische studiën over Hollandsche vrijgeesten door K.O. Meinsma.

Wie is die B? vroeg ik mij af. Het moet wel een redacteur zijn.
In de verantwoording is te vinden dat de redactie toen bestond uit: W.G.C. BYVANCK, J.N. VAN HALL, A.G. VAN HAMEL, A.A.W. HUBRECHT en P.W.A. CORT VAN DER LINDEN.

Het stuk zal dus geschreven zijn door dr. W.G.C. Byvanck (1848-1925), bibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek (1895-1921), die tevens redacteur was van De Gids (1893-1905). Een van zijn andere functies was nog hoofdbestuurder van het Museum Meermanno-Westreenianum.

Boeken waren dus zijn vak. Lees verder...

Nico van Suchtelen (1878 - 1949) Spinozaliefhebber en -vertaler

 

Nicolaas Johannes (Nico) van Suchtelen was een Nederlands schrijver, dichter, vertaler en uitgever - een met de arbeidsbeweging sympathiserend jonkheer. Geïnteresseerden in Spinoza zullen hem vooral kennen als vertaler van de Ethica en van de Verhandeling over de zuivering des verstands. Als filosoof had hij een eigen omgang met het gedachtegoed van Spinoza. Nico van Suchtelen, "iemand die iets van de dichter en de wijsgeer in zijn schrijverschap verenigde", aldus Jan en Annie Romein-Verschoor.

Nico van Suchtelen was de zoon van Ferdinand Antonius van Suchtelen, commies eerste klasse bij de Telegrafie, en Josina Paulina Adriana Beversen. Op 26 maart 1902 trouwde hij met Carolina Jacoba van Hoogstraten, met wie hij twee dochters en drie zoons kreeg. Hij scheidde van haar op 10 juni 1921. Vervolgens trouwde hij op 11 augustus 1921 met Catharina Elisabeth van der Werff, met wie hij een dochter en twee zoons kreeg. Een van die zoons, Guido, is de meeste Spinozisten wel bekend als gedurende vele jaren secretaris van de Vereniging Het Spinozahuis (zie hier het blog over Guido).

Van Suchtelen studeerde natuurwetenschappen, sociologie en economie te Amsterdam, later psychologie en filosofie in Zürich en promoveerde in de staatswetenschappen. Van Suchtelen werkte enige tijd in Van Eedens kolonie Walden. Hij was medeoprichter in 1934 van het Frederik van Eeden-Genootschap.

In 1913 werd hij directie-secretaris van de Wereldbibliotheek, de in 1905 opgerichte progressief-culturele stichting van Leo Simons, van wie hij - vanaf 1925 - mededirecteur en opvolger werd - van 1930 tot 1948. Hij schreef romans, gedichten en verhandelingen en vertaalde onder andere Dante, Goethe, Spinoza, Shakespeare, Freud, Cavalcanti, Petrarca, Marcus Aurelius. Hij publiceerde meestal onder eigen naam, maar gebruikte ook wel het pseudoniem “Theo van Berkel”. Zijn verzamelde werk, uitgegeven door de Wereldbibliotheek omvat wel 12 delen.

Nico van Suchtelen was actief als bestuurslid van de Societas Spinozana en als lid van de redactie van het Spinozistisch bulletin (waarvan het eerste nummer verscheen in 1938).

Lees verder...

Gotthold Ephraim Lessing (1729 - 1781) over "einen zweiten Spinoza": Moses Mendelssohn (1729 - 1786)

Lessing, een Duits schrijver en dichter uit de Verlichting, wordt wel als de eerste moderne schrijver in de Duitse literatuur beschouwd. Hij wordt meestal omschreven als kampioen van de tolerantie en de vrijheid van denken, maar hij stond veel meer echte gelijkheid en evenwaardigheid voor tussen christen en joden, met respect voor elkaars verschillen. Emancipatie van de joden was niet alleen voor hen van belang, maar voor het hele land. Hij hield niet van de ‘digitalisering’ als het onderscheid tussen joden en Duitsers, alsof joden daar al geen deel van uitmaakten.

Bekijk de afbeelding van Lessing op ware grootteLessing was de zoon van een protestantse dominee. Van 1741 tot 1746 genoot hij onderwijs aan de vorstenschool St. Afra te Meißen. Vanaf 1746 studeerde hij te Leipzig theologie. Daar kwam hij in contact met theatervereniging Die Neubersche Truppe die in 1748 zijn eerste toneelstuk opvoerde, de komedie Der junge Gelehrte. Het werd een succes. In Wittenberg studeerde hij enige tijd, tot 1752, geneeskunde maar zijn hart lag bij de literatuur. Hij koos ervoor een onafhankelijk schrijver te worden. Hij had voordien reeds in Berlijn als vertaler en op een krantenredactie gewerkt, en schreef er in 1749 nog twee komedies. Hij raakte aldaar bevriend met de schrijver Friedrich Nicolai, met wie hij later een theoretisch werk over de literatuur uitgaf, Briefe, die neueste Litteratur betreffend; dit luidde een nieuwe stijlperiode in het Duitse classicisme in. Lessings opvattingen over de esthetiek van het theater omvatten zowel gevoelsmatige als morele dilemma's, een stelling die hij in zijn treurspelen verder uitspitte.

Bekijk de afbeelding van Mendelssohn op ware grootteTijdens zijn Berlijnse jaren kwam Lessing in contact met jonge joodse intellectuelen. In 1754 ontmoette hij Moses Mendelssohn. Dit werd het begin van een langdurige en diepe vriendschap. Lessing en Mendelssohn begonnen spoedig samen te werken. Om z'n wat verlegen vriend te bemoedigen regelde Lessing de uitgave van diens eerste werk, zijn Philosophische Gespräche (1755), die meteen Mendelssohns naam als nieuwe schrijver vestigde.

Lees verder...

Spinoza over de eeuwigheid der dingen

Publiceerde ik eergisteren op benedictusdespinoza.nl een tekst van Wim Klever, die hij vrijgaf op mijn verzoek, vandaag volgt een tekst die hijzelf graag geplaatst wil zien over 'de eeuwigheid der dingen'. Hij laat daarin zien wat deze wijze van spreken bij Spinoza betekent én hoe Spinoza hierin in een bepaalde traditie staat.
Ik raad iedereen dit interessante korte essay ter lezing aan.

In zijn stuk verwijst Klever naar het boek La città divisa. Flavio Giuseppe, Spinoza e i farisei van Omero Proietti, waarvan hij ook een scan van de cover bijsloot. Zo kan, misschien voor het eerst, een afbeelding van dit boek op internet worden gebracht. Het boek is kennelijk nog wel verkrijgbaar (google geeft meerdere hits), maar wordt steeds aangeboden met: "Imagine non disponibile."

 

Lees verder...

Paul Hazard's boeken op internet

Door een gelukkige vergissing van Floris Solleveld in zijn schitterende essay Reflecties over “The history of the humanities”, waarop ik apart terugkom, deed ik een ontdekking.

Solleveld verbond in een contaminatie twee boeken van Paul Hazard tot 'het' boek: La Crise de la Pensée Européenne.

Ik wist dat dit een foutje was, maar ging dat toch even checken op internet. En daardoor ontdekte ik dat beide boeken van Paul Hazard gedigitaliseerd zijn en als PDF op internet voor iedereen toegankelijk zijn gemaakt. Dat geef ik hier graag even door. Het gaat om

Paul Hazard: La crise de la conscience européenne, 1680-1715

Zie hier het PDF-bestand

Hazard’s major work on intellectual history was La Crise de la conscience européenne, 1680–1715, 3 vol. (1935; “The Crisis of the European Conscience, 1680–1715”; Eng. trans. The European Mind, 1680–1715). It examines the conflict between 17th-century Neoclassicism and its ideals of order and perfection and ideas of the Enlightenment. [Britannica]

En

Paul Hazard: La Pensée Européenne Au Xviii Siecle. De Montesquieu A Lessing. [1946]

Waarvan hier het PDF-bestand.

 

 

Lees verder...

Op zoek naar de zin van het leven

Gisteren plaatste Floris Solleveld op Filosofieblog in zijn rubriek "denken in beeld" dit plaatje, met de titel die ik voor dit blog overnam. Hij had het al op 19 juni op zijn eigen weblog, Ottokar's Eenpersoonskoninkrijk, geplaatst.

Waarom ik het hier overneem? In de middelste figuur herken ik duidelijk Spinoza. Vandaar. In dank!

   

 

Speurtochten naar Spinoza van Stolle, Hallmann & Klever

Vandaag kan ik op de website een interessant deel uit het openbaar college brengen dat dr. W.N.A. Klever op 15 november 1995 hield bij zijn afscheid van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het deel namelijk over zijn speurtocht in juni van dat jaar naar de lacunes in Johann Freudenthals selectie in 1899 van tekstfragmenten uit het reisjournaal van Dr. Gottlieb Stolle & Dr. Hallmann in 1703-1704 naar de Spinozareceptie in de Republiek der Zeven Provinciën. Hij ging ervoor naar de universiteitsbibliotheek van Wroclaw in Polen waar dit reisjournaal zich nu bevindt. [Zie hier deze tekst als PDF]

Gottlieb Stolle (1673-1744), was theoloog en filosoof (als dat echt samen kan gaan) – een vertegenwoordiger van de vroege Duitse Verlichting (Früh-aufklärung). Hij studeerde in Halle, waar hij leerling was van Christian Thomasius en Johan Frans Budde. 
Van 24 april 1703 tot Pasen 1704 maakte hij met Johann Ferdinand von Halmenfeld (van ca 1680) wiens tutor hij was en diens neef Hallmann, een studiereis vanuit Halle, door een deel van Duitsland en Holland. Stolle en Hallmann hebben intensief tijdens deze reis dagboekaantekeningen bijgehouden van hun observaties en gesprekken met geleerden die zij naar hun mening over vele thema’s vroegen en vooral naar hun kennis van Spinoza.

Walther Killy Literatur Lexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache [Bertelsmann Lexikon Verlag Band 4, 1989] omschrijft Gottlieb Stolle als Gelehrsamkeitshistoriker. [Hier]

Lees verder...

Spinoza-cigaren

Freud heeft toegegeven: "soms is een cigaar gewoon een cigaar." Maar behalve dat een cigaar in droom of verhaal voor Freudianen dikwijls staat voor iets anders: je hebt ook enigszins ongewone cigaren.

Ik kreeg een aardige e-mail van een zekere Eric Sampson met bijgevoegd dit plaatje van een cigarenmerk. We weten dat Spinoza best wel graag een biertje dronk en een pijpje rookte - dus waarom geen cigaar aan hem gewijd?

Lees verder...

De herdenking van Spinoza's 250-jarige sterfdag

De Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren (DBNL) is een rijke bron, waaruit ik af en toe graag een informatief graantje opvis.  

Vandaag uit Den Gulden Winckel. Jaargang 26. Hollandia-Drukkerij, Baarn 1927. Het tijdschrift had in de rubriek ‘Aanteekeningen en berichten’ het volgende bericht (nu dus te lezen bij de DBNL)

"Niet alleen in Nederland, doch ook in het buitenland is de belangstelling voor de herdenking van den 250-jarigen sterfdag van Spinoza zeer groot. In Frankrijk, waar sinds Victor Delbos (1862-1916) de wijsbegeerte van Spinoza in hoog aanzien staat, heeft een comité, waartoe mannen als Bergson, Bréhier, Brunschvicq, Léon en Lévy Bruhl behooren, tot belangstelling in de herdenkingsplechtigheden opgewekt. Onder dezen invloed heeft Frankrijk dan ook niet geaarzeld zich op schitterende wijze te doen vertegenwoordigen: de Parijsche universiteit vaardigt af den hoogleeraren Delacroix en Gustave Cohen, nadat haar vorige rector Paul Lapie, die aanvankelijk met de vertegenwoordiging belast was, haar door den dood was ontvallen. Tevens deed de universiteit door een geldelijke bijdrage van haar belangstelling blijken. Ook het Institut de France en andere aanzienlijke instellingen zullen vertegenwoordigd zijn. De Italiaansche regeering zal zich doen vertegenwoordigen door den waarnemenden minister van onderwijs prof. Emilio Brodrero. De universiteiten zorgen eveneens voor vertegenwoordiging.

 

Lees verder...

Voor Spinozistische economie moet je naar Frankrijk

Wim Klever wees mij onlangs, n.a.v. een artikel van Yves Citton in Le Nouvel Observateur, op een bijzondere website van Frédéric Lordon, met wie Citton samen het boek redigeerde:
Spinoza et les sciences sociales - De la puissance des multitudes à l'économie des affects. Editions Amsterdam, 2008

Frédéric Lordon is econoom die zich ondermeer zich sterk bezig houdt met de kredietcrisis. Volgens zijn Spinoza-interpretatie zijn hebzucht en egoïsme wezenlijke drijfveren van het menselijk gedrag. Wie zijn naam in google ingeeft komt een en ander van en over hem tegen.

Op zijn website komt regelmatig Spinoza in beeld. (zie aldaar onder Travaux diverse pdf-bestanden van artikelen en hoofdstukken), vooral onder: Un programme de recherche spinoziste en sciences sociales.

Lees verder...

Spinozisme

Wie op images.googel.nl "spinozism" intypt, krijgt als eerste dit plaatje van de site after1968.org. U ziet zelf wel waarom...

Lees verder...

Spinoza-T-shirt

 

Wie heeft al iemand in het Spinoza-T-shirt zien lopen? Stuur mij s.v.p. een foto voor dit weblog.

Eind 2008 richtte Dave Spruijt het T-shirtlabel Knowyourhistory (KYH) op. Hij maakt en levert T-shirts met historische personen en gebeurtenissen - ‘wil oude historie hip maken.’ Op de eerste shirts staan Nederlandse historische figuren (heroes genoemd) als Multatuli, Spinoza en van Oldenbarneveldt [sic, met dt]. Aan de binnenkant van elk shirt staat een korte omschrijving, voor het geval je even niet meer weet wie de held is.

Bij Spinoza is dat: Filosoof, Amsterdammer, lenzenslijper. Een eenvoudig en dapper man  tevens charmant om te zien. Volgens Spinoza diende filosofie net zo duidelijk en gestructureerd te zijn als wiskunde.

Lees verder...

Spinoza staat God in zijn crisis bij - een soort gedicht

Over Gorters Spinoza-gedichten gaf een recensent als commentaar dat hij er teveel in filosofeerde en te weinig beeldend dichtte.

Dat 'inspireerde' mij een poging te wagen. De laatste weken was ik weer zo bezig met het op internet speuren naar gedichten over Spinoza... ineens welde in mij het volgende naar boven. Ik breng het hier, wetend dat ik geen dichter ben en er nooit een word, maar is niet iedereen filosoof...

Lees verder...

Er is natuurlijk ook een Haagse Spinoza - en een Leidse

Op 4 augustus had Trouw een interview met de Amsterdamse wethouder Carolien Gehrels. U kunt het via dit blog nalezen: "Rotterdam heeft Erasmus, maar wij hebben Spinoza" (Carolien Gehrels).

Vandaag verscheen daarover deze ingezonden brief:

Maar, waar al in een eerder blog op is gewezen: er is ook een Leidse Spinoza. Zie het artikel van Wim Klever Leidse Spinoza op benedictusdespinoza.nl.

Lees verder...

Melech Ravitch (1893 - 1976) & Barukh Shpinoze (2)

Naar aanleiding van een tip van Kees van Hage op mijn vorige blog over de Jiddische dichter Melech Ravitch, heb ik vandaag een van zijn twintig Spinoza-gedichten die in 1918 in een aparte dichtbundel Shpinoza. poetòisher pruvò in fir tsikòlen uitkwamen bij de Weense uitgever M. Hikòl, kunnen overnemen uit het boek:

Sprakeloos water. Spiegel van de moderne jiddische poëzie. Samengesteld en vertaald uit het Jiddisch door Willy Brill. Meulenhoff, Amsterdam, 2007, p 181-183.

Eerst de vertaling en daarna het originele Jiddische. 

Het is een werkelijk schitterend gedicht - een aanwinst voor het

 

Lees verder...

Spinoza ingezet "Tegen de nepgeschiedenis"

Vandaag zag ik op Filosofieblog, een blog dat Floris Solleveld postte op 29 juli 2009 [met tags: Politiek, Openbare ruimte, Verlichting, cultuurkritiek, Spinoza]. En met deze illustratie.

   

Je kunt op dat filosofieblog alleen maar op de meest recente blogs reageren. Ik leg mijn eieren dus maar hier, in m'n eigen nest.

Lees verder...

Herman Gorter (1864 - 1927) - zijn Spinozistische periode

In diverse overzichten wordt hier niets of nauwelijks iets over gezegd, op Wikipedia is er niets over te vinden, maar Gorter heeft zich een aantal jaren intensief met Spinoza bezig gehouden. Bij Spinoza vond hij, zeker gedurende enige jaren, een wereldbeschouwelijke oriëntatie.

Gorters  vader was doopsgezind predikant in Wormerveer. Ook zijn moeder stamde uit een doopsgezinde familie. Zij stond alleen voor de opvoeding van twee kinderen toen Hermans vader overleed toen hij nog maar zes jaar was.

Herman begon in 1883 in Amsterdam een studie klassieke talen en filosofie. In 1889, het jaar waarin hij promoveerde op de metaforen bij Aischylos, verscheen van hem Mei, het lange episch-lyrische gedicht waarin hij – beïnvloed door Kloos - zijn liefde voor natuur en schoonheid uit. Het gedicht paste in de poezie-opvatting der Tachtigers. Het werd zelfs het pronkstuk van de beweging der Tachtigers – de stroming die naar gevoel, stemming en symboliek in de kunst streefde en zich verzette tegen overgeleverde vormen en de domineespoëzie.

Hij werd leraar oude talen in Amersfoort, trouwde in 1890 met Wies Koopmans (die hij in Mei had toegezongen), waarna ze in Bussum op de hei gingen wonen in een door Berlage ontworpen villa .

Een datzelfde jaar, 1890, verschijnt Gorters sensitivistische bundel Verzen, een nogal individualistische bundel van een uiterst gevoelige auteur. De dichter experimenteert met klank en tekstvormen om uiting te geven aan zijn emoties om lichaam en natuur te bezingen.

Hoewel hij nog steeds succes oogst met Mei, raakt hij in een impasse en weet niet hoe het met z’n dichterschap verder moet. Hij beëindigt in 1893 zijn medewerking aan De Nieuwe Gids en neemt ontslag als docent om als privéleraar in z’n onderhoud te voorzien en zo vooral tijd te hebben voor de bestudering van de filosofie van Spinoza. Hij vindt er kennelijk bevrediging in en zet zich in 1893 en ’94 aan de vertaling van de Ethica. In de tweede helft van de 19e eeuw was Spinoza bij méér in de belangstelling gekomen (Multatuli, Busken Huet, Albert Verwey was eraan begonnen, Gorters vader had zich met Spinoza bezig gehouden en Gorter zelf blijkbaar ook, gezien een stelling bij z’n proefschrift). Na de uitwaaiering van zijn hartstochten zou de dichter behoefte hebben aan strakkere vormen: méér rede, meer werkelijkheid, meer wetmatigheid, en geen dualisme meer. Volgens Henriëtte Roland Holst was hij ‘door Spinoza bezeten’. Terwijl hij met de vertaling van de Ethica bezig is, die in 1895 verschijnt, schrijft hij gedichten die in 1897 uitkomen als De school der poëzie: met ‘Spinozistische gedichten’ - de dichter leert van de filosoof. Ze worden door Odile Heynders gekarakteriseerd als “merkwaardige, filosofische gedichten”. Herman Gorter zei in een brief uit 1897 aan Verwey: ‘Al wat ik van het najaar '92 tot in '96 gemaakt heb berust op die leer.’ [Van Spinoza).* Hem fascineerde de eigen aard van de verhouding tussen de oneindige substantie en haar verschijningsvormen, zoals Roger Henrard het uitdrukt, die verder typeert: de gedachteninhoud weerspiegelt de Spinozistische wijsbegeerte, terwijl de beelden aan de christelijk-Platonische beeldspraak ontleend zijn.

Lees verder...

"Godt tasten met de handen onses verstants"

Spinoza, die de metafoor gebruikte van ‘bewijzen’ als de ‘ogen van het verstand’, zou bovenstaande zinsnede van Johannes Heurnius (1543-1601) zo als metafoor voor het effect van het begrijpen van de dingen (en van wetenschap) kunnen overnemen, dunkt me. Heurnius schreef dat in zijn boek “De Historie, Natuere ende Beduidenisse der erschickelicke Comeet” (1578). Ik lees deze passage op blz 133 van het gegevensrijke boek van Eric Jorink, Het Boeck der Natuere. Nederlandse geleerden en de wonderen van Gods Schepping, 1575-1715. Leiden: Primavera Pres, 2006.

Dit boek was mij al geruime tijd bekend, maar van de week heb ik het pas gelezen. Graag doe ik hier verslag van mijn leesbevinding, want ik beschouw het als een voor in Spinoza geïnteresseerden voortreffelijk boek dat veel achtergrondkennis biedt over natuurbeschouwingen en natuuronderzoek in de 17e eeuw, met de inzet de natuur naar God te laten wijzen, waartegen Spinoza, en dan vooral zijn TTP, gelezen kan worden.

Spinoza, zijn omgeving en zijn invloed, komen in dit boek op diverse plaatsen aan bod. En in het fraaie laatste hoofdstuk, lijkt het zelfs alsof alles bijna om hem draaide – alsof de natuurstudie en het schrijven erover vooral beoefend werd om – uiteraard op de eerste plaats – de gelovigen tot verwondering over de macht en wijsheid van de Schepper en verering van zijn grootheid en dankbaarheid voor zijn voorzienigheid te verleiden, maar ook om - een sterk tweede motief - de ongodisten, de atheïsten, van hun ongelijk te overtuigen. In het bestaan van atheïsten moet dus geloofd zijn.

Lees verder...

Kadya Molodowsky (1894 - 1974) "excommunicated together with the divine innocent, Spinoza"

Van het een komt het ander. Na het vorige blog over Melech Ravitch (1893 - 1976), waarin ook Kadya Molodowsky voorkomt, bleef ik nog even met haar bezig. En toen ik daarbij in een gedicht van haar uit 1946 de naam Spinoza tegenkwam, wist ik dat ik ook over haar een blog moest maken, hoewel ik in haar geen Spinozist bespeur. Beiden, Molodowsky en Ravitch, hebben elkaar gekend, hebben in ongeveer dezelfde periode geleefd, beiden waren voornamelijk Jiddische dichters, beiden kwamen uit Warschau en verlieten die stad ongeveer in dezelfde periode. Hij ging eerst naar Australië en kwam toen in Canada terecht. Zij ging direct naar Amerika, New York.

Over haar zijn (zoals het in mijn ogen hoort) aardig veel webpagina’s en boeken te vinden. Die mistte ik in mijn vorige blog over Melech Ravitch. Ik zal er hier een aantal noemen.

Kadya Molodowsky in 1919Het National Jiddish Book Centre heeft zo’n Kadya Molodowsky-pagina.

De Jewish Heritage Online Magazine heeft zo’n Kadya Molodowsky-pagina.

 

Kathryn Hellerstein die een boek samenstelde, Paper Bridges: Selected Poems of Kadya Molodowsky [Wayne State University Press, 1999], waarvan, als ik het goed begrepen heb een Jiddisch/Engelse en een Hebreeuws/Engelse editie uitkwam, heeft ook bij de "Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia" een webpagina over Kadya Molodowsky.

Dat boek heeft een lange inleiding die volledig (behalve de foto’s) is te raadplegen op books.google.nl

Vanwege al die zeer toegankelijke informatie hoef ik hier niet veel meer over haar te schrijven. In haar introductie wijst Kathryn Hellerstein er op dat slechts weinig vrouwelijke dichters in het Jiddisch schrijven en dat dan ook nog met literair succes doen. Over de polemiek die Melech Ravitch daarover met haar in de jaren ’20 in Warschau voerde hier overigens geen woord. Dat Kadya Molodowsky’s carrière  decaden zowel als continenten omspande bevestigt haar unieke status in de wereld van de Jiddische literatuur en onderstreept het belang van deze opmerkelijke collectie van ruim 100 gedichten van Kadya Molodowsky, aldus de uitgever. Hier uit dat boek het parodisch-'sacrale'  gedicht

Lees verder...

Melech Ravitch (1893 - 1976) & Barukh Shpinoze

A Poem—Good or Bad—A Thing—With One Attribute—Flat -
titel van een gedicht van Melech Ravitch.

Het uit het wereldwijde web bijeensprokkelen van de informatie voor dit blog stemde mij om meerdere redenen droevig. Ik was al eens eerder de volgende informatie uit 1996 tegengekomen waarbij ingegaan werd op een vraag van Allan Nadler “if there are any Yiddish poems about Spinoza”. Geantwoord werd: "We can inform him that Meylekh Ravitch wrote 20 poems about Spinoza which are published in his book "Di lider fun mayne lider", Montreal l954.  They are titled: ll/24, l632 - 2/22, l677; Lid fun zayn yugnt, fun der hefkerdiker nakht farn kheyrem; Der kheyrem; Di verter fun kheyrem; Raynsburg; Vizye; Der toyt; Vizye fun zayn letstn tog; Teologish-politisher traktat; Di briv; Di geometrishe form fun der etik; Di aynteylung fun der etik; Di etik - ershter teyl; Spinoza un du; Fartsveyflung un fal; Hunderter yorn, oyto-da-feen --; Ru; In likht; Kategorish lid; and Bashert iz mir efsher.” (Ik neem hier alleen dit stukje over; zie hier de bron). Verder bleek dat in het Jiddisch “Shpinoze" wordt geschreven, Borekh of Barukh Shpinoze.

Ik ging eens verder zoeken naar Meylekh Ravitch en trof hier en daar een klein stukje informatie. Toen ik doorkreeg dat hij overwegend Melech Ravitch werd genoemd, zocht ik op die naam verder en vond iets meer. Ik ontdekte dat het om een zeer actieve en niet onbelangrijke Jiddische dichter ging.

Ravitch lijkt vooral bekend geworden als dichter, maar hij was ook een 'literaire organisator' en schreef  verhalen en essays. Dos majse-boech foen majn lebn, het verhalenboek over mijn leven, omvat drie delen, tezamen 1354 bladzijden. Het is vertaald in het Hebreeuws en het Duits (Melech Rawitsch, 'Das Geschichtenbuch meines Lebens, eine Auswahl', Otto Müller Verlag, Salzburg, 1996).
Ook verscheen van hem Meyn Leksikon, een driedelige verzameling korte essays en sketches van Jiddische schrijvers, acteurs, kunstenaars en andere cultureel actieven.

Maar nergens is een pagina (laat staan een website) aan hem gewijd.*) En dat terwijl er best wel veel joodse, ook joods-literaire en Jiddische websites bestaan. Er bestaat ook geen lemma in wikipedia. Nergens is een behoorlijke beschrijving van zijn leven en werk te vinden. Dat stemde mij droevig, juist ook omdat Ravitch zich flink heeft ingespannen, zo leerde ik al surfend, om het Jiddische erfgoed dat op zo barbaarse wijze uit Oost-Europa is verdreven, te bewaren.

Lees verder...

Chronicon Spinozanum of Spinoza-jaarboek

titelpaginaAl vaker heb ik gewezen op het nut en belang van het digitaliseren van teksten door het DBNL. Onlangs trof ik er een bespreking aan door H.C. MULLER van het eerste nummer van Chronicon Spinozanum of Spinoza-jaarboek van de internationale Societatis Spinozana die in 1920 was opgerichte. Er zijn van 1921 tot 1927 in totaal vijf volumes verschenen.

De enthousiaste bespreking van dit eerste nummer verscheen in Den Gulden Winckel, Jaargang 21 (Hollandia-Drukkerij, Baarn 1922). [Hier].
Ik neem hier het eerste deel ervan over:

"HET is een gelukkig denkbeeld geweest van een aantal vereerders en vrienden van den Rijnsburger wijsgeer: een nieuw Spinoza-Jaarboek te doen verschijnen, waarvan het initiatief, zie ik goed, vooral van den grooten Spinozakenner Dr. W. Meyer, in samenwerking met W.G.v.d. Tak, is uitgegaan. Een jaar geleden ongeveer hebben dezen met anderen, hier en buitenslands, een Societas Spinozana opgericht, wier doel en statuten, alles in 't latijn, ons op blz. XIX-XXIV duidelijk worden meegedeeld.

Lees verder...

Hans Ostrom (1954): 'My favorite philosopher is Spinoza'

Hans Ostrom, is sinds 1983 verbonden aan de Universiteit van Puget Sound in Tacoma, een stad in de Amerikaanse staat Washington. Hij schreef en redigeerde vele boeken, waaronder literatuur-anthologieën, tekstboeken, artikelen en verhalen en meer dan honderd gedichten. Hij verzorgde vele cursussen, zoals ‘creative writing’, hedendaagse Amerikaanse dichters etc.

Ostrom was mederedacteur en leverde bijdragen aan de vijfdelige The Greenwood Encyclopedia of African-American Literature (edited with J. David Macey; Greenwood Press, 2005). Zijn The Coast Starlight: Collected Poems 1976-2006 (Dog Ear Publishing, 2006) werd door de winnaar van de Pulitzer Prize en dichter Karl Shapiro aangeprezen als "genuine American poetry at its best."

Lees verder...

Verwacht: Sturtevant's 'Spinoza in Las Vegas'

Op 13 september om 20:30 uur staat voor Frascati, In de Rode Zaal of De Brakke Grond (Nes 45 in Amsterdam) Sturtevant's “Spinoza in Las Vegas” geprogrammeerd. Het wordt georganiseerd door De Appel in het kader van de kunstmanifestatie My Name is Spinoza. Aanvankelijk was de datum 16 september, maar het wordt dus 13 sept in De Brakke Grond. Het zal ca 21:30 u al afgelopen zijn.

De Amerikaanse kunstenaar Elaine Sturtevant, beter bekend als gewoon Sturtevant, is vooral bekend geworden door het naäpen van andere kunstenaars zoals Andy Warhol, Marcel Duchamp, Robert Rauschenberg, Frank Stella en anderen.  Dat noemt men dan netjes: uitdagende remakes. Ze zou ermee willen laten zien hoe menselijk imitatie en mimicrie is... en ze zou onze noties over artistieke originaliteit willen ontregelen...

                      image 

... Ook Google is niet helemaal overtuigd en zeker. Als je Sturtevants intypt, vraagt Google: bedoelde u: Stuntevents ...

Lees verder...

Dan liever 10 tot de 500ste macht heelallen...

In de avondlezing tijdens de Spinozaweek in Barchem, waarin het ging over de mogelijke betekenis van Spinoza voor leden van de vrijmetselarij, kwam de inleider - mede n.a.v. de notie 'Opperbouwmeester van het heelal' - ook even te spreken over de pogingen die worden gedaan om de natuurkundige ‘Theorie van alles’ te vinden. Hij verwees naar een discussie tussen de snaartheoretici Leonard Susskind en Robert Dijkgraaf, waarover hij in het Tijdschift Natuurwetenschap & Techniek had gelezen.

Een van de grondleggers van de snaartheorie, Leonard Susskind van Stanford University, zou hebben uitgerekend dat er wel 10500  ’oplossingen’ voor de snaartheorie zouden zijn - meer varianten van de snaartheorie dan er atomen zijn in het heelal!

Er zouden wel zo’n 10500 heelallen met alle mogelijke varianten in aanvangparameters moeten zijn om één heelal als het onze te doen bestaan, waar na zoveel miljarden jaren intelligente levende wezens konden ontstaan.

Bekijk de afbeelding op ware grootteEn dan komt de cruciale passage in het interview waar het om gaat (Robert Dijkgraaf wordt geciteerd):

Waar zijn al deze andere heelallen? We zullen nooit een glimp van ze opvangen, aangezien ze buiten de grens van ons eigen, zichtbare heelal liggen. Toch zijn ze de reden dat wij bestaan: het ontstaan van intelligent leven zonder goddelijk ingrijpen is wel zo fantastisch onwaarschijnlijk, dat je inderdaad iets als 10500 heelallen moet ‘uitproberen’ voordat het één keer lukt.”

Lees verder...

Robinson Jeffers (1887-1962) 'radical Spinozaist', dichter

jeffers.jpg (48675 bytes)Amerikaans dichter en schrijver, geboren in Pittsburgh in Pennsylvania als zoon van een presbyteriaans dominee en professor in de oudtestamentische literatuur. Hij studeerde aan verschillende universiteiten in Amerika, Zwitserland en Duitsland, o.a. medicijnen en Engelse literatuur. 1

Op Whalt Whitman-achtige wijze, zo lees ik bij Christopher John MacGowan 2, articuleerde hij zijn thema van de uiteindelijke zinloosheid van het menselijk leven tegenover de kracht van de natuur en van de corruptie van de uiteindelijk gedoemde beschaving. Hij schreef zijn gedichten, vanaf 1924 bijna als kluizenaar levend aan de rand van de Stille Oceaan vlakbij Carmel in Californië in een natuurstenen Bekijk de afbeelding op ware groottehuis en toren die hij eigenhandig bouwde: "Tor House and Hawk Tower". Hij werd bekend om z’n verhalende gedichten en nogal mythische/mystieke lyriek. Hij zag de mens vooral als nietig wezen in de grote onpersoonlijke kosmos. Z’n favoriete dier was de havik, waarover hij meermalen dichtte. Hij anticipeerde de wat later genoemd werd, ‘eco-poetry’.

In z’n latere gedicht Carmel Point schreef hij:

We must uncenter our minds from ourselves;
We must unhumanize our views a little, and become confident
As the rock and ocean that we were made from.

Of hij Spinoza bestudeerd heeft, weet ik niet, maar hij zou wel geschreven hebben: “it is our privilege and felicity to love God for his beauty, without claiming or expecting love from him” and to conclude from that that “we are not important to [God], but he to us.” Ik neem zijn Spinoza-studie dus aan. 3  

Lees verder...

John Alexander Gunn (1896 - 1975) Spinoza, The Maker Of Lenses

John Alexander Gunn, hoogleraar en auteur van filosofische werken behaalde z’n Ph.D. aan de Universiteit van Liverpool, waar hij een aanstelling kreeg, maar van 1923 tot z’n vertrek in 1938 was hij professor aan de Universiteit van Melbourne, Australië.

Google digitaliseert niet alleen boeken, maar blijkbaar ook kranten, want bij een zoekactie die leidde tot het blog over Israel Zangwill en zijn verhaal “The Maker of Lenses” kwam ik o.a. terecht in The Sydney Morning Herald, van zaterdag 13 augustus 1932, waarin een recensie te lezen is van een L.A. Trikbel met als titel “Spinoza”. En daaruit bleek dat voor de viering van de driehonderste geboortedag van Spinoza in 1932 prof. Alexander Gunn van de Universiteit van Melbourne een stuk schreef in de vorm van een serie tableaus in de stijl van John Drinkwater (1882- 1937, een Engelse dichter en dramaturg). Het stuk opent vanaf de tijd waarin Spinoza 24 jaar is en loopt tot aan zijn dood in 1677 in Den Haag. Via zijn veroordeling door de synagoge, zijn studie bij Van den Enden, het slijpen van lenzen in Rijnsburg, het ontvangen van en discussiëren met belangrijke bezoekers, zijn verblijf in Den Haag, zijn bezoek aan de Franse bezetter in Utrecht, komt tenslotte in de laatste scène het gereedmaken van het manuscript van de Ethica om het naar zijn Amsterdamse drukker te laten verzenden.

Lees verder...

Opgericht: Centrum voor Spinozaisch Gesprek [CSG]*

Heden bereikt mij het bericht dat in Roosendaal is (of wordt) opgericht een Centrum voor Spinozaïsch Gesprek. Zoals uit onderstaande tekst van de flyer, maar vooral uit de naam blijkt, baseert het CSG z'n gespreksaanpak op de Ethica van Spinoza. Mij dunkt dat 'Spinozaïsch' daarvoor een betere aanduiding is dan 'Spinozistisch', waarmee meestal 'het aanhangen en bestuderen van Spinoza's leer', maar de laatste tijd vooral ook de 'geleerde of wetenschappelijke studie van Spinoza's gedachtegoed' wordt aangeduid. Ik (die over deze naamgeving heb mogen meedenken)  interpreteer dit initiatief als een vorm van 'filosofische praktijk' zoals er sinds 15 à 20 jaar diverse zijn ontstaan.
Hier de foldertekst:

Doel van het CSG
Mensen in de gelegenheid stellen gesprek te voeren over diverse zaken die hen bezighouden. De inhoud van een gesprek kan strikt persoonlijke zijn of aangelegenheden betreffen van meer maatschappelijke of zakelijke aard.
Individuele personen, groepen en organisaties kunnen op het CSG een beroep doen.

Nut van het spinozaïsch gesprek
Het gesprek wordt van de zijde van het centrum gevoerd op basis van filosofie van Benedictus de Spinoza, die in het midden van 17e eeuw in Nederland leefde. In zijn boek “Ethica” laat Spinoza zien hoe de mens gemoedsrust kan vinden in zijn bestaan van alledag, samengaand met groei in adequaat handelen.
Het centrum heeft zijn "op spinozaïsche wijze"-gespreksvoering gebaseerd op Spinoza's boek Ethica.
Spinozaïsche gesprekken bevorderen geestelijke groei, zelfbewustzijn en levenskracht.

Lees verder...

Zondagsexcursies: "in de voetsporen van Spinoza"

Op 23 en 30 augustus 2009 worden 2 identieke excursies gehouden waarbij te voet wordt gelopen op de plaatsen waar Spinoza ook heeft verbleven. Aan de hand van 17e en 18e eeuwse plaatjes zal men zich een voorstelling kunnen maken hoe het er toen uitzag, door deze tekeningen te vergelijken met de gebouwen en het straatbeeld van nu. De deelnemers zullen een aantal kopieën van deze plaatjes daarbij ontvangen.

Het vervoer geschiedt met eigen auto. Op zondagen is het parkeren relatief gemakkelijk. In het centrum van den Haag ook gratis. (In het centrum van Amsterdam niet altijd gratis.)

Voor degenen die niet over eigen auto beschikken zal een regeling worden getroffen zodat er meegereden kan worden met anderen.

De excursie is een initiatief van Jossi Efrat, er staat geen organisatie achter. Jossi is lid van de Spinoza-vereniging en werkzaam als gids en reisleider, buiten Nederland vooral in het Midden-Oosten. Is bekend met het jodendom en spreekt Hebreeuws en ook Arabisch.

Tijdens de excursie is niet genoeg tijd om diep in te gaan in de uitgebreide filosofie van Spinoza. Wel zal in de Synagoge aandacht worden besteed aan hoeverre zijn brede orthodox-joodse opleiding in zekere mate invloed had op zijn latere opvattingen.

Lees verder...

"Rotterdam heeft Erasmus, maar wij hebben Spinoza" (Carolien Gehrels)

In de reeks interviews in het kader van de kunstmanifestatie "My Name is Spinoza" heeft dagblad Trouw vandaag een artikel over de Amsterdamse wethouder van cultuur, sport en bedrijven, Carolien Gehrels. Het is het zesde in een geplande reeks van acht:

Spinoza: een voorbeeldige Amsterdammer.

Lees hier (met om 10:30 uur 3 reacties) hoe zij, eertijds als communicatiespecialist verantwoordelijk voor ’citymarketing’ van Amsterdam, zich afvroeg waarom Amsterdam de filosoof niet als icoon naar voren schoof. En ze heeft bereikt dat ze nu kan zeggen: "Rotterdam heeft Erasmus, maar wij hebben Spinoza.”

Dit zijn uiteraard vergelijkingen vanuit de verbeelding, welke Spinoza zou afraden, maar à la.

Lees verder...

Misrahi's 100 woorden in de ramsj

Zojuist naar boekhandel Selexyz geweest en gezien dat dit boek in de zomer-ramsj ligt. Ik voel dan meteen het taakje om u, bezoekers van dit weblog, daarvan op de hoogte te brengen. De voorraad die de uitgever in de dump brengt is niet gering: er liggen hier enige flinke stapels.

Robert Misrahi, 100 woorden over de Ethica van Spinoza (oorspr.: '100 mots sur l'Ethique de Spinoza'), vertaling : Frans van Zetten, uitgeverij Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2007, 288 blz., van € 24,90 voor €8,90

Voor wie eerst toch nog even een bespreking wil lezen: zie hier mijn recensie van 28 april 2008.

Lees verder...

Simon Critchley on the Desire of Longevity: live in the Present

Lees verder...

Israel Zangwill (1864 - 1926) - The Maker of Lenses

Israel Zangwill, 1924Voortdurend op zoek naar zowel geleerde als literaire teksten over Spinoza, doe ik regelmatig een ontdekking die ik met vreugde doorgeef op dit blog – in de hoop uiteraard dat ik er iemand plezier mee doe. Dit weekend kwam ik een werkelijk schitterend verhaal uit 1898 over Spinoza op het spoor van de joods-Engelse humorist, schrijver, filosoof en zionist Israel Zangwill.

Zijn Dreamers of the Ghetto (1898) bevatte essays over beroemde joden zoals Baruch Spinoza, Heinrich Heine en Ferdinand Lassalle. Zijn verhaal in de bundel, The Maker of Lenses, zou ook omgevormd zijn tot een toneelstukje The Lens Grinder; het verhaal zelf is trouwens al zeer scenisch geschreven – een zeer levendige sketch. Zangwill schrijft een prachtig spel uit waarbij hij de omvorming van de passie voor Clara van den Enden tot zijn ene grote ‘actie’ (want zo is het geen door uitwendige invloeden beheerste passie meer) centraal stelt: zijn liefde voor het doorgronden van alles en vergroten van zijn kennis van God.

Het is met grote kennis van zaken, ook van Spinoza's filosofie, en met veel inleving geschreven.

Lees verder...

Sandra Schor (1932 - 1990) Spinoza & The Great Letter E

Sandra Schor Sandra 1989was een Amerikaanse schrijfster van joodse origine. Opgegroeid in Queens, New York, waar haar vader een stomerij had, behaalde ze in 1952 haar diploma magna cum laude aan Queens, en twee jaar later ontving ze haar MA in Linguistics aan de Columbia University. Tussen 1952 en 1970 schreef ze verhalen en gedichten, terwijl ze woonde in Tennessee, Florida, Illinois, waarna ze in 1959 terugkeerde naar New York. Na les gegeven te hebben aan de Hofstra University werd ze in 1970 verbonden aan het Queens College waar ze cursussen gaf in literatuur, compositie en ‘creative writing’ tot haar dood op 58-jarige leeftijd in 1990. De laatste vijftien jaar had ze aan kanker geleden. Voor haar novelle The Great Letter E (North Point Press, 1990), ontving ze posthuum de Harold U. Ribalow Award van Hadassah Magazine, het joodse literaire maandblad van The Women's Zionist Organization of America.
Ze was gehuwd met Joseph M. Schor met wie ze drie kinderen had Esther, Joshua en Gideon. Daaraan is te zien dat ze een joodse achtergrond had. Dat ze iets met Spinoza had blijkt ondermeer uit de genoemde novelle en uit een hierna op te nemen gedicht. Lees verder...

Sully Prudhomme (1839 - 1907) - een Spinoza-gedichtje

Sully PrudhommeEen in zijn tijd zeer beroemde – in 1901 ontving hij als eerste de Nobelprijs voor de Literatuur - maar tegenwoordig geheel vergeten Franse dichter en schrijver.

René François Armand Prudhomme werd geboren in Parijs en groeide er op in een Rooms-katholiek gezin. Aan het Lycée Bonaparte haalde hij zijn eindexamen in natuurwetenschappen (baccalauréat scientifique) en daarna in literatuur en klassieke talen (baccalauréat de lettres). Kort was hij werkzaam als ingenieur, voltooide een rechtenstudie en werkte kort als advocaat in Parijs.

Al vele jaren schreef hij gedichten. Een geërfd vermogen stelde hem in staat zich geheel aan de literatuur en de filosofie te wijden. De wereld van techniek en wetenschap trachtte hij met die van de geest en de schoonheid te verbinden. Hij noemde zich vanaf toen Sully Prudhomme. Hij schreef Stances et Poèmes, 1865; Les épreuves, 1866; Les écuries d'Augias en Les solitudes, beide 1869). Zijn deelname aan de Pruisisch-Franse Oorlog in 1870/71 verwerkte hij in Impressions de la guerre (1872) en La France (1874).

Hierna ging hij over naar een "poésie personnelle", gedichten die elegantie met mooie beelden, gedachten en gevoelens bevallig verenigden. Zij vielen bij de lezers van die tijd in de smaak; net als zijn vele filosofische essays over allerlei thema's. De Encyclopaedia Britannica schrijft: “was a leading member of the Parnassian movement, which sought to restore elegance, balance, and aesthetic standards to poetry, in reaction to the excesses of Romanticism.” Zijn dichtbundel La justice (1878) is meermalen zeer waarderend besproken door Busken Huet.

In 1881 werd hij opgenomen in de Académie française, in 1895 benoemd tot Chevalier de la Légion d'honneur (Ridder van het Erelegioen). Dat hij in 1901 de eerste Nobelprijs voor de Literatuur ontving onderstreepte dat hij in heel Europa bekend en gewaardeerd was.

Ik haal hem in dit blog terug uit de vergetelheid vanwege het aardige gedichtje dat hij over Spinoza schreef en dat ik graag in mijn verzameling aan Spinoza gewijde gedichten opneem.

Lees verder...

Gebhardt-editie Spinoza Opera toch weer op het web

Op 23 maart 2009 bracht ik het blog: Groot nieuws: Spinoza Opera, editie Gebhardt op internet. Iemand had "de volledige Gebhardt"  als digitale tekst op internet geplaatst. Het gaat om:

BARUCH DE SPINOZA OPERA
Hrsg. von Carl Gebhardt
Heidelberg: Carl Winters, 1925. 4 Bände.

[Met uitzondering van
Compendium Grammatices Linguae Hebraeae;
STELLKONSTIGE REECKENING VON DEN REGENBOOG
REECKENING VAN KANSSEN
Van de laatste twee werken is inmiddels voldoende duidelijk dat de toeschrijving aan Spinoza onjuist is]

Handtekening van de Spinoza-kenner Carl Gebhardt in een brief aan Leo Polak van 28 december 1930 [van hier]

Lees verder...