Leo Strauss (1899 - 1973) tegen Spinoza

Leo Strauss, geboren als jood in Duitsland, vluchtte eind 30-iger jaren eerst naar Engeland en daarna naar de Verenigde Staten. Daar werd hij, na nog op enige universiteiten les te hebben gegeven, aangesteld als politiek wetenschapper aan de Universiteit van Chicago. Zijn specialisatie was de vroegmoderne, laatmiddeleeuwse en de Antieke filosofie. Vele jaren na zijn dood werd hij bekend als politiek filosoof die grote invloed zou hebben gehad op de neocons (neoconservatieven) van de Bush-regering. Dit heeft geleid tot veel studies naar zijn geschriften, waarvoor eerder alleen belangstelling onder specialisten bestond. Wie op zijn naam googelt kan daar nog vele artikelen en blogs over vinden.

Met het aantreden van president Obama mag verwacht worden dat de hype rond Strauss wel zal wegzakken. In de politieke filosofie is zijn naam echter waarschijnlijk wel blijvend gevestigd, niet zozeer om zijn bijzondere eigen politieke theorieën of denkbeelden (zoals Hannah Arendt die had), als wel vanwege zijn kritisch lezen van oude filosofische teksten, waarbij hij dikwijls tot verrassend nieuwe interpretaties kwam.             [foto Leo Strauss in 1926 van hier]

Lees verder...

Mensen als instrumentenmakers - materieel en geestelijk

In Trouw vandaag een artikel met de kop: "Homo erectus had 1,5 miljoen jaar geleden al onze voeten". En vervolgens: "Het lijkt erop alsof homo erectus al de voeten had om permanent rechtop te lopen. Zijn tred was dus eerder ’modern’ dan aaps." [zie Hier]

Daarbij het volgende bekende plaatje:  

Als ik deze illustratie zie, moet ik altijd aan het fraaie beeld denken dat Spinoza in de "Verhandeling over de verbetering van het verstand" gebruikt om de groei van het verstand naar betere begrippen en wijsheid toe te lichten.

Lees verder...

Website Bijlmer Spinoza Festival online

     

Al eerder, op 10 dec. 2008, werd op dit weblog melding gemaakt van de komende Spinoza Kunst Manifestatie in Amsterdam, getiteld My Name Is Spinoza. En nog eerder, op 4 mei 2008, werd op dit weblog al een bericht gemaakt over de aangekondigde komst van Thomas Hirschhorn naar Amsterdam-Zuid. En nog voordat ook maar iets bekend was, stelde ik toen de vraag: Maakt installatie-kunstenaar Thomas Hirschhorn weer een Spinoza Monument? Het antwoord is dus ´ja´ - en hoe!

De precieze data van Open Source Amsterdam Zuid-Oost zijn inmiddels bekend: van 9 mei tot 11 juli 2009.
Op 9 mei 2009 opent de Straat van Sculpturen haar eerste kunstmanifestatie: Open Source. Twintig internationale kunstenaars maken een kunstwerk. Vijftien werken zijn tijdelijk (voor 2 maanden of maximaal 4 jaar), vijf werken blijven permanent staan. De route loopt van metrostation Amsterdam Kraaiennest naar station Amsterdam Arena. De bezoeker kan wandelen (of fietsen of met de tuk-tuk) langs de kunstwerken. De werken zijn onder andere van beroemde kunstenaars als Thomas Hirschhorn, Pascale Martine Tayou, Jennifer Alora en Guillermo Calzadilla. De manifestatie is gekoppeld aan theatervoorstellingen, muziek, film, lezingen en discussies. Vrijwel alle scholen in de Bijlmermeer hebben hun lesprogramma’s in culturele en kunstzinnige vorming verbonden aan De Straat. Kunstenaars voeren projecten uit samen met de bewoners en de plaatselijke middenstand.  

Het Bijlmer Spinoza Festival, 'een kunstwerk van Thomas Hirschhorn’, maakt hier deel van uit - met eigen data: 2 mei tot 28 juni 2009 - met optredens van bewoners, met horeca uit het gebied en met dagelijkse uitzendingen van Radio Zuidoost.

De speciale website van het Bijlmer Spinoza Festival is inmiddels opengesteld en zal regelmatig worden geüpdate.

[Op de sites spinozamanifestatie, OpenSourceAmsterdam of Straat van Sculpturen is dit nieuws momenteel nog niet te vinden]

Lees verder...

Mandeville nog steeds zonder Spinoza-link

Vandaag heeft Trouw een groot artikel van  Arne Jansen over Mandeville, getiteld: De mens is sociaal heel ongeschikt.

Het artikel van de vertaler van Mandeville is niet opgenomen op de website van Trouw. Ik had er graag een link heen gelegd, zodat ieder die geïnteresseerd is in Spinoza kan lezen over een 18e eeuwse benadering van mens en samenleving die sterk leunt op die van Spinoza.

Centraal staat bij Mandeville de zelfvoorkeur (zoals de vertaler ´s mensen love to themselves vertaalt), en de endeavours to preserve himself wat uiteraard Spinoza’s ‘conatus in suo esse perseverandi’ is. In het artikel geen woord over Spinoza.

In z'n recensie in de NRC van 19 mei 2006 van het eerste deel van de Nederlandse vertaling van het Verzameld werk 'De wereld gaat aan deugd ten onder' verwees Arnold Heumakers erop dat volgens Jonathan Israel in Radical Enlightenment Spinoza dé grote invloed op Mandeville was. Ger Groot wist van die connectie weer niets in zijn recensie in NRC van 24 sept. 2008 van het derde deel, ‘Fabel van de bijen’.  

Het is te hopen dat de nieuwe publicatie van Wim Klever (zie hier de vooraankondiging) over het bouwwerk van Mandevilles werk op de fundamenten van Spinoza, niet lang op zich laat wachten. Men kan intussen kennisnemen van een vroegere tekst van Klever over Mandeville en Spinoza.

Op de zeer gedegen en informatieve website over Bernard Mandeville die Arne Jansen sinds 2005 bijhoudt, komt tweemaal de naam van Spinoza voor, maar geen enkele maal om op Mandevilles schatplichtigheid aan Spinoza te wijzen.

Lees verder...

Nieuw boek van Steven Nadler

In Trouw vandaag een recensie door Marinus de Baar van het nieuwste boek van Steven Nadler: The Best of All Possible Worlds; A Story of Philosophers, God, and Evil. Farrar, Strauss and Giroux; New York 2008; ISBN 9780374229986; 300 blz. € 24,99.

Koppen:
Een betere wereld bestaat niet
Toegankelijk boek van filosoof Steven Nadler over God en Het Kwaad

Het zou in het boek gaan over de worsteling met de rechtvaardiging van God m.b.t. het kwaad in de wereld door de filosofen Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) en Nicolas Malebranche (1638-1715) en de theoloog Antoine Arnauld (1612-1694) - drie zeventiende eeuwse figuren waarmee de biograaf van Spinoza zich ook heeft beziggehouden (zie zijn website).

Maar ook uit deze recensie blijkt niet, net als uit de recensie die Arnold Heumakers in de boekenbijlage van 30 januari van de NRC schreef [is op de website van de NRC (nog?) niet te vinden], dat ook Spinoza in dit boek voorkomt. Voor Spinoza vormde het 'kwaad in de wereld' niet het probleem als bij de drie genoemden, maar hij had er wel een opvatting over en er in z'n filosofie een plaats voor. 

Lees verder...

Spinoza op de website van NRC Handelsblad

Over Spinoza zijn op de website van NRC Handelsblad aardig wat open toegankelijke stukken te vinden. Veel echter is alleen op te halen uit het archief; dat kunnen abonnees gratis doen, anderen moeten er iets voor betalen - wat dus een drempel oplevert. Het beleid t.a.v. wat wel open op de site wordt bewaard of wat naar het archief verhuist, ken ik niet.

In dit blog zal ik een aantal van de open toegankelijke artikelen waarin het over Spinoza gaat, naar voren halen.

Sommige auteurs hebben op de website van de NRC een weblog. In deze ca 14 blogs wordt de naam van Spinoza genoemd; ofwel door de auteur van het blog zelf of in een reactie. Ik haal er straks één uit.

Het interessantst zijn wel de boekbesprekingen over boeken die in z'n geheel over Spinoza gaan of waarin de naam van Spinoza valt. Het gaat om bijna 100 stukken. Die staan weer op het aparte webadres NRC-boeken.nl

Opmerkelijk is dat op de aparte pagina van Michiel Leezenberg juist zijn recensies van boeken over Spinoza niet vermeld worden.
Zie hier op dit weblog over de laatste bespreking van Leezenberg op 10 oktober 2008.

Lees verder...

De oneindige attributen van Spinoza's God of de natuur

Ik had aanvankelijk gedacht een impressie te geven van het gesprek in het discussiegroepje waaraan ik deelnam na afloop van de lezing afgelopen zaterdag waarover ik schreef.

Ik kom daar niet aan toe, maar wil wel in een kort stukje reageren op een stelling die de gespreksleider voor zijn rekening nam en die ik wel vaker had gelezen - en die mij nu steeds weer door het hoofd blijft zeuren. 

Ik denk dat deze discussieleider, die al zoveel jaren in het bestuur van de Vereniging Het Spinozahuis zit dat hij waarschijnlijk het voorzitterschap van De Dijn heeft meegemaakt, het misschien wel van de laatste heeft. Het is, meen ik een stelling die De Dijn wel hanteerde, maar die je ook bij Karl Jaspers tegenkomt. De bewering namelijk dat de God van Spinoza toch wel iets transcendents heeft, want hij is de ene substantie die bestaat uit oneindig vele attributen, waarvan elk een eeuwige en oneindige essentie tot uitdrukking brengt. De redenering loopt dan verder: van al die oneindige vele attributen kennen wij mensen er slechts twee: uitgebreidheid en denken. Met al die ons onbekende rest overstijgt (transcendeert) deze God ons en de hele ons bekende wereld.

Zo is deze propositie van Spinoza het 'asylum van onbekendheid’ waarmee geloven in de transcendentie van hun God kunnen blijven geloven en dan ook nog Spinoza als hun getuige menen te kunnen aanroepen. Ook deze gespreksleider, die zo vaak de theologie van Luther aanhaalde, doet een religieus geloof vermoeden.

Lees verder...

Rebecca Goldstein: 'De onbekende Spinoza' herlezen

Tussen de bedrijven door [het bezig zijn met de TTP i.v.m. de lezingencyclus van de Ver. Het Spinozahuis] herlas ik met wederom veel genoegen Rebecca Goldsteins De onbekende Spinoza. uitgeverij Atlas, Amsterdam, 2007 (oorspr. Betraying Spinoza, 2006). Ik las het bijna anderhalf jaar geleden en besprak het toen met enthousiasme. [zie hier]

Het boekje blijkt beduidend meer uit zowel de biografie van Rebecca zelf, Spinoza en de joodse lotgevallen te bevatten dan ik mij herinnerde. Ik was namelijk het meest enthousiast over haar prachtige samenvattingen van en commentaren op grote kerndelen van Spinoza’s filosofie. En die stukken worden dan in de herinnering groter. Maar gelukkig vormen die toch wel omvangrijke delen van het boek.

Ze is tamelijk veel bezig om achter de persoon Spinoza te komen en zijn joods-zijn te duiden en met name om te laten zien dat Spinoza ook gevormd was door het joodse lijden – dat hij zich dat had aangetrokken en er mede door gevormd was. Ze doet dat echter in mijn beleving niet irritant en claimerig, dus dat krediet gun je haar als lezer. Maar in haar Epiloog gaat ze wat te ver met te beweren: “Zijn vaste voornemen de tragiek van zijn joodse verleden te doordenken heeft hem tot zijn unieke denksysteem gebracht.

Lees verder...

Tractatus theologico-politicus in de IVKO-school

Op de voorjaarslezingen van de Vereniging Het Spinozahuis komen altijd flink wat leden af. De lezingenreeks had dit jaar als opzet om de Tractatus theologico-politicus (TTP) niet zozeer tekstueel te behandelen, maar om de plaats en betekenis aan de orde te stellen van dit werk in resp. de zeventiende eeuw en onze tijd - het theologische en het politieke aspect van de TTP in telkens aparte lezingen.                  Secretaris Theo van de Werf aan de inschrijftafel

 

De IVKO-school aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam is een historische herinneringsplek: het was een geheim tussenstation waarheen joodse kinderen van wie de ouders in de tegenoverliggende Hollandse Schouwburg voor hun deportatie bijeengebracht waren, naartoe werden gesmokkeld. Voor de kinderen was er een opvang in het tegenover Hollandse Schouwburg gelegen gebouw en via de tuin en de kelders konden vele kinderen naar deze school in veiligheid worden gebracht, waarna ze naar onderduikadressen werden gebracht. Theo van der Werf bracht deze feiten onder onze aandacht.   Lees verder...

Spinoza's intuïtie

Vandaag in de trein op weg naar de eerste van vier bijeenkomsten in Amsterdam over Spinoza's Theologisch-politiek traktaat, georganiseerd door de Vereniging het Spinozahuis (ik maak er morgen een bericht over) bedacht ik dat ik een alinea van mijn bespreking van het laatste boekje van Jan Knol wilde herzien. Daar was ik ietwat "té streng in de leer" geweest.

Dat idee werd nog eens versterkt toen de inleider i.v.m. die TTP twee benaderingen van bijbellezing schetste: de rationalistische en de letterlijke. Ik realiseerde mij nog sterker dat ik Knols boekje eigenlijk langs een meetlatje van te sterke letterlijkheid de maat had genomen. Zo'n farizeeër wil ik toch niet zijn...

En toen ik tenslotte in de pauze zag hoeveel boekjes van Knol aan de boekentafel gekocht werden(sommigen namen zelfs meerdere "Knollen" omdat het ook zo'n lekker cadeau te geven boekje is!), wist ik zeker dat ik mijn correctie nog deze zelfde avond ging aanbrengen.

Lees verder...

Darwin en Spinoza (2)

In mijn log van gisteren, waarin ik een aantal vergelijkingen maakte tussen Darwin en Spinoza, speurde ik o.a. ernaar of Darwin ooit van iemand als Spinoza had gehoord. Dat mag dan, zoals Wim Klever op dat stukje reageerde, minder belangrijk zijn dan de vraag of zijn 'wereldbeschouwing' in de buurt kwam van die van Spinoza, maar waarom ik dat eerste ook belangrijk vind heeft te maken met het volgende.  

Het is wel fraai hoe van de 17e eeuwse filosofen Descartes, Spinoza en Leibniz wordt gezegd dat zij met het veranderen van de antieke en Middeleeuwse filosofie de weg bereidden voor de zich in hun tijd ontwikkelende empirische wetenschappen. Maar als je dan vervolgens bij een van de grootste wetenschappers van de 19e eeuw niets daarvan terugziet, mag je enige twijfel krijgen over de gestelde betekenis van de nieuwe filosofie voor de wetenschap.

In 1876 schreef Charles Darwin, in eerste instantie voor zijn kinderen en hun nazaten, zijn autobiografie. De zes daarop volgende jaren tot aan zijn dood is hij er aantekeningen bij blijven schrijven. Vijf jaar na zijn dood, in 1887, verscheen het voor het eerst (met enige weglatingen). Op darwin-online.uk is de weer volledig gemaakte uitgave van 1958 te zien.

Daaruit neem ik hierna enige pagina's over, waarin Darwin schrijft over zijn godsgeloof en zijn twijfels. Ik neem de tekst ruim om tevens de context mee te nemen, waarin hij over zijn 'theïsme' en vervolgens agnosticisme spreekt.  
En dan valt op, dat het dus kennelijk mogelijk is een wetenschapper te zijn die met uiterst nieuwe en zeer 'gevaarlijke' ideeën wist te komen, terwijl hij weinig bagage leek te hebben op filosofisch terrein, geen inzicht leek te hebben bijvoorbeeld "om beweging te erkennen als het wezen van de materie" (Klever) - en nog zo met een scheppende en voorzienige god te worstelen.
Ik geef kleur aan een aantal passages waar ik de aandacht op wil vestigen en geef verder geen commentaar.

Voor wat betreft de status van Darwins evolutie-theorie verwijs ik naar het NOS-Journaal van gisteren...  [inmiddels niet meer te zien]

en naar dit interview met David Attenborough over Darwin

 

Lees verder...

Darwin en Spinoza

Vandaag vieren we dat Charles Darwin 200 jaar geleden is geboren en dat 150 jaar geleden zijn "On the Origin of Species" verscheen. Hoewel ‘we’? Lang niet iedereen is van mening dat we iets te vieren hebben. Dat Darwin een uiterst gevaarlijk idee (Daniel Dennett) aan de wereld gaf en dat velen het liefst nog in de wereld van vóór Darwin zouden willen leven, blijkt uit de juist nu weer sterk opgelaaide discussie over creationisme dat vele gelovigen nog willen volhouden. Hoewel de wereld van vóór Darwin, zoals elke Spinoza-kenner weet al niet meer veilig was voor naïef geloof.
Vandaag begint in Leiden het Darwinjaar (zie hier of hier het programma). Maar een dezer dagen, zo is aangekondigd, zal ieder huishouden in Nederland een folder over het creationisme ontvangen, getiteld Evolutie of schepping - wat geloof jij?
Zal een poging worden gedaan Darwin te ‘weerleggen’.

Ik stel me in dit stukje de vraag naar een relatie tussen Darwin en Spinoza. Of Darwin van Spinoza gehoord had weet ik niet. Ik heb bij http://darwin-online.org.uk/ waar bijna alle werken van Darwin al gedigitaliseerd zijn [all editions of Origin of Species (1st, 2d, 3d, 4th, 5th, 6th), Descent of Man, Voyage of the Beagle, Zoology of the Beagle, Beagle diary, Beagle notebooks, pocket Journal, evolution notebooks, Autobiography and much more] en bij het Darwin Correspondence Project gezien dat ‘Spinoza’ in geen van deze werken en brieven (voor zover gedigitaliseerd) voorkomt. *) De eventuele relatie is een andere. 

Eén overeenkomst tussen Darwin en Spinoza is dat ze allebei een groot deel van hun leven met een ziekelijk lichaam te kampen hadden en beiden zich wat hun scherpte van geest betreft daardoor niet lieten afleiden. Beiden lieten zich niet hinderen door bestaande – veelal superstitieuze – ideeën. Maar beiden waren ook uiterst voorzichtig. Spinoza maakte caute tot zijn zegel en motto, Darwin stelde het publiceren van zijn werkelijke ideeën lange tijd uit. Beiden hadden één rationele overtuiging: er is geen gevolg zonder oorzaak, geen gebeurtenis zonder verleden.

Lees verder...

J. D. Bierens de Haan (1866 - 1943 ) weg naar Spinoza

Johannes Diderik Bierens de HaanNederlands publicist en filosoof - een 'hegeliaans gekleurd spinozist' (Thissen).

Met de zin “zonder de baanbrekende activiteiten van Johannes van Vloten en Johannes Diderik Bierens de Haan is het spinozisme in Nederland ondenkbaar”, geeft Siebe Thissen aan het begin van zijn boek De Spinozisten meteen alle credits aan deze heren. En meteen daarop geeft hij tegelijk aan waar zij stonden en welke bewegingen in het Spinozisme te onderscheiden waren: de eerste was spreekbuis van de ‘materialistische, antireligieuze’ de tweede van de ‘mystiek-religieuze’ Spinoza-interpretatie. Hier gaat het verder over deze tweede.

Johannes Diderik Bierens de Haan, werd in 1866 te Amsterdam geboren in een hervormd milieu, als zoon van koopman (theehandelaar) en kunstverzamelaar Jan Bierens de Haan en Louise Leonore van Leeuwen. Hij deed z’n gymnasium in Haarlem, studeerde theologie in Utrecht en promoveerde in 1891 in Groningen op een proefschrift over Shaftesbury (De beteekenis van Shaftesbury in de Engelsche Ethiek). Hij zag in Shaftesbury, de man van de 'moral sense'-ethiek, vooral ook de criticus op het egoïsme van Hobbes. In het jaar van zijn promotie huwt hij met Leonardina Wilhelmina Carolina Bervoets, met wie hij zijn eerste pastorie in Ootmarsum betrekt. Uit dit huwelijk werden, behalve een dochter die jong overleed, drie zoons en een dochter geboren. Vervolgens staat hij in Hoogland (1895-1900) en tenslotte in Roosendaal (1900-1906). Hij was dus geruime tijd predikant in rustige gemeenten waar hij alle tijd voor studie en schrijven had. Aanvankelijk was hij orthodox, maar toen hij ‘zich niet langer voor de rechtbank van zijn denken kon rechtvaardigen', werd hij een vrijzinnig predikant, die ‘de norm der waarheid in onszelf' zocht (titel van één van zijn eerste geschriften).  

Lees verder...

Vandaag de BdS Opera Posthuma herdruk ontvangen

Vandaag ontving ik een exemplaar van de fotografische herdruk van de B. D. S. Opera Posthuma. Ik had het Antiquariaat Spinoza Amsterdam erop gewezen en die bestelde bij de Italiaanse uitgever Quodlibet een aantal exemplaren, waarvan ik er nu een in mijn bezit heb.

Het is toch wel heel bijzonder om nu een integrale herdruk in handen te hebben van dit werk van de vrienden van Spinoza, uitgever Jan Rieuwertsz niet op de laatste plaats. Wat hébben ze er indertijd hard aan gewerkt en wat moeten ze (ondanks wat de Ethica over de passies zegt) een trots en blij gevoel hebben gehad over wat ze hadden gepresteerd en aan de wereld hadden doorgegeven. 

De herdruk is echt helemaal compleet, uiteraard met de Index Rerum. Wim Klever vroeg zich, bij het bericht hier over deze herdruk, af: “Ik neem aan (ik heb zelf nog niets gekocht of gezien) dat in deze herdruk van de OP nu eindelijk ook de INDEX RERUM is opgenomen, die een niet te verwaarlozen document van allervroegste Spinoza-receptie (van de vrienden nl.) is.”

Ja dus, alles. Met een uitgebreid voorwoord van Filipo Mignini en een inleiding van de redactie van de uitgave, Pina Totaro. Beide in het Italiaans en het Engels.

Lees verder...

Stanfords lemma 'theory of attributes' gepubliceerd

Driekwartjaar geleden maakte ik een bericht over de schitterende artikelen over Spinoza en de hoofdaspecten van zijn filosofie bij Stanford. Eén onderwerp of lemma stond al wel aangekondigd, maar was nog niet opgenomen: Spinoza´s leer over de attributen.

Sindsdien ben ik vaker gaan kijken of het er al was. Het was er steeds niet. Ondertussen had Steven Nadler zijn openingslemma over Baruch Spinoza (let wel: niet Benedictus de Spinoza) al twee- of driemaal aangepast. Het stuk over attributen kwam almaar niet – tot enkele dagen geleden.

Het artikel, Spinoza, Baruch: theory of attributes, geschreven door dr. Noa Shein, is nu dus als laatste in de reeks gepubliceerd. En het is, zoals bij Stanford te verwachten, weer een gedegen inleidend stuk geworden dat een goed inhoudelijk beeld geeft, zowel over waarover overeenstemming als – vooral – waarover belangrijke verschillen bestaan in de interpretatie.

 

Lees verder...

Louis Zukofsky (1904 - 1978) - fascinatie voor Spinoza en een spinozistische poetica

Dichter, verhalen schrijver, literair criticus en theoreticus, vertaler, geleerde en docent. Louis Zukofsky werd in Manhattan geboren in 1904, zoon van Pinchos and Channa Pruss Zukofsky, immigranten uit wat nu Litouwen is. Z’n vader was een orthodoxe jood. Het ging er thuis vroom aan toe. Dat geloof en het immigrant-zijn werd een onderwerp waar Louis in zijn vroegste werk over schreef: "Poem beginning 'The'," (1926) alsook in sommige delen van het gedicht waar hij z'n hele leven aan werkte: "A." Hij voelde zich om meerdere redenen verwant met Spinoza: beiden joden met een moeizame relatie met het jodendom, beiden met problemen met het orthodoxe geloof, beiden als tweede-generatie immigranten zich tussen twee culturen bevindend. Hij verwerkte veel Spinoza in zijn werk. Thuis spraken ze jiddisch. Hij leerde pas Engels toen hij naar school ging. Zukofsky studeerde filosofie en Engels aan de Columbia University en behaalde zijn master's degree in 1926. In z’n studententijd begon hij ook te dichten en publiceerde sommige gedichten in studentenbladen.

In 1929 nam hij contact op met Ezra Pound.*) Die zag zijn werk wel zitten en beval hem bij Poetry Magazine aan. De redacteuren lieten hem een speciale editie redigeren: Objectivists 1931, met behalve  van hem tevens werk van Carl Rakosi, Charles Reznikoff, en William Carlos Williams, met wie hij de jaren daarop bleef corresponderen en die invloed op hem uitoefenden.

Met 'Objectivists' probeerde Zukofsky een bewustwording of zelfs een movement te bewerken om gedichten als 'een object op zichzelf' te beschouwen, een (spinozistisch) lichaam dat andere lichamen ontmoet.

[*) Als Ezra Pound zich later tegen zijn antisemitisme moest verdedigen, kon hij zeggen "mijn beste vriend is een jood."] Lees verder...

Accommodatietheorie

Vorige week nam Andries Knevel met veel gevoel voor drama met ondertekening van een verklaring afstand van de zogenoemde ‘creationistische’ visie: „Vroeger geloofde ik dat de aarde in zes dagen geschapen was, nu geloof ik in de evolutietheorie.” Hij hangt nu ergens tussen ID en TE (“theïstische evolutie”).

Hij wist heel goed hoe je een hype regisseert (aan wie was die verklaring trouwens geadresseerd? Wie heeft hem nu in bezit?) en verklaarde vervolgens weer heel onschuldig de daarna ontstane commotie (met opzeggingen bij de EO, verklaring van EO-zijde) niet te hebben voorzien en zeker niet te hebben bedoeld. Honi soit qui mal y pense…

Trouw dat al weken bezig is met Calvijn en nog nauwelijks aandacht aan Darwin gaf, heeft n.a.v. Andries Knevels verklaring vandaag een stukje over hoe Calvijn eigenlijk over het letterlijk nemen van Genesis 1 dacht. Hij heeft, zo schrijft Emiel Hakkenes, er in 1554 een commentaar op gepubliceerd. Calvijn hechtte niet zo aan het letterlijk nemen van het schepping-in-zes-dagen-verhaal: “God had oudtijds wel in een ogenblik de wereld kunnen scheppen.” God is zó almachtig dat bij hem alles mogelijk is: een schepping in zes dagen evenzogoed als een schepping met een vingerknip.” En dan komt het stukje, waarom ik er hier een blog aan wijd, namelijk over de vraag of het dan niets betekent hoe het in de Bijbel staat? Daarover had Calvijn zijn accommodatietheorie: God zou zich in zijn spreken en handelen aanpassen (accommoderen) aan de beperkte vermogens van de mens, zoals een moeder zich aanpast aan het niveau van haar kind als ze hem iets wil uitleggen.

Lees verder...

Isaac Bashevis Singer (1904 - 1991) had iets met Spinoza

[Foto van hier]

De in het jiddisch schrijvende Poolse schrijver, die in 1943 Amerikaans staatsburger werd, ontving in 1978 de Nobelprijs voor literatuur. Hij schreef romans en verhalen, kinderboeken, essays, journalistiek werk en deed vertalingen.
Zijn vader was een rabbijn in de chassidische stroming van het jodendom. Ook zijn moeder was van chassidische richting. Al jong werd hij met Spinoza bekend.

Op de webpagina van de Nobelprijzen is te lezen: “In one of his more light-hearted books, Isaac Bashevis Singer depicts his childhood in one of the over-populated poor quarters of Warsaw, a Jewish quarter, just before and during the First World War. The book, called In My Father's Court (1966), is sustained by a redeeming, melancholy sense of humour and a clear-sightedness free of illusion. This world has gone forever, destroyed by the most terrible of all scourges that have afflicted the Jews and other people in Poland. But it comes to life in Singer's memories and writing in general.” [...] ”It is typical that among the authors Singer read at an early age who have influenced him and accompanied him through life were Spinoza, Gogol and Dostoievsky, in addition to Talmud, Kabbala and kindred writings.”

In een artikel van Allan Nadler, over wie ik al eerder een bericht had, trof ik een citaat uit Isaac Bashevis Singer’s memoires ‘In My Father's Court‘ (Het hof van mijn vader), dat ik hier graag doorgeef.

Lees verder...

Eugene Ostashevsky's The life and opinions of DJ Spinoza

Eugene OstashevskyVier maanden geleden verscheen van de in Rusland, in St. Petersburg, geboren maar in Amerika getogen en in New York wonende Eugene Ostashevsky, The life and opinions of DJ Spinoza. Volgens de uitgever (SDP, imprint: Ugly Duckling Presse) betreft het “a cycle of fast, tragic, unsettling, hilarious poems about the shortcomings of reason. Eugene Ostashevsky's book responds to The Ethics of the seventeenth-century philosopher B. Spinoza, a work that seeks to construct an axiomatic system that is a theory of everything in a natural form of language with all its inconsistencies and ambivalence. Ostashevsky is the author of ITERATURE, also carried by SPD.”  

Ostashevsky doceert vergelijkende literatuurwetenschappen aan de New York University (zie meer aan 't eind *) en is de redacteur en hoofdvertaler van OBERIU: An Anthology of Russian Absurdism, (Northwestern University Press) met werk uit de 30-iger jaren van Alexander Vvedensky, Daniil Kharms en anderen.

Lees verder...

David Rigsbee: Times were better once, before I read Spinoza

David RigsbeeDavid Rigsbee is Professor of English and Chair of the Department of Language and Literature at Mount Olive College in North Carolina.
Vanuit zijn vak schreef hij o.a. Styles of Ruin. Joseph Brodsky and the Postmodernist Elegy [hier]

En hij is dichter. Gaf drie bundels uit, waarvan de recentste zijn: The Dissolving Island en Cloud Journal. Hij was mederedacteur van Invited Guest: An Anthology of Twentieth Century Southern Poetry [hier]

In zijn bundel
The Dissolving Island (
(BkMk Press-UMKC, 2003), nam hij een gedicht op, Sketches of Spain, waarin hij naar Spinoza verwijst.

Zie daarover in dit interview [waar ook de foto van genomen is].

Het gedicht is (nog) niet in z’n geheel op internet te vinden, maar in een bespreking door Ace Bogess van de bundel trof ik een gedeelte aan. Ik neem het stukje alvast op in mijn 'verzameling gedichten over Spinoza' op dit weblog. Lees verder...

Martin Johnston (1947-1990) schreef Spinoza-gedicht

Australische dichter, zoon van Charmian Clift en George Johnston, verliet op driejarige leeftijd Australië en groeide tot zijn zesde op in Engeland. Daarna verbleef hij tot zijn zeventiende op een Grieks eiland. Hij maakte er o.a. kennis met de gedichten van Konstantinos Kafavis en George Seferis. Voor z’n hogere opleiding die hij, weer terug in Australië, aan de Sydney University ging volgen moest hij het Engels weer opnieuw meester worden. Het was lastig voor hem om aan de universiteit te slagen, maar hij werd wel, mede doordat hij wat van de wereld had gezien, een soort middelpunt onder de dichters.

Martin and his wife Roseanne Bonney. Photo © John Tranter

Martin and his wife Roseanne Bonney. Photo © John Tranter 

 

 

Martin Johnston overleed in juni 1990 op tweeënveertig jarige leeftijd. In 1993 publiceerde de University of Queensland Press Martin Johnston — Selected Poems and Prose. In het voorwoord schrijft zijn vriend en eveneens dichter John Tranter:

Lees verder...

Een rondetafelgesprek over Spinoza, Verlichting en nog heel veel

Vanavond is op de website van Philoctetes, Center for the Multidisciplinary Study of the Imagination, het videoverslag geplaatst van de zgn Roundtable over Spinoza en de Radicale Verlichting .

Hier een paar pictures uit deze video.

 

 

 

 

 

 

 

 Akeel Bilgrami (moderator)

Lees verder...

Spinoza Instituut Technische Universiteit Eindhoven

Werd het Junior Researchers Instituut van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) aanvankelijk alleen "in de wandelgangen" ook wel het Spinoza-instituut genoemd, inmiddels heeft het deze naam ook formeel gekregen, zoals blijkt uit deze webpagina.

Het Junior Researchers Instituut van de TU/e biedt studenten Scheikundige Technologie en Biomedische Technologie de mogelijkheid al vroegtijdig in hun studie wetenschappelijk onderzoek te doen. Studenten ontwikkelen nieuwe methoden en stoffen. Bovendien verdienen ze er geld mee.

Het instituut ontstond in 2002 op initiatief van hoogleraar dr. Bert Meijer, die een deel van de Spinoza-premie die hij in 2001 ontving, aan dit instituut besteedde. Naar die prijs werd ook wel van Spinoza-instituut gesproken.

Lees verder...

Johannes Kinker (1764 - 1845) kantiaan & spinozist


Kinker was een Nederlands dichter, publicist, filosoof en jurist. Naar hem is de Kinkerbuurt in Amsterdam genoemd. Zijn ouders kwamen uit Duitsland. Al jong begon Kinker met het schrijven van gedichten en verhalen in het Nederlands en in het Latijn. Hij studeerde medicijnen en rechten in Utrecht en verhuisde daarna naar Den Haag, waar hij werkte als advocaat en als literair journalist. Van 1817 tot aan de Belgische afscheiding in 1830 was hij aan de pas opgerichte universiteit van Luik hoogleraar Nederlandse taal- en letterkunde en welsprekendheid. Hij pleitte sterk voor de eenheid van Noord- en Zuid-Nederland. Nadat hij uit België was weggevlucht hoopte Kinker op een aanstelling aan het Amsterdamse Athenaeum Illustre, maar daarvan is het nooit gekomen. Hij was lid van vele letterkundige verenigingen en actief in de vrijmetselarij. [uit wiki]

Sinds de achttiende eeuw had zich in Nederland een metafysisch en pantheïstisch spinozisme ontwikkeld. Met name in de vrijmetselarij speelde de filosofie van Spinoza een grote rol. Johannes Kinker, vrijmetselaar en dichter-wijsgeer, was aanhanger van Kant en bewonderaar van Spinoza. Hoe vreemd dit wellicht ook mag klinken, gezien Kants weerzin tegen Spinoza, ‘verrijkt’ Kinker, zoals Siebe Thissen het uitdrukt, zijn kantianisme met de denkbeelden van Spinoza en verwerkt zo op eigenzinnige wijze het denken van Kant. Zijn 'Proeve eener opheldering van de Kritiek der zuivere rede' (1799) krijgt invloed op de Kantreceptie via een drie jaar later verschenen Franse vertaling.

Lees verder...

Protestantse bestrijding van Spinoza

Ook aan Protestantse zijde wordt nog steeds studie gemaak van (en gestreden tegen) Spinoza. Zo promoveerde twee weken geleden, op 21 jan., aan de Protestantse Theologische Universiteit te Utrecht de heer J.M. (Martijn) Bac op het proefschrift:

Perfect Will Theology:
Divine Agency in Reformed Scholasticism
as against Suárez, Episcopius, Descartes, and Spinoza

Een theologie van Gods volmaakte wil
Gods handelen in de gereformeerde scholastiek
tegenover Suárez, Episcopius, Descartes en Spinoza

Ik vind het wel aardig om [uit 't Word-doc van hier] twaalf van zijn zeventien stellingen op te nemen - om een idee te krijgen: 

Lees verder...

Jan Knols "Navolging van Spinoza"

Theoloog en dominee Jan Knol schreef zijn derde boekje over Spinoza, getiteld 'Spinoza’s intuïtie'. Naar eerder door de uitgever was aangekondigd, zou dit boekje in maart 2009 verschijnen, maar het ligt inmiddels al in de boekhandel; sneller dan de website van de Wereldbibliotheek het heeft; daar is het nog niet te vinden.

Ik had mij voorgenomen – vanwege lezing van eerdere boekjes - niet bij voorbaat m’n stekels op te zetten en het niet met het potloodje in de hand voor kritische kanttekeningen te lezen. Dat potloodje kwam toch en stekeltjes kwamen er soms ook. Maar toch… Als ik bij het lezen de doelgroep voor ogen houd, realiseer ik me dat er veel lezers zullen zijn die niet toekomen aan het lezen van Spinoza zelf, maar die hiermee toch wel een redelijk en sympathiek beeld van Spinoza’s intenties kunnen krijgen.

Lees verder...