Speelde Spinoza mee in de vriendschap tussen Goethe en Schiller?
Rüdiger Safranfski, de Duitse filosoof en schrijver van biografieën, kan maar niet genoeg krijgen van de Duitse Klassieke en Romantische periode die in Duitsland met z’n toen nog vele vorstendommen, van 1780 tot 1820 de plaats innam van de Revolutie in Frankrijk. Het is de tijd van Kant, Schelling, Hegel, Herder, Schiller, Goethe en de romantici Novalis, de Schlegels, Hölderlin, Kleist e.a.
Safranski schreef er meerdere boeken over: de dikke pil Friedrich Schiller of de uitvinding van het Duitse idealisme (2004, Ned. vert. 2005), gevolgd door Romantiek. Een Duitse affaire (2007, Ned. vert. 2009) en nu dan onlangs Goethe en Schiller. Het verhaal van een vriendschap (2009, Ned. vert. 2010).
Uiteraard was die vriendschap Goethe en Schiller ook al in het Schillerboek aan de orde geweest , maar in dit boek staat die centraal en laat Safranski in zijn boeiende stijl zien hoe ze elkaar wederzijds stimuleerden, juist door hun verschillen in persoonlijkheid: Goethe meer dichter, meer openstaand voor het onbekende en duistere, meer een man van de wereld, het uitwendige. Schiller meer een denker, een filosofische man-van-de-geest, van de analyse. Goethe was dol op Schillers analyses van zijn werk, terwijl Schiller in zijn soms stokkend dichterschap veel van Goethe kon opsteken.
Samen met Goethe gaf Schiller vorm aan de “Sturm und Drang”-periode van de Duitse literatuur. Zij werden zulke goede vrienden dat Goethe na Schillers overlijden in 1805 schreef: “Ik verlies met hem de helft van mijn bestaan.”
Lees verder...Verslag Spinozahuis-zomercursus te bestellen
De ASK brengt mij ’t idee om hier eveneens te melden dat het deze week nog mogelijk is voor geïnteresseerden om het uitvoerige verslag te bestellen dat Jan de Koning maakte van de Spinoza zomerweek 2009 van de Vereniging Het Spinozahuis. Thema van 2009 was: Spinoza in gesprek met tijdgenoten over filosofische, wetenschappelijke en theologische kwesties, voornamelijk aan de hand van de Briefwisseling. Dit verslag zal binnenkort verschijnen in boekvorm, gebonden met een spiraalbandje. (A4-formaat)
Het boekwerk telt 240 pagina's en kost € 12,50 inclusief verzendkosten. Bestellingen dienen vooraf gedaan te worden. Bestelling én betaling dienen uiterlijk 21 maart binnen te zijn.
Bestellen en betalen kan rechtstreeks bij Joost Raaff:
Lees verder...Klever's Spinozana Redux [10] Goudwinning
Hier het 10e stukje van Wim Klever uit de NRC-reeks: dat van 27 augustus 1990 – Goudwinning. Het opent weer een nieuw venstertje op Spinoza!Er is een aparte inhoudsopgave van al deze stukjes. Als u op onderstaande kleine versie klikt, krijgt u een goed leesbare grotere. Daarna volgt nog enige aanvullende informatie.
Ook in zijn DE LEIDSE SPINOZA op benedictusdespinoza.nl heeft Klever het over nog even over Helvetius / Schweitzer n.a.v. Israel's artikel over Bontekoe, die door Helvetius werd beschuldigd van 'Spinozisme'. Ook dat artikel is een venstertje op wat er zich allemaal afspeelde.
Lees verder...Nogmaals over natura naturans en natura naturata
De uitvoerige discussie die zich ontspon, vooral tussen Henk Keizer en mij, op de blogs Een helder diagram van Spinoza’s metafysica en Spinoza's Deus quatenus. Ofwel Spinoza’s perspectivisme, was voor mij aanleiding om de brochure te bestellen waarin de toespraak was opgenomen die Eccy de Jonge op 25 mei 2002 voor de Vereniging hield: “Reinstating the Infinite: Arne Naess and the Misappropriation of Spinoza’s God.” (Mededelingen vanwege het Spinozahuis nr 86)
Ik had daarbij eigenlijk kennis willen kunnen nemen van Arne Naess Spinoza's Finite God (Hfst 15 van de Verzamelde werken van Arne Naess), maar dat kon ik nog niet te pakken krijgen. Ik wilde nagaan of Naess tot zijn Spinoza's Finite God kwam op de manier, waarop ik erover schreef, namelijk of hij het Universum zag als Deus quatenus modificatus. Ik krijg uit de bestrijding door Eccy de Jonge van wat hij noemt het anti-Spinozisme van Arne Naess, de indruk dat Naess op een heel andere en nogal betwistbare wijze tot zijn wat hij noemt ‘Eindige God’ kwam.
De Jonge geeft aan hoe Naess God als eindig wezen zag, namelijk als de totaliteit van alle eindige dingen en hoe hij vervolgens ten onrechte tóch als Spinozist gezien wilde worden. Zo bestrijdt De Jonge bijvoorbeeld het nogal dualistische onderscheid dat Naess maakte tussen God als schepper en de schepselen (de eindige dingen of de natuur in z’n geheel), waarbij hij God als het creërende aspect van de natuur ziet (de natura naturans), waarmee hij echter in De Jonge’s ogen God scheidt van de geschapen wereld, hetgeen hem de transitieve (overgaande) oorzaak van eindige dingen maakt en niet de immanente (inblijvende) oorzaak. Hij maakt zo, volgens De Jonge, een “metafysische dichotomie” tussen de natura naturans en de natura naturata, waar die niet bestaat.
Nu gaat het mij hier verder niet om de al dan niet juiste interpretatie van Arne Naess. Daarin kan ik mij zonder kennisneming van diens teksten in dezen niet mengen. Mij gaat het hier om de in het verlengde van de genoemde blogs zeer bruikbare toelichting die Eccy de Jong geeft inzake hoe de natura naturans en natura naturata gezien moeten worden. De door De Jonge bestreden foutieve lezing, wordt namelijk wel vaker gedaan. Ik geef hier de betreffende zeer nuttige passage in vertaling.
Lees verder...Kosmische ADHD
Gisteren had in het Spinozalyseum in Amsterdam de tweede voorjaarsbijeenkomst over de Ethica van Spinoza plaats. Dit jaar is daarbij een opzet gekozen waardoor ook mensen die pas begonnen zijn met lezen van Spinoza’s teksten, goed aan hun trekken kunnen komen. Daartoe is ervoor gekozen om niet het strakke, geometrische deel met definities, axioma’s, stellingen en bewijzen als vertrekpunt te nemen, maar de toelichtingen, uitwijdingen in de corrolaria, scholia en appendices – de meer essayistisch geschreven stukken. Of zoals Steenbakkers het typeerde: de meer ‘intimiderende’ tekstdelen van de Ethica werden even gelaten voor wat ze waren.
Deze aanpak heeft zijn uitwerking in ieder geval al gehad in het veel grotere aantal deelnemers dan vorige keren. De provisorische aula werd met ca 120 deelnemers geheel gevuld.
Prof. dr. Piet Steenbakkers gaf weer een gedegen toelichting, zoals we intussen van hem gewend zijn. Hij typeerde het verschil in de resp. tekstonderdelen van de Ethica als de in synthetische stijl gegeven definities, axioma’s, stellingen en bewijzen waarmee het systeem wordt opgebouwd, tegenover de analytische stijl, waarin vanuit zekere gegevenheden wordt teruggezocht naar de fundamentele waarheden die eraan ten grondslag liggen.
De Ethica-gedeelten die nu aan de orde zijn, zijn meer in de analytische stijl geschreven. Spinoza was, door deze benutting van beide stijlen te zien als zowel de auteur, als de commentator. Die corrolaria, scholia en appendices vormen zo een tweede laag in de Ethica, waarin Spinoza als het ware zijn afterthoughts gaf.
Lees verder...Spinoza gaat weer te Paard
Aanstaande dinsdag 16 maart begint een nieuwe reeks Spinoza-avonden in het Paard van Troje te Den Haag.
NWO organiseert samen met Paard van Troje, NRC Next en het Rathenau Instituut op de derde dinsdag van de maand Spinoza te Paard. Onder het motto Ongehoorde Kennis verkennen winnaars van de NWO-Spinozapremie in het Haagse poppodium Paard van Troje de grenzen van de wetenschap. Tijdens de avonden laten wetenschappelijke toppers de fascinerende kanten van hun vakgebied zien. Het publiek speelt hierbij een belangrijke rol, want voor discussie en prangende vragen is alle ruimte.
16 maart 2010: Geboorte van sterren en planeten - Ewine van Dishoeck
Hoe ontstaan sterren en planeten? En hoe wordt bepaald of nieuwe sterren al dan niet lijken op onze zon? Ewine van Dishoeck neemt ons mee naar de ijskoude en ijle wolken tussen de sterren in onze Melkweg, waar nieuwe sterren en planeten op dit moment worden geboren. Welke moleculen treffen we aan in de ruimte? Hoe kunnen we die überhaupt zien? En hoe waarschijnlijk is het dat die organische verbindingen uiteindelijk op een andere planeet kunnen komen en de basis vormen voor buitenaards leven?
Thema Spinozadag 2010: "menselijke handelingen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen"
De Amsterdamse Spinoza Kring, die inmiddels tweemaal een Spinozadag organiseerde op een zondag die valt in de buurt van de geboortedag van Benedictus de Spinoza, heeft zojuist datum en thema van de derde Spinozadag bekend gemaakt:
"Op zondag 14 november 2010 vieren wij de 378ste geboortedag van de grote filosoof Baruch de Spinoza. We zijn volop bezig met de voorbereiding van dit jaarlijks terugkerende evenement, maar over de invulling van het programma kunnen we nu nog even geen definitieve informatie bieden. Het thema van de dag ontlenen we aan de volgende uitspraak van Spinoza: De menselijke handelingen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen.
Dus, zet de datum (14 november 2010) alvast in uw agenda en houdt onze website en nieuwsbrief in de gaten voor meer informatie. Ook dit jaar zal de Spinozadag weer plaatsvinden in Paradiso, Amsterdam."[van ASK]
Lees verder...Blogonderhoud (met C. Thijssen-Schoute's Nederlands Cartesianisme)
Vertrekpunt voor dit weblog is meestal iets dat ik op en via internet ben tegengekomen, vaak doordat ik er uitdrukkelijk naar op zoek ging, maar dikwijls ook doordat ik het als bijvangst toevallig – serendipisch – tegenkwam.
Regelmatig schaf ik mij een boek aan en vaak ook spoed ik mij vervolgens naar de Maastrichtse Openbare Bibliotheek, het fraaie gebouw Centre Céremique genaamd, waarvan Jo Coenen de architect was. Thuis heb ik dan al via internet in de catalogus kunnen zien of een werk er aanwezig is. Sinds deze week heb ik uit die bibliotheek het hoofdwerk van mevrouw C. Thijssen-Schoute, Nederlands Cartesianisme (1954) in huis. Ik vond het te prijzig om aan te schaffen en had eigenlijk niet verwacht dat de bibliotheek het zou hebben. Meer en meer ontdek ik, hoewel ik vaak mistast, hoe welvoorzien zo’n provinciale, niet-universitaire bibliotheek vaak wel is.
Zo ook gisteren, toen ik naging of het boek dat Wim Klever in een reactie gisteren noemde, zijn Voorbeschikking. De wetenschappelijke filosofie, wellicht aanwezig was. Dat bleek niet het geval (het wordt momenteel ook niet op internet antiquarisch aangeboden). Maar tot mijn vreugde bleek de bibliotheek wel 17 titels van hem te hebben, waarvan slechts enkele in de rekken staan en de meeste uit het magazijn op te vragen zijn. Zo ook zijn Zuivere economische wetenschap. Een ontwerp op basis van Spinozistsiche beginselen” (1990). Ik heb dus de komende tijd weer flink wat te doen, terwijl er al stapels boeken liggen.
Daarbij heeft zich nu dus ook gevoegd het Nederlands Cartesianisme.
Natura Naturans van kunstenaarscollectief J & PEG
Eind deze maand, van 22 tot 30 maart 2010, wordt de derde editie van (con)Temporary Art gehouden in de Superstudio Più te Milaan, een samenwerking van 147 Italiaanse en internationale kunstenaars en 20 curatoren.Dan zal het kunstenaarscollectief J & PEG bestaande uit de in Milaan wonende en werkende Antonio Manage (1978, beeldhouwer) en Simone Zecubi (1979, scenografe) hun kunstproject Natura Naturans tonen.
De natuur begrepen als de productie van zijn eigen werkelijkheid als een beginsel van noodzaak en vormgeving, dat alle dingen zelf regelt.
Lees verder...Spinoza vond zijn argumenten tegen teleologie al bij Aristoteles
Voor wie, zoals ik, reeds vele malen – genietend - de Appendix bij deel I van de Ethica heeft gelezen, zoals we die ook weer twee zaterdagen terug lazen voor de eerste Spinozahuis-bijeenkomst over de Ethica, is het verrassend op een dag de argumenten van Aristoteles vóór teleologie in de natuur te lezen. Alvorens met die argumenten te komen geeft Aristoteles eerst de visie volgens welke alles een zaak van toeval en noodzakelijkheid is; ik zal die zo citeren. “Een dergelijke gedachtengang geeft ons te denken,” besluit hij. Wel, dat is Spinoza nog eens gaan doen.
Spinoza geeft in die schitterende Appendix (ik vind het een van zijn mooiste teksten) argumenten tegen de doelgerichtheid in de natuur: de algemeen voorkomende bevooroordeelde veronderstelling dat alles in de natuur, net als de mensen zelf, gericht is op een doel. Het is aardig hoe hij daarbij gebruik maakt van de argumenten en gedachtengang van Aristoteles. De analogie met de menselijke ambachtsman, bijvoorbeeld, die Aristoteles kennelijk een sterk argument pro teleologie achtte, haalt Spinoza onderuit.
Maar nogmaals, het is aardig om te zien hoe ook de denklijn tégen teleologie al grotendeels door Aristoteles is geschetst. Het zou tot Spinoza, en nog meer tot Darwin duren voor dit de wetenschappelijke lijn werd.
Spinoza's Principia Philosophiae Cartesianae uit 1663 wordt weer verkrijgbaar
Het Hamburger Abendblatt bracht vandaag het volgende bericht: "De Gruyter legt mehr als 60 000 Titel wieder auf"
Hamburg. "Renati des Cartes Principiorum philosophiae" ist das einzige Werk des Philosophen Baruch Spinoza, das zu dessen Lebzeiten erschien. Ab Mitte März ist die Erstausgabe von 1663 wieder erhältlich. Spinozas Betrachtungen zur Philosophie René Descartes' sind das älteste Buch, das dank der "e-dition De Gruyter" wieder verfügbar ist.
Men kan een titel als e-book bestellen, ofwel een apart nagedrukt hardcover-exemplaar bestellen tegen 25 cent per pagina en een minimumprijs per boek van 89,95 euro. Levering bedraagt maximaal 10 weken.
Zie hier het hele bericht, waarin even vergeten werd dat tijdens Spinoza's leven in 1670 de Tractatus theologico-politicus, zij het anoniem, uitkwam.
De Gruyter is een heel grote wetenschappelijke uitgever.
Rebecca Goldstein over ideeënromans
Rebecca Goldstein gaf zaterdag in The Wall Street Journal haar lijstje van vijf aan te bevelen ideeënromans. Ze noemt deze vijf.
1. Herzog By Saul Bellow (1964)
2. Middlemarch By George Eliot (1873)
3. The Holy Sinner By Thomas Mann (1951)
4. The Black Prince By Iris Murdoch (1973)
5. Einstein's Dreams By Alan Lightman (1993)
Haar tekstje over George Eliot's Middlemarch vind ik wel passend om op dit weblog geciteerd te worden:
"George Eliot turned her hand to writing "Middlemarch" only months after completing her translation of Spinoza's "Ethica," and the novel is imprinted with many of Spinoza's ideas, as well as by Eliot's robust wrangling with them. The main plotline follows the passionate knowledge-seeker Dorothea Brooke, who blunders her way toward moral clarity, on the way making an unfortunate marriage to a dry pedant, Edward Casaubon. "We are all of us born in moral stupidity, taking the world as an udder to feed our supreme selves," Eliot writes. "Dorothea had early begun to emerge from that stupidity." A great ethicist as well as a supreme novelist, Eliot unobtrusively operates the intricate machinery of reflections about self-interest and morality, determinism and freedom, that move her interlacing stories along."
Over George Eliot had ik 16 dec. 2009 een blog n.a.v. publicaties van Moira Gatens over haar.
Georges Vantongerloo (1886 - 1965) ontleende Denkbilder aan Spinoza
Op 3 maart had ik een blog n.a.v. mijn bezoek aan de tentoonstelling Georges Vantongerloo: Voor een nieuwe wereld die momenteel (tot 16 mei '10) loopt in het Gemeentemuseum Den Haag. Ik vind het de moeite waard er nog even op door te gaan.
Daar ik nieuwsgierig was geworden naar hoe de Belgische kunstenaar Georges Vantongerloo de Ethica van Spinoza had ontdekt en in zijn kunsttheoretisch en praktisch schilder- en beeldhouwwerk had proberen toe te passen, heb ik moeite gedaan de dissertatie Denkbilder, Materialien zur entwicklung von Georges Vantongerloo van Angela Thomas uit 1987 te pakken te krijgen.
Angela Thomas claimt (en dat zal wel terecht zijn) ontdekt te hebben wat noch zijn toenmalige collega-medewerkers van De Stijl en de redacteur van de gelijknamige kunsttijdschrift, Theo van Doesburg, noch latere kunsthistorici wisten resp. hadden ontdekt: namelijk hoe 
Vantongerloo in zijn eerste artikel in De Stijl, “Reflexions” geheten, zich zonder Spinoza’s naam te noemen op diens Ethica had gebaseerd en hele teksten uit de in 1905 uitgekomen Nederlandse vertaling van W. Meijer naar het Frans had vertaald en letterlijk in zijn artikel had opgenomen.
Eric Claus maakte Spinoza - dubbelportret (jaarpenning 2001 van de Vereniging voor Penningkunst)
De Vereniging voor Penningkunst laat elk jaar voor de leden een penning vervaardigen.
Eric Claus maakte de jaarpenning 2001. Dat werd:
Spinoza - dubbelportret
materiaal: brons, gegoten
productie: Argentor, Zandvoort
Klever's Spinozana Redux [9] De Prado
Hier het 9e stukje van Wim Klever uit de NRC-reeks: dat van 20 augustus 1990 - De Prado. Over Juan de Prado dus.
Er is een aparte inhoudsopgave van al deze stukjes. Als u op onderstaande kleine versie klikt, krijgt u een goed leesbare grotere. Daarna volgt nog enige aanvullende informatie.
Wim Klever over de herontdekte brief van Descartes
Vorige week was in vele nieuwsmedia de ontdekking van een brief van Descartes groot nieuws. De New York Times kwam op 24 februari met de grappige titel: “Descartes Letter Found, Therefore It Is” en de NRC had een dag later de kop: “Hoe Descartes in 1641 op andere gedachten kwam.”
Descartes schreef de brief op kasteel Endegeest bij Leiden op 27 mei 1641 aan Marin Mersenne (1588 –1648) een Franse wiskundige, theoloog, filosoof en wetenschapper aan wie Descartes het drukken van Meditationes had toevertrouwd. Allerlei wijzigingen in voorwoord en de eigenlijke teksten van dit boek krijgen door deze brief meer achtergrond. De brief zou ook een nieuw licht werpen op de relatie tussen Descartes en de bekende filosoof Pierre Gassendi. Gassendi schreef tegenwerpingen op de Meditationes waarover Descartes zich in reeds bekende brieven laatdunkend uitliet. In de nu ontdekte brief, waaruit blijkt dat Descartes de tegenwerpingen voor het eerst zag, laat hij echter een ander geluid horen: de stijl en inhoud van de tegenwerpingen van Gassendi zouden het toekomstig lezerspubliek behagen, en Descartes in staat stellen zijn eigen ideeën nog beter te verwoorden.
Spinoza's Deus quatenus. Ofwel Spinoza's perspectivisme
De discussie die ik in de reacties op het blog “Een helder diagram van Spinoza’s metafysica” met Henk Keizer had over de al dan niet juistheid van het daar opgenomen schema, hebben we even gestaakt; ter nadere bezinning wat mij betreft. Er was veel tegelijk aan de orde, hetgeen discussies ingewikkeld kan maken. Ik pak er één kwestie uit en neem hier de gelegenheid te baat om een blog te schrijven over het belangrijke (en volgens sommige irritante) partikel ‘quatenus’ (meestal te vertalen als ‘voorzover’ of ‘naargelang’) dat Spinoza zo vaak gebruikt. Bijna ontelbaar vaak – het is bijna zijn sleutelwoordje.
Roger Scruton schrijft in zijn boekje Spinoza 1) op enige plaatsen moeite te hebben met Spinoza’s gebruik van ‘quatenus’ (zie p. 84 en 108 van de Nederlandse uitgave). Op die laatste bladzijde schrijft hij: “Centraal in Spinoza’s denken staat het woordje ‘quatenus’, dat alles lijkt weg te vagen dat de filosoof tracht te bewijzen, omdat het juist te graag wil bijdragen tot dat bewijs. Met dat woord beschrijft Spinoza herhaaldelijk verschillen die absoluut en onoverbrugbaar zijn (zoals de verschillen tussen God en mens, eeuwigheid en tijd, vrijheid en dwang, handelen en ondergaan, onafhankelijkheid en afhankelijkheid) als graduale verschillen, waardoor hij een overgang suggereert waar geen overgang mogelijk is.” Het is duidelijk: Scruton is hier niet enthousiast.
Anderen beschouwen die term zelfs als de kern van het Spinozisme. Ik kom daar zo op. Eerst nog dit. Keizer haalde Curley aan die iets zou hebben geschreven als: "wijs me dan eens aan waar staat dat de gehele natuur (naturans en naturata) God of Substantie is.” Wel, dat vind je precies in hetzelfde scholium (EIp29s), waarin Spinoza schrijft dat natura naturans […] verstaan moet worden als “Deus, quatenus, ut causa libra, consideratur” (God, als vrije oorzaak beschouwd).
Lees verder...Carp over Goethe en Spinoza
Een jaar geleden, januari 2009, had ik een blog over Goethe en Spinoza, waarin ik zijn gedicht Prometheus had opgenomen. Dit was één van de twee gedichten die Jacobi in 1785 in zijn Spinoza-Büchlein van Goethe had opgenomen als - wat hem betrof - voorbeelden van pantheïsme en verborgen Spinozisme. Het andere gedicht was Das Göttliche dat al eens door despinoza.nl was opgenomen in het blog 'Goethe, Spinoza en Faust'.
Aan Goethe mag best nog een keer een blog worden gewijd. Want "Goethe war der Spinoza der Poesie," zoals Heinrich Heine ooit heel fraai had geschreven.1) En had Goethe zelf niet gezegd: "Spinoza: der Philosoph, dem ich zumeist vertraue."
Hans-Jürgen Schings noemde Goethe's Werther en zijn Faust: the mythical figures of modern times with the two Wilhelm Meister novels the critical countertheme in which the voice of Spinoza is [..] considered the cantus firmus of outstanding significance.” 2)
Kortom, er zat veel Spinoza in Goethe.
De kapstok voor dit blog is een boekje van Carp dat aanleiding geeft straks een misschien nóg Spinozistischer gedicht van Goethe op te nemen: Eins und Alles.
Lees verder...Interessant praatje over de God van de Stoïci en die van Spinoza
Er wordt op YouTube veel gesproken over de 'God van Spinoza'. Niet al die filmpjes haal ik naar dit weblog. Maar gisteren werd er eentje geplaatst door deze jonge vrouw (zich noemend 2bsirius) als reactie op een video van diezelfde dag van professor Corey Anton die erg veel video-boodschappen op internet plaatst en kennelijk een groot gehoor heeft.
Spinoza in filosofie-stripboek van Margreet de Heer
Margreet de Heer, striptekenaar met theologie-opleiding, tekent allerlei, maar vooral ook 'filosofische' strips in diverse periodieken. Dikwijls geeft ze een aardige impressie van een bepaald filosofisch thema of bijvoorbeeld van een conferentie.
Een jaar geleden, op 24 maart 2009 om precies te zijn, had ik een blog over haar Spinoza-strip die die dag in Trouw stond.
Cursus: de Spinoza-receptie (voor en tegen) door de eeuwen heen
Het programma van de Spinoza Zomerweek van de Vereniging Het Spinozahuis is op de website van de Vereniging nog niet te zien. Maar data en locatie werden al wel bekend gemaakt. Na twee jaar in Barchem onderdak te hebben gehad (ik vond het verblijf daar en de omgeving prima, maar goed...) gaat de zomercursus weer terug naar de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISW), waar deze cursussen vroeger ook al werden gehouden. Wie nieuwsgierig is naar thema en programma kan dit al zien op de website van de ISW.
Het belooft een interessant programma te worden, waarbij de respectieve golven van Spinoza-receptie centraal zullen staan.
In de filosofiekrant, waarin het ISW de cursussen bekend maakt, lijkt het stukje ter inleiding van de Spinoza-cursus wel een zoekplaatje: zoek de fouten (waarvoor de Vereniging Het Spinozahuis uiteraard niet verantwoordelijk is!)
Korte Franse film 'Spinoza'
Gisteren is op YouTube een korte film van Felix Imbert 'uitgebracht'. Het gaat om een audiovisueel project van het Lycée des Arènes te Toulouse. De titel is Spinoza. Michel Despax speelt de hoofdrol: een student die vreselijk nerveus is voor een mondeling tentamen over Spinoza (hij vraagt tevoren z’n ouders en grootouders ‘bid voor mij’). Het tentamen moet gaan over Spinoza’s ‘radicale determinisme’ en daarin passend vrijheidsbegrip. Maar zie hoe de ‘Pensées Métaphysiques de Baruch Spinoza’ ook gebruikt kunnen worden…
Wim Klever schrijft Open brief aan Vereniging Het Spinozahuis
De enigszins regelmatige bezoeker van dit weblog is er al lang mee bekend dat van Wim Klever, de Spinozageleerde die ik verder niet hoef te introduceren, veel bijdragen de weg naar dit weblog, rechtstreeks of via het reactieformulier, en naar de website hebben gevonden en nog regelmatig vinden.
Als webmaster van Spinoza ben ik er blij mee en trots op dat Klever dit weblog en het bijbehorende benedictusdespinoza.nl als zijn internetplatform heeft uitgekozen. En al kost het mij soms veel tijd om zaken van hem website-gereed te maken (daar hebben veel lezer waarschijnlijk geen weet van), ik doe het graag en met vreugde.
Het zal dezelfde regelmatige bezoeker tevens zijn opgevallen dat Klever naast het verschaffen van vroegere en recente inhoudelijke bijdragen aan de verspreiding van de kennis over Spinoza, soms in een reactie fel uithaalt naar huidige en voormalige bestuurders van de Vereniging Het Spinozahuis.
Georges Vantongerloo (1886 - 1965) door Spinoza geboeide kunstenaar probeerde de code van de werkelijkheid te kraken
In het Gemeentemuseum Den Haag loopt momenteel (van 30 jan '10 tot 16 mei '10) de tentoonstelling Georges Vantongerloo: Voor een nieuwe wereld. Eerder liep deze uit ca 120 werken bestaand retrospectief in het Lehmbruck-Museum in Duisburg. Opvallend is dat tegelijk tot 22 februari 2010 in het Reina Sofia Museum in Madrid de expositie liep: "Georges Vantongerloo. Un anhelo de infinito." Ook daar waren nog eens meer dan 80 werken van Vantongerloo uit de periode tussen 1917 en 1965 samengebracht.
Ik ben gisteren naar het Gemeentemuseum in Den Haag geweest. Vele jaren geleden had ik al eens een tentoonstelling bezocht over De Stijl, met accent op Van Doesburg en Mondriaan. Intussen, nu ik mij al geruime tijd met Spinoza bezig houd, was me bekend dat De Stijl de Ethica als een van haar inspiratiebronnen had. Ik schreef er dit blog over. Mijn interesse in deze tentoonstelling was mede gewekt doordat mij het feit bekend was dat ook Georges Vantongerloo zich flink met Spinoza had beziggehouden. [Beluister desgewenst tijdens het lezen van dit blog dit door de VPRO uitgezonden geprek met conservator Hans Jansen, die o.a. vertelt hoe moeilijk het was om de erven tot toestemming te bewegen]
Vantongerloo was een artistieke duizendpoot, wiens oeuvre uitwaaierde over alle mogelijke kunstdisciplines. Hij verbond zich niet aan een discipline en herhaalde niet als het ware één statement . Waarschijnlijk is hij mede daarom minder bekend en succesvol om zijn kunst geworden. Toch was Vantongerloo een leidende figuur binnen de avantgarde. Hij ondertekende het eerste manifest, werkte mee aan het tijdschrift De Stijl en was betrokken bij de kunstenaarsgroep Abstraction-Création te Parijs, die hij in 1930 mede oprichtte. Nog tijdens zijn leven exposeerden het Guggenheim en het Museum of Modern Art in New York zijn werk.
Lees verder...Geen Spinoza op de shortlist voor de Socrateswisselbeker
Precies een week na de bekendmaking van de longlist voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek uit 2009 (zie hier), heeft de jury vandaag de shortlist bekend gemaakt.
De Dijn's Spinoza. De doornen en de roos dat wel de longlist bereikte, heeft deze shortlist niet gehaald. De Dijn is uit de droom geholpen.
Uit deze vijf boeken op de shortlist zal tijdens de Nacht van de Filosofie op vrijdag 9 april 2010 in Felix Meritis in Amsterdam de winnar van de Socrateswisselbeker bekend worden gemaakt:
Lees verder...Klever's Spinozana Redux [8] Het licht van de eeuw, aangevuld met Spinoza's planum/album-vergelijking
Hier het 8e stukje van Wim Klever uit de NRC-reeks: dat van 13 augustus 1990 - Het licht van de eeuw.
Er is een inhoudsopgave van al deze stukjes. Als u op onderstaande kleine versie klikt krijgt u een goed leesbare grotere. Daarna volgt aanvullende informatie over dioptrica n.a.v. Spinoza's intrigerende planum/album-vergelijking.
Een lecture: Spinoza, Language, and Relational Identity
In 2008 werd van 13 - 17 juli in de Universidad Pontificia Comillas te Madrid de 9e jaarlijkse Metanexus Conference gehouden over Subject, Self, and Soul: Transdisciplinary Approaches to Personhood.
Tien dagen geleden werd de interessante lecture van Rocco Gangle (Assistant Professor of Philosofphy School of Arts & Sciences, Endicott College, USA) op internet geplaatst. Zijn thema was: "Spinoza, Language, and Relational Identity."
Abstract en paper zelf zijn eveneens te raadplegen.
"Spinoza's philosophy shows how relationality and, in particular, the human capacity for language provides a model of human personhood in which individual subjectivity and identity exist only through mutually affective relations with the world and with others. Spinoza's Ethics offers definite ways to conceive and to implement interdisciplinary possibilities, particularly by applying the relational conception of personal identity more generally to the identities of collectivities and traditions. In this way, the concept of relational personhood opens out onto a more general framework for rethinking the constructive relationality of groups, traditions, disciplines and ways of life."
Inspirerend om te horen hoe zinvol Spinoza's Ethica te gebruiken is bij wetenschappelijke vraagstukken van de huidige tijd. Een lezing om eens goed naar te luisteren - een aanrader.
Rocco Gangle lecture on "Spinoza, Language, and Relational Identity" from Metanexus Institute on Vimeo.
Boudewijn Büch (1948 - 2002) [5] van Spinoza-fascinatie was waarschijnlijk geen sprake
Dat Boudewijn Büch een groot bibliofiel was en liefhebber van verre eilanden, oude bibliotheken, popmuziek, Mick Jagger vooral, de dodo, Goethe, Arthur Rimbaud, bezoeken van schrijvers- en dichtersgraven en dat hij om al die hobby’s te onderhouden een ongelofelijke workaholic geweest moet zijn - het is zo ongeveer gezonken cultuurgoed. Maar hoe zit het met zijn fascinatie voor… Spinoza waarover soms ook wordt gerapporteerd?
Dat - na zijn dood vooral - veel bekend is geworden over zijn grote fantaseer en fabuleervermogen, daar kunnen we intussen niet omheen. Valt Spinoza daar ook onder?
Dat zijn bibliofilie ook al onder kritiek kwam te staan blijkt in de slotzin van Rob Hartmans berspreking van Piet J. Buijnsters: Geschiedenis van het Nederlandse antiquariaat. [Vantilt. In De Groene Amsterdammer van 21-03-2007]: “De mythomane Boudewijn Büch, die met zijn pretentieuze handschoentjes bij Barend & Van Dorp regelmatig interessant mocht doen, wordt door Buijnsters weggezet als stapelaar.” Zo erg hoeft het voor mij nu ook weer niet.
Maar hoe zit het met zijn Spinoza-fascinatie? Ging die verder dan het verzamelen van oude boeken? En dan af en toe eens wat roepen?
Ruud Kagie, die met zijn Boudewijn Büch, verslag van een mystificatie [Prometheus, Amsterdam, 2004] de klokkenluider was over Büch’s bedrog, schreef: “Hij vertelde dat hij binnenkort zijn tweede doctoraal zou halen, filosofie dit keer. Hij wist álles over Spinoza en Wittgenstein.” (p. 84) Dat van die verzonnen doctoraalexamens is inmiddels genoegzaam gedocumenteerd. Maar hoe zit het dan met die zelfbeweerde grote Spinoza-kennis?
Lees verder...Boudewijn Büch (1948 - 2002) [4] Een tv-programma over Spinoza lukte niet
Boudewijn Büch maakte vele tv-programma's voor de VARA en was lange tijd van de partij in het Rtl4-programma Barend en Van Dorp. Van 1984 tot 1988 deed hij bij de VARA ‘Büchs Boeken’ en vanaf vanaf 1988 presenteerde hij bij de VARA ‘De wereld van Boudewijn Büch’, waarvoor hij overal heen kon reizen. Fragmenten uit zijn tv-optredens zijn op YouTube te zien. Deze maand zijn ook de reclames die hij maakte voor Lassie toverrijst naar YouTube gebracht.
Bij NBD/Biblion verschenen een reeks DVD’s met programma’s die Büch voor de VARA maakte, getiteld “De fascinaties van Boudewijn Büch.” In het eerste deel komt een kort (ca 14 minuten durend) programmafragment van Büch over Spinoza voor.
Uit het boek in de Privé Domein-reeks Een boekenkast op reis. Persoonlijke kroniek 1998 [De Arbeiderspers, 1999), opgebouwd uit een dagboek dat Boudewijn Büch dat jaar speciaal hiertoe bijhield, is te lezen dat hij dat jaar bezig was met het maken van een programma over Spinoza.
Zo schrijft hij:
Lees verder...Boudewijn Büch (1948 - 2002) [3] twee gedichten met Spinoza
Boudewijn Büch heeft het vaak over zijn Spinoza-studie gehad (het nachtelijk lezen in de Ethica…). Aan de vele gedichten die hij schreef is dat niet direct merkbaar.
Van 1975 tot 1990 had Boudewijn Büch in het literaire maandblad Maatstaf zijn dichtpodium. In totaal publiceerde hij 22 bijdragen in 20 verschillende nummers. Veel gedichten van hem verschenen voor het eerst in dit tijdschrift. Tweemaal noemt hij Spinoza in een gedicht. Die haal ik hier naar dit weblog.
In 1977 publiceerde Büch een reeks (een ‘cyclus’ omschrijft Prick)
‘Rijmen op het ongestelde kind’. De reeks draagt de titels: ‘Il fantasma ne separa!’[Donizetti: Lucia di Lammermoor], ‘The dreams of the nighttime will vanish by dawn’[Mick Jagger], ‘Kennst du das Land wo die Zitronen blühn (…) kennst du es wohl?’ [J.W. von Goethe: Mignon], Tractatus de intellectus emendatione’[Benedictus de Spinoza].
De titels spreken van de wellicht vier sterkste passies van Büch: de klassieke muziek, de popmuziek, de Duitse romantiek en de filosofie (van Spinoza). Eigenlijk hoort zo’n cyclus bij elkaar, maar ik neem hier alleen het vierde over.
Lees verder...